Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 129

Devanagari script

क्रौंची क्रौंचवियोगेन गता सा च वनांतरे । मृता दैववशाज्जाता मृगी रैवतके गिरौ

Transliteration

krauṃcī krauṃcaviyogena gatā sā ca vanāṃtare | mṛtā daivavaśājjātā mṛgī raivatake girau

Translation

క్రౌంచ వియోగంతో ఆ క్రౌంచీ అరణ్యాంతరంలో తిరుగుతూ పోయింది. దైవవశాత్ మరణించి, రైవతక గిరిపై మృగిగా పునర్జన్మించింది.

Word by Word

• क्रौञ्ची: the female krauñca bird
• क्रौञ्ची: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्रौञ्ची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• क्रौञ्चवियोगेन: due to separation from the krauñca
• क्रौञ्चवियोगेन: Hetu/Karana (हेतु/करण)
• Type: Noun
• Root: क्रौञ्च (प्रातिपदिक) + वियोग (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (क्रौञ्चस्य वियोगः); पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• गता: went
• गता: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP/क्त) प्रयोगे कर्तरि; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction: and)

• वनान्तरे: in the forest interior
• वनान्तरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वनस्य अन्तरम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• मृता: dead
• मृता: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP/क्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘सा’ इत्यस्य विशेषण

• दैववशात्: by force of fate
• दैववशात्: Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: दैव (प्रातिपदिक) + वश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (दैवस्य वशः); पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• जाता: was born/became
• जाता: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP/क्त) प्रयोगे कर्तरि; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मृगी: a doe
• मृगी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मृगी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• रैवतके: on Raivataka
• रैवतके: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रैवतक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• गिरौ: on the mountain
• गिरौ: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Sūta (deduced: Prabhāsa-khaṇḍa narrative style, Sūta to the sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Raivataka-giri (within Vastrāpatha narrative ambit)

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A lone krauñcī bird, separated from her mate, wanders into a deep forest; the scene fades into her death and symbolic rebirth as a doe on Raivataka’s slopes.

Characters & Entities

• Krauñcī
• Krauñca
• Raivataka (mountain)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Separation and sorrow unfold within karma’s web; rebirth follows destiny’s momentum until the soul meets purifying sacred places and dharmic guidance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The wider Prabhāsa sacred geography, specifically Mount Raivataka, within the Vastrāpatha māhātmya context.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the verse sets up the karmic backstory tied to the sacred locale.