Sarga 97

Verse 1

तथातैःकृत्तगात्रैस्तुदशग्रीवेणमार्गणैः ।बभूववसुधातत्रप्रकीर्णाहरिभिस्तदा ।।।।

ดังนั้น ด้วยศรของทศกัณฐ์ที่ตัดขาดอวัยวะของนักรบวานร พื้นพิภพ ณ ที่นั้นจึงเกลื่อนกลาดไปด้วยเหล่าหริผู้ล้มลง

Verse 2

रावणस्याप्रसह्यंतंशरसम्पातमेकतः ।न शेकुस्सहितुंदीप्तंपतङ्गाज्वलनंयथा ।।।।

ดุจแมลงเม่ามิอาจทนเปลวเพลิงอันลุกโชน กองทัพวานรก็มิอาจทนได้แม้ชั่วขณะ ต่อห่าฝนศรอันเรืองรองและสุดจะต้านทานของราวณะซึ่งพุ่งมาจากด้านเดียว

Verse 3

तेऽर्दितानिशितैर्बाणैःक्रोशन्तोविप्रदुद्रुवुः ।पावकार्चिस्समाविष्टादह्यमानायथागजाः ।।।।

ถูกลูกศรคมกริบแทงและทรมาน พวกเขาร้องโหยหวนแล้วแตกหนีไป—ดุจช้างที่ถูกเปลวเพลิงโอบล้อม วิ่งไปทั้งที่กำลังไหม้

Verse 4

प्लवङ्गनामनीकानिमहाभ्राणीवमारुतः ।सययौसमरेतस्मिन्विधमन्रावणश्शरैः ।।।।

ในศึกนั้น กองแถวของเหล่าวานรถูกศรของราวณะทำให้แตกกระจาย ดุจมวลเมฆใหญ่ถูกลมพัดแหวกให้กระจัดกระจาย

Verse 5

कदनंतरसाकृत्वाराक्षसेन्ध्रोवनौकसाम् ।आससादततोत्वरितंयुद्धेराघवंस्तदा ।।।।

ครั้นก่อการสังหารอย่างรวดเร็วท่ามกลางเหล่าวานรผู้พำนักในพงไพรแล้ว จอมแห่งรากษสก็รีบรุดในสนามรบเข้าหาพระราฆวะ (พระราม)

Verse 6

सुग्रीवस्तान्कपीन्दृष्टवाभग्नान्विद्रावितान्रणे ।गुल्मेसुषेणंनिक्षिप्यचक्रेयुद्धेऽद्भुतंमनः ।।।।

เมื่อสุครีพเห็นเหล่าวานรถูกทำลายขวัญและถูกไล่ถอยในสนามรบ เขาจึงให้สุเสณะประจำคุ้มกันและประคองกองหมู่ แล้วตั้งจิตมุ่งสู่กลศึกอันน่าอัศจรรย์ในสงคราม

Verse 7

आत्मनस्सदृशंवीरस्सतंनिक्षिप्यवानरम् ।सुग्रीवोऽऽभिमुखश्शत्रुंप्रतस्थेपादपायुधः ।।।।

สุครีวผู้กล้าหาญ ครั้นจัดวานรผู้สามารถเสมอตนไว้เป็นกำลังคุ้มกันแล้ว ก็ยกต้นไม้เป็นอาวุธ มุ่งหน้าเผชิญศัตรูออกไป

Verse 8

पार्श्वतःपृष्ठतश्चास्यसर्वेयूथाधिपास्स्वयम् ।अनुजह्रुर्महाशैलान् विविधांश्चमहाद्रुमान् ।।।।

ทั้งด้านข้างและด้านหลังของเขา บรรดาหัวหน้ากองวานรทั้งปวงก็ตามไปด้วยตนเอง แบกศิลามหึมาและไม้ใหญ่หลากชนิด

Verse 9

सनदन्युधिसुग्रीवस्स्वरेणमहतामहान् ।पातयन्विविधांश्चान्यान्ञ्जगामोत्तमराक्षसान् ।।।।

สุครีวผู้ยิ่งใหญ่คำรามในศึกด้วยเสียงกึกก้อง โค่นศัตรูอื่นๆ ลงมากมาย แล้วรุดหน้าไปยังเหล่ารากษสผู้เป็นยอด

Verse 10

ममन्थ च महाकायान्राक्षसान्वानरेश्वरः ।युगान्तसमयेवायुःप्रवृद्धानगमानिव ।।।।

และจอมแห่งหมู่วานรได้บดขยี้เหล่ารากษสผู้มีกายมหึมา ดุจลมพายุในกาลสิ้นยุคที่กระหน่ำมวลมหึมาให้แตกสลาย

Verse 11

राक्षसानामनीकेषुशैलवर्षंववर्ष ह ।अश्मवर्षंयथामेघःपक्षिसङ्घेषुकानने ।।।।

เขาโปรยพายุศิลาใส่แนวรบของรากษส ดุจเมฆในพนาลีที่โปรยห่าหินลงเหนือฝูงนก

Verse 12

कपिराजविमुक्तैस्तैश्शैलवर्षैस्तुराक्षसाः ।विकीर्णशिरसःपेतुर्निकृत्ताइवपर्वताः ।।।।

เมื่อถูกห่าศิลาที่ราชาวานรปลดปล่อย เหล่ารากษสก็ล้มลง ศีรษะแตกกระจาย ดุจภูผาถูกสกัดจนพังทลาย

Verse 13

अथसंक्षीयमाणेषुराक्षसेषुसमन्ततः ।सुग्रीवेणप्रभग्नेषुपतत्सुनिनदत्सु च ।।।।विरूपाक्षस्स्वकंनामधन्वीविश्राव्यराक्षसः ।रथादाप्लुत्यदुर्धर्षोगजस्कन्धमुपारुहत् ।।।।

ครั้นเมื่อเหล่ารากษสทั่วทุกทิศถูกทำลายร่อยหรอ—ถูกสุครีวตีแตกพ่าย ล้มลงพร้อมเสียงร้องโหยหวน—แล้ววิรูปักษะ รากษสผู้ถือคันศรผู้ยากจะต้าน ก็ประกาศนามของตน ก็กระโดดลงจากรถศึก และขึ้นนั่งบนบ่าช้างตกมัน

Verse 14

अथसंक्षीयमाणेषुराक्षसेषुसमन्ततः ।सुग्रीवेणप्रभग्नेषुपतत्सुनिनदत्सु च ।।6.97.13।।विरूपाक्षस्स्वकंनामधन्वीविश्राव्यराक्षसः ।रथादाप्लुत्यदुर्धर्षोगजस्कन्धमुपारुहत् ।।6.97.14।।

ครั้นเมื่อเหล่ารากษสทั่วทุกทิศถูกทำลายร่อยหรอ—ถูกสุครีวตีแตกพ่าย ล้มลงพร้อมเสียงร้องโหยหวน—แล้ววิรูปักษะ รากษสผู้ถือคันศรผู้ยากจะต้าน ก็ประกาศนามของตน ก็กระโดดลงจากรถศึก และขึ้นนั่งบนบ่าช้างตกมัน

Verse 15

स तंद्विरदमारुह्यविरूपाक्षोमहारथः ।वनर्दभनीमनिर्ह्रादंवानरानभ्यधावत ।।।।

ครั้นแล้ววิรูปักษะ มหารถี ขึ้นช้างนั้น เปล่งเสียงคำรามน่าสะพรึง แล้วพุ่งเข้าหาหมู่วานร

Verse 16

सुग्रीवे स शरान्घोरान्विससर्जचमूमुखे ।स्थापयामासचोद्विग्नान्राक्षसान् सम्प्रहर्षयन् ।।।।

เขายิงศรอันน่าสะพรึงไปยังสุครีว ณ แนวหน้ากองทัพ ทั้งยังประคองเหล่ารากษสที่หวั่นไหวให้มั่นคง และปลุกเร้าความฮึกเหิมให้ยินดี

Verse 17

सतुविद्धश्शितैर्बाणैःकपीन्द्रस्तेनरक्षसा ।चुक्रोध स महाक्रोधोवधेचास्यमनोदधे ।।।।

เมื่อจอมวานร (สุครีวะ) ถูกศรร้ายคมของยักษ์นั้นทิ่มแทง ก็เดือดดาลด้วยโทสะอันใหญ่หลวง คำรามกึกก้อง และตั้งปณิธานในใจว่าจะสังหารมันเสีย

Verse 18

ततःपादपमुद्धृत्यशूरस्सम्प्रधनोहरिः ।अभिपत्यजघानास्यप्रमुखेतुमहागजम् ।।।।

แล้ววานรผู้กล้าหาญก็พุ่งเข้าสู่สมรภูมิ ถอนต้นไม้ขึ้นทั้งราก แล้วกระโจนไปข้างหน้า ฟาดใส่ช้างใหญ่ที่อยู่แนวหน้า

Verse 19

स तुप्रहाराभिहतस्सुग्रीवेणमहागजः ।अपासर्पद्धनुर्मात्रंनिषसादननाद च ।।।।

เมื่อถูกสุครีวะฟาดอย่างหนัก ช้างใหญ่ก็ถอยร่นไปได้ระยะหนึ่งคันธนู แล้วทรุดนั่งด้วยความทุกข์ และร้องก้องกังวาน

Verse 20

गजात्तुमथितात्तूर्णमपक्रम्य स वीर्यवान् ।राक्षसोऽऽभिमुखश्शत्रुंप्रत्युद्गम्यततःकपिम् ।।।।आर्षभंचर्मखडगं च प्रगृह्यलघुविक्रमः ।भर्त्सयन्निवसुग्रीवमाससादव्यवस्थितम् ।।।।

ครั้นแล้วรากษสผู้ทรงพลังนั้นก็รีบลงจากช้างที่บาดเจ็บ หันหน้าเข้าหาศัตรูและก้าวออกไปต้าน จนเข้าประจันหน้าจอมวานร เขาคว้าโล่หนังวัวและดาบไว้ มือไวในการบุก เข้าประชิดสุครีวะผู้ยืนมั่น ราวกับข่มขู่ท้าทาย

Verse 21

गजात्तुमथितात्तूर्णमपक्रम्य स वीर्यवान् ।राक्षसोऽऽभिमुखश्शत्रुंप्रत्युद्गम्यततःकपिम् ।।6.97.20।।आर्षभंचर्मखडगं च प्रगृह्यलघुविक्रमः ।भर्त्सयन्निवसुग्रीवमाससादव्यवस्थितम् ।।6.97.21।।

สุครีวะเดือดดาลเพื่อฝ่ายมิตร จึงคว้าศิลาก้อนมหึมาดุจกลุ่มเมฆ แล้วขว้างใส่วิรูปाक्षะ

Verse 22

स हितस्याभिसङ्कृद्धःप्रगृह्यविपुलांशिलाम् ।विरूपाक्षायचिक्षेपसुग्रीवोजलदोपमाम् ।।।।

สุครีวะเดือดดาลเพื่อฝ่ายมิตร จึงคว้าศิลาก้อนมหึมาดุจกลุ่มเมฆ แล้วขว้างใส่วิรูปाक्षะ

Verse 23

स तांशिलामापतन्तींदृष्टवाराक्षसपुङ्गवः ।अपक्रम्यसुविक्रान्तःखडगेनप्राहरत्तदा ।।।।

ครั้นเห็นศิลาก้อนใหญ่พุ่งตกลงมา ยอดแห่งรากษสก็ผละหลบด้วยความองอาจ แล้วฟันด้วยพระขรรค์อย่างแรงในบัดนั้น

Verse 24

तेनखडगप्रहारेणरक्षसाबलिनाहतः ।मुहूर्तमभवद्वीरोविसंज्ञइववानरः ।।।।

ครั้นถูกฟันด้วยคมพระขรรค์ของรากษสผู้มีกำลัง วานรผู้กล้าก็บาดเจ็บ และชั่วครู่หนึ่งประหนึ่งหมดสติไป

Verse 25

स तदा स हसोत्पत्यराक्षसस्यमहाहवे ।मुष्टिंसन्वर्त्यवेगेनपातयामासवक्षसि ।।।।

ครั้นนั้นในมหาสงคราม เขาก็กระโดดลุกขึ้นทันที กำหมัดแน่นแล้วซัดด้วยแรงเร็วลงกลางอกของรากษส

Verse 26

मुष्टिप्रहाराभिहतोविरूपाक्षोनिशाचरः ।तेनखडगेनसङ्कृद्दस्सुग्रीवस्यचमूमुखे ।।।।कवचंपातयामासपद्भ्यामभिहतोऽऽपतत् ।

ครั้นวิรูปाक्षะผู้ท่องราตรีถูกหมัดของสุครีวะกระแทก ก็เดือดดาลยิ่งนัก แล้วใช้พระขรรค์นั้น ณ แนวหน้ากองทัพ ฟันให้เกราะของสุครีวะหลุดร่วง ครั้นถูกกระทบที่เท้า สุครีวะก็ล้มลง

Verse 27

स समुत्थायपतितःकपिस्तस्यव्यसर्जयत् ।तलप्रहारमशनेस्समानंभीमनिस्स्वनम् ।।।।

แม้ล้มลงแล้ว วานรก็ลุกขึ้นอีกครั้ง แล้วฟาดฝ่ามือใส่เขาดุจสายฟ้าฟาด กึกก้องด้วยเสียงน่าสะพรึงกลัว

Verse 28

तलप्रहारंतद्रक्षस्सुग्रीवेणसमुद्यतम् ।नैपुण्यान्मोचयित्वैनंमुष्टिनोरस्यताडयत् ।।।।

ฝ่ายยักษ์นั้น เมื่อสุครีพยกฝ่ามือขึ้นจะฟาด ก็หลบเลี่ยงได้ด้วยความชำนาญ แล้วกำหมัดชกเข้าที่อกของเขา

Verse 29

तस्सुसङ्कृद्धतरःसुग्रीवोवानरेश्वरः ।।।।मोक्षितंचात्मनोदृष्टवाप्रहारंतेनरक्षसा ।

ครั้นแล้วสุครีพ เจ้าแห่งวานร ก็ยิ่งเดือดดาลนัก เมื่อเห็นว่ายักษ์นั้นหลบพ้นการโจมตีของตนไปได้

Verse 30

ददर्शान्तरंतस्यविरूपाक्षस्यवानरः ।।।।ततोन्यपातयत्क्रोधाच्छङ्खदेशेमहात्तलम् ।

วานรเห็นช่องว่างของวิรูปाक्षะ แล้วด้วยความพิโรธจึงฟาดฝ่ามืออันมหึมาลงที่ขมับของเขา

Verse 31

महेन्द्राशनिकल्पेनतलेनाभिहतःक्षितौ ।।।।पपातरुधिरक्लिन्नश्शोणितंसमुद्यमन् ।स्रोतोभ्यस्तुविरूपाक्षोजलंप्रस्रवणादिव ।।।।

เมื่อถูกฝ่ามือที่ดุจวัชระของพระอินทร์ฟาดจนล้มลงสู่พื้น วิรูปักษะก็ทรุดลง—ชุ่มโชกด้วยโลหิตและพ่นโลหิตออกมา; โลหิตไหลทะลักจากกายดุจสายน้ำจากน้ำตก

Verse 32

महेन्द्राशनिकल्पेनतलेनाभिहतःक्षितौ ।।6.97.31।।पपातरुधिरक्लिन्नश्शोणितंसमुद्यमन् ।स्रोतोभ्यस्तुविरूपाक्षोजलंप्रस्रवणादिव ।।6.97.32।।

เมื่อถูกฝ่ามือที่ดุจวัชระของพระอินทร์ฟาดจนล้มลงสู่พื้น วิรูปักษะก็ทรุดลง—ชุ่มโชกด้วยโลหิตและพ่นโลหิตออกมา; โลหิตไหลทะลักจากกายดุจสายน้ำจากน้ำตก

Verse 33

विवृत्तनयनंक्रोधात्सफेनंरुधिराप्लुतम् ।ददृशुस्तेविरूपाक्षंविरूपाक्षतरंकृतम् ।।।।

พวกเขาเห็นวิรูปากษะ—ดวงตากลอกกลับด้วยโทสะ ใบหน้าและลมหายใจเปรอะฟอง ถูกโลหิตชโลม และความรุนแรงแห่งการล้มทำให้ยิ่งอัปลักษณ์น่าสะพรึง

Verse 34

स्फुरन्तंपरिवर्तन्तंपार्श्वेनरुधिरोक्षितम् ।करुणं च विनर्दन्तंददृशुःकपयोरिपुम् ।।।।

เหล่าวานรเห็นศัตรูนั้นกระตุกสั่นและกลิ้งไปมาด้านข้าง สีข้างชุ่มโลหิต ร้องครวญครางอย่างน่าเวทนา ทำให้ผู้เห็นเกิดทั้งความเศร้าและความสงสารอันขมขื่น

Verse 35

तथातुतौसंम्यतिसम्प्रयुक्तौ ।तरस्विनौवानरराक्षसानाम् ।।।।

ดังนั้น ในการรบประชิดที่เข้าปะทะกัน กองกำลังอันทรงฤทธิ์ของวานรและรากษสได้มาประจันและกระทบกันโดยตรง

Verse 36

विनाशितंप्रेक्ष्यविरूपनेत्रंमहाबलंतंहरिपार्थिवेन ।बलंसमस्तंकपिराक्षसानामुन्मत्तगङ्गाप्रतिमंबभूव ।।।।

ครั้นเห็นวิรูปเนตรผู้มีกำลังมหาศาลถูกราชาวานรทำลายสิ้นแล้ว กองทัพวานรและรากษสทั้งมวลก็พลุ่งพล่านคลุ้มคลั่ง—ดุจคงคาคลั่งในยามน้ำหลาก