Kshurika
క్షురికా ఉపనిషత్ (అథర్వవేద సంబంధిత) యోగోపనిషత్తులలో సంక్షిప్త గ్రంథం (సుమారు 25 మంత్రాలు). ఇందులో ‘క్షురికా’ (రేజర్/ఉస్తరా) అనే ప్రతీక ద్వారా సూక్ష్మ వివేకం (viveka) అవిద్య, అహంకార-ఆసక్తి, అధ്യാസాన్ని ‘కత్తిరించి’ వేస్తుందని బోధిస్తుంది. ఉపనిషత్ వేదాంత పరమార్థమైన ఆత్మ–బ్రహ్మ ఐక్యాన్ని ఆధారంగా తీసుకొని, యోగంలోని అంతర్ముఖ సాధన—ఇంద్రియనిగ్రహం, ఏకాగ్రత, ధ్యానం—ఆ జ్ఞానాన్ని స్థిరపరచే మార్గమని చెబుతుంది. వాసనలు, మనోవృత్తులే బంధానికి మూలం; వాటిని ఛేదించి సాక్షి-చైతన్యంలో నిలవడమే ప్రధాన ఉపదేశం.
Start ReadingKey Teachings
The “razor” (kṣurikā) symbolizes sharp discrimination (viveka) that cuts ignorance (avidyā) and egoic identification.
Liberation is the recognition of the Self (ātman) as pure witness-consciousness, ultimately non-different from brahman.
Yogic interiorization—withdrawal of the senses and steady meditation—supports the stabilization of non-dual insight.
Bondage persists through vāsanās (latent tendencies) and mental modifications; these are to be severed, not indulged.
The path is subtle and demanding: steadiness, restraint, and inner purity are prerequisites for realization.
True knowledge is transformative: it removes superimposition (adhyāsa) rather than adding conceptual complexity.
The body–mind is an instrument; the Self is unattached, luminous, and ever-free.
Verses of the Kshurika
25 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
ॐ क्षुरिकां सम्प्रवक्ष्यामि धारणां योगसिद्धये । यं प्राप्य न पुनर्जन्म योगयुक्तस्य जायते ॥१॥
ఓం। యోగసిద్ధి సాధనార్థం ‘క్షురికా’ అనే ధారణను నేను సమ్యకంగా వివరిస్తున్నాను. దానిని పొందిన యోగనియమసంపన్న యోగికి మరల జన్మ కలుగదు।
Moksha (freedom from punarjanma) through dhāraṇāVerse 2
वेदतत्त्वार्थविहितं यथोक्तं हि स्वयंभुवा । निःशब्दं देशमास्थाय तत्रासनमवस्थितः ॥ कूर्मोऽङ्गानीव संहृत्य मनो हृदि निरुध्य च । मात्राद्वादशयोगेन प्रणवेन शनैः शनैः ॥ पूरयेत्सर्वमात्मानं सर्वद्वारं निरुध्...
వేదతత్త్వార్థానుసారం, స్వయంభువు చెప్పిన విధానమున—నిశ్శబ్ద స్థలాన్ని ఆశ్రయించి అక్కడ ఆసనంలో స్థిరంగా కూర్చోవాలి. కూర్మంలా అవయవాలను సంకోచింపజేసి మనస్సును హృదయంలో నియమించాలి. ప్రణవంతో కూడిన ద్వాదశమాత్రా-యోగముచే క్రమంగా సమస్త ఆత్మభావాన్ని నింపి, అన్ని ద్వారాలను (ఇంద్రియరంధ్రాలను) నిరోధించాలి. ఉరః, ముఖం, కటి, గ్రీవలను స్వల్పంగా పైకి ఉంచి, నాసికాంతరంలో సంచరించే ప్రాణాలను అక్కడ ధారించాలి. ఆ ప్రాణం అక్కడికి చేరిన తరువాత, నెమ్మదిగా విడిచిపెట్టాలి।
Upāsanā/Dhyāna as a means to ātma-jñāna; Prāṇa–manas saṁyama (discipline of breath and mind)Verse 3
वेदतत्त्वार्थविहितं यथोक्तं हि स्वयंभुवा । निःशब्दं देशमास्थाय तत्रासनमवस्थितः ॥ कूर्मोऽङ्गानीव संहृत्य मनो हृदि निरुध्य च । मात्राद्वादशयोगेन प्रणवेन शनैः शनैः ॥ पूरयेत्सर्वमात्मानं सर्वद्वारं निरुध्...
ఇదీ అదే విధానం—వేదతత్త్వార్థానుసారం, స్వయంభువు చెప్పిన నియమమున నిశ్శబ్ద స్థలానికి వెళ్లి ఆసనంలో స్థిరంగా కూర్చోవాలి. కూర్మంలా అవయవాలను సంకోచింపజేసి మనస్సును హృదయంలో నియమించాలి. ప్రణవంతో కూడిన ద్వాదశమాత్రా-యోగముచే క్రమంగా సమస్త ఆత్మభావాన్ని నింపి అన్ని ద్వారాలను నిరోధించాలి. ఉరః, ముఖం, కటి, గ్రీవలను స్వల్పంగా పైకి ఉంచి, నాసికాంతరంలో సంచరించే ప్రాణాలను అక్కడ ధారించాలి. ఆ ప్రాణం అక్కడికి చేరిన తరువాత, నెమ్మదిగా విడిచిపెట్టాలి।
Upāsanā/Dhyāna; Prāṇa–manas saṁyamaVerse 4
वेदतत्त्वार्थविहितं यथोक्तं हि स्वयंभुवा । निःशब्दं देशमास्थाय तत्रासनमवस्थितः ॥ कूर्मोऽङ्गानीव संहृत्य मनो हृदि निरुध्य च । मात्राद्वादशयोगेन प्रणवेन शनैः शनैः ॥ पूरयेत्सर्वमात्मानं सर्वद्वारं निरुध्...
స్వయంభువు వేదతత్త్వార్థానుసారం యథోక్తంగా విధించినట్లే, సాధకుడు నిశ్శబ్దమైన స్థలాన్ని ఆశ్రయించి అక్కడ ఆసనంలో స్థిరంగా కూర్చోవాలి. కూర్మంలా అవయవాలను సంకోచింపజేసి మనస్సును హృదయంలో నిరోధించాలి. ప్రణవం ‘ఓం’తో ద్వాదశ మాత్రల యోగాభ్యాసం ద్వారా నెమ్మదిగా నెమ్మదిగా ఇంద్రియద్వారాలన్నిటిని మూసి సమస్త ఆత్మస్వరూపాన్ని నింపాలి. వక్షస్థలం, ముఖం, నడుము, మెడను సమంగా ఉంచి నాభిప్రదేశాన్ని స్వల్పంగా పైకి ఎత్తి, నాసికాంతర్గతంగా సంచరించే ప్రాణాలను అక్కడే ధారించాలి; ప్రాణం అక్కడ స్థిరపడిన తరువాత క్రమంగా నెమ్మదిగా విడిచిపెట్టాలి.
Mokṣa through prāṇava-upāsanā and prāṇa-nirodha (inner withdrawal leading toward ātma-jñāna)Verse 5
वेदतत्त्वार्थविहितं यथोक्तं हि स्वयंभुवा । निःशब्दं देशमास्थाय तत्रासनमवस्थितः ॥ कूर्मोऽङ्गानीव संहृत्य मनो हृदि निरुध्य च । मात्राद्वादशयोगेन प्रणवेन शनैः शनैः ॥ पूरयेत्सर्वमात्मानं सर्वद्वारं निरुध्...
స్వయంభువు వేదతత్త్వార్థమును అనుసరించి యథోక్తంగా చెప్పిన విధంగా, సాధకుడు నిశ్శబ్ద స్థలానికి వెళ్లి అక్కడ ఆసనంలో కూర్చోవాలి. కూర్మంలా అవయవాలను ముడుచుకొని మనస్సును హృదయంలో రుద్ధం చేయాలి. ప్రణవం ‘ఓం’తో ద్వాదశ మాత్రల నియమశిక్షణ ద్వారా నెమ్మదిగా నెమ్మదిగా అన్ని ద్వారాలను (ఇంద్రియరంధ్రాలను) మూసి సమస్త ఆత్మస్వరూపాన్ని నింపాలి. వక్షం, ముఖం, నడుము, మెడను సమరేఖలో ఉంచి నాభిప్రదేశాన్ని స్వల్పంగా పైకి ఎత్తి, నాసికాంతర్గతంగా సంచరించే ప్రాణాన్ని అక్కడ స్థిరంగా ధారించాలి; ప్రాణం అక్కడ స్థితి పొందిన తరువాత క్రమంగా నెమ్మదిగా విడిచిపెట్టాలి.
Upāsanā leading to inner stillness (antaḥkaraṇa-nirodha) as a proximate means toward liberationVerse 6
स्थिरमात्रादृढं कृत्वा अङ्गुष्ठेन समाहितः । द्वे गुल्फे तु प्रकुर्वीत जङ्घे चैव त्रयस्त्रयः ॥ द्वे जानुनी तथोरुभ्यां गुदे शिश्ने त्रयस्त्रयः । वायोरायतनं चात्र नाभिदेशे समाश्रयेत् ॥
మాత్రా-అభ్యాసాన్ని స్థిరంగా, దృఢంగా చేసి, అంగుష్ఠంతో ఏకాగ్రుడై రెండు గుల్ఫాలలో (గోళ్ల/మడమల వద్ద) స్థాపన/ఒత్తిడి చేయాలి; అలాగే రెండు జంఘాలలో (పిండెలలో) మూడు మూడు స్థానాలలో. రెండు మోకాళ్లలో, అలాగే రెండు ఊరువులలో (తొడలలో) కూడా; గుదం మరియు శిశ్నప్రదేశంలో మూడు మూడు స్థానాలలో. ఇక్కడ వాయువు (ప్రాణం) యొక్క ఆయతనం నాభిప్రదేశంలో ఆశ్రయించాలి.
Prāṇa as a functional gateway to inner mastery (yoga-sādhana as aid to mokṣa)Verse 7
स्थिरमात्रादृढं कृत्वा अङ्गुष्ठेन समाहितः । द्वे गुल्फे तु प्रकुर्वीत् जङ्घे चैव त्रयस्त्रयः ॥ द्वे जानुनी तथोरुभ्यां गुदे शिश्ने त्रयस्त्रयः । वायोरायतनं चात्र नाभिदेशे समाश्रयेत् ॥६–७॥
ఆసనాన్ని స్థిరంగా, దృఢంగా చేసి, అంగుష్ఠములతో మనస్సును సమాహితం చేసుకొని, రెండు గుల్ఫముల (గోళ్ల/మడమల) వద్ద రెండు బంధములు/ఒత్తిళ్లు చేయవలెను; జఙ్ఘల వద్ద మూడు-మూడు. రెండు మోకాళ్ల వద్ద రెండు, తొడల వద్ద కూడా అలాగే; గుదమునూ శిశ్నమునూ మూడు-మూడు. ఇక్కడ నాభి ప్రాంతమున వాయువు (ప్రాణ) యొక్క ఆయతనాన్ని ఆశ్రయించవలెను।
Prāṇa (vital force) as an upāsanā-support leading toward inner stillness and mokṣa-oriented meditationVerse 8
तत्र नाडी सुषुम्ना तु नाडीभिर्बहुभिर्वृता । अणु रक्ताश्च पीताश्च कृष्णास्ताम्रा विलोहिताः ॥८॥
అక్కడ సుషుమ్నా అనే నాడి అనేక నాడులతో ఆవరించబడి ఉంటుంది—అతి సూక్ష్మ నాడులు—ఎరుపు, పసుపు, నలుపు, తామ్రవర్ణం మరియు ప్రకాశవంతమైన ఎరుపు రంగులతో।
Subtle body (sūkṣma-śarīra) and nāḍī-prāṇa framework as a preparatory discipline for Self-knowledgeVerse 9
अतिसूक्ष्मां च तन्वीं च शुक्लां नाडीं समाश्रयेत् । तत्र संचारयेत् प्राणान् ऊर्णनाभीव तन्तुना ॥९॥
అతి సూక్ష్మమైన, సన్నని, శ్వేత నాడిని ఆశ్రయించవలెను; అక్కడ ప్రాణములను సాలెపురుగు తన తంతువుతో కదిలినట్లుగా సంచరింపజేయవలెను।
Inner control and refinement of prāṇa as an aid to nididhyāsana (deep contemplation) culminating in ātma-jñānaVerse 10
ततो रक्तोत्पलाभासं पुरुषायतनं महत् । दहरं पुण्डरीकं तद्वेदान्तेषु निगद्यते ॥ तद्भित्त्वा कण्ठमायाति तां नाडीं पूरयन् यतः । मनसस्तु क्षुरं गृह्य सुतीक्ष्णं बुद्धिनिर्मलम् ॥१०॥
అనంతరం సాధకుడు రక్తకమలసదృశంగా ప్రకాశించే పురుషుని మహదాయతనాన్ని ధ్యానిస్తాడు—వేదాంతాలలో చెప్పబడిన దహరపుండరీకమే అది. దానిని భేదించి ప్రవాహం కంఠానికి చేరి, అక్కడి నుండి ఆ నాడిని నింపుతుంది. బుద్ధిచే నిర్మలమైన, అత్యంత తీక్ష్ణమైన మనస్సు-రూప క్షురాన్ని గ్రహించి సాధనలో ముందుకు సాగుతాడు।
Ātman (Puruṣa) in the dahara-puṇḍarīka (heart-lotus); mokṣa through viveka and yogic inner ascentVerse 11
ततो रक्तोत्पलाभासं पुरुषायतनं महत् । दहरं पुण्डरीकं तद्वेदान्तेषु निगद्यते ॥ तद्भित्त्वा कण्ठमायाति तां नाडीं पूरयन् यतः । मनसस्तु क्षुरं गृह्य सुतीक्ष्णं बुद्धिनिर्मलम् ॥११॥
అప్పుడు రక్తకమలసమానంగా కనిపించే పురుషుని మహదాయతనం—వేదాంతాలలో చెప్పబడిన దహరపుండరీకం—ప్రకాశిస్తుంది. దానిని భేదించి సాధకుడు కంఠానికి చేరి, అక్కడి నుండి ఆ నాడిని నింపుతాడు. బుద్ధిచే శుద్ధమైన అత్యంత తీక్ష్ణ మనస్సు-రూప క్షురాన్ని తీసుకొని సాధనను కొనసాగిస్తాడు।
Dahara-vidyā and inner ascent; purification of mind (antaḥkaraṇa-śuddhi) as means toward mokṣaVerse 12
पादस्योपरि यन्मध्ये तद्रूपं नाम कृन्तयेत् । मनोद्वारेण तीक्ष्णेन योगमाश्रित्य नित्यशः ॥ इन्द्रवज्र इति प्रोक्तं मर्मजङ्घानुकीर्तनम् । तद्ध्यानबलयोगेन धारणाभिर्निकृन्तयेत् ॥ ऊर्वोर्मध्ये तु संस्थाप्य म...
పాదం పైభాగంలోని మధ్యస్థానంలో ఉన్న నామరూపాన్ని, మనస్సు అనే తీక్ష్ణ ద్వారం ద్వారా, నిత్యంగా యోగాన్ని ఆశ్రయించి ఛేదించాలి. జంఘామర్మం ‘ఇంద్రవజ్రం’ అని చెప్పబడింది; ధ్యానబలయోగంతో ధారణల ద్వారా దానిని కూడా ఛేదించాలి. తరువాత ఊర్వుల మధ్యలో—మర్మస్థానంలో ప్రాణవిమోచనం కలిగే చోట—చిత్తాన్ని స్థాపించి, చతురభ్యాసయోగంతో, సందేహం లేకుండా ఛేదించాలి।
Nāma-rūpa (phenomenal limitation) to be ‘cut’; mokṣa through yogic dhāraṇā/dhyāna and vivekaVerse 13
पादस्योपरि यन्मध्ये तद्रूपं नाम कृन्तयेत् । मनोद्वारेण तीक्ष्णेन योगमाश्रित्य नित्यशः ॥ इन्द्रवज्र इति प्रोक्तं मर्मजङ्घानुकीर्तनम् । तद्ध्यानबलयोगेन धारणाभिर्निकृन्तयेत् ॥ ऊर्वोर्मध्ये तु संस्थाप्य म...
పాదం పైభాగంలోని మధ్యప్రదేశంలో ఉన్న ఆ రూపం/గ్రంథిని, మనస్సు అనే తీక్ష్ణ ద్వారం ద్వారా, నిత్యం యోగాశ్రయంతో ఛేదించాలి. దీనినే ‘ఇంద్రవజ్రం’ అంటారు—జంఘామర్మం యొక్క అనుకీర్తన/జాగరణ. ధ్యానబలయోగంతో, ధారణల ద్వారా దానిని సమ్యకంగా నికృంతనం చేయాలి. అనంతరం ఊర్వుల మధ్యలో చిత్తాన్ని స్థాపించి, మర్మస్థానంలో ప్రాణవిమోచనం కలిగిస్తూ, చతురభ్యాసయోగంతో, దౌర్బల్యము లేదా విషాదము పట్ల జాగ్రత్తగా ఉండి, దానిని ఛేదించాలి.
Moksha (liberation) through prāṇa–nāḍī purification and dhāraṇā leading toward realization of the SelfVerse 14
पादस्योपरि यन्मध्ये तद्रूपं नाम कृन्तयेत् । मनोद्वारेण तीक्ष्णेन योगमाश्रित्य नित्यशः ॥ इन्द्रवज्र इति प्रोक्तं मर्मजङ्घानुकीर्तनम् । तद्ध्यानबलयोगेन धारणाभिर्निकृन्तयेत् ॥ ऊर्वोर्मध्ये तु संस्थाप्य म...
పాదం పైభాగంలోని మధ్యప్రదేశంలో ఉన్న ఆ రూపాన్ని, మనస్సు అనే తీక్ష్ణ ద్వారం ద్వారా, నిత్యం యోగాశ్రయంతో ఛేదించవలెను. ఇదే ‘ఇంద్రవజ్రం’—జంఘామర్మం యొక్క అనుకీర్తన/ప్రబోధనం. ధ్యానజన్య బలాన్ని ఆశ్రయించి, ధారణల ద్వారా దానిని ఛేదించాలి. తరువాత ఊర్వుల మధ్యలో చైతన్యాన్ని నిలిపి, మర్మస్థానంలో ప్రాణవిమోచనం కలిగిస్తూ, చతురభ్యాసయోగంతో, విషాదం నుండి రక్షించుకుంటూ, దానిని కత్తిరించాలి.
Sādhana (yogic means) as auxiliary to Self-knowledge; removal of granthi-like obstructions to prāṇa and mindVerse 15
ततः कण्ठान्तरे योगी समूहन्नाडिसञ्चयम् । एकोत्तरं नाडिशतं तासां मध्ये वराः स्मृताः ॥ सुषुम्ना तु परे लीना विरजा ब्रह्मरूपिणी । इडा तिष्ठति वामेन पिङ्गला दक्षिणेन च ॥
అనంతరం కంఠప్రదేశంలో యోగి నాడుల సమూహాన్ని సమాహరించాలి/పరిశీలించాలి—మొత్తం నూట ఒక నాడులు. వాటిలో శ్రేష్ఠమైనవి ప్రధానమని స్మృతిలో చెప్పబడింది. సుషుమ్నా పరమంలో లీనమై ఉంది; ఆమె విరజ (నిర్మల) మరియు బ్రహ్మస్వరూపిణి. ఇడా ఎడమవైపు నిలుస్తుంది, పింగళా కుడివైపు నిలుస్తుంది.
Brahman/Ātman realization supported by suṣumnā-oriented inner ascent; subtle-body doctrine as soteriological aidVerse 16
ततः कण्ठान्तरे योगी समूहन्नाडिसञ्चयम् । एकोत्तरं नाडिशतं तासां मध्ये वराः स्मृताः ॥ सुषुम्ना तु परे लीना विरजा ब्रह्मरूपिणी । इडा तिष्ठति वामेन पिङ्गला दक्षिणेन च ॥
అనంతరం కంఠాంతర ప్రాంతంలో యోగి నాడుల సమూహాన్ని సమీకరిస్తాడు. నాడులు నూట ఒకటి అని చెప్పబడినవి; వాటిలో కొన్ని శ్రేష్ఠమని స్మృతులు పేర్కొంటాయి. సుషుమ్నా పరమంలో లీనమై, నిర్మలమై, బ్రహ్మస్వరూపిణి; ఇడా ఎడమవైపు, పింగళా కుడివైపు నిలుస్తాయి.
Brahman; subtle body (sūkṣma-śarīra) as an aid to realizationVerse 17
तयोर्मध्ये वरं स्थानं यस्तं वेद स वेदवित् । द्वासप्ततिसहस्राणि प्रतिनाडीषु तैलितम् ॥
ఆ రెండింటి (ఇడా, పింగళా) మధ్య ఒక శ్రేష్ఠ స్థానం ఉంది; దానిని ఎవడు తెలుసునో వాడే వేదవిత్. ప్రతి నాడిలో డెబ్బై రెండు వేల (సూక్ష్మ ప్రవాహాలు) స్నిగ్ధ తత్త్వంతో ‘తైలిత’మై వ్యాపించి ఉంటాయి.
Upāsanā leading to Brahma-jñāna; prāṇa as subtle support for knowledgeVerse 18
छिद्यते ध्यानयोगेन सुषुम्नैका न छिद्यते । योगनिर्मलधारेण क्षुरेणानलवर्चसा ॥ छिन्देन्नाडीशतं धीरः प्रभावादिह जन्मनि । जातीपुष्पसमायोगैर्यथा वास्यति तैलितम् ॥
ధ్యానయోగంతో (అవరోధాలు/గ్రంథులు) ఛేదింపబడతాయి; సుషుమ్నా ఒక్కటే ఛేదింపబడదు. యోగంతో నిర్మలమైన ధారా—అగ్ని కాంతిగల క్షురంలా—దాని ప్రభావంతో ధీరుడు ఈ జన్మలోనే నూరు నాడులను ఛేదించాలి; మల్లెపువ్వుల సంగమంతో నూనె సువాసన పొందినట్లుగా.
Mokṣa through purification and cutting of bondage (granthi/saṃskāra) culminating in Brahman-realizationVerse 19
छिद्यते ध्यानयोगेन सुषुम्नैका न छिद्यते । योगनिर्मलधारेण क्षुरेणानलवर्चसा ॥ छिन्देन्नाडीशतं धीरः प्रभावादिह जन्मनि । जातीपुष्पसमायोगैर्यथा वास्यति तैतिलम् ॥१८–१९॥
ధ్యానయోగం ద్వారా నాడీప్రవాహాలు ఛేదింపబడతాయి; సుషుమ్న మాత్రమే ఛేదింపబడదు. యోగంతో నిర్మలమైన ధార కలిగి అగ్నివలె ప్రకాశించే క్షురంలాంటి సాధనంతో ధీరుడు ఈ జన్మలోనే దాని ప్రభావంతో వంద నాడీలను ఛేదించాలి; జాజి పుష్పసంయోగంతో నువ్వుల నూనె సువాసన పొందినట్లుగా.
Moksha (liberation) through yogic purification of the subtle channels (nāḍī-śuddhi) and ascent via suṣumnāVerse 20
एवं शुभाशुभैर्भावैः सा नाडीति विभावयेत् । तद्भाविताः प्रपद्यन्ते पुनर्जन्मविवर्जिताः ॥२०॥
ఇలా శుభాశుభ భావాల ద్వారా ఆ ప్రక్రియను ‘ఇదే నాడి’ అని భావించి ధ్యానించాలి. ఆ భావనతో నిండినవారు పరమపదాన్ని పొందుతారు; పునర్జన్మరహితులవుతారు.
Saṃsāra and Mokṣa; transformation of bhāva (mental dispositions) leading to freedom from punarjanmaVerse 21
तपोविजितचित्तस्तु निःशब्दं देशमास्थितः । निःसङ्गतत्त्वयोगज्ञो निरपेक्षः शनैः शनैः ॥२१॥
తపస్సుతో మనస్సును జయించినవాడు, నిశ్శబ్దమైన స్థలాన్ని ఆశ్రయించినవాడు, అసంగ తత్త్వయోగాన్ని తెలిసినవాడు, నిరపేక్షుడై—అతడు మెల్లమెల్లగా, క్రమంగా ముందుకు సాగుతాడు.
Vairāgya (non-attachment) and tapas as disciplines supporting mokṣa-oriented knowledgeVerse 22
पाशं छित्त्वा यथा हंसो निर्विशङ्कं खमुत्क्रमेत् । छिन्नपाशस्तथा जीवः संसारं तरते सदा ॥२२॥
హంస పాశాన్ని ఛేదించి నిర్భయంగా ఆకాశంలోకి ఎగిరినట్లే, బంధనాలు తెగిన జీవుడు సదా సంసారాన్ని దాటి పోతాడు।
Moksha (liberation through cutting bondage/avidyā)Verse 23
यथा निर्वाणकाले तु दीपो दग्ध्वा लयं व्रजेत् । तथा सर्वाणि कर्माणि योगी दग्ध्वा लयं व्रजेत् ॥२३॥
నిర్వాణకాలంలో దీపం వెలిగి చివరకు లయమయ్యేలా, అలాగే యోగి సమస్త కర్మాలను దగ్ధం చేసి లయాన్ని (కర్మప్రవాహ-నివృత్తి) పొందుతాడు।
Karma-kṣaya and Moksha (burning of karma through knowledge/yoga)Verse 24
प्राणायामसुतीक्ष्णेन मात्राधारेण योगवित् । वैराग्योपलघृष्टेन छित्त्वा तं तु न बध्यते ॥२४॥
యోగవేత్త, మాత్రాధారమైన నియత పరిమాణాన్ని ఆశ్రయించి, ప్రాణాయామమనే అతి తీక్ష్ణ సాధనాన్ని వైరాగ్య శిలపై పదును పెట్టి, ఆ బంధాన్ని ఛేదిస్తాడు; ఇక అతడు బద్ధుడవడు।
Yoga-sādhana leading to bandha-nivṛtti (release from bondage); Vairāgya and prāṇāyāma as auxiliaries to liberationVerse 25
अमृतत्वं समाप्नोति यदा कामात् स मुच्यते । सर्वेषणाविनिर्मुक्तश्छित्त्वा तं तु न बध्यत इत्युपनिषत् ॥२५॥
అతడు కామన నుండి విముక్తుడైనప్పుడు అమృతత్వాన్ని పొందుతాడు. సమస్త ఏషణల నుండి పూర్తిగా వినిర్ముక్తుడై, ఆ బంధాన్ని ఛేదించి, అతడు ఇక బద్ధుడవడు—ఇదే ఉపనిషత్ వాక్యం।
Moksha (liberation) through kāma-kṣaya (cessation of desire) and sarveṣaṇā-tyāga (renunciation of all cravings)Ask anything about the Kshurika Upanishad
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
