Adhyaya 12

Sutra 1

उपनिधिरृणेन व्याख्यातः ॥

กฎหมายว่าด้วยทรัพย์ฝาก/ทรัพย์ที่มอบไว้ (อุปนิธิ) พึงอธิบายตามแบบอย่างของหนี้ (ṛṇa)

Sutra 2

परचक्राटविकाभ्यां दुर्गराष्ट्रविलोपे वा प्रतिरोधकैर्वा ग्रामसार्थव्रजविलोपे चक्रयुक्तनाशे वा ग्राममध्याग्न्युदकाबाधे ज्वालावेगोपरुद्धे वा नावि निमग्नायां मुषितायां वा स्वयमुपरूढो नोपनिधिमभ्यावहेत् ॥

หากเนื่องด้วยกองทัพศัตรูหรือชนเผ่าป่า; หรือเพราะสูญเสียป้อมหรือแว่นแคว้น; หรือเพราะการขัดขวางด้วยความรุนแรง; หรือเพราะหมู่บ้าน กองคาราวาน หรือฝูงสัตว์ถูกทำลาย; หรือเพราะรถและสัตว์ลากพังพินาศ; หรือเพราะภัยไฟไหม้หรืออุทกภัยกลางหมู่บ้าน; หรือเพราะถูกกีดขวางด้วยกระแสเปลวไฟอันรุนแรง; หรือเพราะเรือจมหรือถูกปล้น—แล้วผู้นั้นเองถูกเหตุการณ์เหล่านี้ครอบงำอยู่ ย่อมไม่พึงถูกบังคับให้ชดใช้คืนทรัพย์ฝาก (อุปนิธิ)

Sutra 3

उपनिधिभोक्ता देशकालानुरूपं भोगवेतनं दद्यात्द्वादशपणं च दण्डम् ॥

ผู้ที่ได้ใช้/ได้เสพประโยชน์จากทรัพย์ฝาก (อุปนิธิ) พึงจ่ายค่าชดเชยการใช้ให้เหมาะแก่ถิ่นและกาล และต้องเสียค่าปรับสิบสองปณะด้วย

Sutra 4

उपभोगनिमित्तं नष्टं विनष्टं वाभ्यावहेत् चतुर्विंशतिपणश्च दण्डः अन्यथा वा निष्पतने ॥

หากเพราะการใช้แล้วทรัพย์ฝากนั้นสูญหายหรือถูกทำลาย ต้องชดใช้ให้ครบ และค่าปรับยี่สิบสี่ปณะ; แต่ถ้าไม่ใช่เพราะการใช้แล้วเกิดการหายไป/หลุดรอดไป บทบัญญัติย่อมแตกต่างกัน

Sutra 5

प्रेतं व्यसनगतं वा नोपनिधिमभ्यावहेत् ॥

ไม่ควรบังคับให้คืนทรัพย์ฝากจากผู้ที่ตายแล้ว หรือจากผู้ที่ตกอยู่ในภัยพิบัติ/ความเดือดร้อน

Sutra 6

आधानविक्रयापव्ययनेषु चास्य चतुर्गुणपञ्चबन्धो दण्डः ॥

หากนำไปจำนำ ขาย หรือทำให้สูญเปล่า/สิ้นเปลือง โทษปรับเป็นเงินสี่เท่าของมูลค่า พร้อมบทเพิ่มโทษ ‘ปัญจพันธะ’

Sutra 7

परिवर्तने निष्पातने वा मूल्यसमः ॥

กรณีสับเปลี่ยนแทนของเดิม หรือยกเอาไป/ลักพาไป ความรับผิดเท่ากับมูลค่าทรัพย์

Sutra 8

तेनाधिप्रणाशोपभोगविक्रयाधानापहारा व्याख्याताः ॥

ด้วยกฎชุดนี้ กรณีสูญหายเพราะความผิดของผู้ดูแล การใช้/เสพสอย การขาย การจำนำ และการเอาไปโดยตรง ก็อธิบายไว้แล้ว

Sutra 9

नाधिः सोपकारः सीदेत् न चास्य मूल्यं वर्धेत अन्यत्र निसर्गात् ॥

ทรัพย์ที่นำมาจำนำซึ่งก่อให้เกิดประโยชน์ประกอบแก่ผู้รับจำนำ ไม่พึงถือว่าเป็นทรัพย์ที่ “เสื่อมค่า” และไม่พึงถือว่ามูลค่า “เพิ่มขึ้น” ด้วย—เว้นแต่เท่าที่มันเพิ่มมูลค่าโดยธรรมชาติจากสภาพของมันเอง.

Sutra 10

निरुपकारः सीदेत्मूल्यं चास्य वर्धेत ॥

ทรัพย์จำนำที่ไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ประกอบใด ๆ แก่ผู้รับจำนำ อาจถือว่าเสื่อมค่าได้ และอาจถือว่ามูลค่าของมันเพิ่มขึ้นตามกาลเวลาได้

Sutra 11

उपस्थितस्याधिमप्रयच्छतो द्वादशण्पणो दण्डः ॥

หากผู้ไถ่ถอนมาปรากฏตัว (และพร้อม) แต่ผู้รับจำนำไม่ส่งคืนทรัพย์จำนำ โทษปรับคือสิบสองปณะ

Sutra 12

प्रयोजकासम्निधाने वा ग्रामवृद्धेषु स्थापयित्वा निष्क्रयमाधिं प्रतिपद्येत ॥

หากเจ้าหนี้ไม่อยู่ ผู้ไถ่ถอนอาจนำเงินไถ่ไปฝากไว้กับผู้เฒ่าผู้แก่ของหมู่บ้าน และด้วยการชำระนั้นย่อมได้ทรัพย์จำนำคืน

Sutra 13

निवृत्तवृद्धिको वाधिस्तत्कालकृतमूल्यस्तत्रैवावतिष्ठेत अनाशविनाशकरणाधिष्ठितो वा ॥

ทรัพย์จำนำที่การเพิ่มขึ้น (ผลผลิต/มูลค่า) ได้หยุดลงแล้ว ให้คงอยู่ที่นั่นตามมูลค่าที่กำหนดไว้ในขณะนั้น; หรือให้เก็บรักษาไว้ภายใต้การจัดการที่ป้องกันการสูญหายหรือความเสียหาย

Sutra 14

धारणिकासम्निधाने वा विनाशभयादुद्गतार्घं धर्मस्थानुज्ञातो विक्रीणीत आधिपालप्रत्ययो वा ॥

ต่อหน้าเจ้าหน้าที่ผู้ดูแลรักษา หรือโดยได้รับอนุญาตจากศาล อาจขายทรัพย์จำนำได้ หากด้วยความกลัวว่าจะถูกทำลายทำให้ราคาของมันสูงขึ้น; หรืออาจขายได้โดยมีการรับรองจากผู้พิทักษ์ทรัพย์จำนำที่รับผิดชอบ

Sutra 15

स्थावरस्तु प्रयासभोग्यः फलभोग्यो वा प्रक्षेपवृद्धिमूल्यशुद्धमाजीवममूल्यक्षयेणोपनयेत् ॥

ทรัพย์จำนำที่เป็นอสังหาริมทรัพย์อาจใช้ประโยชน์ได้ทั้งโดยการลงแรง/ใช้โดยตรงหรือโดยรับผลผลิต; และผู้ถือจำนำต้องส่งบัญชีรายได้สุทธิหลังหักเงินลงทุน การเพิ่มพูน และการปรับมูลค่า เพื่อไม่ให้มูลค่าเงินต้นเสื่อมลง.

Sutra 16

अनिसृष्टोपभोक्ता मूल्यशुद्धमाजीवं बन्धं च दद्यात् ॥

ผู้ที่ใช้ประโยชน์จาก (ทรัพย์จำนำ) โดยไม่ได้รับอนุญาต ต้องชำระรายได้สุทธิที่ปรับมูลค่าแล้ว และต้องจัดให้มีหลักประกัน (พันธะ/จำนำ) ด้วย.

Sutra 17

शेषमुपनिधिना व्याख्यातम् ॥

ประเด็นที่เหลืออธิบายแล้วโดยอาศัย (กฎที่ใช้กับ) อุปนิธิ (เงินฝาก/ทรัพย์ที่ฝากไว้โดยมอบความไว้วางใจ).

Sutra 18

एतेनादेशोऽन्वाधिश्च व्याख्यातौ ॥

ด้วยเหตุผลเดียวกันนี้ อาเทศะ และ อันวาธิ ก็ได้รับการอธิบายด้วย.

Sutra 19

सार्थेनान्वाधिहस्तो वा प्रदिष्टां भूमिमप्राप्तश्चोरैर्भग्नोत्सृष्टो वा नान्वाधिमभ्यावहेत् ॥

หากผู้ขนส่ง/ตัวแทนที่ถือของฝาก ระหว่างเดินทางไปกับกองคาราวาน ไม่ไปถึงสถานที่ที่กำหนด หรือถูกโจรปล้นจนจำต้องละทิ้งของ เขาไม่ต้องรับผิดในฐานะหนี้ฝาก/ข้อเรียกร้อง (anvādhि) นั้น।

Sutra 20

अन्तरे वा मृतस्य दायादोऽपि नाभ्यावहेत् ॥

หากมีความตายเกิดขึ้นระหว่างทาง (ก่อนการส่งมอบ/การชำระสะสาง) แม้แต่ทายาทของผู้ตายก็ไม่อาจถูกบังคับให้รับผิดหรือชดใช้ตามข้อเรียกร้องนั้นได้

Sutra 21

शेषमुपनिधिना व्यकह्यातम् ॥

ประเด็นที่เหลืออธิบายไว้ภายใต้หัวข้อ ‘อุปนิธิ’ (เงินฝาก/ของฝากแบบพิเศษหรือมีเงื่อนไข) แล้ว

Sutra 22

याचितकमवक्रीतकं वा यथाविधं गृह्णीयुस्तथाविधमेवार्पयेयुः ॥

ไม่ว่าสิ่งของนั้นจะเป็นของที่ยืมมา (yācitaka) หรือได้มาโดยซื้อเชื่อ/เครดิต (avakrīta) ให้รับมอบตามวิธีที่ถูกต้อง และคืนกลับตามวิธีที่ถูกต้องเช่นเดียวกัน (ตามที่ตกลงและในสภาพ/คุณลักษณะเทียบเท่า)

Sutra 23

भ्रेषोपनिपाताभ्यां देशकालोपरोधि दत्तं नष्टं विनष्टं वा नाभ्यावहेयुः ॥

เมื่อเกิดอุบัติเหตุหรือภัยพิบัติฉับพลัน และเนื่องด้วยมีอุปสรรคด้านสถานที่และเวลา ทำให้ของที่ส่งมอบสูญหายหรือถูกทำลาย ก็ไม่พึงถือว่าเขาต้องรับผิดชอบ

Sutra 24

शेषमुपनिधिना व्याख्यातम् ॥

ส่วนที่เหลืออธิบายไว้ภายใต้หัวข้อ ‘อุปนิธิ’

Sutra 25

वैयावृत्यविक्रयस्तु वैयावृत्यकरा यथादेशकालं विक्रीणानाः पण्यं यथाजातं मूल्यमुदयं च दद्युः ॥

ในการขายผ่านตัวแทน (vaiyāvṛtya-vikraya) ผู้ขายซึ่งเป็นตัวแทน เมื่อขายให้สอดคล้องกับสถานที่และเวลาที่เหมาะสมแล้ว ต้องส่งมอบทั้งมูลค่าเงินต้นและกำไรที่เกิดขึ้นจริง ตามส่วนที่ได้มาโดยแท้จริง.

Sutra 26

देशकालातिपातने वा परिहीणं सम्प्रदानकालिकेनार्घेण मूल्यमुदयं च दद्युः ॥

หากเพราะเกินสถานที่/เวลาที่เหมาะสม (ล่าช้าหรือพลาดตลาด) ทำให้สินค้าลดลง ต้องชำระทั้งเงินต้นและกำไร โดยคำนวณตามราคาที่เป็นอยู่ในเวลาที่ควรส่งมอบ/ชำระบัญชี.

Sutra 27

यथासम्भाषितं वा विक्रीणाना नोदयमधिगच्छेयुः मूल्यमेव दद्युः ॥

หากพวกเขาขายตามราคาที่ได้ตกลง/สื่อสารไว้ (yathāsambhāṣitam) ก็ไม่พึงเรียกร้องกำไร ให้ส่งมอบเพียงมูลค่าเงินต้นเท่านั้น.

Sutra 28

अर्घपतने वा परिहीणं यथापरिहीणं मूल्यमूनं दद्युः ॥

หากมูลค่าสินค้าลดลงเพราะราคาตก ต้องชำระเงินต้นที่ลดลงให้สอดคล้องกับระดับการลดลงนั้น.

Sutra 29

सांव्यवहारिकेषु वा प्रात्ययिकेष्वराजवाच्येषु भ्रेषोपनिपाताभ्यां नष्टं विनष्टं वा मूल्यमपि न दद्युः ॥

ในธุรกรรมส่วนตัวล้วน ๆ หรือเรื่องที่อาศัยความไว้วางใจกันและไม่สมควรนำขึ้นศาลของพระราชา หากเกิดความสูญเสียเพราะเผลอวางผิดที่/ทำหล่นหาย หรือเพราะภัยพิบัติฉับพลัน ก็ไม่พึงบังคับให้ชดใช้แม้กระทั่งมูลค่าของสิ่งที่สูญหายหรือถูกทำลาย

Sutra 30

देशकालान्तरितानां तु पण्यानां क्षयव्ययविशुद्धं मूल्यमुदयं च दद्युः पण्यसमवायानां च प्रत्यंशम् ॥

แต่สำหรับสินค้าที่การประเมินมูลค่าได้รับผลจากการเปลี่ยนสถานที่หรือเวลา ให้ชำระราคาสุทธิหลังหักความเสื่อมและค่าใช้จ่าย พร้อมทั้งชำระส่วนเพิ่มที่เกิดขึ้นด้วย; และในกรณีกิจการค้าร่วม ให้แต่ละฝ่ายชำระส่วนแบ่งตามสัดส่วนของตน

Sutra 31

शेषमुपनिधिना व्याख्यातम् ॥

ประเด็นที่เหลืออธิบายได้ด้วยกฎว่าด้วยอุปนิธิ (เงินฝาก/ของฝากที่ซ่อนไว้หรือฝากไว้เป็นความไว้วางใจ)

Sutra 32

एतेन वैयावृत्यविक्रयो व्याख्यातः ॥

ด้วยเหตุผลเดียวกันนี้ การขายที่ดำเนินการผ่านตัวแทน/บริการนายหน้า (ไวยาวฤตยะ-วิกรยะ) ก็อธิบายได้เช่นกัน

Sutra 33

निक्षेपश्चोपनिधिना ॥

นิกเษปะ (เงินฝาก/ของฝาก) ก็อยู่ภายใต้กฎของอุปนิธิเช่นกัน

Sutra 34

तमन्येन निक्ष्पितमन्यस्यार्पयतो हीयेत ॥

หากผู้ใดนำเงินฝาก/ของฝากที่ผู้อื่นฝากไว้ไปมอบให้คนอื่น เมื่อเกิดความเสียหายผู้นั้นต้องรับผิด (กล่าวคือเป็นความผิดฐานส่งมอบผิดคน)

Sutra 35

निक्षेपापहारे पूर्वापदानं निक्षेप्तारश्च प्रमाणम् ॥

ในกรณียักยอก/นำของฝากไปใช้โดยมิชอบ คำบอกเล่าหรือคำพรรณนาที่ให้ไว้ก่อนหน้า (ขณะฝาก) และผู้ฝาก เป็นพยานหลักฐาน.

Sutra 36

अशुचयो हि कारवः ॥

เพราะช่าง/คนงานมักเป็นผู้ไม่บริสุทธิ์ (กล่าวคือ ไม่น่าไว้วางใจในเรื่องการรับฝากเช่นนี้).

Sutra 37

नैषां करणपूर्वो निक्षेपधर्मः ॥

สำหรับพวกเขา (คือช่างประเภทนั้น) ธรรมเนียมการฝากจะไม่ชอบด้วย หากไม่มีก่อนหน้าซึ่ง ‘กรณะ’ (เอกสาร/บันทึกลายลักษณ์อักษร).

Sutra 38

करणहीनं निक्षेपमपव्ययमानं गूढभित्तिन्यस्तान् साक्षिणो निक्षेप्ता रहसि प्रणिपातेन प्रज्ञापयेत् वनान्ते वा मद्यप्रहवणविश्वासेन ॥

เมื่อมีการปฏิเสธหรือไม่ชดใช้/ไม่ชี้แจงบัญชีของของฝากที่ไม่มี ‘กรณะ’ (เอกสารลายลักษณ์อักษร) ผู้ฝากพึงแจ้ง (เจ้าหน้าที่) เป็นการลับด้วยความนอบน้อม โดยจัดให้มีพยานซ่อนอยู่หลังผนัง; หรือทำในที่เปลี่ยว/ชายป่าโดยสร้างความไว้วางใจแก่คู่กรณีด้วยการเสนอสุรา.

Sutra 39

रहसि वृद्धो व्याधितो वा वैदेहकः कश्चित्कृतलक्षणं द्रव्यमस्य हस्ते निक्षिप्यापगच्छेत् ॥

โดยลับ ๆ คนชราหรือคนป่วย—หรือไวเทหกะ (พ่อค้าเร่)—อาจวางทรัพย์ที่ทำเครื่องหมาย/ระบุไว้ลงในมือของเขา (ผู้รับฝาก) แล้วจากไป

Sutra 40

तस्य प्रतिदेशेन पुत्रो भ्राता वाभिगम्य निक्षेपं याचेत ॥

ตามคำสั่ง/สัญญาณของเขา บุตรหรือพี่น้องชายอาจไปพบ (ผู้รับฝาก) และทวงคืนทรัพย์ที่ฝากไว้ได้

Sutra 41

दाने शुचिः अन्यथा निक्षेपं स्तेयदण्डं च दद्यात् ॥

หากเขาคืนให้ เขาย่อมพ้นผิด; มิฉะนั้นต้องคืนทรัพย์ที่ฝากไว้และชำระโทษปรับฐานลักทรัพย์ด้วย

Sutra 42

प्रव्रज्याभिमुखो वा श्रद्धेयः कश्चित्कृतलक्षणं द्रव्यमस्य हस्ते निक्षिप्य प्रतिष्ठेत ॥

หรือผู้ที่น่าเชื่อถือซึ่งตั้งใจจะออกบวชอาจฝากทรัพย์ที่ทำเครื่องหมายไว้ไว้ในมือของเขาแล้วออกเดินทาง

Sutra 43

ततः कालान्तरागतो याचेत ॥

จากนั้นเมื่อกลับมาหลังผ่านไประยะหนึ่ง ก็พึงทวงคืน

Sutra 44

दाने शुचिः अन्यथा निक्षेपं स्तेयदण्डं च दद्यात् ॥

หากเขาคืนให้ เขาย่อมพ้นผิด; มิฉะนั้นต้องคืนทรัพย์ที่ฝากไว้และชำระโทษปรับฐานลักทรัพย์ด้วย

Sutra 45

कृतलक्षणेन वा द्रव्येण प्रत्यानयेदेनम् ॥

หรือให้เขาถูกบังคับให้นำทรัพย์ชิ้นเดิมที่มีเครื่องหมายระบุกลับคืนมา

Sutra 46

बालिशजातीयो वा रात्रौ राजदायिकाक्षणभीतः सारमस्य हस्ते निक्षिप्यापगच्छेत् ॥

หรือคนซื่อ/ไร้เดียงสาในเวลากลางคืน—ด้วยความกลัวพนักงานเก็บส่วย/เจ้าหน้าที่ของพระราชา—อาจฝากของมีค่าของตนไว้ในมือเขาแล้วจากไป

Sutra 47

स एनं बन्धनागारगतो याचेत ॥

เขาเมื่อถูกนำไปคุมขังแล้ว ควรเรียกร้อง/ทวงเอาสิ่งนั้น (ทรัพย์นั้น) จากที่นั่น

Sutra 48

दाने शुचिः अन्यथा निक्षेपं स्तेयदण्डं च दद्यात् ॥

หากเขาคืนให้ เขาย่อมพ้นมลทิน/ไม่มีความผิด; มิฉะนั้นต้องคืนของฝาก (นิกฺเษปะ) และชำระโทษปรับฐานลักทรัพย์ด้วย

Sutra 49

अभिज्ञानेन चास्य गृहे जनमुभयं याचेत ॥

โดยอาศัยการระบุตัวตน/การยืนยัน และที่บ้านของเขาด้วย เจ้าหน้าที่ควรเรียกบุคคลที่เกี่ยวข้องจากทั้งสองฝ่ายมาสอบสวน/ตรวจสอบ।

Sutra 50

अन्यतर्तादाने यथोक्तं पुरस्तात् ॥

ในกรณีให้/โอนแก่ฝ่ายอื่น (เบี่ยงจากผู้รับหรือข้อตกลงเดิม) ให้ดำเนินการตามที่กล่าวไว้ก่อนหน้านี้เช่นเดิม।

Sutra 51

द्रव्यभोगानामागमं चास्यानुयुञ्जीत तस्य चार्थस्य व्यवहारोपलिङ्गनमभियोक्तुश्चार्थसामर्थ्यम् ॥

พึงซักถามเขาเกี่ยวกับที่มาของทรัพย์สินและความสุขสบายที่เสพ; และตรวจดูพยานบ่งชี้ถึงการทำธุรกรรมจริงในเรื่องนั้น ตลอดจนความสามารถทางการเงินของผู้กล่าวหา (ในการดำเนิน/ค้ำจุนคดี) ด้วย।

Sutra 52

एतेन मिथःसमवायो व्याख्यातः ॥

ด้วยข้อนี้ ได้อธิบายเรื่องการสมคบ/ฮั้วกันโดยต่างฝ่ายแล้ว (กล่าวคือ หลักเดียวกันใช้กับคดีสมคบด้วย)۔

Sutra 53

तस्मात्साक्षिमदच्छन्नं कुर्यात्सम्यग्विभाषितम् । स्वे परे वा जने कार्यं देशकालाग्रवर्णतः ॥

ดังนั้นพึงให้มีการให้ถ้อยคำอย่างถูกต้อง—มีพยานประกอบและไม่ทำโดยปกปิด (คือเปิดเผยและตรวจสอบได้)۔ ควรดำเนินการ—ต่อคนของตนหรือคนนอก—ตามสถานที่ เวลา ลำดับความสำคัญ/ลำดับขั้น และการจัดจำแนกทางสังคม (เท่าที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการ)