Adhyaya 6

Verse 1

ईश्वर उवाच । अधुना संप्रवक्ष्यामि मंगलात्पश्चिमे व्रजेत् । तत्र सिद्धेश्वरं पश्येत्सर्वसिद्धिप्रदायकम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఇప్పుడు నేను (మార్గాన్ని) వివరిస్తాను. మంగళం నుండి పడమర దిశగా వెళ్లాలి; అక్కడ సమస్త సిద్ధులను ప్రసాదించే సిద్ధేశ్వరుని దర్శించాలి.

Verse 2

तत्रैव चक्रतीर्थं तु तीर्थकोटिफलप्रदम् । लोकेश्वरं स्वयंभूतं पूर्वमिंद्रेश्वरेति च

అక్కడే చక్రతీర్థము ఉంది; అది కోటి తీర్థఫలప్రదము. అక్కడ స్వయంభూ లోకేశ్వరుడు ఉన్నాడు; పూర్వము ఆయన ‘ఇంద్రేశ్వరుడు’ అని కూడా ప్రసిద్ధుడు.

Verse 3

दृष्ट्वा तं विधिवद्देवि ततो यक्षवनं व्रजेत् । मंगलात्पश्चिमे भागे यत्र देवी स्वयं स्थिता

హే దేవీ, ఆయనను విధివిధానంగా దర్శించిన తరువాత యక్షవనానికి వెళ్లాలి. మంగళస్థానానికి పశ్చిమ భాగంలో దేవీ స్వయంగా నివసించే స్థలం ఉంది.

Verse 4

यक्षेश्वरी महाभागा वांछितार्थप्रदायिनी । तां संपूज्य विधानेन ततो वस्त्रापथं पुनः

యక్షేశ్వరీ మహాభాగ్యవతి, వాంఛితార్థప్రదాయిని. ఆమెను విధానంగా సంపూజించి తరువాత మళ్లీ వస్త్రాపథానికి రావాలి.

Verse 5

गिरिं रैवतकं गत्वा कुर्याद्यात्राविधानतः । मृगीकुंडादितीर्थानि संति तत्रैव कोटिशः

రైవతక పర్వతానికి వెళ్లి విధివిధానంగా యాత్ర చేయాలి. అక్కడ మృగీకుండ మొదలైన కోటి కోటి తీర్థాలు ఉన్నాయి.

Verse 6

यद्भुक्तिशिखरे देवि सीमालिंगं हि तत्स्मृतम् । दशकोटिस्तु तीर्थानि तत्र संति वरान ने

హే దేవీ, భుక్తిశిఖర శిఖరంపై ‘సీమాలింగం’ అని ప్రసిద్ధి. హే వరాననే, అక్కడ దశకోటి తీర్థాలు ఉన్నాయి.

Verse 7

यत्र वै यादवाः सिद्धाः कलौ ये बुद्धिरूपिणः । शतसहस्रार्बुदं च लिंगं तत्रैव तिष्ठति

కలియుగంలో బుద్ధిరూపులై సిద్ధులైన యాదవులు నివసించే చోటే ‘శతసహస్రార్బుద’ అనే పవిత్ర లింగం స్థితి చెందింది।

Verse 8

गजेंद्रस्य पदं तत्र तत्रैव रसकूपिकाः । सप्त कुण्डानि तत्रैव रैवते पर्वतोत्तमे

అక్కడే గజేంద్రుని పాదముద్ర ఉంది, అక్కడే రసకూపికలు ఉన్నాయి; రైవత అనే శ్రేష్ఠ పర్వతంపై అక్కడే ఏడు పవిత్ర కుండాలు ఉన్నాయి।

Verse 9

अंबिका च स्थिता देवी प्रद्युम्नः सांब एव च । लिंगाकारे पर्वते तु तत्र तीर्थानि कोटिशः

అక్కడ దేవి అంబికా నిలిచియుంది; ప్రద్యుమ్నుడు, సాంబుడూ ఉన్నారు; లింగాకారమైన ఆ పర్వతంపై కోటానుకోట్ల తీర్థాలు ఉన్నాయి।

Verse 10

मृगीकुंडं च तत्रैव कालमेघस्तथैव च । क्षेत्रपालस्वरूपेण महोदधि स्वयं स्थितः । दामोदरश्च तत्रैव भवो ब्रह्माडनायकः

అక్కడే మృగీకుండం, అలాగే కాలమేఘం ఉన్నాయి; మహాసముద్రమే స్వయంగా క్షేత్రపాలస్వరూపంగా అక్కడ నిలిచియుంది। అక్కడే దామోదరుడు, బ్రహ్మాండనాయకుడైన భవుడూ ఉన్నారు।

Verse 11

पार्वत्युवाच । श्रुतानि तव तीर्थानि देवेश वदतस्तव । गंगा सरस्वती पुण्या यमुना च महानदी

పార్వతి పలికింది—హే దేవేశా! మీరు చెప్పుచుండగా మీ తీర్థాల మహిమను నేను విన్నాను—గంగా, సరస్వతి, పుణ్య యమునా మరియు మహానదులు।

Verse 12

गोदावरी गोमती च नदी तापी च नर्मदा । सरयूः स्वर्णरेखा च तमसा पापनाशिनी

గోదావరి, గోమతి; అలాగే తాపీ, నర్మదా; సరయూ, స్వర్ణరేఖ; పాపనాశిని తమసా నది.

Verse 13

नद्यः समुद्रसंयोगाः सर्वाः पुण्याः श्रुता मया । मोक्षारण्यानि दिव्यानि ।दिव्यक्षेत्राणि यानि च

నేను వినినదేమనగా—సముద్రసంగమస్థానాలలో విశేషంగా—అన్ని నదులూ పుణ్యప్రదాలు. అలాగే మోక్షప్రదమైన దివ్య అరణ్యాలు, దివ్యక్షేత్రాలుగా ప్రసిద్ధమైన పుణ్యస్థలాలూ ఉన్నాయి.

Verse 14

नगर्यो मुक्तिदायिन्यस्ताः श्रुतास्त्वत्प्रसादतः । ब्रह्मविष्णुशिवादीनां सूर्येंदुवरुणस्य च

మీ ప్రసాదమువలన మోక్షం ప్రసాదించే నగరాల గురించి నేను వినితిని; అలాగే బ్రహ్మ, విష్ణు, శివాది దేవతలకూ, సూర్య, చంద్ర, వరుణులకు సంబంధించిన పవిత్ర ధామాల గురించీ వినితిని.

Verse 15

देवताना मृषीणां च संति स्थानान्यनेकशः । परं देव त्वया पुण्यं प्रभासं कथितं मम

దేవతలకూ ఋషులకూ అనేక స్థలాలు ఉన్నాయి; అయినా, ఓ దేవా, మీరు నాకు పుణ్యప్రభాసాన్ని పరమోత్తమమని వివరించారు.

Verse 16

तस्माद्यच्चाधिकं प्रोक्तं क्षेत्रं वस्त्रापथं त्वया । शृण्वंत्या च मया पूर्वं न पृष्टं कारणं तदा

అందువల్ల మీరు వస్త్రాపథాన్ని ఇంకా అధిక శ్రేష్ఠమైన క్షేత్రమని ప్రకటించినప్పుడు, నేను ముందే విన్నప్పటికీ ఆ సమయంలో కారణం అడగలేదు.

Verse 17

इदानीं च श्रुतं सर्वं स्वस्थाहं कारणं वद । प्रभावं प्रथमं ब्रूहि क्षेत्रस्य च भवस्य च

ఇప్పుడు నేను సమస్తమును విని మనస్సు స్థిరమైంది; దాని కారణమును చెప్పుము. ముందుగా ఈ క్షేత్రము మరియు భవుడు (శివుడు) యొక్క మహిమ-ప్రభావమును వివరించుము.

Verse 18

कस्मिन्देशे च तत्तीर्थं शिवः केनात्र संस्थितः । स्वयंभूर्भगवान्रुद्रः कथं तत्र स्थितः स्वयम् । प्रभो मे महदाश्चर्यं वर्तते तद्वदाधुना

ఆ తీర్థము ఏ దేశములో ఉంది? ఇక్కడ శివుని ఎవరు స్థాపించారు? స్వయంభూ భగవాన్ రుద్రుడు అక్కడ తానే ఎలా నివసించెను? ప్రభూ, ఇది నాకు మహా ఆశ్చర్యం—ఇప్పుడే చెప్పుము.

Verse 19

ईश्वर उवाच । वस्त्रापथस्य क्षेत्रस्य प्रभावं प्रथमं शृणु । पश्चाद्भवस्य माहात्म्यं शृणु त्वं च वरानने

ఈశ్వరుడు పలికెను—ముందుగా వస్త్రాపథ క్షేత్రము యొక్క ప్రభావమును వినుము; తరువాత, ఓ వరాననే, అక్కడ భవుడు (శివుడు) యొక్క మహాత్మ్యమును కూడా వినుము.

Verse 20

कान्यकुब्जे महाक्षेत्रे राजा भोजेति विश्रुतः । पुरा पुण्ययुगे धर्म्यः प्रजा धर्मेण शासति

కాన్యకుబ్జ మహాక్షేత్రములో భోజుడని ప్రసిద్ధుడైన రాజు ఉండెను. పూర్వ పుణ్యయుగములో ఆ ధర్మాత్ముడు ప్రజలను ధర్మమునుబట్టి పాలించెను.

Verse 21

विशालाक्षो दीर्घबाहुर्विद्वान्वाग्ग्मी प्रियंवदः । सर्वलक्षणसंपूर्णो बह्वाश्चर्यविलोककः

అతడు విశాలనేత్రుడు, దీర్ఘబాహువు—విద్వాంసుడు, వాగ్మి, మధురభాషి. సమస్త శుభలక్షణసంపన్నుడు, అనేక ఆశ్చర్యములను గమనించుటలో నిపుణుడు.

Verse 22

वनात्कदाचिदभ्येत्य वनपालोब्रवीदिदम् । आश्चर्यं भ्रमता देव वने दृष्टं मयाधुना

ఒకసారి అడవినుంచి తిరిగి వచ్చి వనపాలకుడు ఇలా అన్నాడు— “హే రాజా, అడవిలో సంచరిస్తూ నేను ఇప్పుడే ఒక అద్భుత ఆశ్చర్యాన్ని చూశాను।”

Verse 23

गिरौ विषमभूभागे वहुवृक्षसमाकुले । मृगयूथगता नारी मया दृष्टा मृगानना

పర్వతంలోని అసమాన భూభాగంలో, అనేక వృక్షాలతో నిండిన చోట, జింకల గుంపులో సంచరిస్తున్న ఒక స్త్రీని చూశాను—ఆమె ముఖం జింకపిల్లలా ఉంది।

Verse 24

मृगवत्प्लवते बाला सदा तत्रैव दृश्यते । इति श्रुत्वा वचो राजा तुष्टस्तस्मै धनं ददौ

“ఆ బాలిక జింకలా దూకుతూ ఉంటుంది; ఎప్పుడూ అక్కడే కనిపిస్తుంది.” ఈ మాటలు విని రాజు సంతోషించి అతనికి ధన బహుమతి ఇచ్చాడు।

Verse 25

चतुरं तुरगं दिव्यं वाससी स्वर्णभूषणम् । इदानीमेव यास्यामि सेनाध्यक्ष त्वया सह

“చక్కని, వేగవంతమైన దివ్య అశ్వం, వస్త్రాలు, స్వర్ణాభరణాలు తీసుకురా. హే సేనాధ్యక్షా, నేను ఇప్పుడే నీతో కలిసి బయలుదేరుతాను.”

Verse 26

अश्वानां दशसाहस्रं वागुराणां त्वनेकधा । पत्तयो यांतु सर्वत्र वेष्टयंतु गिरिंवरम्

“పది వేల మంది అశ్వారోహులు, అనేక రకాల వలలతో, అన్ని దిక్కులకూ వెళ్లాలి; పాదసైన్యం ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతాన్ని చుట్టుముట్టాలి.”

Verse 27

न हंतव्यो मृगः कश्चिद्रक्षणीया हि सा मृगी । स्त्रीवेषधारिणी नारी मृगी भवति भूतले

ఏ మృగాన్నీ ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ వధించకూడదు; ఆ మృగీ తప్పక రక్షణీయురాలు. స్త్రీవేషధారిణి నారి భూతలమున మృగీగా మారుతుంది.

Verse 28

क्व यास्यति वराकी सा मद्बलैः परिपीडिता । शस्त्रास्त्रवर्जितं सैन्यं वनपालपदानुगम्

నా బలగాల చేత తీవ్రంగా పీడింపబడుతున్న ఆ దుర్భాగ్యురాలు ఎక్కడికి పోగలదు? ఈ సైన్యం శస్త్రాస్త్రరహితం, వనపాలుని మార్గానుసారంగా నడుస్తుంది.

Verse 29

अहोरात्रेण संप्राप्तं बहुव्याधजनाग्रतः । अश्वाधिरूढो बलवान्भोजराजो ययौ स्वयम्

ఒకే అహోరాత్రిలో, ముందుగా అనేక వేటగాళ్లను ఉంచి, బలవంతుడైన భోజరాజు తానే అశ్వారూఢుడై బయలుదేరెను.

Verse 30

निःशब्दपदसञ्चारः संज्ञासंकेतभाषकः । गिरिं संवेष्टयामास वागुराभिः स्वयं नृपः

నిశ్శబ్దంగా అడుగులు వేస్తూ, సంకేతసంజ్ఞలతోనే మాటలాడుతూ, రాజు తానే వాగురాలతో గిరిని చుట్టుముట్టెను.

Verse 31

वनपालेन सहितो मृगयूथं ददर्श सः । सा मृगी मृगमध्यस्था नारीदेहा मुखे मृगी । मृगवच्चेष्टते बाला धावते च मृगैः सह

వనపాలునితో కలిసి అతడు మృగయూథాన్ని చూచెను. వాటి మధ్య ఆ మృగీ—దేహం నారిదేహం, ముఖం మృగీముఖం; ఆ బాలిక మృగంలా కదలి, మృగాలతో కలిసి పరుగెత్తెను.

Verse 32

अश्वगंधान्समाघ्राय सन्त्रस्ता मृगयूथपाः । क्षुब्धा भ्रान्ताः क्षणे तस्मिन्सर्वे यांति दिशो दश

గుర్రాల వాసన పసిగట్టగానే జింకల గుంపుల నాయకులు భయపడ్డారు. కలవరపడి, అయోమయంతో, ఆ క్షణమే వారు అందరూ పది దిక్కులకూ పారిపోయారు.

Verse 33

मृगवक्त्रा तु या नारी मृगैः कतिपयैः सह । प्लवमाना निपतिता वागुरायां विचेतना

కానీ జింకముఖి అయిన ఆ స్త్రీ కొద్దిమంది జింకలతో కలిసి దూకుతూ వలలో పడిపోయి స్పృహ కోల్పోయింది.

Verse 34

बलाध्यक्षेण विधृता मृगैः सह शनैर्नृपः । ददर्श महदाश्चर्यं भोजराजो जनैर्वृतः

సేనాధిపతి ఆపగా, జింకలతో కలిసి పట్టుబడిన స్థితిలో, ప్రజలతో చుట్టుముట్టబడిన భోజరాజు నెమ్మదిగా ఒక మహద్ఆశ్చర్యాన్ని చూశాడు.

Verse 35

ततः कोलाहलो जातः परमानंदिनिस्वनः । मृगैः सह समानिन्ये कान्यकुब्जं मृगीं नृपः

అప్పుడు పరమానందభరితమైన నినాదాలతో గొప్ప కోలాహలం చెలరేగింది. జింకలతో కలిసి రాజు ఆ ‘జింక’ను కాన్యకుబ్జానికి తీసుకువచ్చాడు.

Verse 36

दिव्यवस्त्रसमाच्छन्ना दिव्याभरणभूषिता । नरयानस्थिता नारी प्रविवेश मृगैर्वृता

దివ్య వస్త్రాలతో కప్పబడి, దివ్య ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన ఆ స్త్రీ, మనుష్యయానంపై ఆసీనమై, జింకలతో చుట్టుముట్టబడి ప్రవేశించింది.

Verse 37

वादित्रैर्ब्रह्मघोषैश्च नीयते नृपमंदिरम् । जनैर्जानपदैर्मार्गे दृश्यते नृपमन्दिरे

వాద్యనాదములతోను బ్రహ్మఘోషములతోను ఆమెను రాజమందిరానికి తీసికొనిపోయిరి. మార్గమున పట్టణవాసులు ఆమెను చూచిరి; రాజభవనములోనూ ఆమె దర్శనమైంది.

Verse 38

नीयमाना नागरैश्च महदाश्चर्यभाषकैः । पुण्ये मुहूर्त्ते संप्राप्ते सा मृगी नृपमन्दिरम्

మహా ఆశ్చర్యముతో మాటలాడుచున్న నగరవాసులు ఆమెను తోడుకొని నడిపిరి. పుణ్యమైన శుభముహూర్తము వచ్చినపుడు ఆ మృగీకన్య రాజమందిరమునకు చేరింది.

Verse 39

प्रतीहारेण राजेन्द्र वचसा वारितो जनः । गतः सेनापतिः सैन्यं गृहीत्वा स्वनिकेतनम्

ఓ రాజేంద్రా! ప్రతీహారి వాక్యముచేత జనసమూహము ఆపబడెను. సేనాపతి సైన్యమును కూడగట్టి తన నివాసమునకు వెళ్లెను.

Verse 40

राजापि स्वगृहं प्राप्य स्नात्वा संपूज्य देवताः । तां मृगीं स्नापयामास दिव्यगन्धानुलेपनाम्

రాజు కూడా తన గృహమునకు చేరి స్నానము చేసి దేవతలను యథావిధిగా పూజించెను. అనంతరం ఆ మృగీకన్యకు స్నానము చేయించి దివ్య సుగంధాల లేపనము చేయించెను.

Verse 41

कुङ्कुमेन विलिप्तांगीं दिव्यवस्त्रावगुंठिताम् । यथोचितं यथास्थानं दिव्याभरणभूषिताम्

ఆమె అంగములపై కుంకుమ లేపనము చేయబడెను, దివ్య వస్త్రములతో ఆమెను ఆవృతం చేసిరి. తగినచోట తగినట్లు దివ్య ఆభరణములతో ఆమెను అలంకరించిరి.

Verse 42

एकांते निर्जने राजा बभाषे चारुलोचनाम् । का त्वं कस्य सुता केन कारणेन मृगैः सह

ఏకాంత నిర్జన స్థలంలో రాజు ఆ సుందరనేత్రిని ఇలా అడిగెను— “నీవెవరు? ఎవరి కుమార్తెవు? ఏ కారణంతో మృగాలతో ఇక్కడ ఉన్నావు?”

Verse 43

स्त्रीणां शरीरं ते कस्मान्मृगीणां वदनं कुतः । इति सर्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे

“నీది స్త్రీ శరీరం, కానీ మృగీ ముఖం ఎందుకు? ఈ సంగతులన్నీ చెప్పు; నాకు అపార కుతూహలం కలిగింది.”

Verse 44

एवं सा प्रोच्यमानापि न बभाषे कथंचन । मूकवन्न विजानाति न च भुंक्ते सुलोचना

ఇలా ప్రశ్నించినా ఆమె ఏమీ పలకలేదు. మూగవానిలా తెలియనట్టుండి, ఆ సుందరనేత్రి భోజనమూ చేయలేదు.

Verse 45

न भुंक्ते पृथिवीपालो न राज्यं बहु मन्यते । न दारैर्विद्यते कार्यं नाश्वैर्न च गजै रथैः

భూపాలుడు భోజనం చేయలేదు; తన రాజ్యాన్నీ గొప్పగా భావించలేదు. భార్యలలో పనిలేదు, గుర్రాలు, ఏనుగులు, రథాలలోనూ ఆసక్తి లేదు.

Verse 46

तदेव राज्यं ते दारास्ते गजास्तद्धनं बहु । प्रमदामदसंरक्तं यत्र संक्रीडते मनः

అతనికి అదే ‘రాజ్యం’, అదే ‘భార్య’, అదే ‘ఏనుగులు’ మరియు అదే ‘అపార ధనం’—స్త్రీమోహ మదంతో రంజితమైన మనస్సు ఎక్కడ క్రీడిస్తుందో అక్కడే.

Verse 47

आहूयाह प्रतीहारं तया संमोहितो नृपः । पुरोधसं गुरुं विप्रानाचार्याञ्छीघ्रमानय

ఆమె మోహముచేత విహ్వలుడైన రాజు ప్రతీహారుణ్ణి పిలిచి ఇలా అన్నాడు— “రాజపురోహితుని, గురువును, బ్రాహ్మణ ఆచార్యులను శీఘ్రంగా తీసుకురా.”

Verse 48

दैवज्ञानथ मन्त्रज्ञान्भिषजस्तांत्रिकांस्तथा । इति सन्नोदितो राज्ञा प्रतीहारो ययौ स्वयम्

రాజు ప్రేరేపించగా ప్రతీహారుడు తానే వెళ్లి— దైవజ్ఞులు, మంత్రవిదులు, వైద్యులు మరియు తాంత్రికులను పిలవసాగాడు.

Verse 49

आजगाम स वेगेन समानीय द्विजोत्तमान् । राज्ञे विज्ञापयामास देव विप्राः समागताः

అతడు వేగంగా తిరిగి వచ్చి, శ్రేష్ఠ ద్విజులను తీసుకొని రాజునకు నివేదించాడు— “దేవా, విప్రులు వచ్చారు.”

Verse 50

प्रवेशय गुरुं द्वाःस्थं संप्राप्तान्मद्धिते रतान् । इति सन्नोदितो राज्ञा तथा चक्रे स बुद्धिमान्

రాజు ఆజ్ఞాపించాడు— “ద్వారస్థా, నా హితమునకు తపించినవారై వచ్చిన గురువులను లోనికి ప్రవేశపెట్టు.” రాజు చెప్పగా ఆ బుద్ధిమంతుడు అలాగే చేశాడు.

Verse 51

अभ्युत्थाय नृपः पूर्वं नमस्कृत्य प्रपूज्य च । आसनेषूपविष्टांस्तान्बभाषे कार्यतत्परः

రాజు ముందుగా లేచి నమస్కరించి విధివిధానంగా పూజించాడు; వారు ఆసనాలపై కూర్చున్న తరువాత, కార్యసాధనలో తత్పరుడై వారితో మాట్లాడాడు.

Verse 52

इदमाश्चर्यमेवैकं कथं शक्यं निवेदितुम् । जानीत हि स्वयं सर्वे लोकतः शास्त्रतोऽपि वा

ఇది నిజంగా ఒక్క మహద్భుతమే—దీనిని సమ్యకంగా ఎలా నివేదించగలం? మీరు అందరూ దీన్ని స్వయంగా తెలుసుకున్నారు, లోకప్రచారమువలన గానీ శాస్త్రమువలన గానీ।

Verse 53

कथमेषा समुत्पन्ना कस्येदं कर्मणः फलम् । अस्यां केन प्रकारेण वचनं मानुषं भवेत्

ఆమె ఎలా ఉద్భవించింది, ఇది ఎవరి కర్మఫలం? ఇంకా ఆమెలో ఏ విధంగా మానవ వాక్కు ప్రాదుర్భవించగలదు?

Verse 54

स्वयं मनुष्यवदना कथमेषा भविष्यति । सावधानैर्द्विजैर्भूयः सर्वं संचिन्त्य चोच्यताम्

ఆమె స్వయంగా ఎలా మనుష్యముఖముతో ఉండగలదు? జాగ్రత్తగల ద్విజులు మళ్లీ సమస్తాన్ని సమ్యకంగా ఆలోచించి తరువాత ప్రకటించండి।

Verse 55

विप्रा ऊचुः । देव सारस्वतो नाम कुरुक्षेत्रे द्विजोत्तमः । ऊर्द्ध्वरेताः सरस्वत्यां तपस्तेपे जितेन्द्रियः

బ్రాహ్మణులు పలికిరి—ఓ రాజా! కురుక్షేత్రంలో దేవ సారస్వత అనే ద్విజోత్తముడు ఉన్నాడు; అతడు ఊర్ధ్వరేతస్సు, జితేంద్రియుడై సరస్వతీ తీరమున తపస్సు చేసెను।

Verse 56

कथयिष्यति सर्वं ते तेनादिष्टा मृगी स्वयम् । इति श्रुत्वा वचो राजा ययौ सारस्वतं द्विजम्

అతడే నీకు సమస్తమును వివరించును; అతని ఆజ్ఞచేతనే ఆ మృగీ స్వయంగా నియమింపబడింది. ఈ మాటలు విని రాజు సారస్వత బ్రాహ్మణుని వద్దకు వెళ్లెను।

Verse 57

सरस्वतीजले स्नातं प्रभासे ध्यानतत्परम् । दृष्ट्वा प्रदक्षिणीकृत्य साष्टांगं तं प्रणम्य च । उपविष्टो नृपो भूमौ प्रांजलिः सञ्जितेन्द्रियः

ప్రభాసక్షేత్రంలో సరస్వతీ జలంలో స్నానమాచరించి ధ్యాననిష్ఠుడై ఉన్న ఆయనను చూచి రాజు ప్రదక్షిణ చేసి, సాష్టాంగ నమస్కారం చేసి, తరువాత భూమిపై కూర్చొని అంజలి ఘటించి ఇంద్రియాలను నియంత్రించాడు।

Verse 58

मनुष्यपदसंचारं श्रुत्वा ज्ञात्वा च कारणम् । सारस्वतो बभाषेऽथ तं नृपं भक्तितत्परम्

మనుష్యుల పాదసంచార ధ్వనిని విని, దాని కారణాన్ని గ్రహించిన సారస్వతుడు భక్తిలో తత్పరుడైన ఆ రాజును అప్పుడు సంభోదించాడు।

Verse 59

सारस्वत उवाच । भोजराज शुभं तेस्तु ज्ञातं तत्कारणं मया । मृगानना त्वया नारी समानीता वनात्किल

సారస్వతుడు పలికెను— ఓ భోజరాజా, నీకు శుభం కలుగుగాక. దీనికి కారణం నాకు తెలిసింది. నిజంగా నీవు అడవిలోనుండి మృగనయనమైన ఒక స్త్రీని తీసుకొచ్చావు।

Verse 60

महदाश्चर्यमेवैतत्तव चेतसि वर्त्तते । आदिष्टा तु मया बाला सर्वं ते कथयिष्यति

ఈ విషయం నీ మనస్సులో మహా ఆశ్చర్యంగా నిలిచింది. అయితే ఆ బాలికకు నేను ఆజ్ఞ ఇచ్చాను— ఆమె నీకు అన్నిటినీ వివరిస్తుంది।

Verse 61

जानाम्यहं महाराज चरित्रं जन्म यादृशम् । आश्चर्यं संभवेल्लोके कथ्यमानं तया स्वयम्

ఓ మహారాజా, ఆమె చరిత్రను—ఆమె జన్మ ఎలా జరిగిందో—నేను తెలుసు. ఆమె స్వయంగా చెప్పినప్పుడు అది లోకానికి నిజంగా ఆశ్చర్యమవుతుంది।

Verse 62

इत्यादिश्य गतो वेगाद्रथेनादित्यवर्चसा । अहोरात्रद्वयेनैव संप्राप्तो नृप मन्दिरम्

ఇట్లు ఉపదేశించి, సూర్యకాంతితో ప్రకాశించే రథంపై వేగంగా బయలుదేరి, కేవలం రెండు పగళ్లు-రాత్రుల్లోనే రాజమందిరానికి చేరుకున్నాడు.

Verse 63

प्रविश्य च मृगीं दृष्ट्वा यत्रास्ते मृगलोचना । तया सारस्वतो ज्ञातो धर्मज्ञः सर्वविद्द्विजः

లోపలికి ప్రవేశించి, మృగలోచన అయిన ఆమె ఉన్న చోట ఆమెను చూసి; ఆమె సారస్వతుణ్ణి ధర్మజ్ఞుడైన సర్వవిద్ బ్రాహ్మణుడిగా గుర్తించింది.

Verse 64

मृग्युवाच । एष सर्वं हि जानाति कारणं यच्च यादृशम् । वर्त्तमानं भविष्यं च भूतं यद्भुवनत्रये

మృగీ ఇలా చెప్పింది—“ఇతడు నిజంగా అన్నీ తెలుసును—కారణమూ దాని స్వరూపమూ; త్రిలోకాల్లో వర్తమానం, భవిష్యత్తు, భూతం అన్నిటినీ.”

Verse 65

एतेन मरणं ज्ञातं मदीयं पूर्वजन्मनि । वस्त्रापथे महाक्षेत्रे तपस्तप्तं भवालये

“ఇతని ద్వారా నా పూర్వజన్మలోని మరణం తెలిసింది—వస్త్రాపథ మహాక్షేత్రంలో, భవుడు (శివుడు) నివసించే ఆలయంలో తపస్సు చేసినప్పుడు.”

Verse 66

विधूय कलुषं सर्वं ज्ञानमुत्पाद्य यत्नतः । जरामरणनिर्मुक्तः प्रत्यक्षं दृष्टवान्भवम्

“సర్వ కలుషాన్ని తొలగించి, యత్నంతో జ్ఞానాన్ని ఉత్పన్నం చేసుకుంటే, (వ్యక్తి) జరా-మరణాల నుండి విముక్తుడై భవుడు (శివుడు)ను ప్రత్యక్షంగా దర్శిస్తాడు।”

Verse 67

अस्य तुष्टो भवो देवो ज्ञातं तीर्थस्य कारणम् । आदिष्टया मया वाच्यं भवेज्जन्मनि कारणम्

అతనిపై ప్రసన్నుడైన భవదేవుడు ఈ తీర్థమునకు కారణమును వెల్లడించాడు. నాకు ఆజ్ఞించిన ప్రకారమే, ఈ జన్మకు కారణమును కూడా నేను చెప్పవలెను.

Verse 68

इति चिन्तापरा यावत्तावद्विप्रः समागतः । तस्मै प्रणामपरमा मूर्च्छिता निपपात सा

ఆమె ఆందోళనలో లీనమై ఉండగా, అంతలో ఒక విప్రుడు వచ్చాడు. అతనికి పరమ భక్తితో నమస్కరించబోయి ఆమె మూర్ఛించి నేలపై పడిపోయింది.

Verse 69

अथ सारस्वतो ज्ञानाज्ज्ञातवान्कारणं च तत् । आनयन्तु द्विजा वेगात्कलशं तोयसंभृतम्

అప్పుడు సారస్వతజ్ఞానబలంతో ఆ విప్రుడు కారణాన్ని గ్రహించాడు. అతడు అన్నాడు—“హే ద్విజులారా, త్వరగా నీటితో నిండిన కలశాన్ని తీసుకురండి.”

Verse 70

सवौंषधीः पल्लवांश्च दूर्वाः पुष्पाणि चाक्षतान् । धूपं च चंदनं चैव गोमयं मधुसर्पिषी

“అన్ని ఔషధులు, తాజా పల్లవాలు, దూర్వా గడ్డి, పుష్పాలు, అక్షతలు; అలాగే ధూపం, చందనం, గోమయం, తేనె, నెయ్యి కూడా తీసుకురండి.”

Verse 71

इत्यादिष्टैर्द्विजैर्वेगात्समानीतं नृपाज्ञया । उपलिप्य च भूभागं स्वस्तिकं संनिवेश्य च

ఇలా ఆజ్ఞ పొందిన ద్విజులు రాజాజ్ఞచే త్వరగా సమస్తాన్ని తెచ్చారు. తరువాత వారు నేలభాగాన్ని లేపి, దానిపై స్వస్తికచిహ్నాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.

Verse 72

तत्राग्निकार्यं कृत्वाऽथ वेदान्कुंभे निधाय सः । इन्द्रं तस्मिंश्च विन्यस्य दिक्पालांश्च यथाक्रमम् । हुत्वाग्निं स चरुं कृत्वा ग्रहपूजामकारयत्

అక్కడ ఆయన విధివిధానంగా అగ్నికార్యము నిర్వహించి, అనంతరం వేదములను కుంభములో నిధానముచేసి, అందులో ఇంద్రుని మరియు క్రమముగా దిక్పాలకులను ప్రతిష్ఠించాడు. అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించి చరువును సిద్ధం చేసి గ్రహపూజను చేయించాడు.

Verse 73

तोयं सुवर्णपात्रस्थं कृत्वा कुंभान्स्वयं गुरुः । अभिषेकं ततश्चक्रे मुहूर्ते सार्वकामिके

గురు స్వర్ణపాత్రములో జలమును ఉంచి, తానే కుంభములను సక్రమంగా అమర్చాడు; ఆపై సర్వకామసిద్ధికరమైన శుభ ముహూర్తములో అభిషేకము నిర్వహించాడు.

Verse 74

अभिषिक्ता तु सा तेन पूता स्नानार्थवारिणा । जाता सचेतना बाला सर्वं पश्यति चक्षुषा

స్నానార్థంగా శుద్ధి చేసిన ఆ జలంతో ఆయన ఆమెకు అభిషేకం చేయగానే, ఆ బాలికకు చైతన్యం తిరిగి వచ్చి, కన్నులతో అన్నిటినీ స్పష్టంగా చూడగలిగింది.

Verse 75

शृणोति सर्वं जानाति चरित्रं पूर्वजन्मनः । बदरीफलमात्रं तु पुरोडाशं ददौ गुरुः

ఆమె అన్నిటినీ వినగలిగింది, అన్నిటినీ తెలుసుకుంది, తన పూర్వజన్మ చరిత్రను కూడా గ్రహించింది. అప్పుడు గురువు ఆమెకు బదరీఫల పరిమాణమంత మాత్రమే పురోడాశాన్ని ఇచ్చాడు.

Verse 76

तयोपभुक्तं यत्नेन ततश्चक्रे स मार्ज्जनम् । मानुषे वचने कर्णे ददौ ज्ञानं गुरुस्ततः

ఆమె దానిని జాగ్రత్తగా స్వీకరించిన తరువాత ఆయన మార్జన (శుద్ధి) క్రియను చేశాడు. అనంతరం గురువు మానవ వాక్యాలను ఆమె చెవిలో పలికి జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించాడు.

Verse 77

गुरवे दक्षिणां दत्त्वा ततः सा च मृगानना । भोजराजाय सर्व च चरित्रं पूर्वजन्मनः

గురువుకు దక్షిణ సమర్పించిన తరువాత, ఆ మృగనయని (సౌమ్యముఖి) భోజరాజునకు తన పూర్వజన్మ వృత్తాంతమంతటిని వివరించింది।

Verse 78

वक्तुं प्रचक्रमे बाल्याद्यद्वृत्तं पूर्वजन्मनि । नमस्कृत्य गुरुं पूर्वं ब्राह्मणान्क्षत्रियांस्तथा

అతడు బాల్యంనుండి పూర్వజన్మంలోని వృత్తాంతాన్ని చెప్పడం ప్రారంభించాడు। ముందుగా గురువుకు నమస్కరించి, అలాగే బ్రాహ్మణులకు మరియు క్షత్రియులకు కూడా వందనం చేశాడు।

Verse 79

मृग्युवाच । न विषादस्त्वया कार्यो राजञ्च्छ्रुत्वा मयोदितम् । इतस्त्वं सप्तमे स्थाने कलिंगाधिपतेः सुतः

మృగ్యు చెప్పింది—ఓ రాజా, నేను చెప్పిన మాటలు విని నీవు విషాదపడకూడదు। ఇక్కడినుంచి ఏడవ జన్మలో నీవు కలింగాధిపతి కుమారుడిగా జన్మిస్తావు।

Verse 80

मृते पितरि बालस्त्वं स्वभिषिक्तः स्वमंत्रिभिः । अहं हि वंगराजस्य संजाता दुहिता किल

నీ తండ్రి మరణించినప్పుడు నీవు ఇంకా బాలుడివే; అయినా నీ మంత్రులు నిన్ను రాజుగా అభిషేకించారు। నేను నిజంగా వంగరాజుని కుమార్తెగా జన్మించాను।

Verse 81

परिणीता त्वया देव पित्रा दत्ता स्वयं नृप । त्वयाऽहं पट्टमहिषी कृता योषिद्वरा यतः

ఓ దేవా, ఓ నృపా! నా తండ్రి స్వయంగా నన్ను నీకు ఇచ్చాడు, నీవు నన్ను వివాహం చేసుకున్నావు। నీవు నన్ను పట్టమహిషిగా, స్త్రీలలో శ్రేష్ఠగా, నిలిపావు।

Verse 82

युवा जातः क्रमेणैव हिंस्रः क्रूरो बभूव ह । न वेदशास्त्रकुशलो दयाधर्मविवर्जितः

అతడు క్రమంగా యౌవనానికి చేరి హింసకుడై క్రూరుడయ్యాడు. వేదశాస్త్రాలలో నైపుణ్యం లేక, దయా ధర్మాలు లేనివాడయ్యాడు.

Verse 83

लुब्धो मानी महाक्रोधी सत्याचार बहिष्कृतः । न देवं न गुरुं विप्रान्नो जानाति दुराशयः

అతడు లోభి, అహంకారి, మహాక్రోధి; సత్యాచారానికి దూరమయ్యాడు. దురాశయంతో దేవుని గానీ, గురువును గానీ, బ్రాహ్మణ ఋషులను గానీ గౌరవించలేదు.

Verse 84

विरक्ता हि प्रजास्तस्य ब्राह्मणोच्छेदकारकः । समासन्नैर्नृपैस्तस्य देशः सर्वो विलुंपितः । सैन्यं सर्वं समादाय युद्धायोपजगाम सः

అతడు బ్రాహ్మణులను నాశనం చేసేవాడైనందున అతని ప్రజలు అతనిపై విరక్తులయ్యారు. సమీప రాజులు అతని దేశమంతా దోచుకున్నారు. అప్పుడు అతడు సమస్త సైన్యాన్ని సమీకరించి యుద్ధానికి బయలుదేరాడు.

Verse 85

सहैवाहं गता देव युद्धं जातं नृपैः सह । हारितं सैनिकैस्तस्य गता नष्टा दिशो दश

హే దేవా! నేనూ అతనితో కలిసి వెళ్లాను. ఆ రాజులతో యుద్ధం జరిగింది. అతని సైన్యం ఓడిపోయింది; నేను దశదిశలలో దారి తప్పి పారిపోయాను.

Verse 86

त्यक्त्वा धर्मं निजं राजा पलायनपरोऽभवत् । गच्छमानस्तु नृपतिः शत्रुभिः परिपीडितः

తన స్వధర్మాన్ని విడిచిపెట్టి రాజు పారిపోవడానికే పరుడయ్యాడు. వెళ్లుచుండగా ఆ నృపతి శత్రువులచే వేధింపబడి బాధపడుతూ ఉన్నాడు.

Verse 87

तवास्मिवादी दुष्टात्मा हतो लोकविरोधकः । देहं तस्य गृहीत्वाग्नौ प्रविष्टाहं नृपोत्तम

‘నేను నీదనే’ అని ఎల్లప్పుడూ పలికే ఆ దుష్టాత్ముడు ప్రజావిరోధిగా హతుడయ్యాడు. అతని దేహాన్ని తీసుకొని నేను అగ్నిలో ప్రవేశించాను, ఓ నృపోత్తమా।

Verse 88

मृतस्यैवं गतिर्नास्ति नरके स विपच्यते । मृतं कांतं समादाय भार्याग्नौ प्रविशेद्यदि

అటువంటి మనిషికి మరణానంతరం శుభగతి లేదు; అతడు నరకంలో దహించబడతాడు. కానీ భార్య తన మృత ప్రియుడిని తీసుకొని భార్యాగ్ని (చితాగ్ని)లో ప్రవేశిస్తే, భిన్నమైన గతి చెప్పబడుతుంది।

Verse 89

सा तारयति पापिष्ठं यावदाभूतसंप्लवम् । इह पापक्षयं कृत्वा पश्चात्स्वर्गे महीयते

ఆమె (పతివ్రత) అత్యంత పాపినికూడా ప్రళయాంతం వరకు తరింపజేస్తుంది. ఇక్కడ పాపక్షయాన్ని కలిగించి, తరువాత స్వర్గంలో గౌరవింపబడుతుంది।

Verse 90

अतस्त्वं ब्राह्मणो जातो देशे मालवके नृप । तस्यैव तत्र भार्याहं संभूता ब्राह्मणी नृप

అందువల్ల, ఓ నృపా, నీవు మాలవదేశంలో బ్రాహ్మణుడిగా జన్మించావు. అక్కడే, ఓ రాజా, నేను అతని భార్యగా—బ్రాహ్మణీ రూపంలో—సంభవించాను।

Verse 91

धनधान्यसमृद्धोऽभूत्तथा जीवधनाधिकः । मृतः पिता मृता माता स च भ्रातृविवर्जितः

అతడు ధనధాన్యాలతో సమృద్ధుడయ్యాడు; అలాగే ‘జీవధనం’ (సేవకులు, ఆధారితులు) కూడా అధికంగా ఉన్నారు. అతని తండ్రి మరణించాడు, తల్లి మరణించింది, అతడు సోదరుల్లేని వాడయ్యాడు।

Verse 92

धनधान्यसमृद्धोऽपि लुब्धो भ्रमति भूतले । अतीव कोपनो विप्रो वेदपाठविवर्जितः

ధనధాన్యసమృద్ధుడైనా అతడు లోభవశంగా భూమిపై తిరుగుతూ ఉండెను. ఆ బ్రాహ్మణుడు అత్యంత కోపిష్టి, వేదాధ్యయనరహితుడు.

Verse 93

स्नानसंध्यादिहीनश्च मायावी याचते जनम् । भक्तिं करोमि परमां स च क्रुध्यति मां प्रति

స్నానము, సంధ్యావందనము మొదలైనవి లేక మాయావిగా ఉండి అతడు జనుల వద్ద భిక్ష యాచించెను. నేను పరమ భక్తిని అర్పించినా అతడు నాపై కోపించాడు.

Verse 94

संतानं तस्य वै नास्ति धनरक्षापरो हि सः । न ददाति न चाश्नाति न जुहोति स रक्षति

అతనికి సంతానం లేదు; ఎందుకంటే అతడు ధనరక్షణలోనే పరుడై ఉండెను. అతడు దానం చేయడు, భోగించడు, హోమం చేయడు—కేవలం దాచుకొని కాపాడును.

Verse 95

न तर्पणं तिलैर्विप्रो विदधात्यतिलो भतः । कार्त्तिकेऽपि च संप्राप्ते विष्णुपूजाविवर्जितः

అతిలోభం వల్ల ఆ బ్రాహ్మణుడు నువ్వులతో తర్పణం చేయలేదు. కార్తీకమాసం వచ్చినప్పటికీ అతడు విష్ణుపూజను విడిచిపెట్టినవాడే.

Verse 96

दीपं ददाति नो विप्रो मासमेकं निरन्तरम् । न भुंक्ते शाकपत्रं स एकाहारो निरंतरम्

ఆ బ్రాహ్మణుడు ఒక నెలపాటు కూడా నిరంతరంగా దీపదానం చేయలేదు. అతడు ఆకుకూరలు తినడు; ఎల్లప్పుడూ ఏకాహారవ్రతమే పాటించెను.

Verse 97

मासे नभस्ये संप्राप्ते प्राप्ते कृष्णे नृपोत्तम । न करोति गृहे श्राद्धं स्नानतर्पणवर्जितः

హే నృపోత్తమా! నభస్య మాసము వచ్చినప్పుడు, కృష్ణపక్షము వచ్చిన వేళ, స్నానము తర్పణము లేకుండా అతడు ఇంటిలో శ్రాద్ధం చేయడు।

Verse 98

न जानाति दिनं पित्र्यं पक्षमेकं निरन्तरम् । अन्यत्र भुंक्ते विप्रोऽसौ क्षयाहेऽपि समागते

ఆ బ్రాహ్మణుడు పితృదినమును కూడా గమనించడు; పితృలకై నియతమైన నిరంతర పక్షమును పాటించడు; క్షయాహ వచ్చినా ఇతరత్రా భోజనం చేస్తాడు।

Verse 99

मकरस्थेऽपि संक्रांतौ कृशरान्नं ददाति न । तिलान्सुवर्णं तारं वा वस्त्रं वा फलमेव च । शाकपत्रं स पुष्पं वा न ददाति तथेंधनम्

మకరసంక్రాంతి వేళ కూడా అతడు కృశరాన్న దానం చేయడు. తిలాలు, స్వర్ణం, రజతం, వస్త్రం, ఫలం—ఏదీ ఇవ్వడు; శాకపత్రం, పుష్పం, ఇంధనం కూడా ఇవ్వడు।

Verse 100

गवां गवाह्निकं नैव कथं मुक्तिर्भविष्यति । न याति विष्णुशरणं संप्राप्ते दक्षिणायने

గోవులకు చేయవలసిన నిత్యకర్తవ్యము (గవాహ్నికం) అతడు చేయకపోతే, ముక్తి ఎలా కలుగుతుంది? దక్షిణాయనం వచ్చినా అతడు విష్ణుశరణం పొందడు।

Verse 101

धेनुं ददाति नो विप्रो ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः

ఆ బ్రాహ్మణుడు చంద్రసూర్య గ్రహణకాలములో కూడా ధేనుదానం చేయడు।

Verse 102

एकापि दत्ता सुपयस्विनी सा सवस्त्रघंटाभरणोपपन्ना । वत्सेन युक्ता हि ददाति दात्रे मुक्तिं कुलस्यास्य करोति वृद्धिम्

పాలసమృద్ధిగా ఉన్న ఒక్క ఆవును కూడా వస్త్రం, గంట, ఆభరణాలతో పాటు దాని దూడతో సహా దానం చేస్తే, ఆ దానం దాతకు మోక్షాన్ని ప్రసాదించి అతని వంశానికి వృద్ధి, సమృద్ధిని కలిగిస్తుంది।

Verse 103

यावंति रोमाणि भवंति तस्यास्तावंति वर्षाणि महीयते सः । ब्रह्मालये सिद्ध गणैर्वृतोऽसौ संतिष्ठते सूर्यसमानतेजाः

ఆ ఆవులో ఎంత రోమాలు ఉన్నాయో అంత సంవత్సరాలు దాతుడు గౌరవింపబడతాడు। సిద్ధగణాలతో చుట్టుముట్టబడి అతడు బ్రహ్మలోకంలో సూర్యసమాన తేజస్సుతో నివసిస్తాడు।

Verse 104

देवालयं नो विदधाति वापीं कूपं तडागं न करोति कुण्डम् । पुण्यं विवाहं सुजनोपकारं नासौ सतां वा द्विजमंदिरं च

అతడు దేవాలయం నిర్మించడు, బావి/వాపి గానీ కూపం గానీ చేయడు; చెరువు గానీ కుండం గానీ నిర్మించడు। పుణ్యకార్యమైన వివాహం చేయడు, సజ్జనులకు ఉపకారం చేయడు, సత్పురుషుల నివాసం గానీ బ్రాహ్మణుల గృహం గానీ స్థాపించడు।

Verse 105

धनं सदा भूमिगतं करोति धर्मं न जानाति कुलस्य चासौ । अहं हि तस्यानुगता भवामि कथं हि कांतं परिवं चयामि

అతడు ఎల్లప్పుడూ ధనాన్ని భూమిలో పాతిపెడతాడు; కులధర్మాన్ని కూడా తెలియదు. అయినా నేను అతనికి అనుగతురాలిని; నా ప్రియ భర్తను విడిచి నేను ఎలా మరెక్కడికి వెళ్తాను?

Verse 106

एवं हि वर्त्तमानः स कालधर्ममुपेयिवान् । धनलोभान्मया देव मरणं परिवर्जितम्

ఇలా ప్రవర్తిస్తూ అతడు కాలధర్మం—మరణ నియమానికి లోబడ్డాడు। ఓ దేవా! ధనలోభం వల్ల నేను అతని మరణాన్ని తప్పించాను (వాయిదా వేసాను)।

Verse 107

पश्यन्त्या गोत्रिभिः सर्वं गृहीतं धनसंचयम् । कालेन महता देव मृताऽहं द्विजमंदिरे

ఓ దేవా! నేను చూస్తుండగానే నా బంధువులు నా ధనమంతా తీసుకున్నారు. చాలా కాలం తరువాత ఒక బ్రాహ్మణుని ఇంట నేను మరణించాను.

Verse 108

श्वेतसर्पः समभवद्देशे तस्मिन्नरोत्तम । तत्रैवाहं ब्राह्मणस्य संजाता तनया नृप

ఓ నరోత్తమా! ఆ ప్రదేశంలోనే ఒక తెల్లని పాము పుట్టింది. ఓ రాజా! అక్కడే నేను ఒక బ్రాహ్మణుని కుమార్తెగా జన్మించాను.

Verse 109

वर्षेष्टमे तु संप्राप्ते परिणीता द्विजन्मना । तस्मिन्नेव गृहे सर्पो मदीये वसते नृप

ఎనిమిదవ ఏట ఒక బ్రాహ్మణునితో నాకు వివాహం జరిగింది. ఓ రాజా! నా ఆ ఇంటిలోనే ఆ పాము కూడా నివసించేది.

Verse 110

भार्या ममेति संदष्टो रात्रौ भर्त्ता महा हिना । मृतोऽपि ब्राह्मणैः सर्पो लगुडैर्विनिपातितः

"ఈమె నా భార్య" అనే భావనతో ఆ మహాసర్పం రాత్రివేళ నా భర్తను కాటువేసింది. నా భర్త మరణించాడు, బ్రాహ్మణులు కర్రలతో కొట్టి ఆ పామును కూడా చంపారు.

Verse 111

वैधव्यं मम दत्त्वा तु द्विजसर्पौ मृतावुभौ । पित्रा मात्रा महाशोकं कृत्वा मे मुण्डितं शिरः

నాకు వైధవ్యాన్ని ఇచ్చి ఆ బ్రాహ్మణుడు మరియు పాము ఇద్దరూ మరణించారు. అప్పుడు నా తల్లిదండ్రులు ఎంతో దుఃఖిస్తూ నా శిరోముండనం చేయించారు.

Verse 112

वसाना श्वेतवस्त्रं च विष्णुभक्तिपरायणा । मासोपवासनिरता यानि तीर्थान्यनेकशः

నేను తెల్ల వస్త్రాలు ధరించి, విష్ణుభక్తికి పూర్తిగా పరాయణగా, నెలనెలా ఉపవాసాలలో నిమగ్నమై, అనేక తీర్థాలకు మళ్లీ మళ్లీ యాత్ర చేసితిని।

Verse 113

सर्पस्तु मकरो जातो गोदावर्यां शिवालये । देवं भीमेश्वरं द्रष्टुं गताऽहं स्वजनैः सह

ఆ సర్పము గోదావరిలో శివాలయ సమీపంలో మకరముగా జన్మించింది. నేను నా స్వజనులతో కలిసి భీమేశ్వర దేవుని దర్శించుటకు వెళ్లితిని।

Verse 114

यावत्स्नातुं प्रविष्टाऽहं वृता सर्वजनैर्नृप । मकरेण तदा दृष्टा भार्येयं मम वल्लभा । गृहीता मकरेणाहं नेतुमंतर्जले नृप

ఓ రాజా, అనేక జనులతో చుట్టుముట్టబడి నేను స్నానమునకు నీటిలో ప్రవేశించినప్పుడు, ఆ మకరం నన్ను చూసి ‘ఇది నా ప్రియ భార్య’ అని భావించి నన్ను పట్టుకొని జలాంతరంలోకి లాగసాగింది।

Verse 115

हाहाकारः समभवज्जनः क्षुब्धः समंततः । कुंताघातेन केनासौ मकरस्तु निपातितः

అప్పుడు గొప్ప హాహాకారం ఏర్పడింది; చుట్టూ జనులు కలవరపడ్డారు. వెంటనే ఎవరో ఒకరు కుంతఘాతంతో ఆ మకరాన్ని కూల్చివేశారు।

Verse 116

झषवक्त्रः स्थिता चाहं मृता कृष्टा जनैर्बहिः । अग्निं दत्त्वा जले क्षिप्त्वा भस्म लोका गृहान्गताः

నా ముఖము చేప ముఖంలా వికృతమై, నేను అక్కడ మృతదేహంగా పడి ఉన్నాను. జనులు నన్ను బయటకు లాగారు; అగ్నిసంస్కారం చేసి భస్మాన్ని జలంలో కలిపి, వారు తమ ఇళ్లకు వెళ్లిపోయారు।

Verse 117

स्त्रीवधाल्लुब्ध्वको जातो झषस्तीर्थप्रभावतः । मानुषीं योनिमापन्नस्तस्मिन्नेव महावने

స్త్రీహత్య దోషంతో అతడు లుబ్ధకుడు (వేటగాడు) అయ్యెను; అయితే ఝషతీర్థ ప్రభావముచేత అదే మహావనములో మళ్లీ మానవయోని పొందెను।

Verse 118

अग्नेर्जलाच्च सर्पाच्च गजात्सिंहादवृषादपि । झषाद्विस्फोटकान्मृत्युर्येषां ते नरके गताः

అగ్ని, జలం, సర్పం, గజం, సింహం, వృషభం, చేప లేదా విస్ఫోటక రోగం వలన మరణించినవారు నరకానికి వెళ్లినవారని చెప్పబడింది।

Verse 119

आत्महा भ्रूणहा स्त्रीहा ब्रह्मघ्नः कूटसाक्ष्यदः । कन्याविक्रयकर्ता च मिथ्या ब्रतधरस्तु यः

ఆత్మహత్య చేసుకున్నవాడు, భ్రూణహంతకుడు, స్త్రీహంతకుడు, బ్రాహ్మణహంతకుడు, కూటసాక్ష్యదాత, కన్యావిక్రేత, మోసంతో వ్రతచిహ్నాలు ధరించువాడు—ఇవన్నీ మహాపాతకులుగా లెక్కించబడతారు।

Verse 120

विक्रीणाति क्रतुं यस्तु मद्यपः स्याद्द्विजस्तु यः । राजद्रोही स्वर्णचौरो ब्रह्मवृत्तिविलोपकः

యజ్ఞాన్ని అమ్మువాడు, మద్యం త్రాగు ద్విజుడు, రాజద్రోహి, స్వర్ణచోరుడు, బ్రాహ్మణులకు విధించిన జీవికను నాశనం చేయువాడు—ఇవన్నీ మహాపరాధులని ప్రకటించబడింది।

Verse 121

गोघ्नस्तु निक्षेपहरो ग्रामसीमाहरस्तु यः । सर्वे ते नरकं यांति या च स्त्री पतिवंचका

గోహంతకుడు, నిక్షేపహరుడు (అప్పగించిన ధనం/వస్తువు దోచువాడు), గ్రామసీమ భూమిని అపహరించువాడు—ఇవన్నీ నరకానికి పోతారు; అలాగే భర్తను మోసగించే స్త్రీ కూడా।

Verse 122

झषमृत्युप्रभावेन जाता क्रौंची वने नृप । गोदावरीवने व्याधो भ्रमते मृगमार्गकः

ఓ నృపా! చేపవల్ల సంభవించిన మరణప్రభావంతో నేను అడవిలో క్రౌంచీ (ఆడ క్రౌంచ పక్షి)గా జన్మించాను. గోదావరి వనంలో ఒక వ్యాధుడు జింకల దారులను అనుసరిస్తూ తిరుగుచుండెను.

Verse 123

वने क्रौंचः सकामो मां मुदा कामयितुमुद्यतः । दृष्टाहं भ्रमता तेन व्याधेनाकृष्य कार्मुकम्

అడవిలో కామాతురుడైన క్రౌంచుడు ఆనందంతో నాతో సంగమించుటకు ఉత్సుకుడయ్యెను. అప్పుడు తిరుగుచున్న ఆ వ్యాధుడు నన్ను చూసి ధనుస్సును లాగెను.

Verse 124

हतः क्रौंचो मृतो राज न्नष्टा स्थानादहं ततः । गोदावरीवने तस्मिन्नेवंरूपं ददर्श तम्

ఓ రాజా! ఆ క్రౌంచుడు కొట్టబడి మరణించెను; ఆపై నేను ఆ స్థలమునుండి అంతర్ధానమయ్యాను. అదే గోదావరి వనంలో ఆ వ్యాధుడు అతనిని అటువంటి రూపంలో చూచెను.

Verse 125

ऋषिर्व्याधं शशापाथ दृष्ट्वा कर्म विगर्हितम् । कामधर्ममकुर्वाणं प्रिया संभाषतत्परम् । क्रौंचं त्वमवधीर्यस्मात्तस्मात्सिंहो भविष्यसि

అప్పుడు ఒక ఋషి వ్యాధుని నింద్యకర్మను చూచి శపించెను—కామధర్మంలో నిమగ్నుడై ప్రియతో సంభాషణలో లీనమైన క్రౌంచుని నీవు వధించితివి; అందుచేత నీవు సింహమగుదువు.

Verse 126

ऋषिस्तेन विनीतेन स्थित्वा सन्तोषितो नृप । ऋषिर्वदति तस्याग्रे न मे मिथ्या वचो भवेत्

ఓ నృపా! అతడు వినయంతో ఆయన ఎదుట నిలిచినప్పుడు ఋషి సంతుష్టుడయ్యెను. ఋషి అతని సమక్షంలో పలికెను—“నా వాక్యం అసత్యమగదు.”

Verse 127

सिंहस्थस्य प्रसादं ते करिष्ये मुक्तिहेतवे । सुराष्ट्रदेशे भविता सिंहो रैवतके गिरौ

నీవు సింహస్థితిలో స్థిరపడినప్పుడు, మోక్షహేతువుగా నేను నీకు అనుగ్రహం ప్రసాదిస్తాను. సురాష్ట్రదేశంలో రైవతక గిరిపై నీవు సింహమవుతావు.

Verse 128

वस्त्रापथे महा क्षेत्रे मुक्तिस्ते विहिता ध्रुवा । इत्युक्त्वा स ऋषिर्देव गतो भीमेश्वरं प्रति । दुर्वचःश्रवणाद्व्याधः क्रमात्पंचत्वमाययौ

వస్త్రాపథ మహాక్షేత్రంలో నీ ముక్తి ధృవంగా విధించబడింది. ఇలా చెప్పి దేవర్షి భీమేశ్వరుని వైపు వెళ్లిపోయాడు; దుర్వచనాల శ్రవణఫలంగా వ్యాధుడు క్రమంగా మరణాన్ని పొందాడు.

Verse 129

क्रौंची क्रौंचवियोगेन गता सा च वनांतरे । मृता दैववशाज्जाता मृगी रैवतके गिरौ

క్రౌంచ వియోగంతో ఆ క్రౌంచీ అరణ్యాంతరంలో తిరుగుతూ పోయింది. దైవవశాత్ మరణించి, రైవతక గిరిపై మృగిగా పునర్జన్మించింది.

Verse 130

मृगयूथगता नित्यं मोदते मदविह्वला । व्याधः सिंहः समभवद्गिरेस्तस्य महावने

ఆ మృగి నిత్యం మృగయూథంతో ఉండి, యౌవనమదంతో విహ్వలమై ఆనందించేది. ఆ గిరి మహావనంలో వ్యాధుడు సింహమయ్యాడు.

Verse 131

कामार्ता भ्रमता दृष्टा मृगी सिंहेन यत्नतः । तत्र संभ्रमते नित्यं सिंहश्चापि मृगी वने

భ్రమిస్తూ ఉన్న కామార్త మృగిని సింహం యత్నపూర్వకంగా గమనించింది. ఆపై ఆ అడవిలో సింహం కూడా మృగిపైనే మనసు నిలిపి నిత్యం సంచరించసాగింది.

Verse 132

सिंहोऽपि दैवयोगेन ममेयमिति मन्यते । परं हिंस्रस्वभावेन तामादातुं प्रचक्रमे

దైవయోగవశాత్ సింహుడుకూడా ‘ఇది నాదే’ అని భావించాడు; కాని హింస్ర స్వభావంతో ఆమెను పట్టుకోవడానికి పూనుకున్నాడు।

Verse 133

चलत्वं मृगजातीनां विहितं वेधसा स्वयम् । पुनर्गता मृगी यूथं क्रीडते चारुलोचना

మృగజాతులకు చంచలత్వం విధాత స్వయంగా విధించాడు; అందుకే చారులోచన మృగి మళ్లీ తన గుంపునకు చేరి క్రీడించసాగింది।

Verse 134

भवस्य पश्चिमे भागे तत्र रैवतके गिरौ । अनुयातः शनैः सोऽथ मृगेन्द्रो मृगयूथपः । उत्पपात ततः सिंहो संघस्य मूर्द्धनि

భవప్రదేశపు పశ్చిమ భాగంలో, అక్కడ రైవతక పర్వతంపై, మృగేంద్రుడు—మృగయూథపతి—ఆమెను నెమ్మదిగా అనుసరించాడు; ఆపై సింహం గుంపు శిరస్సుపై దూకింది।

Verse 135

सिंहस्य न मृगैः कार्यं हरिणीं प्रति पश्यतः । यत्र सा हरिणी याति ययौ सिंहस्तथैव ताम्

సింహుడికి ఇతర మృగాలతో పనిలేదు; అతడు కేవలం ఆ హరిణినే చూస్తున్నాడు. ఆ హరిణి ఎక్కడికి వెళ్లిందో, సింహుడూ అలాగే ఆమె వెంటే వెళ్లాడు।

Verse 136

यदा वेगं मृगी चक्रे सिंहः कुद्धस्तदा वने । सिंहोऽपि वेगवाञ्जातो मृगीवेगाधिकोऽभवत्

అడవిలో మృగి వేగంగా పరుగెత్తినప్పుడు సింహుడు కోపగించాడు. సింహుడూ వేగవంతుడై, మృగి వేగాన్ని మించి పోయాడు.

Verse 137

यदा सिंहेन संक्रांता ददौ झम्पां मृगी तु सा । भवस्याग्रे नदीतोये पतिता जलमूर्द्धनि

సింహము ఆమెపై దూకినప్పుడు ఆ మృగి అకస్మాత్తుగా ఒక ఎగురు వేసింది. భవుడు (శివుడు) సమక్షంలో నది జలంలో పడిపోయి ప్రవాహపు పైభాగంలో మునిగింది.

Verse 138

लंबते तु शरीरं मे वेणौ प्रोतं शिरो मम । सिंहः सहैव पतितो मृतः पयसि मध्यतः

నా శరీరం వేలాడుతోంది; నా తల వెణువులో (బాంబులో) ఇరుక్కుంది. సింహమూ నాతోపాటే పడిపోయి నీటి మధ్యలోనే మరణించింది.

Verse 139

स्वर्णरेषाजले देव विशीर्णं मम तद्वपुः । न तु वक्त्रं निपतितं त्वक्सारशिरसि स्थितम्

ఓ రాజా, స్వర్ణరేషా జలంలో నా దేహం చీల్చి చీల్చి విడిపోయింది; కానీ నా ముఖం నీటిలో పడలేదు—ఆ కఠినమైన బాంబు-శిఖరంలోనే ఇరుక్కుంది.

Verse 140

एतच्चरित्रं यत्सर्वं दृष्टं सारस्वतेन वै । तत्तीर्थस्य प्रभावेन सिंहस्त्वं समजायथाः

ఈ సమస్త వృత్తాంతాన్ని సారస్వతుడు నిజంగా చూశాడు. ఆ తీర్థ ప్రభావంతో నీవు సింహరూపంగా జన్మించావు.

Verse 141

इदं हि सप्तमं जन्म सर्वपापक्षयोदयम् । कान्यकुब्जे महादेशे राजा भोजेतिविश्रुतः

ఇది నిజంగా ఏడవ జన్మ; ఇది సమస్త పాపక్షయోదయాన్ని కలిగించేది. మహాదేశమైన కాన్యకుబ్జలో ‘భోజ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన ఒక రాజు ఉన్నాడు.

Verse 142

अहं हि हरिणीगर्भे जाता मानुषरूपिणी । जातं वक्त्रं मृगीणां मे यस्मान्न पतितं जले

నేను నిజంగా ఒక జింక గర్భంలో జన్మించాను, అయినా నా దేహరూపం మానవమైంది. నాకు జింక ముఖం లభించింది, ఎందుకంటే అది నీటిలో పడలేదు.