Kalagnirudra

Verse 1

ॐ अथ कालाग्निरुद्रोपनिषदः। संवर्तकोऽग्निरृषिरनुष्टुप्छन्दः। श्रीकालाग्निरुद्रो देवता। श्रीकालाग्निरुद्रप्रीत्यर्थे भस्मत्रिपुण्ड्रधारणे विनियोगः ॥१॥

ॐ। ఇప్పుడు కాలాగ్నిరుద్ర ఉపనిషత్తు ప్రారంభమగుచున్నది. ఋషి సంవర్తక అగ్ని, ఛందస్సు అనుష్టుప్, దేవత పూజ్య శ్రీకాలాగ్నిరుద్రుడు. శ్రీకాలాగ్నిరుద్ర ప్రీతికై భస్మ త్రిపుండ్రధారణలో దీని వినియోగము॥१॥

Verse 2

अथ कालाग्निरुद्रं भगवन्तं सनत्कुमारः पप्रच्छ—अधीहि भगवंस्त्रिपुण्ड्रविधिं सतत्त्वं। किं द्रव्यं? कियत्स्थानं? कतिप्रमाणं? का रेखा? के मन्त्राः? का शक्तिः? किं दैवतं? कः कर्ता? किं फलम्? इति च ॥२॥

అప్పుడు సనత్కుమారుడు భగవాన్ కాలాగ్నిరుద్రుని అడిగెను—“భగవన్, త్రిపుండ్ర విధానాన్ని తత్త్వంతో కూడి ఉపదేశించండి. ద్రవ్యం ఏమిటి? స్థానం ఎక్కడ/ఎంత? ప్రమాణం ఎంత? రేఖా స్వరూపం ఏది? ఏ మంత్రాలు? శక్తి ఏమిటి? దైవం ఎవరు? కర్త ఎవరు? ఫలం ఏమిటి?”॥२॥

Verse 3

तं होवाच भगवान्कालाग्निरुद्रः—यद्द्रव्यं तदाग्नेयं भस्म। सद्योजातादिपञ्चब्रह्ममन्त्रैः परिगृह्य—अग्निरिति भस्म, वायुरिति भस्म, जलमिति भस्म, स्थलमिति भस्म, व्योमेति भस्म—इत्यनेनाभिमन्त्र्य। मानस्तोक इत...

భగవాన్ కాలాగ్నిరుద్రుడు ఇలా ఉపదేశించెను—“ద్రవ్యం అగ్నితత్త్వమయమైన భస్మమే. సద్యోజాత మొదలైన పంచబ్రహ్మ మంత్రాలతో దానిని గ్రహించి, ‘అగ్ని భస్మము, వాయువు భస్మము, జలము భస్మము, భూమి భస్మము, ఆకాశము భస్మము’ అని అభిమంత్రించాలి. ‘మా నస్తోక…’ మంత్రంతో భస్మాన్ని ఎత్తి, ‘మా నో మహాంతమ్…’ మంత్రంతో నీటితో కలిపి; తరువాత ‘త్రియాయుషమ్…’ మొదలైన (త్రియాయుష, త్ర్యంబక, త్రిశక్తి) మంత్రాలతో శిరస్సు, లలాటం, వక్షస్థలం, స్కంధాలపై మూడు అడ్డ రేఖలను చేయాలి. ఇది శాంభవ వ్రతము; వేదవ్యాఖ్యాతలు సమస్త దేవతలలో దీనిని ప్రకటించారు. కాబట్టి ముముక్షువు పునర్జన్మ-నివృత్తికై దీనిని ఆచరించాలి.” అనంతరం సనత్కుమారుడు అడిగెను—“త్రిపుండ్రధారణ ప్రమాణం ఏమిటి?” సమాధానం—“మూడు రేఖలు ఇలా: లలాటంపై కంటి అంచువరకు, మూధ్నిపై శిరోపర్యంతం, మరియు భ్రూమధ్యాన్ని ప్రమాణంగా చేసుకొని।”॥३-५॥

Verse 4

तं होवाच भगवान्कालाग्निरुद्रः— यद्द्रव्यं तदाग्नेयं भस्म। सद्योजातादिपञ्चब्रह्ममन्त्रैः परिगृह्य ‘अग्निरिति भस्म, वायुरिति भस्म, जलमिति भस्म, स्थलमिति भस्म, व्योमेति भस्म’ इत्यनेनाभिमन्त्र्य ‘मानस्तोक...

భగవాన్ కాలాగ్నిరుద్రుడు ఇలా అన్నాడు— ఆ ద్రవ్యం అగ్నితత్త్వస్వరూపం; అదే భస్మము. ‘సద్యోజాత’ మొదలైన పంచబ్రహ్మ మంత్రాలతో దానిని గ్రహించి, ‘భస్మమే అగ్ని, భస్మమే వాయువు, భస్మమే జలం, భస్మమే భూమి, భస్మమే ఆకాశం’ అనే మంత్రంతో అభిమంత్రించి; ‘మానస్తోక’ మంత్రంతో దానిని పైకి తీసి; ‘మా నో మహాంతమ్’ మంత్రంతో నీటితో కలిపి; ‘త్రియాయుషమ్’ మంత్రంతో శిరస్సు, లలాటం, వక్షస్థలం, స్కంధాలపై ‘త్రియాయుష’, ‘త్ర్యంబక’, ‘త్రిశక్తి’ మంత్రాలతో మూడు అడ్డ రేఖలను గీయాలి. ఇది శాంభవ (శైవ) వ్రతము; అన్ని దేవతల విషయములో వేదవ్యాఖ్యాతలు దీనిని ప్రకటించారు. కాబట్టి మోక్షార్థి పునర్జన్మ-నివృత్తి కోసం దీనిని ఆచరించాలి. అప్పుడు సనత్కుమారుడు అడిగాడు— త్రిపుండ్రధారణకు ప్రమాణం ఏమిటి? సమాధానం— రేఖ త్రివిధం: లలాటం నుండి కళ్లవరకు, లలాటం నుండి శిరోమూలం/మూధ్నివరకు, మరియు భ్రూమధ్యమునుండి।

Verse 5

तं होवाच भगवान्कालाग्निरुद्रः— यद्द्रव्यं तदाग्नेयं भस्म। सद्योजातादिपञ्चब्रह्ममन्त्रैः परिगृह्य ‘अग्निरिति भस्म, वायुरिति भस्म, जलमिति भस्म, स्थलमिति भस्म, व्योमेति भस्म’ इत्यनेनाभिमन्त्र्य ‘मानस्तोक...

భగవాన్ కాలాగ్నిరుద్రుడు చెప్పాడు— ఈ ద్రవ్యం అగ్నితత్త్వస్వరూపం; అదే భస్మము. ‘సద్యోజాత’ మొదలైన పంచబ్రహ్మ మంత్రాలతో దానిని గ్రహించి, ‘భస్మమే అగ్ని; భస్మమే వాయువు; భస్మమే జలం; భస్మమే భూమి; భస్మమే ఆకాశం’ అని అభిమంత్రించి; ‘మానస్తోక’ మంత్రంతో పైకి తీసి; ‘మా నో మహాంతమ్’ మంత్రంతో నీటితో కలిపి; ‘త్రియాయుషమ్’ మంత్రంతో శిరస్సు, లలాటం, వక్షస్థలం, స్కంధాలపై ‘త్రియాయుష’, ‘త్ర్యంబక’, ‘త్రిశక్తి’ మంత్రాలతో మూడు అడ్డ రేఖలు గీయాలి. ఇది శాంభవ (శైవ) వ్రతమని వేదవ్యాఖ్యాతలు అన్ని దేవతల విషయములో ప్రకటించారు; కాబట్టి మోక్షార్థి పునర్జన్మ-నివృత్తి కోసం దీనిని ఆచరించాలి. అప్పుడు సనత్కుమారుడు అడిగాడు— త్రిపుండ్రధారణకు ప్రమాణం ఏమిటి? సమాధానం— రేఖ త్రివిధం: లలాటం నుండి కళ్లవరకు, లలాటం నుండి మూధ్నివరకు, మరియు భ్రూమధ్యమునుండి।

Verse 6

यास्य प्रथमा रेखा सा गार्हपत्यश्चाकारो रजोभूर्लोकः स्वात्मा क्रियाशक्तिरृग्वेदः प्रातःसवनं महेश्वरो देवतेति॥६॥

దాని మొదటి రేఖ— అదే గార్హపత్య అగ్ని; అదే ‘అ’కారం; అదే రజోగుణం; అదే భూర్లోకం; అదే స్వాత్మ; అదే క్రియాశక్తి; అదే ఋగ్వేదం; అదే ప్రాతఃసవనం; మరియు దాని దేవత మహేశ్వరుడు—అని ప్రకటించబడింది।

Verse 7

यास्य द्वितीया रेखा सा दक्षिणाग्निरुकारः सत्त्वमन्तरिक्षमन्तरात्मा चेच्छाशक्तिर्यजुर्वेदो माध्यन्दिनं सवनं सदाशिवो देवतेति॥७॥

దాని రెండవ రేఖ—అదే దక్షిణాగ్ని; అదే ‘ఉ’కారం; అదే సత్త్వం, అంతరిక్షం, అంతరాత్మ, ఇచ్ఛాశక్తి. అదే యజుర్వేదం, మాధ్యందిన సవనం; దాని దేవత సదాశివుడు—ఇట్లు ప్రకటితం॥౭॥

Verse 8

यास्य तृतीया रेखा साहवनीयो मकारस्तमो द्यौर्लोकः परमात्मा ज्ञानशक्तिः सामवेदस्तृतीयसवनं महादेवो देवतेति॥८॥

దాని మూడవ రేఖ—అదే ఆహవనీయ అగ్ని; అదే ‘మ’కారం; అదే తమస్సు, ద్యులోకం, పరమాత్మ, జ్ఞానశక్తి. అదే సామవేదం, తృతీయ సవనం; దాని దేవత మహాదేవుడు—ఇట్లు చెప్పబడింది॥౮॥

Verse 9

एवं त्रिपुण्ड्रविधिं भस्मना करोति यो विद्वान् ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो यतिर्वा स महापातकोपपातकेभ्यः पूतो भवति स सर्वेषु तीर्थेषु स्नातो भवति स सर्वान् वेदानधीतो भवति स सर्वान् देवान् ज्ञातो भवति स स...

ఇలా భస్మంతో త్రిపుండ్ర విధిని జ్ఞానిగా ఆచరించువాడు—బ్రహ్మచారి అయినా, గృహస్థుడైనా, వానప్రస్థుడైనా, యతియైనా—మహాపాతకాలు మరియు ఉపపాతకాల నుండి పవిత్రుడగును. అతడు సర్వ తీర్థాలలో స్నానం చేసినవాడివలె, సర్వ వేదాలు అధ్యయనం చేసినవాడివలె, సర్వ దేవతలను తెలిసినవాడివలె అవుతాడు. అతడు నిరంతరం సమస్త రుద్రమంత్రాలను జపించువాడగును; సమస్త భోగాలను అనుభవించును. దేహాన్ని విడిచి శివసాయుజ్యాన్ని పొందును; అతడు మరల తిరిగి రాడు, మరల తిరిగి రాడు—ఇట్లు భగవాన్ కాలాగ్నిరుద్రుడు పలికెను॥౯॥

Verse 10

यस्त्वेतद्वाधीते सोऽप्येवमेव भवतीत्योँ सत्यमित्युपनिषत् ॥१०॥

ఈ (ఉపనిషత్)ను అధ్యయనం/పఠనం చేసే వాడు కూడా అచ్చంగా అలాగే అవుతాడు. ఇతి। ఓం—‘సత్యం’—ఇదే ఉపనిషత్॥१०॥