Varaha Purana 144.40: Adhyaya 144, Shloka 40

The Māhātmya of Someśvara and Related Liṅgas: The Liberation-Field of Triveṇī and the Śālagrāma Sacred Landscape

Devanagari script

अहो देव मया दृष्टो दुर्दर्शो योगिनामपि ॥ त्वया सर्वमिदं सृष्टं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥

Sanskrit recitationVaraha Purana 144.40

Transliteration

aho deva mayā dṛṣṭo durdarśo yoginām api || tvayā sarvam idaṁ sṛṣṭaṁ jagat sthāvarajaṅgamam ||

Translation

“అహో దేవా! యోగులకు కూడా దర్శనమవడం దుర్లభమైన నిన్ను నేను దర్శించాను. స్థావరమూ జంగమమూ అయిన ఈ సమస్త జగత్తును నీవే సృష్టించావు.”

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अहो: oh! alas!
• अहो: Sambandha (सम्बन्धः/भावसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: aho (अव्यय)
• Form: उद्गार-अव्यय (interjection)

• देव: O god / O Lord
• देव: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (vocative), एकवचन

• मया: by me
• मया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: asmad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुष, तृतीया (instrumental), एकवचन

• दृष्टः: seen
• दृष्टः: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: dṛś (धातु) + kta (क्त)
• Form: कृदन्त-भूतकर्मणि/भूतकृत् (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• दुर्दर्शः: hard to see
• दुर्दर्शः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: dur + darśa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifier)

• योगिनाम्: of yogis
• योगिनाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: yogin (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (genitive), बहुवचन

• अपि: even / also
• अपि: Sambandha (सम्बन्धः/निपातार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: api (अव्यय)
• Form: निपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थ (also/even)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: yusmad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: सर्वनाम, मध्यमपुरुष, तृतीया (instrumental), एकवचन

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (accusative), एकवचन; विशेषण

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: idam (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सृष्टम्: created
• सृष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: sṛj (धातु) + kta (क्त)
• Form: कृदन्त-भूतकर्मणि (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (इदं सर्वम्) इत्यस्य विशेषण

• जगत्: world
• जगत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: jagat (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• स्थावर-जङ्गमम्: (consisting of) immobile and mobile beings
• स्थावर-जङ्गमम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sthāvara (प्रातिपदिक) + jaṅgama (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (copulative), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; जगत् इत्यस्य विशेषण

Speaker

Gaṇḍakī

Tags

• Classical Literature
• Vaishnavism
• Cosmology
• Philosophical Theology

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It reflects a widely shared Sanskrit cosmological idiom—‘moving and unmoving’—that catalogs biodiversity and material reality, bridging philosophy and ecological description.

Which geographic location is identified?

No specific location is named; the verse is hymnic and cosmological rather than topographic.

What is the primary ethical instruction?

By treating all beings (mobile and immobile) as part of a single created order, the verse supports an ethic of non-negligence toward the broader living landscape.