Adhyaya 16

Sutra 1

दत्तस्याप्रदानमृणादानेन व्याख्यातम् ॥ कZ_०३.१६.०१ ॥

การไม่ส่งมอบสิ่งที่ได้ให้/จัดสรรไว้แล้ว อธิบายว่าเข้าข่ายตามกฎว่าด้วยการไม่ชำระหนี้

Sutra 2

दत्तमव्यवहार्यमेकत्रानुशये वर्तेत ॥ कZ_०३.१६.०२ ॥

การให้ย่อมกลายเป็นเรื่องที่ฟ้องร้องไม่ได้; ทางแก้มีได้เพียงในกระบวนการอนุศยะ/การเพิกถอน (ที่กำหนดไว้) เพียงแบบเดียว

Sutra 3

सर्वस्वं पुत्रदारमात्मानं वा प्रदायानुशयिनः प्रयच्छेत् ॥ कZ_०३.१६.०३ ॥

ฝ่ายที่ขออนุศยะ (เพิกถอน/ยุติข้อพิพาท) อาจถูกกำหนดให้วางหลักประกันเต็มจำนวน—ถึงขั้นเป็นทรัพย์สินทั้งหมด หรือ (เป็นทางเลือกสุดท้าย) นำครอบครัว/ตัวเองเป็นหลักประกัน—เพื่อให้เป็นไปตามข้อตกลง

Sutra 4

धर्मदानमसाधुषु कर्मसु चाउपघातिकेषु वा अर्थदानमनुपकारिष्वपकारिषु वा कामदानमनर्हेषु च ॥ कZ_०३.१६.०४ ॥

‘ของให้เพื่อธรรม’ที่ให้เพื่อการกระทำอันไม่เหมาะสมหรือเป็นอันตราย, ‘ของให้ทางทรัพย์’ที่ให้แก่ผู้ไม่เกื้อกูลหรือผู้ทำร้าย, และ ‘ของให้เพื่อความใคร่/ความเพลิดเพลิน’ที่ให้แก่ผู้ไม่สมควร—ล้วนเป็นการให้ที่มัวหมอง/ไม่ชอบด้วยควร.

Sutra 5

यथा च दाता प्रतिग्रहीता च नोपहतौ स्यातां तथानुशयं कुशलाः कल्पयेयुः ॥ कZ_०३.१६.०५ ॥

เจ้าหน้าที่ผู้ชำนาญควรจัดการการเพิกถอน/การไกล่เกลี่ยให้เป็นไปโดยที่ทั้งผู้ให้และผู้รับไม่เสียหาย.

Sutra 6

दण्डभयादाक्रोशभयादनर्थभयाद्वा भयदानं प्रतिगृह्णतः स्तेयदण्डः प्रयच्छतश्च ॥ कZ_०३.१६.०६ ॥

หาก ‘ของให้’ ถูกรับหรือให้เพราะกลัวโทษ กลัวการประณาม/ร้องกล่าวโทษ หรือกลัวอันตราย ทั้งผู้รับและผู้ให้ต้องรับโทษเช่นเดียวกับโทษฐานลักทรัพย์.

Sutra 7

रोषदानं परहिंसायां राज्ञामुपरि दर्पदानं च ॥ कZ_०३.१६.०७ ॥

‘ของให้’ที่ให้ด้วยความโกรธในบริบทของการทำร้ายผู้อื่น และ ‘ของให้’ที่ให้ด้วยความโอหังมุ่งต่อต้านพระราชา/อำนาจ—ย่อมเป็นการโอนที่มัวหมอง/ไม่ชอบด้วยควรเช่นกัน.

Sutra 8

तत्रोत्तमो दण्डः ॥ कZ_०३.१६.०८ ॥

ในกรณีนั้น ให้ใช้โทษสูงสุด (โทษหนักที่สุด)

Sutra 9

प्रातिभाव्यं दण्डशुल्कशेषमाक्षिकं सौरिकं च नाकामः पुत्रो दायादो वा रिक्थहरो दद्यात् । इति दत्तस्यानपाकर्म ॥ कZ_०३.१६.०९ ॥

บุตร ทายาท หรือผู้รับมรดก ไม่พึงถูกบังคับให้ชำระโดยฝืนใจ ได้แก่ ภาระค้ำประกัน ยอดคงค้างของค่าปรับหรือค่าธรรมเนียม และเงินค้างชำระประเภทอากษิกะและเสาริกะ เป็นต้น นี่คือกฎว่าของที่ให้โดยชอบแล้วไม่พึงเพิกถอน (ไม่เพิกถอนสิ่งที่ให้แล้ว)

Sutra 10

अस्वामिविक्रयस्तु नष्टापहृतमासाद्य स्वामी धर्मस्थेन ग्राहयेत् ॥ कZ_०३.१६.१० ॥

ในการขายโดยผู้มิใช่เจ้าของ เมื่อพบทรัพย์ที่สูญหายหรือถูกลักไป เจ้าของที่แท้จริงพึงเรียกคืนผ่านธรรมสถะ (ผู้พิพากษา/นายอำเภอ)

Sutra 11

देशकालातिपत्तौ वा स्वयं गृहीत्वोपहरेत् ॥ कZ_०३.१६.११ ॥

หากข้อจำกัดด้านสถานที่และเวลาอาจทำให้การเรียกคืนล้มเหลว เขาอาจยึดไว้เองและนำกลับคืนได้

Sutra 12

धर्मस्थश्च स्वामिनमनुयुञ्जीत कुतस्ते लब्धमिति ॥ कZ_०३.१६.१२ ॥

และธรรมสถะ (ผู้พิพากษา) พึงไต่ถามผู้ครอบครองว่า: “ท่านได้มันมาจากที่ใด/จากผู้ใด?”

Sutra 13

स चेदाचारक्रमं दर्शयेत न विक्रेतारं तस्य द्रव्यस्यातिसर्गेण मुच्येत ॥ कZ_०३.१६.१३ ॥

หากผู้ครอบครองสามารถแสดงขั้นตอนการได้มาซึ่งเป็นไปตามจารีตอันถูกต้องได้ เขาจะไม่พ้นผิดเพียงเพราะส่งมอบทรัพย์นั้น—แต่ต้องติดตาม/ดำเนินการกับผู้ขายทรัพย์นั้น

Sutra 14

विक्रेता चेद्दृश्येत मूल्यं स्तेयदण्डं च दद्यात् ॥ कZ_०३.१६.१४ ॥

หากพบผู้ขาย เขาต้องชำระราคา (ชดใช้/ชดเชย) และชำระโทษปรับฐานลักทรัพย์ด้วย

Sutra 15

स चेदपसारमधिगच्छेदपसरेदापसारक्षयात् ॥ कZ_०३.१६.१५ ॥

หากเขาทราบว่าผู้ขายหลบหนีไปแล้ว เขาต้องติดตามจนกว่าระยะเวลาการติดตามจะสิ้นสุด

Sutra 16

क्षये मूल्यं स्तेयदण्डं च दद्यात् ॥ कZ_०३.१६.१६ ॥

เมื่อระยะเวลาดังกล่าวสิ้นสุด เขาต้องชำระราคาและชำระโทษปรับฐานลักทรัพย์ด้วย

Sutra 17

नाष्टिकश्च स्वकरणं कृत्वा नष्टप्रत्याहृतं लभेत ॥ कZ_०३.१६.१७ ॥

และผู้เรียกร้องสิทธิ์เท็จ (ผู้ปฏิเสธ/แกล้งทำว่าเสียหาย) ไม่พึงใช้หลักฐานที่ตนกุขึ้นเพื่อให้ได้ทรัพย์ที่กู้คืนมาในฐานะของหาย

Sutra 18

स्वकरणाभावे पञ्चबन्धो दण्डः ॥ कZ_०३.१६.१८ ॥

หากไม่มีหลักฐานยืนยันตนเอง (สวกรณะ) ให้ลงโทษเป็นปัญจพันธะ (ริบ/ค้ำประกันห้าเท่า)

Sutra 19

तच्च द्रव्यं राजधर्म्यं स्यात् ॥ कZ_०३.१६.१९ ॥

ทรัพย์นั้นย่อมเป็นทรัพย์ที่รัฐอาจยึดได้ตามกฎหมายของพระราชา (คืออยู่ในสิทธิเรียกร้องโดยชอบของกษัตริย์)

Sutra 20

नष्टापहृतमनिवेद्योत्कर्षतः स्वामिनः पूर्वः साहसदण्डः ॥ कZ_०३.१६.२० ॥

หากทรัพย์ที่สูญหายหรือถูกลักไปไม่ถูกรายงาน และกลับนำไปใช้/จำหน่ายเพื่อหากำไร เจ้าของต้องรับโทษปรับ ‘สาหส’ ระดับแรก

Sutra 21

शुल्कस्थाने नष्टापहृतोत्पन्नं तिष्ठेत् ॥ कZ_०३.१६.२१ ॥

สิ่งของที่สูญหาย ถูกลัก หรือได้คืนมา ให้เก็บไว้ที่ด่านศุลกากร (śulkasthāna) เป็นที่เก็บรักษาที่กำหนด

Sutra 22

त्रिपक्षादूर्ध्वमनभिसारं राजा हरेत्स्वामी वा स्वकरणेन ॥ कZ_०३.१६.२२ ॥

เมื่อพ้นสามปักษ์แล้ว หากไม่มีผู้มาอ้างสิทธิ์ กษัตริย์อาจยึดไปได้; หรือเจ้าของอาจรับคืนได้โดยแสดงหลักฐานยืนยันตัวตน

Sutra 23

पञ्चपणिकं द्विपदरूपस्य निष्क्रयं दद्यात् चतुष्पणिकमेकखुरस्य द्विपणिकं गोमहिषस्य पादिकं क्षुद्रपशूनाम् ॥ कZ_०३.१६.२३ ॥

เป็นนิษฺกรยะ (ค่าไถ่/ค่าชดเชย): ให้จ่ายห้าปณะสำหรับทวิปทรূপ (มนุษย์), สี่ปณะสำหรับสัตว์กีบเดียว, สองปณะสำหรับวัวหรือควาย, และหนึ่งปาทะสำหรับปศุสัตว์ขนาดเล็ก

Sutra 24

रत्नसारफल्गुकुप्यानां पञ्चकं शतं दद्यात् ॥ कZ_०३.१६.२४ ॥

สำหรับอัญมณี สาระ/โลหะก้อน (sāra) ของมีค่าน้อย (phalgu) และสินค้าพื้นฐาน (kupya) เขาควรจ่ายห้าต่อร้อย (คือ 5%)

Sutra 25

परचक्राटवीहृतं तु प्रत्यानीय राजा यथास्वं प्रयच्छेत् ॥ कZ_०३.१६.२५ ॥

แต่ทรัพย์ที่ถูกกองทัพศัตรูหรือพวกป่า/โจรป่าพาไป เมื่อกู้คืนมาได้แล้ว พระราชาควรคืนให้แต่ละคนตามสิทธิความเป็นเจ้าของโดยชอบ

Sutra 26

चोरहृतमविद्यमानं स्वद्रव्येभ्यः प्रयच्छेत्प्रत्यानेतुमशक्तो वा ॥ कZ_०३.१६.२६ ॥

หากทรัพย์ที่โจรขโมยไปหาไม่พบ—หรือหากเขาไม่สามารถกู้คืนได้—เขาควรชดใช้จากพระคลัง/ทรัพยากรของตนเอง

Sutra 27

स्वयं ग्राहेणाहृतं प्रत्यानीय तन्निष्क्रयं वा प्रयच्छेत् ॥ कZ_०३.१६.२७ ॥

หากทรัพย์นั้นถูกยึดโดยหน่วยจับกุม/จัดเก็บของรัฐเอง เมื่อกู้คืนมาแล้วควรคืนให้; มิฉะนั้นให้จ่ายนिष्क्रय (ค่าไถ่/ค่าชดเชย) ของมัน

Sutra 28

परविषयाद्वा विक्रमेणानीतं यथाप्रदिष्टं राज्ञा भुञ्जीत अन्यत्रार्यप्राणेभ्यो देवब्राह्मणतपस्विद्रव्येभ्यश्च । इत्यस्वामिविक्रयः ॥ कZ_०३.१६.२८ ॥

ทรัพย์ที่นำมาจากดินแดนอื่นหรือได้มาด้วยกำลัง อาจถือครอง/ใช้สอยได้ตามที่พระราชาทรงกำหนด—เว้นแต่กรณีที่เกี่ยวกับชีวิตของอารยะ (ผู้ได้รับความคุ้มครอง) หรือทรัพย์ของเทพ/วัด ทรัพย์ของพราหมณ์ หรือของนักบำเพ็ญตบะ นี่คือกฎว่าด้วยอัสวามิวิกรยะ (การขาย/โอนโดยผู้มิใช่เจ้าของ)

Sutra 29

स्वस्वामिसम्बन्धस्तु भोगानुवृत्तिरुच्छिन्नदेशानां यथास्वं द्रव्याणाम् ॥ कZ_०३.१६.२९ ॥

ความเป็นเจ้าของในทรัพย์ของตนย่อมตั้งมั่นด้วยการครอบครอง/ใช้สอยอย่างต่อเนื่อง ส่วนทรัพย์ของดินแดนที่สายการควบคุม/บันทึกขาดตอน ให้ถือเอาตามเจ้าของที่แท้จริงของแต่ละรายการ

Sutra 30

यत्स्वं द्रव्यमन्यैर्भुज्यमानं दश वर्षाण्युपेक्षेत हीयेतास्य अन्यत्र बालवृद्धव्याधितव्यसनिप्रोषितदेशत्यागराज्यविभ्रमेभ्यः ॥ कZ_०३.१६.३० ॥

หากบุคคลละเลยทรัพย์ของตนซึ่งผู้อื่นกำลังใช้สอย/ครอบครองอยู่เป็นเวลาสิบปี ย่อมสิ้นสิทธิเรียกร้อง—เว้นแต่การละเลยนั้นเกิดจากยังไม่บรรลุนิติภาวะ ชรา เจ็บป่วย ภัยพิบัติ/ความเดือดร้อน การไปอยู่ต่างแดน การละทิ้งถิ่นฐาน หรือความปั่นป่วน/ไร้ระเบียบในราชอาณาจักร

Sutra 31

विंशतिवर्षोपेक्षितमनवसितं वास्तु नानुयुञ्जीत ॥ कZ_०३.१६.३१ ॥

ที่ดิน/แปลงที่อยู่อาศัย (vāstu) ที่ถูกละเลยยี่สิบปีและยังไม่ถูกอยู่อาศัย/ไม่ชัดเจน ไม่ควรถูกยกขึ้นฟ้องร้องเรียกร้องสิทธิ

Sutra 32

ज्ञातयः श्रोत्रियाः पाषण्डा वा राज्ञामसंनिधौ परवास्तुषु विवसन्तो न भोगेन हरेयुः उपनिधिमाधिं निधिं निक्षेपं स्त्रियं सीमानं राजश्रोत्रियद्रव्याणि च ॥ कZ_०३.१६.३२ ॥

ญาติ พราหมณ์ผู้ทรงเวท (śrotriya) หรือพวกนอกลัทธิ (pāṣaṇḍa) ที่อาศัยอยู่ในที่ของผู้อื่นในยามที่พระราชาไม่ประทับอยู่ ย่อมไม่อาจได้สิทธิจากการใช้สอยเพียงอย่างเดียวเหนือสิ่งต่อไปนี้: อุปนิธิ (ของฝากที่มอบหมาย), อาธิ (จำนำ/จำนอง), นิธิ (ทรัพย์ฝัง), นิกษேปะ (ของฝากเพื่อเก็บรักษา), สตรี (ผู้อยู่ในความอุปการะ/ผู้ปกครอง), แนวเขตแดน, และทรัพย์ของพระราชากับของเหล่าศฺโรตริยะ

Sutra 33

आश्रमिणः पाषण्डा वा महत्यवकाशे परस्परमबाधमाना वसेयुः ॥ कZ_०३.१६.३३ ॥

นักบวช/ผู้อยู่ในอาศรมและพวกนอกลัทธิควรพำนักในบริเวณที่กว้างพอ โดยไม่กีดขวางกันและกัน

Sutra 34

अल्पां बाधां सहेरन् ॥ कZ_०३.१६.३४ ॥

พวกเขาควรอดทนต่อความเดือดร้อน/การกีดขวางเล็กน้อย.

Sutra 35

पूर्वागतो वा वासपर्यायं दद्यात् ॥ कZ_०३.१६.३५ ॥

หรือผู้ที่มาถึงก่อนควรให้สิทธิ์ผลัด/เวียนกันในการพักอาศัย (ใช้ร่วมกัน).

Sutra 36

अप्रदाता निरस्येत ॥ कZ_०३.१६.३६ ॥

ผู้ที่ปฏิเสธไม่ให้ควรถูกขับไล่/นำออกไป.

Sutra 37

वानप्रस्थयतिब्रह्मचारिणामाचार्यशिष्यधर्मभ्रातृसमानतीर्थ्या रिक्थभाजः क्रमेण ॥ कZ_०३.१६.३७ ॥

สำหรับวานปรัสถะ ยติ (นักบวช/ผู้สละโลก) และพรหมจารี ผู้มีสิทธิรับมรดกตามลำดับคือ—อาจารย์ ศิษย์ สหธรรมิก (ผู้ร่วมวินัยเดียวกัน) และผู้ร่วมสำนัก/สายธรรมเดียวกัน (สมานตีรถยะ).

Sutra 38

विवादपदेषु चैषां यावन्तः पणा दण्डास्तावती रात्रीः क्षपणाभिषेकाग्निकार्यमहाकच्छवर्धनानि राज्ञश्चरेयुः ॥ कZ_०३.१६.३८ ॥

และในคดีพิพาทของพวกเขา หากประเมินค่าปรับเป็นกี่ปณะ ก็ให้ปฏิบัติ (เป็นการชดใช้) ตามจำนวนคืนนั้น โดยทำข้อปฏิบัติของกษปณะ พิธีอภิเษก พิธีอัคนีกายะ และมหากัจฉวรรธนะ ตามที่พระราชากำหนด

Sutra 39

अहिरण्यसुवर्णाः पाषढाः साधवः ॥ कZ_०३.१६.३९ ॥

คนเหล่านี้คือปาษัณฑะ (นักบวชนอกคัมภีร์/นอกนิกายหลัก), พวก ‘อะหิรัณยะ-สุวรรณ’ (ผู้สละโลกที่ไม่ถือครองทองและทรัพย์), และสาธุ (นักบวชจาริก/ขอทานทางศาสนา)

Sutra 40

ते यथास्वमुपवासव्रतैराराधयेयुः अन्यत्र पारुष्यस्तेयसाहससंग्रहणेभ्यः ॥ कZ_०३.१६.४० ॥

พวกเขาพึงชดใช้ตามวินัยของตนด้วยการอดอาหารและถือวัตร—ยกเว้นกรณีทำร้ายร่างกาย, ลักขโมย, ปล้นชิงทรัพย์ด้วยความรุนแรง, และการรวบรวม/กักตุนโดยมิชอบ (กรณีเหล่านี้ให้ใช้กฎลงโทษทั่วไป)

Sutra 41

तेषु यथोक्ता दण्डाः कार्याः ॥ कZ_०३.१६.४१ ॥

ในกรณีของพวกเขา ให้บังคับใช้โทษตามที่ได้กล่าวไว้ (ข้างต้น)

Sutra 42

धर्मो ह्यधर्मोपहतः शास्तारं हन्त्युपेक्षितः ॥ कZ_०३.१६.४२च्द् ॥

เพราะธรรมะเมื่อถูกอธรรมทำร้ายแล้วถูกละเลย ย่อมทำลายผู้บังคับใช้กฎหมาย (ผู้ปกครอง)