Brahmavidya

Verse 1

अथ ब्रह्मविद्योपनिषदुच्यते ॥ प्रसादाद् ब्रह्मणस् तस्य विष्णोर् अद्भुतकर्मणः । रहस्यं ब्रह्मविद्याया ध्रुवाग्निं सम्प्रचक्षते ॥१॥

ఇప్పుడు బ్రహ్మవిద్యోపనిషత్తు ప్రకటించబడుతుంది. అద్భుతకర్మలుగల విష్ణురూప బ్రహ్ముని ప్రసాదముచేత వారు బ్రహ్మవిద్య రహస్యాన్ని ‘ధ్రువాగ్ని’—స్థిర అగ్ని—అని వివరించుచున్నారు॥౧॥

Verse 2

ॐ इत्येकाक्षरं ब्रह्म यदुक्तं ब्रह्मवादिभिः । शरीरं तस्य वक्ष्यामि स्थानं कालत्रयं तथा ॥२॥

‘ఓం’ అనే ఏకాక్షరం బ్రహ్మమని బ్రహ్మవాదులు చెప్పిరి. దాని శరీరము, దాని స్థానం, అలాగే కాలత్రయమును నేను వివరించెదను॥౨॥

Verse 3

तत्र देवास्त्रयः प्रोक्ता लोका वेदास्त्रयोऽग्नयः । तिस्रो मात्रार्धमात्रा च त्र्यक्षरस्य शिवस्य तु ॥३॥

అందులో మూడు దేవతలు చెప్పబడినవి; అలాగే లోకములు, మూడు వేదములు, అగ్నులు కూడా. త్ర్యక్షర శివునకు మూడు మాత్రలు మరియు అర్ధమాత్ర కూడా ఉన్నది॥౩॥

Verse 4

ऋग्वेदो गार्हपत्यं च पृथिवी ब्रह्म एव च । आकारस्य शरीरं तु व्याख्यातं ब्रह्मवादिभिः ॥४॥

ఋగ్వేదము, గార్హపత్యాగ్ని, పృథివి మరియు బ్రహ్మా—ఇవన్నీ ‘అ’కారమునకు శరీరమని బ్రహ్మవాదులు వ్యాఖ్యానించిరి॥౪॥

Verse 5

यजुर्वेदोऽन्तरिक्षं च दक्षिणाग्निस् तथैव च । विष्णुश् च भगवान् देव उकारः परिकीर्तितः ॥५॥

యజుర్వేదము, అంతరిక్షము, దక్షిణాగ్ని; అలాగే భగవాన్ దేవ విష్ణువు—ఇవన్నీ ‘ఉ’కారమని ప్రకటించబడినవి॥౫॥

Verse 6

सामवेदस्तथा द्यौश्चाहवनीयस्तथैव च । ईश्वरः परमो देवो मकारः परिकीर्तितः ॥६॥

సామవేదము, ద్యులోకము మరియు ఆహవనీయ యజ్ఞాగ్ని—ఇవన్నీ ‘మ’ అక్షర తత్త్వరూపమని; అదే ఈశ్వరుడు, పరమదేవుడు అని ప్రకటించబడెను।

Verse 7

सूर्यमण्डलमध्येऽथ ह्यकारः शङ्खमध्यगः । उकारश्चन्द्रसंकाशस्तस्य मध्ये व्यवस्थितः ॥ मकारस्त्वग्निसंकाशो विधूमो विद्युतोपमः । तिस्रो मात्रास्तथा ज्ञेया सोमसूर्याग्निरूपिणः ॥७-८॥

సూర్యమండల మధ్యలో ‘అ’ అక్షరం శంఖమధ్యస్థంలా స్థితమై ఉంటుంది. దాని మధ్యలో చంద్రకాంతివంటి ‘ఉ’ అక్షరం ప్రతిష్ఠితమై ఉంటుంది. ‘మ’ అక్షరం అగ్నికాంతి గలది, ధూమరహితము, విద్యుత్తుతో పోలినది. ఈ విధంగా మూడు మాత్రలు సోమ-సూర్య-అగ్నిరూపములని తెలుసుకోవలెను।

Verse 8

सूर्यमण्डलमध्येऽथ ह्यकारः शङ्खमध्यगः । उकारश्चन्द्रसंकाशस्तस्य मध्ये व्यवस्थितः ॥ मकारस्त्वग्निसंकाशो विधूमो विद्युतोपमः । तिस्रो मात्रास्तथा ज्ञेया सोमसूर्याग्निरूपिणः ॥७-८॥

సూర్యమండల మధ్యలో ‘అ’ అక్షరం శంఖమధ్యస్థంలా స్థితమై ఉంటుంది. దాని మధ్యలో చంద్రకాంతివంటి ‘ఉ’ అక్షరం ప్రతిష్ఠితమై ఉంటుంది. ‘మ’ అక్షరం అగ్నికాంతి గలది, ధూమరహితము, విద్యుత్తుతో పోలినది. ఈ విధంగా మూడు మాత్రలు సోమ-సూర్య-అగ్నిరూపములని తెలుసుకోవలెను।

Verse 9

शिखा तु दीपसंकाशा तस्मिन्नुपरि वर्तते । अर्धमात्रा तथा ज्ञेया प्रणवस्योपरि स्थिता ॥९॥

దాని పైన దీపశిఖవలె ప్రకాశించే జ్యోతి సంచరిస్తుంది; అది ప్రణవమునకు పైగా స్థితమైన అర్ధమాత్రగా తెలుసుకోవలెను।

Verse 10

पद्मसूत्रनिभा सूक्ष्मा शिखा सा दृश्यते परा । सा नाडी सूर्यसंकाशा सूर्यं भित्त्वा तथापरा ॥ द्विसप्ततिसहस्राणि नाडीं भित्त्वा च मूर्धनि । वरदः सर्वभूतानां सर्वं व्याप्यावतिष्ठति ॥१०-११॥

ఆ పరమ శిఖా పద్మతంతువులా అతి సూక్ష్మంగా దర్శనమిస్తుంది. ఆ నాడి సూర్యకాంతివలె ప్రకాశించి, సూర్యమును భేదించి పరాత్పరంగా నిలుస్తుంది. డెబ్బై రెండు వేల నాడులను భేదించి, శిరోమణి (మూర్ధ్ని) వరకు చేరి, సమస్తభూతాలకు వరదాత అయిన సర్వవ్యాపి పరమాత్మ అక్కడ అవస్థితుడై ఉంటాడు।

Verse 11

पद्मसूत्रनिभा सूक्ष्मा शिखा सा दृश्यते परा । सा नाडी सूर्यसंकाशा सूर्यं भित्त्वा तथापरा ॥ द्विसप्ततिसहस्राणि नाडीं भित्त्वा च मूर्धनि । वरदः सर्वभूतानां सर्वं व्याप्यावतिष्ठति ॥१०–११॥

పద్మసూత్రంలా అతి సూక్ష్మమైన పరమ శిఖ దర్శనమవుతుంది. సూర్యకాంతితో ప్రకాశించే ఆ నాడి సూర్యాన్ని భేదించి కూడా పరాత్పరంగా నిలుస్తుంది. డెబ్బై రెండు వేల నాడులను భేదించి శిరోమణిలో చేరి, సమస్త భూతాలకు వరదాత సర్వాన్ని వ్యాపించి స్థిరంగా ఉంటాడు.

Verse 12

कांस्यघण्टानिनादस्तु यथा लीयति शान्तये । ओङ्कारस्तु तथा योज्यः शान्तये सर्वमिच्छता ॥ यस्मिन्विलीयते शब्दस्तत्परं ब्रह्म गीयते । धियं हि लीयते ब्रह्म सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥१२–१३॥

కాంస్య గంట నాదం ఎలా శాంతిలో లయమవుతుందో, అలాగే సంపూర్ణ శాంతిని కోరువాడు ఓంకారాన్ని యోగంగా అనుసంధానించాలి. ఏదిలో శబ్దం లయమవుతుందో అదే పరబ్రహ్మమని కీర్తించబడుతుంది; ధీ (మనస్సు-బుద్ధి) బ్రహ్మలో లయమైతే అతడు అమృతత్వానికి యోగ్యుడవుతాడు.

Verse 13

कांस्यघण्टानिनादस्तु यथा लीयति शान्तये । ओङ्कारस्तु तथा योज्यः शान्तये सर्वमिच्छता ॥ यस्मिन्विलीयते शब्दस्तत्परं ब्रह्म गीयते । धियं हि लीयते ब्रह्म सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥१२–१३॥

కాంస్య గంట నాదం ఎలా శాంతిలో లయమవుతుందో, అలాగే సంపూర్ణ శాంతిని కోరువాడు ఓంకారాన్ని యోగంగా అనుసంధానించాలి. ఏదిలో శబ్దం లయమవుతుందో అదే పరబ్రహ్మమని కీర్తించబడుతుంది; ధీ (మనస్సు-బుద్ధి) బ్రహ్మలో లయమైతే అతడు అమృతత్వానికి యోగ్యుడవుతాడు.

Verse 14

वायुः प्राणस्तथाकाशस्त्रिविधो जीवसंज्ञकः । स जीवः प्राण इत्युक्तो वालाग्रशतकल्पितः ॥१४॥

వాయువు, ప్రాణము, ఆకాశము—ఈ త్రయం ‘జీవ’ అనే పేరుతో చెప్పబడుతుంది. ఆ జీవుడే ‘ప్రాణ’మని ఉక్తి; అతడు వెంట్రుక చివరి భాగంలో వందవ భాగంలా అతి సూక్ష్మంగా కల్పించబడినవాడు.

Verse 15

नाभिस्थाने स्थितं विश्वं शुद्धतत्त्वं सुनिर्मलम् । आदित्यमिव दीप्यन्तं रश्मिभिश्चाखिलं शिवम् ॥१५॥

నాభి ప్రాంతంలో విశ్వం స్థితమై ఉంది—శుద్ధ తత్త్వం, అత్యంత నిర్మలం. అది ఆదిత్యునిలా ప్రకాశిస్తూ, తన కిరణాలతో సమస్తాన్ని వ్యాపించి, సర్వతోముఖంగా శివమయంగా ఉంటుంది.

Verse 16

सकारं च हकारं च जीवो जपति सर्वदा । नाभिरन्ध्राद्विनिष्क्रान्तं विषयव्याप्तिवर्जितम् ॥१६॥

జీవుడు ఎల్లప్పుడూ ‘స’ మరియు ‘హ’ అక్షరాలను జపిస్తాడు. నాభి-రంధ్రం నుండి వెలువడిన ఆ తత్త్వం విషయవ్యాప్తి లేనిది॥१६॥

Verse 17

तेनेदं निष्कलं विद्यात् क्षीरात् सर्पिर्यथा तथा । कारणेनात्मना युक्तः प्राणायामैश्च पञ्चभिः ॥ चतुष्कला समायुक्तो भ्राम्यते च हृदिस्थितः । गोलकस्तु यदा देहे क्षीरदण्डेन वा हतः ॥ एतस्मिन् वसते शीघ्रम् अ...

ఆ విధానంతో ఈ ఆత్మతత్త్వాన్ని నిష్కలమని తెలుసుకోవాలి; పాలు నుండి నెయ్యి లభించునట్లు. కారణాత్మతో యుక్తుడై, ఐదు ప్రాణాయామాలతో కూడి, నాలుగు కలలతో సమన్వితుడై, హృదయంలో స్థితుడై సంచరిస్తాడు. దేహంలోని ‘గోలక’ము క్షీరదండంతో తాకబడినప్పుడు, అక్కడ మహాఖగుడు శీఘ్రంగా, అవిశ్రాంతంగా నివసిస్తాడు; జీవుడు శ్వసించు కాలమంతా అతడు నిష్కలత్వంలో స్థితుడవుతాడు॥১৭॥

Verse 18

तेनेदं निष्कलं विद्यात् क्षीरात् सर्पिर्यथा तथा । कारणेनात्मना युक्तः प्राणायामैश्च पञ्चभिः ॥ चतुष्कला समायुक्तो भ्राम्यते च हृदिस्थितः । गोलकस्तु यदा देहे क्षीरदण्डेन वा हतः ॥ एतस्मिन् वसते शीघ्रम् अ...

ఆ విధానంతో ఈ ఆత్మతత్త్వాన్ని నిష్కలమని తెలుసుకోవాలి; పాలు నుండి నెయ్యి లభించునట్లు. కారణాత్మతో యుక్తుడై, ఐదు ప్రాణాయామాలతో కూడి, నాలుగు కలలతో సమన్వితుడై, హృదయంలో స్థితుడై సంచరిస్తాడు. దేహంలోని ‘గోలక’ము క్షీరదండంతో తాకబడినప్పుడు, అక్కడ మహాఖగుడు శీఘ్రంగా, అవిశ్రాంతంగా నివసిస్తాడు; జీవుడు శ్వసించు కాలమంతా అతడు నిష్కలత్వంలో స్థితుడవుతాడు॥১৮॥

Verse 19

तेनेदं निष्कलं विद्यात् क्षीरात् सर्पिर्यथा तथा । कारणेनात्मना युक्तः प्राणायामैश्च पञ्चभिः ॥ चतुष्कला समायुक्तो भ्राम्यते च हृदिस्थितः । गोलकस्तु यदा देहे क्षीरदण्डेन वा हतः ॥ एतस्मिन् वसते शीघ्रम् अ...

ఆ విధానంతో ఈ ఆత్మతత్త్వాన్ని నిష్కలమని తెలుసుకోవాలి; పాలు నుండి నెయ్యి లభించునట్లు. కారణాత్మతో యుక్తుడై, ఐదు ప్రాణాయామాలతో కూడి, నాలుగు కలలతో సమన్వితుడై, హృదయంలో స్థితుడై సంచరిస్తాడు. దేహంలోని ‘గోలక’ము క్షీరదండంతో తాకబడినప్పుడు, అక్కడ మహాఖగుడు శీఘ్రంగా, అవిశ్రాంతంగా నివసిస్తాడు; జీవుడు శ్వసించు కాలమంతా అతడు నిష్కలత్వంలో స్థితుడవుతాడు॥১৯॥

Verse 20

नभस्थं निष्कलं ध्यात्वा मुच्यते भवबन्धनात् । अनाहतध्वनियुतं हंसं यो वेद हृद्गतम् ॥ स्वप्रकाशचिदानन्दं स हंस इति गीयते । रेचकं पूरकं मुक्त्वा कुम्भकेन स्थितः सुधीः ॥ नाभिकन्दे समौ कृत्वा प्राणापानौ समा...

ఆకాశంలో స్థితమైన నిష్కల తత్త్వాన్ని ధ్యానించితే భవబంధనము నుండి విముక్తి కలుగుతుంది. హృదయంలో ఉన్న, అనాహతధ్వనితో యుక్తమైన ‘హంస’ను ఎవడు తెలుసుకొనునో, అతడే స్వప్రకాశ చిదానందుడు—అతడే ‘హంస’ అని కీర్తింపబడును. రేచక-పూరకాలను విడిచి జ్ఞాని కుంభకంలో స్థితుడవుతాడు; నాభికందంలో ప్రాణ-అపానాలను సమం చేసి ఏకాగ్రుడై, శిరస్సులో ఉన్న అమృతరసాస్వాదాన్ని భక్తితో ధ్యానమార్గంగా పానము చేస్తాడు. నాభిమధ్యంలో దీపాకారంగా జ్వలించే మహాదేవుని ధ్యానించి, అమృతంతో అభిషేకించి ‘హంస హంస’ అని జపించువానికి జరా, మరణం, రోగములు మొదలైనవి ఉండవు; అణిమాది విభూతుల కోసం ఈ సాధనను ప్రతిదినం చేయవలెను॥२०॥

Verse 21

नभस्थं निष्कलं ध्यात्वा मुच्यते भवबन्धनात्। अनाहतध्वनियुतं हंसं यो वेद हृद्गतम्॥ स्वप्रकाशचिदानन्दं स हंस इति गीयते। रेचकं पूरकं मुक्त्वा कुम्भकेन स्थितः सुधीः॥ नाभिकन्दे समौ कृत्वा प्राणापानौ समाहितः...

ఆకాశస్థమైన నిష్కల పరబ్రహ్మను ధ్యానించినవాడు భవబంధనము నుండి విముక్తుడగును. హృదయంలో నివసించే, అనాహతధ్వనియుక్తమైన ‘హంస’ను ఎవడు తెలుసుకొనునో, అతడే స్వప్రకాశ చిదానందస్వరూపుడని కీర్తింపబడును. రేచకము, పూరకమును విడిచి వివేకి కుంభకములో స్థితుడై; నాభికందమున ప్రాణ-అపానములను సమముగా చేసి ఏకాగ్రుడై శిరస్సులోని అమృతాస్వాదమును భక్తితో ధ్యానముచే పానము చేయును. నాభిమధ్యమున దీపాకారముగా జ్వలించే మహాదేవుని ధ్యానించి, అమృతాభిషేకముచేయునట్లు ‘హంస హంస’ అని జపించువానికి భూమిపై జరా, మరణ, రోగాది ఉండవు. అణిమాది విభూతిసిద్ధికై ఇట్లు ప్రతిదినము ఆచరించవలెను।

Verse 22

नभस्थं निष्कलं ध्यात्वा मुच्यते भवबन्धनात्। अनाहतध्वनियुतं हंसं यो वेद हृद्गतम्॥ स्वप्रकाशचिदानन्दं स हंस इति गीयते। रेचकं पूरकं मुक्त्वा कुम्भकेन स्थितः सुधीः॥ नाभिकन्दे समौ कृत्वा प्राणापानौ समाहितः...

ఆకాశస్థమైన నిష్కల పరబ్రహ్మను ధ్యానించినవాడు భవబంధనము నుండి విముక్తుడగును. హృదయంలో నివసించే, అనాహతధ్వనియుక్తమైన ‘హంస’ను ఎవడు తెలుసుకొనునో, అతడే స్వప్రకాశ చిదానందస్వరూపుడని కీర్తింపబడును. రేచకము, పూరకమును విడిచి వివేకి కుంభకములో స్థితుడై; నాభికందమున ప్రాణ-అపానములను సమముగా చేసి ఏకాగ్రుడై శిరస్సులోని అమృతాస్వాదమును భక్తితో ధ్యానముచే పానము చేయును. నాభిమధ్యమున దీపాకారముగా జ్వలించే మహాదేవుని ధ్యానించి, అమృతాభిషేకముచేయునట్లు ‘హంస హంస’ అని జపించువానికి భూమిపై జరా, మరణ, రోగాది ఉండవు. అణిమాది విభూతిసిద్ధికై ఇట్లు ప్రతిదినము ఆచరించవలెను।

Verse 23

नभस्थं निष्कलं ध्यात्वा मुच्यते भवबन्धनात्। अनाहतध्वनियुतं हंसं यो वेद हृद्गतम्॥ स्वप्रकाशचिदानन्दं स हंस इति गीयते। रेचकं पूरकं मुक्त्वा कुम्भकेन स्थितः सुधीः॥ नाभिकन्दे समौ कृत्वा प्राणापानौ समाहितः...

ఆకాశస్థమైన నిష్కల పరబ్రహ్మను ధ్యానించినవాడు సంసారబంధనము నుండి విముక్తుడగును. హృదయంలో నివసించే, అనాహతనాదయుక్తమైన ‘హంస’ను ఎవడు తెలుసుకొనునో, అతడే స్వప్రకాశ చిదానందస్వరూపుడని చెప్పబడును. రేచకము, పూరకమును విడిచి వివేకి కుంభకములో నిలుచును; నాభికందమున ప్రాణ-అపానములను సమముగా చేసి ఏకాగ్రుడై శిరస్సులోని అమృతరసాస్వాదమును భక్తితో ధ్యానముచే పానము చేయును. నాభిమధ్యమున దీపాకారముగా జ్వలించే మహాదేవుని ధ్యానించి, అమృతాభిషేకముచేయునట్లు ‘హంస హంస’ అని జపించువానికి లోకమున జరా, మరణ, రోగాది ఉండవు. అణిమాది విభూతిసిద్ధికై దీనిని నిత్యము ఆచరించవలెను।

Verse 24

नभस्थं निष्कलं ध्यात्वा मुच्यते भवबन्धनात्। अनाहतध्वनियुतं हंसं यो वेद हृद्गतम्॥ स्वप्रकाशचिदानन्दं स हंस इति गीयते। रेचकं पूरकं मुक्त्वा कुम्भकेन स्थितः सुधीः॥ नाभिकन्दे समौ कृत्वा प्राणापानौ समाहितः...

ఆకాశస్థమైన నిష్కల పరబ్రహ్మను ధ్యానించినవాడు లౌకిక భవబంధనము నుండి విముక్తుడగును. హృదయంలో నివసించే, అనాహతనాదయుక్తమైన ‘హంస’ను ఎవడు తెలుసుకొనునో, అతడే స్వప్రకాశ చిదానందస్వరూపుడని ప్రకటింపబడును. రేచకము, పూరకమును త్యజించి జ్ఞాని కుంభకములో నిలుచును; నాభికందమున ప్రాణ-అపానములను సమముగా చేసి ఏకాగ్రుడై శిరస్సులోని అమృతాస్వాదమును భక్తితో ధ్యానముచే పానము చేయును. నాభిమధ్యమున దీపాకారముగా జ్వలించే మహాదేవుని ధ్యానించి, అమృతాభిషేకముచేయునట్లు ‘హంస హంస’ అని జపించువానికి భూమిపై జరా, మరణ, రోగాది ఉండవు. అణిమాది సాధనలకై దీనిని ప్రతిదినము అభ్యసించవలెను।

Verse 25

ईश्वरत्वमवाप्नोति सदाभ्यासरतः पुमान्। बहवो नैकमार्गेण प्राप्ता नित्यत्वमागताः॥२५॥

సదా అభ్యాసములో రతుడైన పురుషుడు ఈశ్వరత్వమును పొందును. అనేకులు వివిధ మార్గములచే, వివిధ సాధనలచే నిత్యత్వము—అమరత్వము—ప్రాప్తి పొందిరి.

Verse 26

हंसविद्यामृते लोके नास्ति नित्यत्वसाधनम् । यो ददाति महाविद्यां हंसाख्यां पारमेश्वरीम् ॥

ఈ లోకంలో హంసవిద్యను తప్ప నిత్యతను సాక్షాత్కరించడానికి మరే సాధనమూ లేదు. ‘హంస’ అనే పరమేశ్వరీ మహావిద్యను ప్రసాదించువాడే పరమోపకారి।

Verse 27

तस्य दास्यं सदा कुर्यात् प्रज्ञया परया सह । शुभं वाऽशुभमन्यद्वा यदुक्तं गुरुणा भुवि ॥

ఆ గురువుకు పరమ ప్రజ్ఞతో కూడి నిత్యం దాస్యభావంతో సేవ చేయాలి. భూమిపై గురువు చెప్పినది—శుభమో అశుభమో లేదా మరేదైనా—

Verse 28

तत्कुर्यादविचारेण शिष्यः सन्तोषसंयुतः । हंसविद्यामिमां लब्ध्वा गुरुशुश्रूषया नरः ॥

ఆ ఉపదేశాన్ని శిష్యుడు సంతృప్తితో, వాదవివాదపు విచారణ లేకుండా చేయాలి. గురుశుశ్రూష ద్వారా ఈ హంసవిద్యను పొందిన మనిషి—

Verse 29

आत्मानमात्मना साक्षाद् ब्रह्म बुद्ध्वा सुनिश्चलम् । देहजात्यादिसम्बन्धान् वर्णाश्रमसमन्वितान् ॥

ఆత్మచేత ఆత్మను సాక్షాత్తుగా బ్రహ్మమని—అచంచల నిశ్చయంతో—తెలుసుకొని, దేహం, జన్మ మొదలైన సంబంధాలను, వర్ణాశ్రమసంబంధ బంధనాలతో సహా, త్యజించాలి।

Verse 30

वेदशास्त्राणि चान्यानि पदपांसुमिव त्यजेत् । गुरुभक्तिं सदा कुर्याच्छ्रेयसे भूयसे नरः ॥

వేదాలు మరియు ఇతర శాస్త్రాలను కూడా పాదధూళివలె పక్కన పెట్టాలి. పరమ శ్రేయస్సు మరియు మహత్తర మంగళం కోసం మనిషి నిత్యం గురుభక్తిని ఆచరించాలి।

Verse 31

गुरुरेव हरिः साक्षान्नान्य इत्यब्रवीच्छ्रुतिः ॥३१॥

శ్రుతి స్పష్టంగా ప్రకటించింది—గురువే సాక్షాత్ హరి (విష్ణువు); ఆయన తప్ప మరొకడు లేడు।

Verse 32

श्रुत्या यदुक्तं परमार्थमेव तत्संशयो नात्र ततः समस्तम् । श्रुत्या विरोधे न भवेत्प्रमाणं भवेदनर्थाय विना प्रमाणम् ॥३२॥

శ్రుతి చెప్పినదే పరమార్థసత్యం; ఇందులో సందేహం లేదు, కాబట్టి దానిని సంపూర్ణంగా స్వీకరించాలి। శ్రుతికి విరోధంగా ప్రమాణం ఉండదు; ప్రమాణం లేకపోతే అనర్థం, భ్రమే కలుగుతుంది।

Verse 33

देहस्थः सकलो ज्ञेयो निष्कलो देहवर्जितः । आप्तोपदेशगम्योऽसौ सर्वतः समवस्थितः ॥३३॥

దేహంలో ఉన్నప్పుడు ఆయన ‘సకల’ (గుణసహిత)గా జ్ఞేయుడు; దేహవర్జితుడై ఆయన ‘నిష్కల’ (అఖండ/నిర్గుణ)మే. ఆయన ఆప్తోపదేశం ద్వారా తెలిసేవాడు; సర్వత్ర సమంగా నిలిచివున్నాడు।

Verse 34

हंसहंसेति यो ब्रूयाद्धंसो ब्रह्मा हरिः शिवः । गुरुवक्त्रात्तु लभ्येत प्रत्यक्षं सर्वतोमुखम् ॥३४॥

ఎవడు ‘హంస, హంస’ అని ఉచ్చరిస్తాడో—ఆ హంసే బ్రహ్మ, హరి, శివుడు. అయితే అది గురుముఖం నుంచే లభిస్తుంది—సర్వతోముఖమైన ప్రత్యక్ష తత్త్వం।

Verse 35

तिलेषु च यथा तैलं पुष्पे गन्ध इवाश्रितः । पुरुषस्य शरीरेऽस्मिन् स बाह्याभ्यन्तरे तथा ॥३५॥

నువ్వులలో నూనె, పువ్వులో సువాసన ఆశ్రయించినట్లే, మనిషి ఈ శరీరంలో ఆ ఆత్మతత్త్వం బాహ్యంగా, అంతర్గతంగా సమంగా నిలిచివుంది।

Verse 36

उल्काहस्तो यथालोके द्रव्यमालोक्य तां त्यजेत् । ज्ञानेन ज्ञेयमालोक्य पश्चाज्ज्ञानं परित्यजेत् ॥३६॥

లోకంలో చేతిలో దీపశిఖ (మశాల) పట్టుకొని ఒక వస్తువును ప్రకాశింపజేసి తరువాత ఆ మశాలను వదిలివేయునట్లు, జ్ఞానంతో జ్ఞేయాన్ని ప్రకాశింపజేసిన తరువాత చివరికి ఆ జ్ఞానమునకూడా విరక్తి చెందవలెను।

Verse 37

पुष्पवत्सकलं विद्याद्गन्धस्तस्य तु निष्कलः । वृक्षस्तु सकलं विद्याच्छाया तस्य तु निष्कला ॥३७॥

‘సకల’మును పుష్పమువలె తెలిసికొనవలెను; కాని దాని సువాసన నిశ్చయంగా ‘నిష్కల’ము. అలాగే ‘సకల’మును వృక్షమువలె తెలిసికొనవలెను; కాని దాని ఛాయ నిజముగా నిష్కలా.

Verse 38

निष्कलः सकलो भावः सर्वत्रैव व्यवस्थितः । उपायः सकलस्तद्वदुपेयश्चैव निष्कलः ॥३८॥

నిష్కలము మరియు సకలము అనే భావము సర్వత్ర స్థితమైయున్నది. ఉపాయము (సాధనము) సకలము; అలాగే ఉపేయము (ప్రాప్తవ్య లక్ష్యము) నిశ్చయంగా నిష్కలము.

Verse 39

सकले सकलो भावो निष्कले निष्कलस्तथा । एकमात्रो द्विमात्रश्च त्रिमात्रश्चैव भेदतः ॥ अर्धमात्रा परा ज्ञेया तत ऊर्ध्वं परात्परम् । पञ्चधा पञ्चदैवत्यं सकलं परिपठ्यते ॥३९-४०॥

సకలములో సకలభావము, నిష్కలములో అలాగే నిష్కలభావము. భేదముచే ఏకమాత్ర, ద్విమాత్ర, త్రిమాత్ర అని ఉన్నాయి. అర్ధమాత్రను పరా (పరమ)గా తెలిసికొనవలెను; దాని పైన పరాత్పరము. ఐదు విధములుగా, ఐదు దేవతలతో కూడిన సకలము పఠింపబడును.

Verse 40

सकले सकलो भावो निष्कले निष्कलस्तथा । एकमात्रो द्विमात्रश्च त्रिमात्रश्चैव भेदतः ॥ अर्धमात्रा परा ज्ञेया तत ऊर्ध्वं परात्परम् । पञ्चधा पञ्चदैवत्यं सकलं परिपठ्यते ॥३९-४०॥

సకలములో సకలభావము, నిష్కలములో అలాగే నిష్కలభావము. భేదముచే ఏకమాత్ర, ద్విమాత్ర, త్రిమాత్ర అని ఉన్నాయి. అర్ధమాత్రను పరా (పరమ)గా తెలిసికొనవలెను; దాని పైన పరాత్పరము. ఐదు విధములుగా, ఐదు దేవతలతో కూడిన సకలము పఠింపబడును.

Verse 41

ब्रह्मणो हृदयस्थानं कण्ठे विष्णुः समाश्रितः । तालुमध्ये स्थितो रुद्रो ललाटस्थो महेश्वरः ॥४१॥

బ్రహ్ముని ఆసనం హృదయంలో ఉంది. కంఠంలో విష్ణువు స్థాపితుడు; తాలువు మధ్యలో రుద్రుడు స్థితుడు; లలాటంపై మహేశ్వరుడు విరాజిల్లును.

Verse 42

नासाग्रे अच्युतं विद्यात् तस्यान्ते तु परं पदम् । परत्वात् तु परं नास्तीत्येवं शास्त्रस्य निर्णयः ॥४२॥

ముక్కు అగ్రభాగంలో అచ్యుతుని తెలుసుకోవాలి; దాని అంత్యంలోనే పరమపదం ఉంది. అది పరమమైనందున దాని పైన మరొకటి లేదు—ఇదే శాస్త్రనిర్ణయం.

Verse 43

देहातीतं तु तं विद्यान् नासाग्रे द्वादशाङ्गुलम् । तदन्तं तं विजानीयात् तत्रस्थो व्यापयेत् प्रभुः ॥४३॥

ఆ తత్త్వాన్ని దేహాతీతముగా తెలుసుకో—ముక్కు అగ్రం వద్ద ద్వాదశ అంగుళాల పరిమాణంగా. దాని అంతం అక్కడేనని గ్రహించు; అక్కడ నివసించే ప్రభువు సమస్తాన్ని వ్యాపిస్తాడు.

Verse 44

मनोऽप्यन्यत्र निक्षिप्तं चक्षुरन्यत्र पातितम् । तथापि योगिनां योगो ह्यविच्छिन्नः प्रवर्तते ॥४४॥

మనస్సు మరెక్కడో నిలిపివేయబడినా, చూపు మరెక్కడో పడినా, అయినా యోగుల యోగం అవిచ్ఛిన్నంగా కొనసాగుతుంది.

Verse 45

एतत्तु परमं गुह्यमेतत्तु परमं शुभम् । नातः परतरं किञ्चिन्नातः परतरं शुभम् ॥४५॥

ఇది పరమ గుహ్యం; ఇదే పరమ శుభం. దీనికన్నా ఉన్నతమైనది ఏదీ లేదు; దీనికన్నా ఉన్నతమైన శుభం లేదు.

Verse 46

शुद्धज्ञानामृतं प्राप्य परमाक्षरनिर्णयम् । गुह्याद्गुह्यतमं गोप्यं ग्रहणीयं प्रयत्नतः ॥४६॥

శుద్ధజ్ఞానామృతాన్ని పొందీ, పరమ అక్షర నిర్ణయాన్ని తెలుసుకొని, గుహ్యాలలోనూ అత్యంత గుహ్యమైన—గోప్యంగా ఉంచవలసిన—ఈ తత్త్వాన్ని ప్రయత్నంతో గ్రహించాలి।

Verse 47

नापुत्राय प्रदातव्यं नाशिष्याय कदाचन । गुरुदेवाय भक्ताय नित्यं भक्तिपराय च ॥ प्रदातव्यमिदं शास्त्रं नेतरेभ्यः प्रदापयेत् । दातास्य नरकं याति सिद्ध्यते न कदाचन ॥४७-४८॥

ఈ శాస్త్రాన్ని అపుత్రునికి ఇవ్వకూడదు; శిష్యుడు కానివారికి ఎప్పుడూ ఇవ్వకూడదు. గురుదేవుని దేవస్వరూపంగా భజించే, నిత్య భక్తిపరాయణుడైనవాడికే ఇవ్వాలి; ఇతరులకు బోధించరాదు. అర్హతలేనివారికి ఇచ్చిన దాత నరకానికి పోతాడు; అతనికి సిద్ధి ఎప్పటికీ కలగదు।

Verse 48

नापुत्राय प्रदातव्यं नाशिष्याय कदाचन । गुरुदेवाय भक्ताय नित्यं भक्तिपराय च ॥ प्रदातव्यमिदं शास्त्रं नेतरेभ्यः प्रदापयेत् । दातास्य नरकं याति सिद्ध्यते न कदाचन ॥४७-४८॥

ఈ శాస్త్రాన్ని అపుత్రునికి ఇవ్వకూడదు; శిష్యుడు కానివారికి ఎప్పుడూ ఇవ్వకూడదు. గురుదేవుని దేవస్వరూపంగా భజించే, నిత్య భక్తిపరాయణుడైనవాడికే ఇవ్వాలి; ఇతరులకు బోధించరాదు. అర్హతలేనివారికి ఇచ్చిన దాత నరకానికి పోతాడు; అతనికి సిద్ధి ఎప్పటికీ కలగదు।

Verse 49

गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थश्च भिक्षुकः । यत्र तत्र स्थितो ज्ञानी परमाक्षरवित्सदा ॥ विषयी विषयासक्तो याति देहान्तरे शुभम् । ज्ञानादेवास्य शास्त्रस्य सर्वावस्थोऽपि मानवः ॥४९-५०॥

గృహస్థుడైనా, బ్రహ్మచారియైనా, వానప్రస్థుడైనా, భిక్షుకుడైనా—ఎక్కడ ఎట్లా ఉన్నా—జ్ఞాని సదా పరమ అక్షరాన్ని తెలిసినవాడే. విషయాసక్తుడైన భోగి దేహాంతరానికి వెళ్తాడు (పునర్జన్మ పొందుతాడు). కానీ ఈ శాస్త్రజ్ఞానంతోనే మనిషి ఏ ఆశ్రమస్థితిలో ఉన్నా పరమగతిని పొందగలడు।

Verse 50

गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थश्च भिक्षुकः । यत्र तत्र स्थितो ज्ञानी परमाक्षरवित्सदा ॥ विषयी विषयासक्तो याति देहान्तरे शुभम् । ज्ञानादेवास्य शास्त्रस्य सर्वावस्थोऽपि मानवः ॥४९-५०॥

గృహస్థుడైనా, బ్రహ్మచారియైనా, వానప్రస్థుడైనా, భిక్షుకుడైనా—ఎక్కడ ఉన్నా—జ్ఞాని సదా పరమ అక్షరజ్ఞాత. విషయాసక్త భోగి దేహాంతరానికి వెళ్తాడు. కానీ ఈ శాస్త్రజ్ఞానంతోనే మనిషి ఏ జీవనస్థితిలో ఉన్నా పరమ సిద్ధిని పొందుతాడు।