Prakarana 2
सोपान-प्रवेश (Staircase-Threshold): नाम-कीर्ति-स्तुति के द्वारा चित्त-शुद्धि और श्रद्धा का जन्म। बालकाण्ड यहाँ ‘कथा आरंभ’ मात्र नहीं, बल्कि साधक के भीतर ‘राम-नाम’ को आधार (आलंबन) बनाकर कलि-मल-नाश और सत्संग-प्रवृत्ति की प्रथम सीढ़ी है—जहाँ प्राकृत/लोकभाषा भी वेद-सार बनकर उद्धार-मार्ग हो जाती है।
ข้อความนี้เป็น "สาระสำคัญ" ของการอัญเชิญมงคล (มังคลาจรณะ) ในบทนำของพาลกาณฑ์ รสหลักคือศานตะ แต่มิใช่สันติที่เฉื่อยชา: นั่นคือไวราคยะอันสว่างที่เกิดจากการระลึกถึงนามและเสริมด้วยความถ่อมตน ตุลสีทาสประกาศว่าคำพูด "หยาบ" ของภาษาสามัญย่อมศักดิ์สิทธิ์ด้วยการสัมผัสการสรรเสริญพระราม เช่นเดียวกับไม้ธรรมดาย่อมหอมด้วยการคลุกเคล้ากับจันทน์ (มลยะ) ด้วยการวางความน้อยนิดของตน (มาติ-โธระ) และการวิพากษ์ภักติสมัยกลิยุคที่เจ้าเล่ห์ กวีหันผู้ฟังสู่ปัญญาและสัตสังคะ ทางปรัชญา ภาคนี้ทำให้นามเป็นสะพานสู่พรหมัน: พระเจ้าผู้ทรงซาบซึมทุกหนแห่งที่พำนักสูงสุด นิรฺคุณ (ไร้กิเลส ไร้รูป ไร้นาม) ทรงรับสัคุณรูปเพื่อประโยชน์แก่ภักติ ดังนั้นขั้นแรกของพาลกาณฑ์มอบที่พักพิงในนามแก่ผู้แสวงหาและประทานคุณสมบัติภายใน (อธิการะ) สำหรับลีลา-กถาที่จะมาถึง
Verses
เจาปาอี 10.1-5
एहि महँ रघुपति नाम उदारा।अति पावन पुरान श्रुति सारा।।
मंगल भवन अमंगल हारी।उमा सहित जेहि जपत पुरारी।।
भनिति बिचित्र सुकबि कृत जोऊ।राम नाम बिनु सोह न सोऊ।।
बिधुबदनी सब भाँति सँवारी।सोन न बसन बिना बर नारी।।
सब गुन रहित कुकबि कृत बानी।राम नाम जस अंकित जानी।।
सादर कहहिं सुनहिं बुध ताही।मधुकर सरिस संत गुनग्राही।।
जदपि कबित रस एकउ नाही।राम प्रताप प्रकट एहि माहीं।।
सोइ भरोस मोरें मन आवा।केहिं न सुसंग बडप्पनु पावा।।
धूमउ तजइ सहज करुआई।अगरु प्रसंग सुगंध बसाई।।
भनिति भदेस बस्तु भलि बरनी।राम कथा जग मंगल करनी।।
ehi mahã̃ raghupati nāma udārā |ati pāvana purāna śruti sārā ||
maṅgala bhavana amaṅgala hārī |umā sahita jehi japata purārī ||
bhaniti bicitra sukabi kṛta joū |rāma nāma binu soha na soū ||
bidhu-badanī saba bhā̃ti saṁvārī |sona na basana binā bara nārī ||
saba guna rahita kukabi kṛta bānī |rāma nāma jasa aṅkita jānī ||
sādara kahahiṁ sunahiṁ budha tāhī |madhukara sarisa santa guna-grāhī ||
jadapi kabita rasa ekau nāhī |rāma pratāpa prakaṭa ehi māhī ||
soi bharosa moreṁ mana āvā |kehiṁ na susaṅga baḍappanu pāvā ||
dhūmau tajai sahaja karuāī |agaru prasaṅga sugandha basāī ||
bhaniti bhadesa bastu bhali baranī |rāma kathā jaga maṅgala karanī ||
ในงานนี้มีพระนามอันสูงส่งของพระราม บริสุทธิ์ยิ่ง เป็นแก่นสาระแห่งปุราณะและเวท เป็นที่อยู่แห่งความเป็นมงคลทั้งปวงและผู้ขจัดความไม่เป็นมงคลทั้งปวง เป็นพระนามที่พระศิวะ ผู้ทำลายตรีปุระ สวดซ้ำพร้อมด้วยพระอุมา แม้งานประพันธ์อัศจรรย์ที่กวีผู้มีพระพรรณสร้างขึ้น ก็ไม่รุ่งโรจน์หากปราศจากพระนามแห่งพระราม หญิงงามวรรณะพระจันทร์ ตกแต่งประดับประดาทุกประการ ก็ยังไม่งดงามหากไร้เครื่องนุ่งห่ม แต่ถ้อยคำที่กวีไร้ความสามารถประพันธ์ขึ้น ไร้คุณความดีทุกประการ หากเป็นที่รู้กันว่าประทับตราด้วยพระนามและพระเกียรติแห่งพระราม บัณฑิตทั้งหลายกล่าวและฟังด้วยความเคารพ เพราะว่านักบุญทั้งหลายเปรียบดังผึ้ง เป็นผู้เก็บเกี่ยวสิ่งที่ดีงาม แม้ในบทกวีนี้จะไม่มีรสแห่งกวีนิพนธ์แม้สักอย่าง แต่พระบารมีแห่งพระรามก็ปรากฏในบทนี้ ความมั่นใจนั้นเองได้บังเกิดในใจของข้าพเจ้า ใครเล่าจะไม่ได้รับความยิ่งใหญ่จากการคบหากับผู้ดี แม้ควันก็ละทิ้งความขมขื่นโดยธรรมชาติของตน เมื่อสัมพันธ์กับไม้ฤาษีก็กลายเป็นหอม งานประพันธ์ของข้าพเจ้านั้นหยาบ แต่เนื้อหาของมันประเสริฐ เพราะเล่าเรื่องพระรามซึ่งนำมงคลสู่โลก
ฉันท์ 10
मंगल करनि कलि मल हरनि तुलसी कथा रघुनाथ की।गति कूर कबिता सरित की ज्यों सरित पावन पाथ की।।
प्रभु सुजस संगति भनिति भलि होइहि सुजन मन भावनी।भव अंग भूति मसान की सुमिरत सुहावनि पावनी।।
maṅgala karani kali mala harani tulasī kathā raghunātha kī |gati kūra kabitā sarita kī jyoṃ sarita pāvana pātha kī ||
prabhu sujasa saṅgati bhaniti bhali hoihi sujana mana bhāvanī |bhava aṅga bhūti masāna kī sumirata suhāvani pāvanī ||
เรื่องราวของพระรฆุนาถ ตุลสีทาสกล่าวว่า เป็นผู้นำมาซึ่งความมงคลและขจัดมลทินแห่งกัลยุค ทางแห่งบทกวีของข้าพเจ้าคดเคี้ยวดังทางแห่งแม่น้ำ ทว่าดังที่น้ำแม่น้ำเป็นบริสุทธิ์ บทเรื่องราวนี้ก็เป็นเช่นนั้นบ้าง ด้วยความสัมพันธ์กับพระเกียรติคุณอันรุ่งโรจน์ของพระเจ้า บทกวีของข้าพเจ้าแม้จะอ่อนด้อยก็จะกลายเป็นสิ่งที่ดีและเป็นที่พอพระทัยแห่งหทัยของผู้ดีงาม ดังเถ้าถ่านแห่งสถานฌาปนกิจบนพระกายของพระศิวะ เมื่อระลึกถึงย่อมงดงามและเป็นที่ชำระให้บริสุทธิ์
โทหา 10(क)-(ख)
प्रिय लागिहि अति सबहि मम भनिति राम जस संग।दारु बिचारु कि करइ कोउ बंदिअ मलय प्रसंग।।10(क)।।
स्याम सुरभि पय बिसद अति गुनद करहिं सब पान।गिरा ग्राम्य सिय राम जस गावहिं सुनहिं सुजान।।10(ख)।।
priya lāgihi ati sabahi mama bhaṇiti rāma jasa saṅga |dāru bicāru ki karai kou bandia malaya prasaṅga ||10(ka)||
syāma surabhi paya bisada ati gunada karahiṁ saba pāna |girā grāmya siya rāma jasa gāvahiṁ sunahiṁ sujāna ||10(kha)||
คำกล่าวของข้าพเจ้าจักเป็นที่รักยิ่งนักแก่ทุกผู้คน เพราะสัมพันธ์ด้วยพระเกียรติแห่งพระราม ไม้ธรรมดาจะมีคุณค่าอะไรเมื่อเทียบกับไม้จันทร์จากภูเขามัลยะ น้ำนมของวัวดำหอมหวาน ผู้มีคุณธรรมทั้งหลายย่อมดื่มด่ำ คำกล่าวแม้ธรรมดา เมื่อร้องขับพระเกียรติแห่งพระรามและนางสีดา บัณฑิตทั้งหลายย่อมขับขานและฟัง
เจาปาอี 11.1-5
मनि मानिक मुकुता छबि जैसी।अहि गिरि गज सिर सोह न तैसी।।
नृप किरीट तरुनी तनु पाई।लहहिं सकल सोभा अधिकाई।।
तैसेहिं सुकबि कबित बुध कहहीं।उपजहिं अनत अनत छबि लहहीं।।
भगति हेतु बिधि भवन बिहाई।सुमिरत सारद आवति धाई।।
राम चरित सर बिनु अन्हवाएँ।सो श्रम जाइ न कोटि उपाएँ।।
कबि कोबिद अस हृदयँ बिचारी।गावहिं हरि जस कलि मल हारी।।
कीन्हें प्राकृत जन गुन गाना।सिर धुनि गिरा लगत पछिताना।।
हृदय सिंधु मति सीप समाना।स्वाति सारदा कहहिं सुजाना।।
जौं बरषइ बर बारि बिचारू।होहिं कबित मुकुतामनि चारू।।
mani mānika mukutā chabi jaisī |ahi giri gaja sira soha na taisī ||
nṛpa kirīṭa tarunī tanu pāī |lahahiṃ sakala sobhā adhikāī ||
taisehiṃ su-kabi kabita budha kahaḥīṃ |upajahiṃ anata-anata chabi lahahīṃ ||
bhagati hetu bidhi bhavana bihāī |sumirata sāradā āvati dhāī ||
rāma carita sara binu anhavāeṃ |so śrama jāi na koṭi upāeṃ ||
kabi kobida asa hṛdayã bicārī |gāvahiṃ hari jasa kali mala hārī ||
kīnhēṃ prākṛta jana guna gānā |sira dhuni girā lagata pachitānā ||
hṛdaya sindhu mati sīpa samānā |svāti sāradā kahahiṃ sujānā ||
jauṃ baraṣai bara bāri bicārū |hohiṃ kabita mukutāmani cārū ||
ความงดงามของพลอย ทับทิม และไข่มุก ไม่ปรากฏเช่นนั้นบนศีรษะงู บนภูเขา หรือบนศีรษะช้าง แต่เมื่อได้ประดับบนมงกุฎของกษัตริย์หรือบนร่างกายของหญิงสาว ก็ยิ่งได้รับความรุ่งโรจน์ทั้งปวงอย่างบริบูรณ์ ในทำนองเดียวกัน ผู้มีปัญญากล่าวว่า บทกวีของกวีผู้ชาญฉลาดเกิดขึ้นในที่หนึ่ง แล้วได้รับความงามในอีกที่หนึ่ง เพื่อภักดี เมื่อระลึกถึงนางสรสวตี นางก็จากถิ่นที่อยู่ในโลกของพระพรหมมาอย่างรีบเร่ง โดยไม่อาบน้ำในสระแห่งกิตติคุณของพระราม ความเหนื่อยยากนั้นย่อมไม่หายไปแม้ด้วยความพยายามนับล้านครั้ง กวีและบัณฑิตพินิจพิจารณาดังนี้ในใจ แล้วสรรเสริญพระเกียรติของพระหริผู้ขจัดมลทินแห่งกัลยุค เมื่อแต่งคำสรรเสริญคุณของคนสามัญ นางสรสวตีก็ตีศีรษะและเริ่มเสียใจ ผู้รู้กล่าวว่า หัวใจเป็นมหาสมุทร ปัญญาเป็นเปลือกหอย และนางสรสวตีเป็นฝนสวาติ ถ้าความคิดอันประเสริฐตกลงมาเป็นฝนนั้น บทกวีก็กลายเป็นไข่มุกและพลอยอันงดงาม
โทหา 11
जुगुति बेधि पुनि पोहिअहिं रामचरित बर ताग।पहिरहिं सज्जन बिमल उर सोभा अति अनुराग।।11।।
juguti bedhi puni pohiahiṁ rāmacarita bara tāga |pahirahiṁ sajjana bimala ura sobhā ati anurāga ||11||
เจาะด้วยความชำนาญแล้ว ย่อมร้อยเรียงด้วยด้ายอันประเสริฐแห่งพระกรรมของพระราม ผู้มีคุณธรรมทั้งหลายสวมใส่บนหัวใจอันบริสุทธิ์ เป็นเครื่องประดับอันมีความงามและความรักยิ่งนัก
เจาปาอี 12.1-6
जे जनमे कलिकाल कराला।करतब बायस बेष मराला।।
चलत कुपंथ बेद मग छाँड़े।कपट कलेवर कलि मल भाँड़ें।।
बंचक भगत कहाइ राम के।किंकर कंचन कोह काम के।।
तिन्ह महँ प्रथम रेख जग मोरी।धींग धरमध्वज धंधक धोरी।।
जौं अपने अवगुन सब कहऊँ।बाढ़इ कथा पार नहिं लहऊँ।।
ताते मैं अति अलप बखाने।थोरे महुँ जानिहहिं सयाने।।
समुझि बिबिधि बिधि बिनती मोरी।कोउ न कथा सुनि देइहि खोरी।।
एतेहु पर करिहहिं जे असंका।मोहि ते अधिक ते जड़ मति रंका।।
कबि न होउँ नहिं चतुर कहावउँ।मति अनुरूप राम गुन गावउँ।।
कहँ रघुपति के चरित अपारा।कहँ मति मोरि निरत संसारा।।
जेहिं मारुत गिरि मेरु उड़ाहीं।कहहु तूल केहि लेखे माहीं।।
समुझत अमित राम प्रभुताई।करत कथा मन अति कदराई।।
je janame kalikāla karālā |karataba bāyasa beṣa marālā ||
calata kupantha beda maga chāṃṛe |kapaṭa kalevara kali mala bhāṃṛe ||
baṃcaka bhagata kahāi rāma ke |kiṃkara kaṃcana koha kāma ke ||
tinha maham̐ prathama rekha jaga morī |dhīṃga dharamadhvaja dhaṃdhaka dhorī ||
jauṃ apane avaguna saba kahauṃ |bāṛhai kathā pāra nahiṃ lahauṃ ||
tāte maiṃ ati alapa bakhāne |thore mahuṃ jānihahiṃ sayāne ||
samujhi bibidhi bidhi binatī morī |kou na kathā suni deihi khorī ||
etehu para karihahiṃ je asaṃkā |mohi te adhika te jaṛa mati raṃkā ||
kabi na houṃ nahiṃ catura kahāvaũ |mati anurūpa rāma guna gāvaũ ||
kaham̐ raghupati ke carita apārā |kaham̐ mati mori nirata saṃsārā ||
jehiṃ māruta giri meru uṛāhīṃ |kahahu tūla kehi lekhe māhīṃ ||
samujhata amita rāma prabhutāī |karata kathā mana ati kadarāī ||
ผู้ที่เกิดในกัลยุคอันน่าสะพรึงกลัวนี้ ย่อมมีกิริยาดังอีกา แม้จะสวมรูปกายดังหงส์ เดินอยู่ในหนทางอันชั่วร้าย ละทิ้งหนทางแห่งพระเวท มีกายเป็นเล่ห์กล และเป็นภาชนะบรรจุมลทินแห่งกัลยุค คนหลอกลวงที่เรียกตนว่าเป็นภักดีของพระราม ทว่าเป็นทาสแห่งทองคำ ความโกรธ และกามตัณหา ท่ามกลางคนเหล่านั้น โลกยกย่องเราเป็นอันดับหนึ่ง เป็นคนหน้าด้าน ถือธงแห่งธรรมเทียม ผู้นำในกิจการทางโลก หากเราจะกล่าวโทษทั้งหมดของตน เรื่องราวย่อมยืดยาวจนเราไม่อาจถึงที่สุดได้ เพราะเหตุนั้นเราจึงกล่าวเพียงน้อยนิด ผู้มีปัญญาย่อมรู้ได้จากถ้อยคำอันสั้น เมื่อเข้าใจคำอ้อนวอนของเราที่กล่าวด้วยประการต่างๆ ผู้ใดได้ยินเรื่องนี้แล้วจะไม่ตำหนิเราเลย ผู้ใดยังแคลงใจแม้หลังจากนี้ ผู้นั้นย่อมโง่เขลาและมีปัญญาด้อยกว่าเรา เรามิใช่กวี ทั้งมิได้อวดตนว่าฉลาด เราร้องสรรเสริญคุณของพระรามตามกำลังปัญญาของเรา พระกรรมขององค์พระผู้เป็นเจ้าแห่งราคุวงศ์นั้นหาที่สุดมิได้ ส่วนจิตของเรานั้นเล็กน้อย จมอยู่ในโลก จงบอกเถิด เมื่อลมพัดพัดภูเขาอย่างเขาพระสุเมรุปลิวไป ปุยฝ้ายจะมีค่าเพียงใด เมื่อข้าพเจ้าพิจารณาพระอานุภาพอันไม่มีประมาณของพระราม จิตของข้าพเจ้าย่อมขลาดกลัวยิ่งเมื่อเริ่มเล่าเรื่องราวของพระองค์
โทหา 12
सारद सेस महेस बिधि आगम निगम पुरान।नेति नेति कहि जासु गुन करहिं निरंतर गान।।12।।
sārada sesa mahesa bidhi āgama nigama purāna |neti neti kahi jāsu guna karahiṁ nirantara gāna ||12||
พระสุรัสวดี พระเศษ พระมเหศวร และพระพรหม พร้อมด้วยอาคม นิคม และปุราณ ร้องเพลงคุณธรรมของพระองค์ไม่หยุดหย่อน แต่กล่าวว่า เนติ เนติ คือ ไม่ใช่สิ่งนี้ ไม่ใช่สิ่งนี้ สารภาพว่าพระองค์เหนือการพรรณนาให้ครบถ้วน
เจาปาอี 13.1-5
सब जानत प्रभु प्रभुता सोई।तदपि कहें बिनु रहा न कोई।।
तहाँ बेद अस कारन राखा।भजन प्रभाउ भाँति बहु भाषा।।
एक अनीह अरूप अनामा।अज सच्चिदानंद पर धामा।।
ब्यापक बिस्वरूप भगवाना।तेहिं धरि देह चरित कृत नाना।।
सो केवल भगतन हित लागी।परम कृपाल प्रनत अनुरागी।।
जेहि जन पर ममता अति छोहू।जेहिं करुना करि कीन्ह न कोहू।।
गई बहोर गरीब नेवाजू।सरल सबल साहिब रघुराजू।।
बुध बरनहिं हरि जस अस जानी।करहि पुनीत सुफल निज बानी।।
तेहिं बल मैं रघुपति गुन गाथा।कहिहउँ नाइ राम पद माथा।।
मुनिन्ह प्रथम हरि कीरति गाई।तेहिं मग चलत सुगम मोहि भाई।।
sab jānat prabhu prabhutā soī |tadapi kahẽ binu rahā na koī ||
tahā̃ beda asa kārana rākhā |bhajana prabhāu bhā̃ti bahu bhāṣā ||
eka anīha arūpa anāmā |aja saccidānanda para dhāmā ||
byāpaka bisvarūpa bhagavānā |tehã dhari deha carita kṛta nānā ||
so kevala bhagatan hita lāgī |parama kṛpāla pranata anurāgī ||
jehi jana para mamatā ati choū |jehiṁ karunā kari kīnha na kohū ||
gaī bahora garība nevājū |sarala sabala sāhiba raghurājū ||
budha baranahiṁ hari jasa asa jānī |karahiṁ punīta suphala nija bānī ||
tehiṁ bala maiṁ raghupati guna gāthā |kahihauṁ nāi rāma pada māthā ||
muninha prathama hari kīrati gāī |tehiṁ maga calata sugama mohi bhāī ||
ทุกคนย่อมรู้ถึงพระเกียรติขององค์พระผู้เป็นเจ้า ถึงกระนั้นก็ไม่มีผู้ใดสามารถนิ่งเสียมิได้พูดถึง ในเรื่องนี้พระเวทได้บันทึกเหตุผลเช่นนี้ไว้ ได้กล่าวถึงพลังแห่งภักติในหลายรูปแบบ มีผู้ทรงปราศจากความปรารถนา ไร้รูป ไร้นาม มิได้ประสูติ เป็นสัจจะ-จิตตะ-อานันทะ เป็นที่อยู่อันสูงสุด ทรงแพร่หลายทั่วไป เป็นองค์พระผู้เป็นเจ้าผู้มีรูปแห่งจักรวาล ทรงรับกายและทรงกระทำกิจนานัปการ ทรงกระทำเพื่อประโยชน์แห่งภักตาแต่เพียง ทรงเป็นผู้ทรงกรุณาอย่างยิ่งและทรงรักผู้ที่ถวายตัว ผู้ใดที่ทรงมีความรักและความอ่อนโยนอย่างลึกซึ้ง ทรงเมตตาแล้วจะไม่ทรงกริ้วผู้นั้น ทรงคืนสิ่งที่สูญหายและเป็นมิตรของผู้ยากไร้ พระราม กษัตริย์แห่งราคูวงศ์ เป็นองค์พระผู้เป็นเจ้าผู้อ่อนโยนและทรงพลานุภาพ ผู้มีปัญญารู้ถึงพระเกียรติแห่งพระหริเช่นนี้ จึงทำให้วาจาของตนบริสุทธิ์และเกิดผล ด้วยกำลังนั้น ข้าพเจ้าถวายศีรษะแด่พระบาทของพระราม และจะกล่าวเรื่องคุณธรรมขององค์พระผู้เป็นเจ้าแห่งราคูวงศ์ พระมุนีทั้งหลายได้สรรเสริญพระเกียรติแห่งพระหริเป็นแรก การดำเนินตามทางนั้นจึงดูง่ายและน่าพอใจแก่ข้าพเจ้า
โทหา 13
अति अपार जे सरित बर जौं नृप सेतु कराहिं।चढि पिपीलिकउ परम लघु बिनु श्रम पारहि जाहिं।।13।।
ati apāra je sarita bara jaũ nr̥pa setu karāhĩ |caṛhi pipīlikaũ parama laghu binu śrama pārahi jāhĩ ||13||
แม่น้ำแม่น้ำนั้นกว้างใหญ่ไพศาล แต่เมื่อกษัตริย์ทรงสร้างสะพานข้าม แม้แต่มดเล็กที่สุด ขึ้นไปบนนั้นก็ข้ามได้โดยไม่ต้องลำบาก
เจาปาอี 14.1-6
एहि प्रकार बल मनहि देखाई।करिहउँ रघुपति कथा सुहाई।।
ब्यास आदि कबि पुंगव नाना।जिन्ह सादर हरि सुजस बखाना।।
चरन कमल बंदउँ तिन्ह केरे।पुरवहुँ सकल मनोरथ मेरे।।
कलि के कबिन्ह करउँ परनामा।जिन्ह बरने रघुपति गुन ग्रामा।।
जे प्राकृत कबि परम सयाने।भाषाँ जिन्ह हरि चरित बखाने।।
भए जे अहहिं जे होइहहिं आगें।प्रनवउँ सबहिं कपट सब त्यागें।।
होहु प्रसन्न देहु बरदानू।साधु समाज भनिति सनमानू।।
जो प्रबंध बुध नहिं आदरहीं।सो श्रम बादि बाल कबि करहीं।।
कीरति भनिति भूति भलि सोई।सुरसरि सम सब कहँ हित होई।।
राम सुकीरति भनिति भदेसा।असमंजस अस मोहि अँदेसा।।
तुम्हरी कृपा सुलभ सोउ मोरे।सिअनि सुहावनि टाट पटोरे।।
ehi prakāra bala manahi dekhāī |karihaũ raghupati kathā suhāī ||
byāsa ādi kabi puṅgava nānā |jinha sādhara hari sujasa bakhānā ||
carana-kamala bandaũ tinh kere |puravahũ sakala manoratha mere ||
kali ke kabinha karaũ paranāmā |jinha barane raghupati guna-grāmā ||
je prākṛta kabi parama sayāne |bhāṣā̃ jinha hari carita bakhāne ||
bhae je ahahĩ je hoihahĩ āgẽ |pranavaũ sabahĩ kapaṭa saba tyāgẽ ||
hohu prasanna dehu baradānū |sādhu samāja bhaṇiti sanamānū ||
jo prabandha budha nahĩ ādarahī̃ |so śrama bādi bāla kabi karahī̃ ||
kīrati bhaṇiti bhūti bhali soī |surasari sama saba kahã hita hoī ||
rāma su-kīrati bhaṇiti bhadesā |asamañjasa asa mohi aṁdesā ||
tumharī kṛpā sulabha soũ more |sīa-ni suhāvani ṭāṭa paṭore ||
ด้วยประการฉะนี้ ทำให้ใจของข้าพเจ้าเห็นกำลังของตน ข้าพเจ้าจักเล่าเรื่องราวอันงดงามแห่งองค์พระผู้เป็นใหญ่แห่งราชวงศ์รคุ มีกวีผู้เป็นเอกอันมากมาย คือพระวยาสและท่านอื่นๆ ผู้ทรงสรรเสริญชื่อเสียงอันรุ่งโรจน์ของพระหริด้วยความเคารพ ข้าพเจ้านมัสการดวงเท้าปทมแห่งท่านเหล่านั้น ขอท่านโปรดประทานให้ความปรารถนาทั้งปวงของข้าพเจ้าสำเร็จลุล่วง ข้าพเจ้าถวายความเคารพแด่กวีแห่งกัลยุค ผู้ได้พรรณนาคุณธรรมอันมากมายแห่งองค์พระผู้เป็นใหญ่แห่งราชวงศ์รคุ ข้าพเจ้านมัสการกวีผู้ทรงปัญญาอย่างยิ่งในภาษาปรากฤต ผู้ได้เล่าพระราชกรณียกิจของพระหริเป็นภาษาพื้นเมือง ผู้ที่เคยเป็นมาแล้ว ผู้ที่เป็นอยู่บัดนี้ และผู้ที่จักเป็นในภายหลัง ข้าพเจ้านมัสการท่านทั้งหมด โดยสละการหลอกลวงทั้งปวง ขอท่านโปรดเปรมปรีติและประทานพรแก่ข้าพเจ้า คือให้คำประพันธ์ของข้าพเจ้าได้รับการเคารพในสมาคมแห่งผู้ทรงคุณ งานประพันธ์ซึ่งนักปราชญ์มิให้ความเคารพ ย่อมเป็นความเหนื่อยยากเปล่าๆ ที่กวีโง่เขลากระทำ ชื่อเสียง คำประพันธ์ และความมั่งคั่งนั้นแหละเป็นสิ่งที่ดี ซึ่งดุจดังแม่น้ำคงคา นำประโยชน์แก่ผู้คนทั้งปวง ชื่อเสียงอันรุ่งโรจน์ของพระรามเป็นสิ่งอันสูงส่ง แต่คำประพันธ์ของข้าพเจ้าเป็นสิ่งหยาบ ความไม่ลงรอยกันเช่นนี้เป็นเหตุให้ข้าพเจ้าวิตกกังวล แต่ด้วยพระคุณของท่าน สิ่งนั้นก็เป็นไปได้ง่ายสำหรับข้าพเจ้า เพราะการปักด้ายไหมอันงดงามย่อมทำให้สิ่งที่สวยงามแม้บนผ้ากระสอบหยาบก็ตาม
โทหา 14(क)-(ग), โสรฐา 14(घ), โทหา 14(ङ)-(छ)
सरल कबित कीरति बिमल सोइ आदरहिं सुजान।सहज बयर बिसराइ रिपु जो सुनि करहिं बखान।।14(क)।।
सो न होइ बिनु बिमल मति मोहि मति बल अति थोर।करहु कृपा हरि जस कहउँ पुनि पुनि करउँ निहोर।।14(ख)।।
कबि कोबिद रघुबर चरित मानस मंजु मराल।बाल बिनय सुनि सुरुचि लखि मोपर होहु कृपाल।।14(ग)।।
बंदउँ मुनि पद कंजु रामायन जेहिं निरमयउ।सखर सुकोमल मंजु दोष रहित दूषन सहित।।14(घ)।।
बंदउँ चारिउ बेद भव बारिधि बोहित सरिस।जिन्हहि न सपनेहुँ खेद बरनत रघुबर बिसद जसु।।14(ङ)।।
बंदउँ बिधि पद रेनु भव सागर जेहि कीन्ह जहँ।संत सुधा ससि धेनु प्रगटे खल बिष बारुनी।।14(च)।।
बिबुध बिप्र बुध ग्रह चरन बंदि कहउँ कर जोरि।होइ प्रसन्न पुरवहु सकल मंजु मनोरथ मोरि।।14(छ)।।
sarala kabita kīrati bimala soi ādarahiṁ sujāna |sahaja bayara bisarāi ripu jo suni karahiṁ bakhāna ||14(ka)||
so na hoi binu bimala mati mohi mati bala ati thora |karahu kṛpā hari jasa kahaũ puni puni karaũ nihora ||14(kha)||
kabi kobida raghubara carita mānasa mañju marāla |bāla binaya suni suruci lakhi mopara hohu kṛpāla ||14(ga)||
bandaũ muni pada kañju rāmāyana jehiṁ niramayau |sakhara sukomala mañju doṣa rahita dūṣana sahita ||14(gha)||
bandaũ cāriu beda bhava bāridhi bohita sarisa |jinhahi na sapanehũ kheda baranata raghubara bisada jasu ||14(ṅa)||
bandaũ bidhi pada renu bhava sāgara jehi kīnha jahã |santa sudhā sasi dhenu pragaṭe khala biṣa bārunī ||14(ca)||
bibudha bipra budha graha carana bandi kahaũ kara jori |hoi prasanna puravahu sakala mañju manoratha mori ||14(cha)||
บัณฑิตทั้งหลายย่อมเคารพกวีนิพนธ์ที่เรียบง่ายและชื่อเสียงที่ไร้มลทิน ซึ่งแม้แต่ศัตรูยังลืมความเป็นปรปักษ์โดยธรรมชาติ ได้ฟังแล้วสรรเสริญอยู่ สิ่งนั้นย่อมมิอาจเป็นไปได้หากปราศจากปัญญาอันบริสุทธิ์ ส่วนปัญญาและกำลังของข้าพเจ้านั้นน้อยนิด ขอทรงพระกรุณาเถิดพระหรี ขอให้ข้าพเจ้าได้กล่าวถึงพระยศ ข้าพเจ้าขอทูลขอซ้ำแล้วซ้ำเล่า ท่านกวีและบัณฑิตทั้งหลายผู้เปรียบดังหงส์งดงามในทะเลสาบมนสาแห่งพระประวัติของพระรามผู้เลิศแห่งราชวงศ์รคุ โปรดทรงฟังคำวิงวอนของกุมารและทรงเห็นความตั้งใจอันดี แล้วโปรดเมตตาข้าพเจ้าเถิด ข้าพเจ้านมัสการดอกบัวแห่งพระบาทมุนีผู้ทรงประพันธ์รามายณะ ซึ่งแม้ขรุขระแต่อ่อนโยนและงดงามยิ่ง ปราศจากโทษแม้ทรงกล่าวถึงผู้มีโทษ ข้าพเจ้านมัสการพระเวททั้งสี่ ผู้เปรียบดังเรือข้ามมหาสมุทรแห่งวัฏสงสาร ซึ่งไม่รู้สึกเหนื่อยหน่ายแม้ในความฝัน ขณะกล่าวถึงพระยศอันไร้มลทินของพระรามผู้เลิศแห่งราชวงศ์รคุ ข้าพเจ้านมัสการธุลีแห่งพระบาทพระพรหม ผู้ทรงสร้างมหาสมุทรแห่งโลก ซึ่งบังเกิดซึ่งสัตบุรุษ อมฤต พระจันทร์ และโคอันประสงค์ ทั้งคนชั่ว ยาพิษ และสุรา ข้าพเจ้านมัสการพระบาทแห่งทวยเทพ พราหมณ์ บัณฑิต และเคราะห์ แล้วทูลด้วยพนมมือ ขอทรงโปรดพอพระทัยและสำเร็จความปรารถนาอันเป็นที่รักทั้งปวงของข้าพเจ้า
เจาปาอี 15.1-6
पुनि बंदउँ सारद सुरसरिता।जुगल पुनीत मनोहर चरिता।।
मज्जन पान पाप हर एका।कहत सुनत एक हर अबिबेका।।
गुर पितु मातु महेस भवानी।प्रनवउँ दीनबंधु दिन दानी।।
सेवक स्वामि सखा सिय पी के।हित निरुपधि सब बिधि तुलसीके।।
कलि बिलोकि जग हित हर गिरिजा।साबर मंत्र जाल जिन्ह सिरिजा।।
अनमिल आखर अरथ न जापू।प्रगट प्रभाउ महेस प्रतापू।।
सो उमेस मोहि पर अनुकूला।करिहिं कथा मुद मंगल मूला।।
सुमिरि सिवा सिव पाइ पसाऊ।बरनउँ रामचरित चित चाऊ।।
भनिति मोरि सिव कृपाँ बिभाती।ससि समाज मिलि मनहुँ सुराती।।
जे एहि कथहि सनेह समेता।कहिहहिं सुनिहहिं समुझि सचेता।।
होइहहिं राम चरन अनुरागी।कलि मल रहित सुमंगल भागी।।
puni bandaũ sārada sura-saritā |jugala punīta manohara caritā ||
majjana pāna pāpa-hara ekā |kahata sunata eka-hara abibekā ||
gur pitu mātu mahesa bhavānī |pranavaũ dīna-bandhu dina-dānī ||
sevaka svāmi sakhā siya-pī ke |hita nirupadhi saba bidhi tulasīke ||
kali biloki jaga-hita-hara girijā |sābara mantra-jāla jinha sirijā ||
anamil ākhar aratha na jāpū |pragaṭa prabhāu mahesa pratāpū ||
so umesa mohi para anukūlā |karihiṃ kathā muda maṅgala-mūlā ||
sumiri sivā siva pāi pasāū |barnaũ rāmacarita cita-cāū ||
bhaniti mori siva-kripā̃ bibhātī |sasi samāja mili manahũ surātī ||
je ehi kathahi saneha sametā |kahihahiṃ sunihahiṃ samujhi sacetā ||
hoihahiṃ rāma carana anurāgī |kali-mala rahita sumaṅgala-bhāgī ||
ข้าพเจ้าน้อมบัญชูแด่พระสารทา เทวีแห่งวาจา และแด่พระคงคา สายน้ำของทวยเทพ ทั้งสองทรงบริสุทธิ์เสมอกัน และกริยาของพระองค์งดงาม องค์หนึ่งชำระบาปด้วยการสรงสนานและดื่ม อีกองค์หนึ่งชำระความไม่รู้ด้วยการกล่าวและฟัง ข้าพเจ้าน้อมบัญชูแด่พระมเหศวรและพระภวานี ผู้เป็นครูบิดามารดาของข้าพเจ้า มิตรของผู้ยากไร้ ผู้ทรงประทานทุกวัน ทั้งสองเป็นทาส นาย และมิตรของสวามีของพระสีตา และโดยปราศจากกล ทรงเป็นผู้ประสงค์ดีต่อตุลสีทัสในทุกทาง ทอดพระเนตรเห็นกลียุค พระหระและพระคีริชา เพื่อความดีของโลก ทรงถักทอมนตราพิเศษชาพารา อักษรไม่เข้ากัน คำไม่มีความหมาย ไม่มีการสวด แต่ฤทธิ์ปรากฏชัดด้วยอานุภาพของพระมเหศวร พระผู้เป็นสวามีของพระอุมาทรงเมตตาต่อข้าพเจ้า และจะทรงทำให้เรื่องนี้เป็นรากแห่งความปีติและความเป็นมงคล ระลึกถึงพระศิวะและพระปารวตี และได้รับความโปรดปรานจากพระศิวะ ข้าพเจ้าเล่าเรื่องราวของพระรามด้วยใจกระตือรือร้น ด้วยพระกรุณาของพระศิวะ กวีของข้าพเจ้าจะรุ่งโรจน์ ดังราตรีที่มีพระจันทร์และหมู่ดวงดาวประกอบ ผู้ใดกล่าวหรือฟังเรื่องนี้ด้วยความรัก โดยเข้าใจด้วยใจที่ตั้งใจ จักเป็นผู้ภักดีต่อพระบาทของพระราม ปราศจากมลทินแห่งกลียุค และเป็นผู้ได้รับมงคลอันสูงสุด
โทหา 15
सपनेहुँ साचेहुँ मोहि पर जौं हर गौरि पसाउ।तौ फुर होउ जो कहेउँ सब भाषा भनिति प्रभाउ।।15।।
sapanehũ sacehũ mohi para jaũ hara gauri pasāu |tau phura hou jo kaheũ saba bhāṣā bhaṇiti prabhāu ||15||
หากทั้งในความฝันและในความจริงอันตื่นรู้ พระศิวะและพระเคารีทรงแสดงความเมตตาต่อข้าพเจ้า ก็ขอให้ทุกสิ่งที่ข้าพเจ้ากล่าวไว้เป็นจริงขึ้นมาทันที และขอให้บทกวีของข้าพเจ้าในภาษาสามัญมีอานุภาพ
เจาปาอี 16.1-4
बंदउँ अवध पुरी अति पावनि।सरजू सरि कलि कलुष नसावनि।।
प्रनवउँ पुर नर नारि बहोरी।ममता जिन्ह पर प्रभुहि न थोरी।।
सिय निंदक अघ ओघ नसाए।लोक बिसोक बनाइ बसाए।।
बंदउँ कौसल्या दिसि प्राची।कीरति जासु सकल जग माची।।
प्रगटेउ जहँ रघुपति ससि चारू।बिस्व सुखद खल कमल तुसारू।।
दसरथ राउ सहित सब रानी।सुकृत सुमंगल मूरति मानी।।
करउँ प्रनाम करम मन बानी।करहु कृपा सुत सेवक जानी।।
जिन्हहि बिरचि बड़ भयउ बिधाता।महिमा अवधि राम पितु माता।।
bandaũ avadha purī ati pāvani |sarajū sari kali kaluṣa nasāvani ||
pranavaũ pura nara nāri bahorī |mamatā jinha para prabhuhi na thorī ||
siya nindaka agha ogha nasāe |loka bisoka banāi basāe ||
bandaũ kausalayā disi prācī |kīrati jāsu sakala jaga mācī ||
pragaṭeu jahã raghupati sasi cārū |bisva sukhada khala kamala tusārū ||
dasaratha rāu sahita saba rānī |sukṛta sumaṅgala mūrati mānī ||
karaũ pranāma karama mana bānī |karahu kṛpā suta sevaka jānī ||
jinhahi biraci baṛa bhayau bidhātā |mahimā avadhi rāma pitu mātā ||
ข้าพเจ้ากราบไหว้นครอโยธยาอันศักดิ์สิทธิ์ยิ่ง และแม่น้ำสรยู ผู้ทำลายมลทินแห่งกลียุค แล้วข้าพเจ้านมัสการบุรุษและสตรีในนคร ซึ่งองค์ภควันทรงมีความเมตตาต่อพวกเขาไม่น้อย ผู้กล่าวร้ายนางสีดา พระองค์ทรงปลดปล่อยให้พ้นจากกองบาป และทรงให้พ้นจากความเศร้าโศก ทรงให้ตั้งรกรากในแคว้นของพระองค์ ข้าพเจ้ากราบไหว้นางเกาสัลยา ดังทิศตะวันออก ผู้มีชื่อเสียงแพร่หลายทั่วโลกทั้งมวล ณ ที่นั้นพระจันทร์อันงดงาม คือองค์พระผู้เป็นนายแห่งราคุวงศ์ ได้เสด็จขึ้นมา ประทานความสุขแก่จักรวาล และเป็นน้ำค้างแข็งแก่ดอกบัวแห่งคนชั่ว ข้าพเจ้ากราบไหว้พระเจ้าทศรถพร้อมด้วยพระมเหสีทั้งปวง ผู้ซึ่งข้าพเจ้าสำคัญว่าเป็นรูปแห่งบุญกุศลและมงคลอันสมบูรณ์ ข้าพเจ้าทำการนมัสการด้วยกาย ใจ และวาจา ขอทรงพระกรุณาต่อข้าพเจ้า โดยทรงทราบว่าข้าพเจ้าเป็นผู้รับใช้แห่งพระโอรสของพระองค์ ในการสร้างพวกพระองค์ พระพรหมผู้สร้างได้กลายเป็นผู้ยิ่งใหญ่ พระองค์ทั้งสองเป็นขีดสุดแห่งความรุ่งโรจน์ คือพระบิดาและพระมารดาแห่งพระราม
โสรฐา 16
बंदउँ अवध भुआल सत्य प्रेम जेहि राम पद।बिछुरत दीनदयाल प्रिय तनु तृन इव परिहरेउ।।16।।
bandauṁ avadha bhuāla satya prema jehi rāma pada |bichurata dīnadayāla priya tanu tṛna iva parihareu ||16||
ข้าพเจ้าน้อมคำนับแด่กษัตริย์แห่งอวธ์ ผู้มีความรักอันแท้จริงต่อพระบาทของพระราม เมื่อพลัดพรากจากพระรามผู้เป็นที่รักของผู้ต่ำต้อย ท่านได้สละร่างกายอันเป็นที่รักของตนประดุจฟางข้าว
เจาปาอี 17.1-5
प्रनवउँ परिजन सहित बिदेहू।जाहि राम पद गूढ़ सनेहू।।
जोग भोग महँ राखेउ गोई।राम बिलोकत प्रगटेउ सोई।।
प्रनवउँ प्रथम भरत के चरना।जासु नेम ब्रत जाइ न बरना।।
राम चरन पंकज मन जासू।लुबुध मधुप इव तजइ न पासू।।
बंदउँ लछिमन पद जलजाता।सीतल सुभग भगत सुख दाता।।
रघुपति कीरति बिमल पताका।दंड समान भयउ जस जाका।।
सेष सहस्रसीस जग कारन।जो अवतरेउ भूमि भय टारन।।
सदा सो सानुकूल रह मो पर।कृपासिंधु सौमित्रि गुनाकर।।
रिपुसूदन पद कमल नमामी।सूर सुसील भरत अनुगामी।।
महावीर बिनवउँ हनुमाना।राम जासु जस आप बखाना।।
pranavaũ parijana sahita bidehū |jāhi rāma pada gūṛha sanehū ||
yoga bhoga maṁ rākhēu goī |rāma bilokata pragaṭēu soī ||
pranavaũ prathama bharata kē caranā |jāsu nema vrata jāi na baranā ||
rāma carana paṅkaja mana jāsū |lubudha madhupa iva tajai na pāsū ||
bandauṁ lachimana pada jalajātā |sītala subhaga bhagata sukha dātā ||
raghupati kīrati bimala patākā |daṇḍa samāna bhayau jasa jākā ||
sēṣa sahasra-sīsa jaga kārana |jō avatarēu bhūmi bhaya ṭārana ||
sadā sō sānukūla raha mō para |kṛpāsiṁdhu saumitri guṇākara ||
ripu-sūdana pada kamala namāmī |sūra susīla bharata anugāmī ||
mahāvīra binavaũ hanumānā |rāma jāsu jasa āpa bakhānā ||
ข้าไหว้พระวิเทหะกับวงศ์วานทั้งหมด ในพระหฤทัยของพระองค์มีความรักลึกซึ้งซ่อนอยู่ต่อพระบาทของพระราม ท่ามกลางโยคะและความสุขอันเป็นกษัตริย์ พระองค์ทรงปกปิดไว้ แต่เมื่อเห็นพระรามก็ปรากฏเปิดเผย ก่อนอื่นข้าถวายบังคมพระบาทของพระภรต ซึ่งการปกครองและการบำเพ็ญตบะของพระองค์ไม่อาจพรรณนาได้ พระหฤทัยของพระองค์ยึดมั่นในพระบาทบัวหลวงของพระราม เหมือนผึ้งโลภที่จะไม่จากดอกบัว ข้าบูชาพระบาทบัวหลวงของพระลกษมณ์ เย็นสงบ เป็นมงคล ประทานความสุขแก่ภักตา พระเกียรติของพระองค์ยืนเป็นธงไร้มลทินแห่งรฆุ ตรงดังคทา พระองค์คือพระเศษผู้มีพันพระเศียร เพื่อเหตุแห่งโลก ผู้เสด็จลงมาเพื่อขจัดความหวาดกลัวแห่งแผ่นดิน ขอมหาสมุทรแห่งเมตตา พระเสามิตรี แหล่งแห่งคุณธรรม จงทรงโปรดปรานข้าเสมอ ข้านมัสการพระบาทบัวหลวงของผู้ทำลายศัตรู ผู้กล้าหาญและอ่อนโยน ผู้ติดตามพระภรต และข้าอ้อนวอนต่อพระหนุมาน วีรบุรุษผู้ยิ่งใหญ่ ผู้ซึ่งพระรามเองทรงสรรเสริญพระเกียรติ
โสรฐา 17
प्रनवउँ पवनकुमार खल बन पावक ग्यानधन।जासु हृदय आगार बसहिं राम सर चाप धर।।17।।
pranavauṁ pavanakumāra khala bana pāvaka gyānadhana |jāsu hṛdaya āgāra basahiṁ rāma sara cāpa dhara ||17||
ข้าพเจ้านมัสการหนุมาน โอรสแห่งเทพวายุ ผู้เป็นไฟเผาป่าแห่งคนชั่ว และเป็นคลังแห่งปัญญาอันแท้จริง ในพระราชวังแห่งพระหฤทัยของผู้ใด พระศรีรามผู้ทรงธนูและลูกศรสถิตอยู่
เจาปาอี 18.1-5
कपिपति रीछ निसाचर राजा।अंगदादि जे कीस समाजा।।
बंदउँ सब के चरन सुहाए।अधम सरीर राम जिन्ह पाए।।
रघुपति चरन उपासक जेते।खग मृग सुर नर असुर समेते।।
बंदउँ पद सरोज सब केरे।जे बिनु काम राम के चेरे।।
सुक सनकादि भगत मुनि नारद।जे मुनिबर बिग्यान बिसारद।।
प्रनवउँ सबहिं धरनि धरि सीसा।करहु कृपा जन जानि मुनीसा।।
जनकसुता जग जननि जानकी।अतिसय प्रिय करुना निधान की।।
ताके जुग पद कमल मनावउँ।जासु कृपाँ निरमल मति पावउँ।।
पुनि मन बचन कर्म रघुनायक।चरन कमल बंदउँ सब लायक।।
राजिवनयन धरें धनु सायक।भगत बिपति भंजन सुख दायक।।
kapipati rīcha nisācara rājā |aṅgadādi je kīsa samājā ||
bandauṁ saba ke carana suhāe |adhama sarīra rāma jinha pāe ||
raghupati carana upāsaka jete |khaga mṛga sura nara asura samete ||
bandauṁ pada saroja saba kere |je binu kāma rāma ke cere ||
suka sanakādi bhagata muni nārada |je munibara bigyāna bisārada ||
pranavauṁ sabahiṁ dharani dhari sīsā |karahu kṛpā jana jāni munīsā ||
janakasutā jaga janani jānakī |atisaya priya karunā nidhāna kī ||
tāke juga pada kamala manāvauṁ |jāsu kṛpā̃ niramala mati pāvauṁ ||
puni mana bacana karma raghunāyaka |carana kamala bandauṁ saba lāyaka ||
rājivanayana dhareṁ dhanu sāyaka |bhagata bipati bhañjana sukha dāyaka ||
ข้าพเจ้านมัสการเจ้าแห่งวานร หมี และราชาแห่งผู้พเนจรในราตรี และอังคทพร้อมด้วยหมู่วานรทั้งปวง ข้าพเจ้ากราบไหว้พระบาทอันงดงามของทุกท่าน ผู้ซึ่งในร่างอันต่ำทรามนั้น พระศรีรามได้ทรงสถิต ทุกผู้ที่เคารพบูชาพระบาทแห่งองค์พระผู้เป็นเจ้าแห่งราชวงศ์รคุ ไม่ว่าจะเป็นนกและสัตว์ เทพและมนุษย์ แม้กระทั่งหมู่อสูร ข้าพเจ้าคารวะทุกท่าน ข้าพเจ้านมัสการพระบาทปทุมของทุกผู้ที่ปราศจากความปรารถนาอันเห็นแก่ตัว และเป็นเพียงผู้รับใช้พระราม ศุกะ สนกะและคณะ ภักตผู้ทรงคุณ และฤๅษีนารท ผู้เป็นพระชั้นเลิศ ผู้ชำนาญในความรู้แท้ ข้าพเจ้านมัสการทุกท่าน โดยวางศีรษะลงบนแผ่นดินว่า ขอทรงพระกรุณา โปรดรู้จักข้าพเจ้าว่าเป็นของท่าน และพระชานกี ธิดาของท้าวชนก พระมารดาแห่งโลก ทรงเป็นที่รักยิ่งของพระองค์ผู้ทรงเป็นคลังแห่งความกรุณา ข้าพเจ้าอธิษฐานต่อพระบาทปทุมทั้งสองของพระนาง ด้วยพระกรุณาของพระนาง ปัญญาอันบริสุทธิ์ย่อมบังเกิด แล้วด้วยกาย วาจา และใจ ข้าพเจ้านมัสการพระบาทปทุมแห่งองค์พระผู้เป็นเจ้าแห่งราชวงศ์รคุ ผู้ทรงสมควรแก่การเคารพทุกประการ ผู้ทรงเนตรดั่งบัว ทรงธนูและลูกศร ผู้ทรงทำลายความทุกข์ของภักต และทรงประทานความสุข
โทหา 18
गिरा अरथ जल बीचि सम कहिअत भिन्न न भिन्न।बदउँ सीता राम पद जिन्हहि परम प्रिय खिन्न।।18।।
girā aratha jala bīci sama kahiyata bhinna na bhinna |badauṁ sītā rāma pada jinhahi parama priya khinna ||18||
วาจากับความหมาย น้ำกับคลื่น ย่อมถูกกล่าวว่าต่างกัน ทั้งที่มิใช่ต่างกัน ข้าพเจ้ากราบแด่พระบาทของพระสีตาและพระราม ผู้ทรงเป็นที่รักยิ่งแก่ผู้เดือดร้อนทุกข์ร้อน
เจาปาอี 19.1-4
बंदउँ नाम राम रघुवर को।हेतु कृसानु भानु हिमकर को।।
बिधि हरि हरमय बेद प्रान सो।अगुन अनूपम गुन निधान सो।।
महामंत्र जोइ जपत महेसू।कासीं मुकुति हेतु उपदेसू।।
महिमा जासु जान गनराउ।प्रथम पूजिअत नाम प्रभाऊ।।
जान आदिकबि नाम प्रतापू।भयउ सुद्ध करि उलटा जापू।।
सहस नाम सम सुनि सिव बानी।जपि जेई पिय संग भवानी।।
हरषे हेतु हेरि हर ही को।किय भूषन तिय भूषन ती को।।
नाम प्रभाउ जान सिव नीको।कालकूट फलु दीन्ह अमी को।।
bandaū̃ nāma rāma raghuvara ko |hetu kṛsānu bhānu himakara ko ||
bidhi hari haramaya beda prāna so |aguna anūpama guna nidhāna so ||
mahāmantra joi japata mahesū |kāsī̃ mukuti hetu upadesū ||
mahimā jāsu jāna gaṇarāu |prathama pūjiata nāma prabhāū ||
jāna ādikabi nāma pratāpū |bhayau suddha kari ulaṭā jāpū ||
sahasa nāma sama suni siva bānī |japi jeī piya saṅga bhavānī ||
haraṣe hetu heri hara hī ko |kiya bhūṣana tiya bhūṣana tī ko ||
nāma prabhāu jāna siva nīko |kālakūṭa phalu dīnha amī ko ||
ข้าพเจ้าขอนมัสการพระนามราม ผู้เป็นยอดแห่งราชวงศ์รคุ อันเป็นต้นกำเนิดแห่งไฟ พระอาทิตย์ และพระจันทร์ พระนามนั้นเป็นสารัตถะแห่งพระพรหม พระวิษณุ และพระศิวะ เป็นลมหายใจแห่งพระเวท เป็นผู้ไร้คุณลักษณะและไร้ผู้เสมอเหมือน เป็นคลังแห่งคุณธรรมทั้งปวง เป็นมหามนตร์อันมเหศวรทรงสวดอยู่ และเป็นคำสอนที่พระองค์ประทาน ณ กาศี เพื่อเป็นปัจจัยแห่งการหลุดพ้น พระคเณศ จอมแห่งทวยเทพ ทรงทราบถึงพระเกียรติของพระนาม ด้วยพลังแห่งพระนามจึงได้รับการบูชาเป็นอันดับแรกในหมู่ทวยเทพ กวีดั้งเดิมทรงทราบถึงพลังแห่งพระนาม แม้ทรงสวดกลับด้านก็ได้บริสุทธิ์ ภวานีทรงสดับจากพระศิวะว่าพระนามนี้เท่ากับนามพันชื่อ จึงทรงสวดพระนามและได้สมานกับผู้เป็นที่รัก ทรงเห็นเหตุผลว่านางมีความภักดีต่อพระหระแต่ผู้เดียว พระหระจึงทรงปีติ และทรงทำให้แก้วแห่งสตรีนั้นเป็นเครื่องประดับแห่งพระวรกายของพระองค์ พระศิวะทรงทราบดีถึงพลังแห่งพระนาม ผลแห่งยาพิษกาลกูฏที่พระองค์เสวยก็ได้กลายเป็นอมฤต
โทหา 19
बरषा रितु रघुपति भगति तुलसी सालि सुदास॥
राम नाम बर बरन जुग सावन भादव मास॥19॥
baraṣā ritu raghupati bhagati tulasī sāli sudāsa.rāma nāma bara barana juga sāvana bhādava māsa..19..
ภคติต่อองค์พระผู้เป็นเจ้าแห่งราชวงศ์ราฆุคือฤดูฝน และผู้รับใช้ผู้ดีขององค์พระผู้เป็นเจ้า ตุลสีทาสกล่าวว่า คือนาข้าวที่เจริญเติบโตในฤดูนั้น พยางค์อันประเสริฐทั้งสองแห่งพระนามรามคือเดือนศราวณะและเดือนภาทระ
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता अनुसार यह मंगलाचरण-प्रस्तावना ‘कलि-मल-हरण’ और ‘बिमल मति’ की प्राप्ति में सहायक है: राम-नाम/राम-जस के श्रवण-कीर्तन से पाप-क्षय, सत्संग-रुचि, और कथा-श्रवण की अधिकारिता (श्रद्धा, विनय) बढ़ती है—‘कहत सुनत एक हर अबिबेका’ के भाव से।
सामान्यतः मंगलाचरण में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ नाम-जप को संपुट-रूप में जोड़ा जाता है; कुछ परंपराओं में ‘मंगल भवन अमंगल हारी’ पंक्ति को भी आवृत्ति/संपुट की तरह लिया जाता है, विशेषकर पाठ-आरंभ और आरती/कीर्तन संदर्भ में।
Ask anything about Prakarana 2 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
