Previous Verse
Next Verse

Valmiki Ramayana 2.20.52Ayodhya Kanda, Sarga 20, Shloka 52

अयोध्याकाण्डे विंशः सर्गः

Rama Enters Kauśalyā’s Antaḥpura; Ritual Preparations and the Shock of Exile

इदं हि दुःखं यदनर्थकानि मेव्रतानि दानानि च संयमाश्च हि।तपश्च तप्तं यदपत्यकारणात्सुनिष्फलं बीजमिवोप्तमूषरे।।।।

idaṃ hi duḥkhaṃ yad anarthakāni me vratāni dānāni ca saṃyamāś ca hi | tapaś ca taptaṃ yad apatyakāraṇāt suniṣphalaṃ bījam ivoptam ūṣare ||

นี่แลคือความโศกของเรา: วรตะของเรา ทานของเรา และสังยามะคือการสำรวมตน ล้วนกลับไร้ความหมาย แม้ตบะที่เราบำเพ็ญเพื่อหวังได้บุตรก็มิได้ผล ดุจเมล็ดพืชหว่านลงในดินกันดาร

इदम्this
इदम्:
कर्तृ/विषयः (subject/topic of statement)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. neut.)
हिindeed, for
हि:
सम्बन्ध/प्रयोग-निपातः (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः/पदार्थ-प्रबोधकः (particle; emphatic/causal nuance)
दुःखम्sorrow, regret
दुःखम्:
कर्तृ/विषयः (predicate-noun with इदम्)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. neut.)
यत्that which
यत्:
सम्बन्धः (relative link to इदम् दुःखम्)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. neut.; relative pronoun introducing clause)
अनर्थकानिmeaningless, futile
अनर्थकानि:
विशेषणम् (predicate adjective)
TypeAdjective
Rootअनर्थक (प्रातिपदिक; अ- + अर्थक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (Nom. pl. neut.; agrees with व्रतानि/दानानि/संयमाः as predicative adj.)
मेmy
मे:
सम्बन्धः (possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (Gen. sg.; enclitic form)
व्रतानिvows, observances
व्रतानि:
कर्तृ/विषयः (items being described as futile)
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (Nom. pl. neut.)
दानानिgifts, charities
दानानि:
कर्तृ/विषयः (co-listed item)
TypeNoun
Rootदान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (Nom. pl. neut.)
and
:
समुच्चयः (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
संयमाःrestraints, self-control
संयमाः:
कर्तृ/विषयः (co-listed item)
TypeNoun
Rootसंयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (Nom. pl. masc.)
and
:
समुच्चयः (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध/प्रयोग-निपातः (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः (particle; emphasis)
तपःausterity, penance
तपः:
कर्तृ/विषयः (additional item in list)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. neut.)
and
:
समुच्चयः (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
तप्तम्performed, practised
तप्तम्:
विशेषणम् (qualifier of तपः)
TypeAdjective
Rootतप् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय) = तप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्तं कृदन्तम्; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (PPP; Nom. sg. neut.; agrees with तपः)
यत्which
यत्:
सम्बन्धः (relative link; repeats for second clause)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. neut.; relative pronoun)
अपत्यकारणात्from/for the cause of progeny
अपत्यकारणात्:
हेतुः (cause/purpose: for the sake of progeny)
TypeNoun
Rootअपत्य + कारण (प्रातिपदिक-द्वय) + तसिल्/तसि (ablative) = अपत्यकारण (समास-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (अपत्यस्य कारणम्); नपुंसकलिङ्गे पञ्चमी-विभक्तिः एकवचनम् (Abl. sg. neut.; हेतौ/कारणे)
सुनिष्फलम्utterly fruitless
सुनिष्फलम्:
विशेषणम् (predicate adjective)
TypeAdjective
Rootसु + निष्फल (प्रातिपदिक; उपसर्ग/उपपद-पूर्वक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. neut.; predicate adj. to तपः/बीजम्-उपमा)
बीजम्seed
बीजम्:
उपमानम् (standard of comparison)
TypeNoun
Rootबीज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. neut.)
इवlike, as
इव:
उपमा-सूचकः (marks simile)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमार्थक-अव्ययम् (comparative particle)
उप्तम्sown
उप्तम्:
विशेषणम् (qualifier of बीजम्)
TypeAdjective
Rootवप् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय) = उप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्तं कृदन्तम्; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (PPP; Nom. sg. neut.; agrees with बीजम्)
ऊषरेin barren land
ऊषरे:
अधिकरणम् (locus: where sown)
TypeNoun
Rootऊषर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः एकवचनम् (Loc. sg. neut.)

My regret is that all my mortifications, gifts of charity and penances are of no avail. Even the asceticism which I practised for the sake of progeny was fruitless like a seed sown in a barren land.

R
Rāma

FAQs

It raises the classic dharmic question of effort versus outcome: righteous acts may not yield visible rewards, yet their moral worth lies in sincerity and adherence to truth.

Kausalyā reflects on the religious disciplines she undertook to obtain a son, lamenting that the present calamity makes those spiritual labors feel wasted.

Spiritual striving—she had lived with vows, charity, and restraint, showing commitment to religious duty even before the crisis.

AI

Ask anything about this verse

Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.

A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App