Bhikshuka
భిక్షుక ఉపనిషత్ అథర్వవేదానికి చెందిన సన్యాస ఉపనిషత్తులలో ఒకటి; కేవలం ఐదు మంత్రాలలో భిక్షుక-సన్యాసి జీవనాదర్శాన్ని సంక్షిప్తంగా ప్రతిపాదిస్తుంది. ఇది విస్తృత తత్త్వచర్చకన్నా సాధనకు అవసరమైన ఆచరణాత్మక నియమాలపై—అపరిగ్రహం, భిక్షాపర జీవనం, ఇంద్రియనిగ్రహం, మనఃస్థైర్యం—దృష్టి పెడుతుంది. ఈ ఉపనిషత్తు ప్రకారం భిక్షుకుని లక్ష్యం సామాజిక గౌరవం లేదా కర్మకాండ కాదు; ఆత్మజ్ఞానం ద్వారా మోక్షమే. మానాపమానాలు, లాభనష్టాలు, సుఖదుఃఖ ద్వంద్వాలలో సమత్వం నిలుపుకోవడం, అహంకార-ఆసక్తులను విడిచిపెట్టడం భిక్షుకుని ప్రధాన లక్షణాలు. ఈ విధంగా వైరాగ్యం, సమత్వం ఆత్మబోధకు ఆధారమని గ్రంథం బలపరుస్తుంది.
Start ReadingKey Teachings
Bhikṣuka (mendicant renouncer) as an āśrama oriented solely to mokṣa (liberation)
Radical non-possession (aparigraha) and dependence on alms as a discipline against craving
Equanimity toward dualities (honor/dishonor, pleasure/pain, gain/loss)
Restraint of speech, mind, and senses; inner silence as the ground of insight
Dispassion (vairāgya) and abandonment of egoic identity and social status
Living simplicity as a support for Self-knowledge (Ātma-jñāna) and Brahman-realization
Compassionate non-harming and unobtrusive conduct as marks of the true renouncer
Verses of the Bhikshuka
5 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
ॐ अथ भिक्षूणां मोक्षार्थिनां कुटीचकबहूदकहंसपरमहंसाश्चेति चत्वारः॥१॥
ॐ ఇప్పుడు మోక్షార్థులైన భిక్షువులకు నాలుగు భేదాలు—కుటీచక, బహూదక, హంస, పరమహంస అని చెప్పబడును॥१॥
Moksha (liberation) and Sannyasa (renunciation) typologyVerse 2
कुटीचका नाम गौतमभरद्वाजयाज्ञवल्क्यवसिष्ठप्रभृतयोऽष्टौ ग्रासान् श्वरन्तो योगमार्गे मोक्षमेव प्रार्थयन्ते॥२॥
కుటీచకులు అనగా గౌతమ, భరద్వాజ, యాజ్ఞవల్క్య, వసిష్ఠ మొదలైనవారు; వారు ఎనిమిది గ్రాసాలు మాత్రమే స్వీకరించి యోగమార్గంలో మోక్షాన్నే కోరుతారు॥२॥
Vairāgya (dispassion) and disciplined living as support for MokṣaVerse 3
अथ बहूदका नाम त्रिदण्डकमण्डलुशिखायज्ञोपवीतकाषायवस्त्रधारिणो ब्रह्मर्षिगृहे मधुमांसं वर्जयित्वाष्टौ ग्रासान् भैक्षाचरणं कृत्वा योगमार्गे मोक्षमेव प्रार्थयन्ते॥३॥
బహూదకులు అనగా త్రిదండం, కమండలువు, శిఖ, యజ్ఞోపవీతం, కాషాయవస్త్రం ధరించువారు; బ్రహ్మర్షి గృహంలో తేనె, మాంసం వర్జించి, భిక్షాచరణతో ఎనిమిది గ్రాసాలు స్వీకరించి, యోగమార్గంలో మోక్షాన్నే కోరుతారు॥३॥
Sannyāsa-dharma (renunciant discipline) and purity as support for MokṣaVerse 4
अथ हंसा नाम ग्रामे एकरात्रं नगरे पञ्चरात्रं क्षेत्रे सप्तरात्रं तदुपरि न वसेयुः । गोमूत्रगोमयाहारिणो नित्यं चान्द्रायणपरायणा योगमार्गे मोक्षमेव प्रार्थयन्ते॥४॥
హంసులు అనగా గ్రామంలో ఒక రాత్రి, నగరంలో ఐదు రాత్రులు, పుణ్యక్షేత్రంలో ఏడు రాత్రులు నివసిస్తారు; దానికన్నా ఎక్కువ ఉండరాదు. వారు గోమూత్ర-గోమయాహారులు, నిత్యం చాంద్రాయణ వ్రతపరాయణులు అయి యోగమార్గంలో మోక్షాన్నే కోరుతారు॥४॥
Vairāgya and aparigraha (non-attachment/non-accumulation)Verse 5
अथ परमहंसा नाम संवर्तकारुणिश्वेतकेतुजडभरतदत्तात्रेयशुकवामदेवहारीतकप्रभृतयोऽष्टौ ग्रासान् श्वरन्तो योगमार्गे मोक्षमेव प्रार्थयन्ते । वृक्षमूले शून्यगृहे श्मशानवासिनो वा साम्बरा वा दिगम्बरा वा । न तेषां...
పరమహంసులు అనగా సంవర్త, కారుణి, శ్వేతకేతు, జడభరత, దత్తాత్రేయ, శుక, వామదేవ, హారీతక మొదలైనవారు; వారు ఎనిమిది గ్రాసాలు మాత్రమే స్వీకరించి యోగమార్గంలో మోక్షాన్నే కోరుతారు. వారు వృక్షమూలంలో, శూన్యగృహంలో లేదా శ్మశానంలో నివసిస్తారు; వస్త్రధారులై ఉండవచ్చు లేదా దిగంబరులై ఉండవచ్చు. వారికి ధర్మాధర్మ, లాభాలాభ, శుద్ధాశుద్ధ భేదాలు లేవు; ద్వైతరహితులై మట్టిగడ్డ, రాయి, బంగారాన్ని సమానంగా చూస్తారు. అన్ని వర్ణాలలో భిక్షాచరణ చేసి, సర్వత్ర ఆత్మనే దర్శిస్తారు. తరువాత యదృచ్ఛగా లభించిన వస్త్రాన్ని ధరించి, ద్వంద్వరహితులు, నిష్పరిగ్రహులు, శుక్లధ్యానపరాయణులు, ఆత్మనిష్ఠులు అయి, ప్రాణధారణార్థం నియతకాలంలో మాత్రమే భిక్షను స్వీకరిస్తారు; శూన్యాగారాలు, దేవాలయాలు, గడ్డిమేడలు, వల్మీకాలు, వృక్షమూలాలు, కుండకారశాలలు, అగ్నిహోత్రశాలలు, నదీతీరాలు, గిరిగుహలు, గహ్వరాలు, కోటరాలు, జలపాతాలు, నిర్జన స్థలాలలో సంచరిస్తారు. అక్కడ బ్రహ్మమార్గంలో సమ్యక్ సంపన్నులై, శుద్ధమనస్సుతో, పరమహంసాచరణం మరియు సన్న్యాసం ద్వారా దేహత్యాగం చేస్తారు—వారే పరమహంసులు అని ఉపనిషత్ బోధిస్తుంది॥५॥
Atman-Brahman non-duality (Advaita), jīvanmukti ideal, aparigraha, samatvaAsk anything about the Bhikshuka Upanishad
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.