Adhyaya 11

Sutra 1

सपादपणा धर्म्या मासवृद्धिः पणशतस्य पञ्चपणा व्यावहारिकी दशपणा कान्तारगाणाम् विंशतिपणा सामुद्राणाम् ॥ कZ_०३.११.०१ ॥

ดอกเบี้ยรายเดือนที่ชอบด้วยธรรมคือ หนึ่งกับหนึ่งในสี่ปณะต่อหนึ่งร้อยปณะ อัตราการค้าทั่วไปห้าต่อร้อย; การค้าคาราวาน/เส้นทางป่า สิบต่อร้อย; การค้าทางทะเล ยี่สิบต่อร้อย

Sutra 2

ततः परं कर्तुः कारयितुश्च पूर्वः साहसदण्डः श्रोतृऋणामेकैकं प्रत्यर्धदण्डः ॥ कZ_०३.११.०२ ॥

หากเกินกว่า (อัตราที่อนุญาต) ผู้กระทำและผู้สั่งให้กระทำต้องรับโทษปรับสาหสระดับแรก (ต่ำสุด) และสำหรับพยาน-ลูกหนี้แต่ละรายให้ปรับเพิ่มอีกครึ่งหนึ่ง

Sutra 3

राजन्ययोगक्षेमावहे तु धनिकधारणिकयोश्चरित्रमवेक्षेत ॥ कZ_०३.११.०३ ॥

แต่ในเรื่องที่กระทบต่อความมั่นคงและเสถียรภาพของพระราชา เขาพึงตรวจสอบความประพฤติ/ประวัติของนายทุนและผู้รับฝาก/ผู้ดูแลคลัง

Sutra 4

धान्यवृद्धिः सस्यनिष्पत्ताव् उपार्धा परं मूल्यकृता वर्धेत ॥ कZ_०३.११.०४ ॥

สำหรับเงินกู้เป็นธัญพืช เมื่อถึงฤดูเก็บเกี่ยวให้เพิ่มได้ถึงครึ่งหนึ่ง; เกินกว่านั้น การเพิ่มต้องอาศัยราคา (การประเมินมูลค่าตลาด) เท่านั้น

Sutra 5

प्रक्षेपवृद्धिरुदयादर्धं सम्निधानसन्ना वार्षिकी देया ॥ कZ_०३.११.०५ ॥

สำหรับเงินที่ให้ล่วงหน้า/ลงทุนไว้ การเพิ่มขึ้น (ดอก/ผลเพิ่ม) ให้จ่ายเป็นรายปีในอัตราเท่ากับครึ่งหนึ่งของ ‘อุทยะ’ (กำไร) เมื่อมีหลักฐานถูกต้องและถูกบันทึก/นำเข้าสู่การตรวจสอบแล้ว।

Sutra 6

चिरप्रवासः स्तम्भप्रविष्टो वा मूल्यद्विगुणं दद्यात् ॥ कZ_०३.११.०६ ॥

ผู้ที่หายไปเป็นเวลานาน หรือผู้ที่เข้าไป/รุกล้ำเขตยึดถือที่มีหลักเขตถาวร (ตามตัวอักษร ‘เสา’) ต้องชำระเป็นสองเท่าของมูลค่า।

Sutra 7

अकृत्वा वृद्धिं साधयतो वर्धयतो वा मूल्यं वा वृद्धिमारोप्य श्रावयतो बन्धचतुर्गुणो दण्डः ॥ कZ_०३.११.०७ ॥

หากไม่มีมูลฐานอันชอบด้วยกฎหมายแล้วมีผู้เรียกเก็บดอกเบี้ย หรือเพิ่มดอกเบี้ย หรือเพิ่มราคาประเมิน หรือใส่ดอกเบี้ยแล้วประกาศ/บันทึกต่อสาธารณะ ให้ลงโทษปรับสี่เท่าพร้อมมาตรการผูกมัด/คุมขัง।

Sutra 8

तुच्छश्रावणायामभूतचतुर्गुणः ॥ कZ_०३.११.०८ ॥

กรณีประกาศ/ร้องเรียนที่เหลวไหล สำหรับข้อเรียกร้องที่ไม่มีมูล (เท็จ) ให้ปรับสี่เท่า।

Sutra 9

ध्रुवं हि साक्षिभिः श्रोतव्यम् ॥ कZ_०३.११.४८ ॥

ต้องรับฟังคำให้การของพยานอย่างแน่ชัด/เด็ดขาด (ให้เป็นหลักฐานที่แน่นอน).

Sutra 10

अशृण्वतां चतुर्विंशतिपणो दण्डः ततोऽर्धमब्रुवाणानाम् ॥ कZ_०३.११.४९ ॥

ผู้ที่ไม่รับฟัง (เมื่อจำเป็นในกระบวนการให้การ) ปรับ 24 ปณะ; ส่วนผู้ที่ไม่พูด/ไม่ตอบ ปรับครึ่งหนึ่งของนั้น.

Sutra 11

तस्य त्रिभागमादाता दद्यात् शेषं प्रदाता ॥ कZ_०३.११.०९ ॥

จาก (ยอด/ข้อเรียกร้อง) นั้น ผู้เก็บ/ผู้ทวงจะจ่ายหนึ่งในสาม ส่วนที่เหลือผู้ให้ (ฝ่ายหลักผู้รับผิดชอบการจัดการให้มีการเก็บทวง) จะจ่าย

Sutra 12

दीर्घसत्त्रव्याधिगुरुकुलोपरुद्धं बालमसारं वा नर्णमनुवर्धेत ॥ कZ_०३.११.१० ॥

ไม่พึงทำให้หนี้เพิ่มพูนขึ้นด้วยดอกเบี้ย/การขยายเวลาแก่ผู้เยาว์ หรือผู้ที่ถูกกีดกัน/ไร้ความสามารถเพราะพิธีบูชายัญยาวนาน เจ็บป่วย หรือถูกกักอยู่ในสำนักครู ตลอดจนแก่ผู้ไร้ทรัพย์ (ล้มละลาย)۔

Sutra 13

मुच्यमानमृणमप्रतिगृह्णतो द्वादशपणो दण्डः ॥ कZ_०३.११.११ ॥

ผู้ใดปฏิเสธไม่รับการชำระหนี้ในขณะที่กำลังชำระ ให้ปรับสิบสองปณะ।

Sutra 14

कारणापदेशेन निवृत्तवृद्धिकमन्यत्र तिष्ठेत् ॥ कZ_०३.११.१२ ॥

หากอ้างเหตุแล้วทำให้ดอกเบี้ยหยุด/ระงับไว้ ให้คำเรียกร้องคงอยู่โดยประการอื่น (คือไม่ให้เพิ่มพูนต่อไป)۔

Sutra 15

दशवर्षोपेक्षितमृणमप्रतिग्राह्यमन्यत्र बालवृद्धव्याधितव्यसनिप्रोषितदेशत्यागराज्यविभ्रमेभ्यः ॥ कZ_०३.११.१३ ॥

หนี้ที่ถูกละเลยเป็นเวลาสิบปีไม่อาจเรียกเก็บได้—เว้นแต่เกิดจากความเป็นผู้เยาว์ ความชรา ความเจ็บป่วย ภัยพิบัติ/ความคับขัน การพำนักต่างแดน การละทิ้งถิ่นฐาน หรือความปั่นป่วนของราชอาณาจักร।

Sutra 16

प्रेतस्य पुत्राः कुसीदं दद्युः दायादा वा रिक्थहराः सहग्राहिणः प्रतिभुवो वा ॥ कZ_०३.११.१४ ॥

สำหรับลูกหนี้ที่ตายแล้ว บุตรต้องชำระดอกเบี้ย; หรือทายาทที่รับมรดก; หรือผู้กู้ร่วม; หรือผู้ค้ำประกัน।

Sutra 17

न प्रातिभाव्यमन्यत् ॥ कZ_०३.११.१५ ॥

ไม่ยอมรับ/ไม่อนุญาตการค้ำประกันประเภทอื่นใดนอกเหนือจากนี้

Sutra 18

असारं बालप्रातिभाव्यम् ॥ कZ_०३.११.१६ ॥

การค้ำประกันที่ทำโดยผู้เยาว์เป็นโมฆะ (ไม่มีผลทางกฎหมาย)

Sutra 19

नानर्णसमवाये तु नैकं द्वौ युगपदभिवदेयातामन्यत्र प्रतिष्ठमानात् ॥ कZ_०३.११.१९ ॥

ในคดีหนี้ที่มีหลายฝ่าย (ลูกหนี้/เจ้าหนี้หลายคน) บุคคลสองคนไม่พึงกล่าวคำแถลงต่อศาลพร้อมกันแทนฝ่ายเดียว; เว้นแต่มีผู้แทนที่ได้รับมอบอำนาจโดยชอบและแต่งตั้งอย่างเป็นทางการแล้ว।

Sutra 20

तत्रापि गृहीतानुपूर्व्या राजश्रोत्रियद्रव्यं वा पूर्वं प्रतिपादयेत् ॥ कZ_०३.११.२० ॥

แม้ในกรณีที่เป็นเรื่องรวมกันเช่นนั้น การส่งมอบ/คืนทรัพย์ให้เป็นไปตามลำดับการยึด/อายัดก่อนหลัง; และทรัพย์ของหลวงหรือทรัพย์ศฺโรตริยะ (ทรัพย์ที่อุทิศแก่พราหมณ์) ให้คืนก่อน

Sutra 21

दम्पत्योः पितापुत्रयोः भ्रातृऋणां चाविभक्तानां परस्परकृतमृणमसाध्यम् ॥ कZ_०३.११.२१ ॥

ระหว่างสามีภรรยา ระหว่างบิดากับบุตร และระหว่างพี่น้องที่ยังไม่แบ่งทรัพย์ หนี้ที่ฝ่ายหนึ่งก่อขึ้นต่ออีกฝ่ายหนึ่งไม่อาจฟ้องร้องบังคับได้

Sutra 22

अग्राह्याः कर्मकालेषु कर्षका राजपुरुषाश्च ॥ कZ_०३.११.२२ ॥

ในช่วงเวลาปฏิบัติงาน ห้ามจับกุม/ควบคุมตัวชาวนาและข้าราชการ

Sutra 23

स्त्री चाप्रतिश्राविणी पतिकृतमृणमन्यत्र गोपालकार्धसीतिकेभ्यः ॥ कZ_०३.११.२३ ॥

ภรรยาไม่ต้องรับผิดในหนี้ที่สามีก่อขึ้น ยกเว้นภาระผูกพันที่เกี่ยวกับการเลี้ยง/ต้อนวัว และข้อตกลงการเพาะปลูกแบบแบ่งผลผลิต (เช่น ครึ่งส่วน เป็นต้น)

Sutra 24

पतिस्तु ग्राह्यः स्त्रीकृतमृणमप्रतिविधाय प्रोषित इति ॥ कZ_०३.११.२४ ॥

แต่หากสามีจากไปโดยไม่จัดการ/เตรียมการไว้ สามีย่อมต้องรับผิดในหนี้ที่ภรรยาก่อขึ้น

Sutra 25

सम्प्रतिपत्ताव् उत्तमः ॥ कZ_०३.११.२५ ॥

การยอมรับ/ตกลงกันโดยร่วมกันเป็นหลักฐานที่ดีที่สุด.

Sutra 26

अस्मप्रतिपत्तौ तु साक्षिणः प्रमाणं प्रात्ययिकाः शुचयोऽनुमता वा त्रयोऽवरार्ध्याः ॥ कZ_०३.११.२६ ॥

เมื่อไม่มีการยอมรับร่วมกัน ให้ถือพยานเป็นหลักฐาน: พยานต้องน่าเชื่อถือและบริสุทธิ์ (มีความน่าเชื่อถือ) หรืออย่างน้อยเป็นที่ยอมรับได้; ต้องมีอย่างน้อยสามคน (ชั้นสามัญ).

Sutra 27

पक्षानुमतौ वा द्वौ ऋणं प्रति न त्वेवैकः ॥ कZ_०३.११.२७ ॥

หรือหากทั้งสองฝ่ายยินยอม ในคดีหนี้อาจใช้พยานสองคนก็พอ—แต่ห้ามมีพยานเพียงคนเดียว.

Sutra 28

प्रतिषिद्धाः स्यालसहायान्वर्थिधनिकधारणिकवैरिन्यङ्गधृतदण्डाः पूर्वे चाव्यवहार्याः ॥ कZ_०३.११.२८ ॥

ผู้ที่ถูกตัดสิทธิ์ (เป็นพยาน/ผู้เกี่ยวข้อง) ได้แก่: ญาติใกล้ชิดฝ่ายเขย (สยาล) และผู้สมรู้ร่วมคิด; ผู้ร้องที่มีส่วนได้เสีย, เจ้าหนี้, ผู้ถือครอง/ผู้ดูแลที่มีส่วนได้เสีย, และศัตรู; รวมทั้งผู้มีร่องรอยแห่งโทษทัณฑ์หรือความอัปยศ. ประเภทที่กล่าวมาก่อนหน้านี้ก็เป็นผู้ที่ไม่ควรนำเข้าสู่กระบวนพิจารณาเช่นกัน.

Sutra 29

राजश्रोत्रियग्रामभृतककुष्ठिव्रणिनः पतितचण्डालकुत्सितकर्माणोऽन्धबधिरमूकाहं वादिनः स्त्रीराजपुरुषाश्च अन्यत्र स्ववर्गेभ्यः ॥ कZ_०३.११.२९ ॥

ผู้ได้รับพระราชทาน/ผู้มีอภิสิทธิ์, คนรับใช้ของหมู่บ้าน, ผู้พึ่งพาที่รับจ้าง, ผู้เป็นโรคเรื้อนและผู้บาดเจ็บสาหัส, คนถูกขับออกและจัณฑาล, ผู้ประกอบอาชีพน่ารังเกียจ, คนตาบอด คนหูหนวก คนใบ้, คู่ความที่ยอมรับเอง, สตรี และเจ้าหน้าที่ของพระราชา—บุคคลเหล่านี้ไม่พึงรับเป็นพยาน เว้นแต่ภายในกลุ่มของตนเองเท่านั้น।

Sutra 30

पारुष्यस्तेयसंग्रहणेषु तु वैरिस्यालसहायवर्जाः ॥ कZ_०३.११.३० ॥

แต่ในคดีทำร้ายร่างกาย ลักทรัพย์ และการยึด/เรียกเก็บโดยมิชอบ พยานต้องปราศจากความเป็นศัตรู การสมคบคิด และการพึ่งพาในฐานะพวกพ้อง/ผู้ร่วมมือ

Sutra 31

रहस्यव्यवहारेष्वेका स्त्री पुरुष उपश्रोता उपद्रष्टा वा साक्षी स्याद् राजतापसवर्जम् ॥ कZ_०३.११.३१ ॥

ในธุรกรรมลับ พยานเพียงคนเดียว—หญิงหรือชาย—ผู้ที่ได้ยินหรือได้เห็น อาจเป็นพยานได้; ยกเว้นพระราชาและนักบวช/ฤๅษีให้ตัดออก

Sutra 32

स्वामिनो भृत्यानामृत्विगाचार्याः शिष्याणां मातापितरौ पुत्राणां चानिग्रहेण साक्ष्यं कुर्युः तेसामितरे वा ॥ कZ_०३.११.३२ ॥

นายสามารถเป็นพยานเกี่ยวกับคนรับใช้ของตน; ปุโรหิตและอาจารย์เกี่ยวกับศิษย์ของตน; และบิดามารดาเกี่ยวกับบุตรชายของตน—โดยต้องให้การโดยปราศจากการบังคับ—มิฉะนั้นให้ใช้พยานอื่นแทน

Sutra 33

परस्पराभियोगे चैषामुत्तमाः परोक्ता दशबन्धं दद्युः अवराः पञ्चबन्धम् । इति साक्ष्यधिकारः ॥ कZ_०३.११.३३ ॥

และเมื่อบุคคลเหล่านี้กล่าวหาโต้กันเอง ผู้ที่มีฐานะสูงกว่าจะต้องวางหลักประกัน/ค่าปรับตามที่กล่าวไว้ก่อนหน้าเป็นสิบเท่า ส่วนผู้ที่ต่ำกว่าจะวางห้าเท่า ดังนี้จบหมวดว่าด้วยพยาน

Sutra 34

ब्राह्मणोदकुम्भाग्निसकाशे साक्षिणः परिगृह्णीयात् ॥ कZ_०३.११.३४ ॥

ควรรับ (และให้สาบาน) พยานต่อหน้าพราหมณ์ หม้อน้ำ และไฟ

Sutra 35

तत्र ब्राह्मणं ब्रूयात्सत्यं ब्रूहि इति ॥ कZ_०३.११.३५ ॥

ที่นั่นควรกล่าวแก่พราหมณ์ (พยาน) ว่า “จงกล่าวความจริง”

Sutra 36

राजन्यं वैश्यं वा मा तवेष्टापूर्तफलं कपालहस्तः शत्रुकुलं भिक्षार्थी गच्छेः इति ॥ कZ_०३.११.३६ ॥

ต่อพยานที่เป็นกษัตริย์หรือแพศย์ ควรกล่าวว่า “ขอให้ผลแห่งพิธีบูชาและการทำบุญสาธารณะของท่านอย่าได้ตกแก่ท่าน; ขอให้ท่านถือบาตรขอทานไปยังเรือนของศัตรูเพื่อขอทาน”

Sutra 37

शूद्रं जन्ममरणान्तरे यद्वः पुण्यफलं तद् राजानं गच्छेद् राज्ञश्च किल्बिषं युष्मानन्यथावादे दण्डश्चानुबद्धः पश्चादपि ज्ञायेत यथादृष्टश्रुतमेकमन्त्राः सत्यमुपहरत इति ॥ कZ_०३.११.३७ ॥

ต่อพยานที่เป็นศูทร ควรกล่าวว่า “บุญผลใด ๆ ที่ท่านได้ระหว่างเกิดกับตาย ขอให้ไปถึงพระราชา; และบาปของพระราชาขอให้ตกแก่ท่าน หากท่านกล่าวเป็นอย่างอื่น โทษทัณฑ์ย่อมผูกพันอยู่ และแม้ภายหลังก็อาจรู้ได้ ดังนั้นจงพร้อมใจกัน นำเสนอความจริงตามที่ได้เห็นและได้ยิน”

Sutra 38

अनुपहरतां सप्तरात्रादूर्ध्वं द्वादशपणो दण्डः त्रिपक्षादूर्ध्वमभियोगं दद्युः ॥ कZ_०३.११.३८ ॥

ผู้ที่ไม่ยื่น (คำให้การ) เมื่อพ้นเจ็ดคืนให้ปรับสิบสองปณะ; และเมื่อพ้นสามปักษ์แล้วอาจยื่นคำร้อง/กล่าวหาเอาผิดได้

Sutra 50

दूरस्थानप्रसारान्वा स्वामिवाक्येन साधयेत् ॥ कZ_०३.११.५०च्द् ॥

หรือในกรณีของบุคคลที่อยู่ไกล ควรทำให้ได้มาซึ่งการมาปรากฏตัว/ถ้อยคำของเขาโดยอาศัยอำนาจแห่งพระบัญชาของพระมหากษัตริย์