Adhyaya 278

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि शूलस्थानमिति श्रुतम् । देविकायास्तटे रम्ये भास्करं वारितस्करम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే మహాదేవీ, తదుపరి ‘శూలస్థానం’ అని ప్రసిద్ధమైన స్థలానికి వెళ్లవలెను. దేవికా నది రమ్య తీరమున ‘వారితస్కర’ (దొంగలను నిరోధించువాడు) భాస్కరుడు విరాజిల్లుచున్నాడు.

Verse 2

यत्रातपत्तपो घोरं वाल्मीकिर्मुनिपुंगवः । वाल्मीकिनामा विप्रर्षिर्यत्र सिद्धो महामुनिः

అక్కడ మునిపుంగవుడైన వాల్మీకి ఘోర తపస్సు ఆచరించాడు. అదే స్థలమున ‘వాల్మీకి’ అనే బ్రాహ్మణ-ఋషి మహాముని సిద్ధిని పొందెను.

Verse 3

यत्र सप्तर्षयो मुष्टास्तेनैव मुनिना प्रिये । तस्यैव पश्चिमे भागे मरीचिप्रमुखा द्विजाः

హే ప్రియే, అక్కడే ఆ మునియే సప్తర్షులను ‘ముష్ట’గా, అనగా బిగిగా పట్టి నిలిపెను. ఆ స్థలపు పశ్చిమ భాగమున మరీచి మొదలైన ద్విజులు నివసించుచున్నారు.

Verse 4

देव्युवाच । कथं तु सिद्धो वाल्मीकिः कथं चौर्येऽकरोन्मनः । कथं सप्तर्षयो मुष्टा एतन्मे वद शंकर

దేవి పలికెను—వాల్మీకి ఎలా సిద్ధిని పొందెను? అతడు దొంగతనమున మనస్సు ఎలా పెట్టెను? సప్తర్షులు ఎలా బంధింపబడ్డారు? హే శంకరా, ఇది నాకు చెప్పుము.

Verse 5

ईश्वर उवाच । आसीत्पूर्वं द्विजो देवि नाम्ना ख्यातः शमीमुखः । गार्हस्थ्ये वर्तमानस्य तस्य पुत्रो व्यजायत । वैशाख इति नाम्नाऽसौ रौद्रकर्मा व्यजायत

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే దేవీ, పూర్వము ‘శమీముఖ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉండెను. అతడు గార్హస్థ్యములో ఉండగా ఒక కుమారుడు జన్మించెను; అతని పేరు వైశాఖ, అతడు రౌద్రకర్మలలో ప్రవృత్తుడయ్యెను.

Verse 6

मुक्त्वैकां गुरुशुश्रूषां नान्यत्किंचिदसौ द्विजः । अकरोच्छोभनं कर्म दिवाप्रभृति नित्यशः

గురు-శుశ్రూష అనే ఒక్క సేవ తప్ప ఆ ద్విజుడు మరే శుభకర్మను చేయలేదు. ఉదయం మొదలుకొని అతడు నిత్యం అనుచితమైన, అశోభనమైన ప్రవర్తనలోనే ఉండేవాడు.

Verse 7

अथ कालेन महता पितरौ तस्य तौ प्रिये । वार्द्धक्यभावमापन्नौ भर्तव्यौ तस्य विह्वलौ

కాలం చాలా గడిచిన తరువాత అతని ప్రియ తల్లిదండ్రులు వృద్ధాప్య స్థితికి చేరారు. బలహీనులై, వ్యాకులులై, పోషణ కోసం అతనిపైనే ఆధారపడ్డారు.

Verse 8

स नित्यं पदवीं गत्वा मुष्ट्वा लोकान्स्वशक्तितः । द्रव्यमादाय पितरौ भार्यां चापि पुपोष च

అతడు ప్రతిరోజూ రహదారికి వెళ్లి తన శక్తి మేరకు ప్రజలను దోచేవాడు. దోచిన ధనాన్ని తీసుకొని తల్లిదండ్రులనూ భార్యనూ పోషించేవాడు.

Verse 9

कस्यचित्त्वथ कालस्य तेन मार्गेण गच्छतः । सप्तर्षींश्च तदापश्यत्तीर्थयात्रापरायणान्

తరువాత ఒక సమయంలో, అదే మార్గంలో వెళ్తూ అతడు సప్తర్షులను చూశాడు; వారు తీర్థయాత్రలో పూర్తిగా నిమగ్నులై ఉన్నారు.

Verse 10

तान्दृष्ट्वा यष्टिमुद्यम्य भर्त्सयन्प रुषाक्षरैः । वाक्यैरुवाच तान्सर्वांस्तिष्ठध्वमिति भूरिशः

వారిని చూసి అతడు దండాన్ని ఎత్తి, కఠినాక్షరాలతో దూషిస్తూ అందరితో—“నిలువండి!” అని ఆజ్ఞాపించాడు; అతడు మహా దురహంకారి.

Verse 11

अथ ते मुनयः शांताः समलोष्टाश्मकांचनाः । समाः शत्रौ च मित्रे च रोषरागविवर्जिताः

అప్పుడు ఆ మునులు శాంతస్వరూపులు; మట్టిగడ్డ, రాయి, బంగారం అన్నిటినీ సమానంగా చూచారు. శత్రువులోనూ మిత్రులోనూ సమభావం, కోపరాగరహితులు.

Verse 12

अस्माकं दर्शनं चास्य संभाष्यमृषिभिः सह । संजातं निष्फलं मा स्यादित्युवाचांगिरा वचः

“అతని దర్శనం, ఋషులతో కూడిన ఈ సంభాషణ—మనది—నిష్ఫలమైపోకూడదు” అని అంగిరా ముని పలికాడు.

Verse 13

अंगिरा उवाच । भोभोस्तस्कर मे वाक्यं शृणुष्वावहितः क्षणात् । आत्मनस्तु हितार्थाय सत्यं चैव वदाम्यहम् । तव कः पोष्यवर्गोऽस्ति तच्च सर्वं वदस्व मे

అంగిరా ముని అన్నాడు—“ఓ దొంగవాడా, క్షణమాత్రం జాగ్రత్తగా నా మాట విను. నీ హితార్థమే నేను సత్యం చెబుతున్నాను. నీ ఆధారంగా ఎవరు జీవిస్తున్నారు? వారందరినీ నాకు చెప్పు.”

Verse 14

तस्कर उवाच । स्यातां मे पितरौ वृद्धौ भार्यैकाऽपत्यवर्ज्जिता । एका दासी ह्यहं षष्ठो नान्यदस्त्यधिकं मुने

దొంగ అన్నాడు—“నాకు వృద్ధులైన తల్లిదండ్రులు ఇద్దరు, సంతానం లేని ఒక భార్య ఉంది. ఒక దాసి ఉంది; నేను ఆరవ వాడిని. మునీ, దీనికన్నా మరేమీ లేదు.”

Verse 15

अंगिरा उवाच । गत्वा पृच्छस्व तान्सर्वान्पुष्टान्पापार्जितैर्धनैः । अहं करोमि पापानि सर्वे यूयं तु भक्षकाः

అంగిరా ముని అన్నాడు—“వెళ్లి, పాపార్జిత ధనంతో పోషింపబడుతున్న వారందరినీ అడుగు—‘పాపాలు నేను చేస్తాను, భోగం మాత్రం మీరు అందరూ అనుభవిస్తారు’ అని.”

Verse 16

तत्पापं भविता कस्य कथयंत्विति मे लघु । तथैव गत्वा पप्रच्छ पितरौ तावथोचतुः

అతడు—“ఆ పాపం ఎవరిది అవుతుంది? త్వరగా నాకు చెప్పండి” అని అన్నాడు. అట్లే వెళ్లి తల్లిదండ్రులను అడిగాడు; అప్పుడు వారు ఇద్దరూ పలికారు.

Verse 17

मातापितरावूचतुः । एकः पापानि कुरुते फलं भुंक्ते महा जनः । भोक्तारो विप्रमुच्यंते कर्ता दोषेण लिप्यते

తల్లిదండ్రులు అన్నారు—“ఒకడు పాపాలు చేస్తాడు; ఫలాన్ని మాత్రం ఏదో ‘మహాజనుడు’ అనుభవిస్తాడు. కేవలం భోగించేవారు విడిపోవచ్చు; కానీ కర్త దోషంతో లిప్తుడవుతాడు.”

Verse 18

यः करोत्यशुभं कर्म कुटुंबार्थं तु मंदधीः । आत्मा न वल्लभस्तस्य नूनं पुंसः सुपापिनः

కుటుంబార్థం కోసం మందబుద్ధి వాడు అశుభకర్మ చేస్తే, అతడు నిశ్చయంగా మహాపాపి; అతనికి తన ఆత్మ కూడా ప్రియమై ఉండదు.

Verse 19

ईश्वर उवाच । तयोः स वचनं श्रुत्वा पुनर्भीतमनास्तदा । तयोस्तु संनतिं कृत्वा पितरौ पुनरब्रवीत्

ఈశ్వరుడు అన్నాడు—వారి మాటలు విని అతడు మళ్లీ హృదయంలో భయపడెను. వారికి నమస్కరించి తల్లిదండ్రులతో మరల పలికెను.

Verse 20

युवाभ्यां हितमेवाहं यत्करोम्यशुभं क्वचित् । तस्यांशं भुज्यते किंचिद्युवाभ्यां वा न वोच्यताम्

నేను ఎప్పుడైనా అశుభం చేసినా, అది మీ ఇద్దరి హితానికే. కాబట్టి దానిలో కొంత భాగాన్ని మీరు అనుభవించండి—లేదా కనీసం నన్ను ఆపవద్దు.

Verse 21

पितरावूचतुः । पूर्वे वयसि पुत्र त्वमावाभ्यां पाल्य एव हि । उत्तरे तु वयं पाल्याः सम्यक्पुत्र त्वया पुनः

తల్లిదండ్రులు పలికిరి—పుత్రా, నీ బాల్యవయస్సులో నిన్ను మేమిద్దరం తప్పక పోషించాము; కానీ మా వృద్ధాప్యంలో మమ్మల్ని నీవు మళ్లీ సమ్యకంగా పోషించవలెను।

Verse 22

इतरेतरधर्मोऽयं निर्दिष्टः पद्मयोनिना । आवाभ्यां यत्कृतं कर्म युष्मदर्थं शुभाशुभम् । भोक्ष्यामो वयमेवेह तत्सर्वं नात्र संशयः

ఈ పరస్పర ధర్మాన్ని పద్మయోని (బ్రహ్మ) ఉపదేశించాడు. మీ కోసము మేము చేసిన శుభాశుభ కర్మఫలమంతా మేమే ఇక్కడ అనుభవిస్తాము; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 23

अथ त्वमपि यद्वत्स प्रकरोषि शुभाशुभम् । भोक्ष्यसे सकलं तद्वत्स्वयं नान्यः परत्र च

అలాగే వత్సా, నీవు ఏ శుభమో అశుభమో చేయుదువో, దాని ఫలమంతా నీవే స్వయంగా అనుభవించెదవు; పరలోకంలో మరెవ్వరూ కాదు।

Verse 24

अवश्यं स्वयमश्नाति कृतं कर्म शुभाशुभम् । तस्मान्नरेण कर्तव्यं शुभं कर्म विपश्चिता

మనిషి చేసిన శుభాశుభ కర్మఫలాన్ని తప్పక తానే అనుభవిస్తాడు. కనుక వివేకి పురుషుడు శుభకర్మనే చేయవలెను।

Verse 25

चौर्यं वाथ कृषिं वाथ कुसीदं वाथ पुत्रक । वाणिज्यमथवा प्रेष्यं कृत्वाऽस्माकं च भोजनम् । अहर्निशं त्वया देयं न दोषोऽस्मासु पुत्रक

పుత్రా, దొంగతనముచేసి గానీ, వ్యవసాయముచేసి గానీ, వడ్డీకి ఇచ్చి గానీ, వ్యాపారమో సేవయో చేసి గానీ—ఏ విధమైనా మా భోజనాన్ని నీవు అహర్నిశం సమర్పించవలెను. ఇందులో మా దోషం లేదు, పుత్రా।

Verse 26

ताभ्यां तद्वचनं श्रुत्वा ततो भार्यामभाषत । तदेव वाक्यं साऽवोचद्यत्प्रोक्तं गुरुभिः पुरा । ततो वैराग्यमापन्नो वैशाखो मुनिसत्तमः

వారి మాటలు విని అతడు తన భార్యతో పలికెను. భార్య కూడా పూర్వం గురువులు ఉపదేశించిన అదే వాక్యాన్ని మళ్లీ చెప్పెను. అప్పుడు మునిశ్రేష్ఠుడు వైశాఖుడు వైరాగ్యాన్ని పొందెను.

Verse 27

गर्हयन्नेवमात्मानं भूयोभूयः सुदुःखितः । धिङ्मां दुष्कृतकर्माणं पापकर्मरतं सदा

ఇలా అత్యంత దుఃఖంతో అతడు మళ్లీ మళ్లీ తనను తానే గర్హించి ఇలా అన్నాడు—“ధిక్ నాకు! నేను దుష్కృతకర్మచేసేవాడను, ఎల్లప్పుడూ పాపకర్మలో ఆసక్తుడను.”

Verse 28

विवेकेन परित्यक्तं सत्संगेन विवर्जितम् । यः करोति नरः पापं न सेवयति पंडितान् । न चात्मा वल्लभस्तस्य एतन्मे वर्तते हृदि

“వివేకాన్ని విడిచి, సత్సంగం లేక పాపం చేసే వాడు, పండితులను సేవించని వాడు—తన ఆత్మకే ప్రియుడు కాడు. ఈ భావమే నా హృదయంలో నిలిచియున్నది.”

Verse 29

एवं विकल्पहृदयो गत्वा स ऋषिसन्निधौ । उवाच श्लक्ष्णया वाचा गम्यतामिति सादरम्

ఇలా సందేహ-చింతనలతో కలత చెందిన హృదయంతో అతడు ఋషుల సన్నిధికి వెళ్లి, మృదువాక్యాలతో సాదరంగా ఇలా అన్నాడు—“ఆజ్ఞ ఉంటే నేను వెళ్లుదును.”

Verse 30

वृसी प्रगृह्यतामेषा तथैव च कमण्डलुः । वल्कलानि च चीराणि मृगचर्माण्यशेषतः

“దయచేసి ఈ వృసీ (ఆసనం) తీసుకొనండి, అలాగే ఈ కమండలువును; ఇంకా వల్కలవస్త్రాలు, చీరలు, సమస్త మృగచర్మాలను కూడా స్వీకరించండి.”

Verse 31

क्षम्यतामपराधो मे दीनस्य कृपणस्य च । सत्संगेन वियुक्तस्य मूर्खस्य मुनिसत्तमाः

హే మునిశ్రేష్ఠులారా, నా అపరాధాన్ని క్షమించండి. నేను దీనుడను, కృపణుడను; సత్సంగం నుండి విడిపోయిన మూర్ఖుడను.

Verse 32

अद्यप्रभृति निवृत्तः कर्मणोऽस्याहमेव च । रौद्रस्य सुनृशंसस्य साधुभिर्गर्हितस्य च । तस्मात्कथयतास्माकं निवृत्तिं चास्य कर्मणः

ఈ రోజు నుంచే నేను ఈ కర్మ నుండి స్వయంగా విరమిస్తున్నాను—ఇది క్రూరమైనది, అతి నిర్దయమైనది, సద్జనులు నిందించినది. కాబట్టి దీన్ని పూర్తిగా ఎలా మానాలో చెప్పండి.

Verse 33

येन युष्मत्प्रसादेन पापान्मोक्षमहं व्रजे । उपवासोऽथ मन्त्रो वा नियमो वाथ संयमः

మీ ప్రసాదం వల్ల నేను పాపం నుండి మోక్షాన్ని ఎలా పొందగలను? ఉపవాసమా, మంత్రమా, నియమ-వ్రతమా, లేక సంయమమా?

Verse 34

ऋषय ऊचुः । साधु पृष्टं त्वया वत्स तत्त्वमेकमनाः शृणु । संगृह्य कीर्तयिष्यामस्त्वयाऽख्येयं न कस्यचित्

ఋషులు అన్నారు—వత్సా, నీవు మంచి ప్రశ్న అడిగావు. ఏకాగ్ర మనస్సుతో ఒక్క పరమ తత్త్వాన్ని విను. మేము సంక్షేపంగా చెబుతాము; ఇది అందరికీ చెప్పదగినది కాదు.

Verse 35

तेन जप्तेन पापत्मन्मोक्षं प्राप्स्यसि निश्चितम् । झाटघोटस्त्वया कीर्त्त्यो मन्त्रोऽयं चतुरक्षरः

ఆ మంత్రాన్ని జపిస్తే, ఓ పాపాత్మా, నీవు నిశ్చయంగా మోక్షాన్ని పొందుతావు. ‘ఝాటఘోట’—ఇది నాలుగు అక్షరాల మంత్రం; నీవు దీనిని జపించాలి.

Verse 36

सर्वपापहरो नृणां स्वर्गमोक्षफलप्रदः । स तदैवं हि तैः प्रोक्तो वैशाखो मुनिपुंगवैः । तस्थौ जाप्यपरो नित्यं गतास्ते मुनिपुंगवाः

ఇది మనుష్యుల సమస్త పాపాలను హరించి స్వర్గమోక్ష ఫలాలను ప్రసాదిస్తుంది—అని మునిపుంగవులు వైశాఖునికి ఉపదేశించారు. అతడు నిత్యం జపపరాయణుడై నిలిచెను; ఆ మునివరులు అక్కడి నుండి ప్రయాణమయ్యారు.

Verse 37

तस्यैवं जपतो देवि देविकायास्तटे शुभे । अनिशं गुरु भक्तस्य समाधिः समपद्यत

హే దేవి! దేవికా నదీ శుభ తీరంలో ఇలా జపం చేస్తూ ఉండగా, గురుభక్తుడైన అతనికి నిరంతరంగా, అవిచ్ఛిన్నంగా సమాధి స్వయంగా సిద్ధించింది.

Verse 38

क्षुत्पिपासा तदा नष्टा शुद्धिमायात्कलेवरम्

అప్పుడు ఆకలి దాహాలు నశించాయి; అతని దేహం శుద్ధిని పొందింది.

Verse 39

मंत्रे तीर्थे द्विजे देवे दैवज्ञे भेषजे गुरौ । यादृशी भाव ना यस्य सिद्धिर्भवति तादृशी

మంత్రం, తీర్థం, ద్విజుడు, దేవుడు, దైవజ్ఞుడు, వైద్యుడు, గురువు—వారిపట్ల మనలో ఏ విధమైన భావన ఉంటే, సిద్ధి కూడా అటువంటిదే అవుతుంది.

Verse 40

निर्मलोऽयं स्वभावेन परमात्मा यथा हितः । उपाधिसंगमासाद्य विकारं स्फटिको यथा

ఈ పరమాత్మ స్వభావతః నిర్మలుడు, హితప్రదుడు; కానీ ఉపాధుల సంగమంతో వికారం పొందినట్టుగా కనిపిస్తాడు—పక్కన ఉన్న వస్తువుల వర్ణంతో స్ఫటికం మారినట్టుగా అనిపించునట్లు.

Verse 41

यथा च भ्रमरी वंध्या लब्ध्वा जीवमणुं क्वचित् । स्वस्थाने स्थाप्य तं ध्यायेद्भ्रमरी ध्यानसंयुता

ఎలాగైతే వంధ్య భ్రమరీ ఎక్కడో ఒక చిన్న జీవకీటకాన్ని పొందీ, దానిని తన నివాసంలో స్థాపించి, ధ్యానసమాయుక్తగా దానినే నిరంతరం ధ్యానిస్తుంది।

Verse 42

स तु तद्ध्यानसंवृद्धो जीवो भवति तादृशः । अन्ययोन्युद्भवो वापि तथा निदर्शनं सताम्

ఆ జీవి ఆ ధ్యానంతోనే వృద్ధి పొంది, అదే స్వభావముగా మారుతుంది; అలాగే ఒక యోనినుండి మరొక యోని ఉద్భవమూ—సత్పురుషుల దృష్టాంతముగా చెప్పబడింది।

Verse 43

आदिष्टो गुरुणा यश्च विकल्पं यदि गच्छति । नासौ सिद्धिमवाप्नोति मंदभाग्यो यथा निधिम्

గురువు ఉపదేశించినప్పటికీ ఎవడు సందేహ-వికల్పంలో పడతాడో, ఆ మందభాగ్యుడు గుప్తనిధిని పొందనివాడిలా సిద్ధిని పొందడు।

Verse 44

एवं वर्षसहस्राणि समतीतानि भूरिशः । तस्य जाप्यपरस्यैव अमृतत्वं गतस्य च

ఇలా అనేక సహస్ర సంవత్సరాలు గడిచాయి; జపమాత్రమే పరమంగా ఉన్న అతనికి అమృతత్వస్థితి కూడా లభించింది।

Verse 45

ततः कालक्रमेणैव वल्मीकेन स वेष्टितः । येनासौ सर्वतो व्याप्तो न च तं स बुबोध वै

తర్వాత కాలక్రమేణ అతడు వల్మీకంతో ఆవరించబడెను; అది అతనిని అన్ని వైపులా వ్యాపించి కప్పివేసింది, అయినా అతడు దానిని గ్రహించలేదు।

Verse 46

कस्यचित्त्वथकालस्य मुनयस्ते समागताः । तं प्रदेशं तु संप्रेक्ष्य सहाय्यमितरेतरम् । ऊचुः परस्परं सर्वे दत्त्वा चैव करैः करम्

కొంతకాలానంతరం ఆ మునులు అక్కడికి చేరారు. ఆ ప్రాంతాన్ని చూసి వారు పరస్పరం సహాయం చేసుకొని, అందరూ చేతిలో చేయి కలిపి ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుకున్నారు.

Verse 47

ऋषय ऊचुः । अत्रासौ तस्करः प्राप्तो वैशाखो दारुणाकृतिः । येन सर्वे वयं मुष्टा अस्मि न्स्थाने समागताः

ఋషులు అన్నారు—“ఇక్కడే భయంకరాకారుడైన ఆ దొంగ వైశాఖుడు వచ్చాడు; అతని వల్ల మేమందరం దోచబడినవారమై, ఈ స్థలంలోనే సమాగమమయ్యాము.”

Verse 48

एवं संजल्पमानास्ते शुश्रुवुः शब्दमुत्तमम् । वल्मीकमध्यतो व्यक्तं ततस्ते कौतुकान्विताः

ఇలా పరస్పరం మాట్లాడుకుంటుండగా, వల్మీకం మధ్య నుంచి స్పష్టంగా వెలువడిన ఒక ఉత్తమ శబ్దాన్ని వారు విన్నారు; అప్పుడు వారు ఆశ్చర్యం, కుతూహలంతో నిండిపోయారు.

Verse 49

अखनंस्तत्र वल्मीकं कुशीभिः पर्वतोपमम्

అప్పుడు వారు కుశగడ్డి సాధనాలతో పర్వతంలా ఉన్న ఆ వల్మీకాన్ని తవ్వడం ప్రారంభించారు.

Verse 50

अथ ते ददृशुस्तत्र विशाखं मुनिसत्तमाः । जपंतमसकृन्मत्रं तमेव चतुरक्षरम्

అప్పుడు ఆ మునిశ్రేష్ఠులు అక్కడ విశాఖుణ్ని చూశారు; అతడు అదే నాలుగు అక్షరాల మంత్రాన్ని నిరంతరం జపిస్తూ ఉన్నాడు.

Verse 51

तं समाधिगतं ज्ञात्वा भेषजैर्योगसंमतैः । ममर्दुः सर्वतो विप्रास्तत्र सुप्ततनौ भृशम्

అతను సమాధి స్థితిలో ఉన్నాడని గ్రహించి, బ్రాహ్మణులు యోగశాస్త్ర సమ్మతమైన మూలికలతో అతని నిద్రాణమైన శరీరాన్ని అన్ని వైపులా గట్టిగా మర్దన చేశారు.

Verse 52

ततोऽब्रवीदृष्रीन्सर्वान्स्वमर्थं गृह्यतां द्विजाः । युष्मदीयं गृहीतं यत्पा पेनाकृतबुद्धिना

అప్పుడు అతను ఋషులందరితో ఇలా అన్నాడు—'ఓ ద్విజులారా! పాపబుద్ధితో మరియు అజ్ఞానంతో నేను మీ నుండి గ్రహించిన మీ ధనాన్ని తిరిగి తీసుకోండి.'

Verse 53

गम्यतां तीर्थयात्रायां सर्वे मुक्ता मया द्विजाः । वाच्यौ मे पितरौ गत्वा तथा भार्या द्विजोत्तमाः

'ఓ ద్విజులారా! మీరందరూ తీర్థయాత్రలకు వెళ్ళండి, నేను మిమ్మల్ని విముక్తులను చేశాను. ఓ ద్విజోత్తములారా! వెళ్ళిన తర్వాత నా తల్లిదండ్రులకు మరియు నా భార్యకు నా మాటలు తెలియజేయండి.'

Verse 54

सर्व संगपरित्यक्तो विशाखः समपद्यत । दर्शनं कांक्षते नैव भवद्भिस्तु यथा पुरा

విశాఖుడు సకల సంగములను పరిత్యజించి నూతన స్థితిని పొందాడు. అతను పూర్వం వలె మీ దర్శనాన్ని లేదా సాంగత్యాన్ని ఏమాత్రం కోరుకోవడం లేదు.

Verse 55

ऋषय ऊचुः । बहुवर्षाण्यतीतानि तवात्र वसतो मुने । सर्वे ते निधनं प्राप्ता ये चान्ये ते कुटुंबिनः

ఋషులు పలికారు—'ఓ మునీ! నీవు ఇక్కడ నివసిస్తుండగా అనేక సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి. నీ బంధువులు మరియు నీ కుటుంబ సభ్యులందరూ మరణించారు.'

Verse 56

वयं चिरात्समायाताः स्थानेऽस्मिन्मुनिसत्तमाः । स त्वं सिद्धिमनुप्राप्तो मंत्रादस्मादसंशयम्

ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, మేము చాలా కాలం తరువాత ఈ స్థలానికి వచ్చాము. నీవు ఈ మంత్రం ద్వారానే నిస్సందేహంగా సిద్ధిని పొందావు.

Verse 57

यस्मात्त्वं मंत्रमेकाग्रो ध्यायन्वल्मीकमाश्रितः । तस्माद्वाल्मीकिनामा त्वं भविष्यसि महीतले

నీవు వల్మీకాన్ని (చీమల పుట్ట) ఆశ్రయించి ఏకాగ్రచిత్తంతో మంత్రాన్ని ధ్యానించినందున, భూమిపై నీవు ‘వాల్మీకి’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందుతావు.

Verse 58

स्वच्छंदा भारती देवी जिह्वाग्रे ते भविष्यति । कृत्वा रामायणं काव्यं ततो मोक्षं गमिष्यसि

స్వేచ్ఛగా సంచరించే భారతి దేవి (సరస్వతి) నీ నాలుక అగ్రభాగంలో నివసిస్తుంది. రామాయణ మహాకావ్యాన్ని రచించి అనంతరం నీవు మోక్షాన్ని పొందుతావు.

Verse 59

विशाख उवाच । गृह्यतां द्विजशार्दूलाः प्रसन्ना गुरुदक्षिणाम् । येनाहमनृणो भूत्वा करोमि सुमहत्तपः

విశాఖుడు అన్నాడు—ఓ ద్విజశార్దూలులారా, ప్రసన్నులై ఈ గురుదక్షిణను స్వీకరించండి; అప్పుడు నేను ఋణముక్తుడై మహత్తపస్సు చేయగలను.

Verse 60

ऋषय ऊचुः । एषा नो दक्षिणा विप्र यस्त्वं सिद्धिमुपागतः । सर्वकामसमृद्धात्मा कृतकृत्या वयं मुने

ఋషులు అన్నారు—ఓ విప్రా, మా దక్షిణ ఇదే: నీవు సిద్ధిని పొందావు. నీ ఆత్మ అన్ని కోరికలతో సమృద్ధి చెందింది; ఓ మునీ, మేము కృతకృత్యులమయ్యాము.

Verse 61

वरं वरय भूयस्त्वं यस्ते मनसि वर्तते

మరల ఒక వరం కోరుకో—నీ మనసులో నిలిచినదేదైనా।

Verse 62

वाल्मीकिरुवाच । भवंतो यदि तुष्टा मे यदि देयो वरो मम । कथ्यतां तर्हि मे शीघ्रं को देवो ह्यत्र संस्थितः । देविकायास्तटे रम्ये सर्वकामफलप्रदः

వాల్మీకి అన్నాడు—మీరు నాపై సంతుష్టులై, నాకు వరం ఇవ్వదలచితే, త్వరగా చెప్పండి: దేవికా నది రమ్య తీరంలో ఇక్కడ ఏ దేవుడు ప్రతిష్ఠితుడై ఉన్నాడు, సర్వకామఫలప్రదుడైనవాడు?

Verse 63

ऋषय ऊचुः । शृणुष्वैकमना विप्र यो देवश्चात्र संस्थितः । पश्य निंबमिमं विप्र बहुशाखाप्रविस्तरम्

ఋషులు అన్నారు—ఏకాగ్ర మనస్సుతో విను, ఓ విప్రా, ఇక్కడ ఏ దేవుడు ప్రతిష్ఠితుడై ఉన్నాడో. ఓ విప్రా, ఈ వేపచెట్టును చూడు—అనేక శాఖలతో విస్తరించినది.

Verse 64

अस्य मूले स्थितः सूर्य्यः कल्पादौ ब्रह्मणोंऽशजः । तमाराधय यत्तेसावस्य स्थानस्य देवता

ఈ వృక్ష మూలంలో సూర్యుడు నిలిచియున్నాడు; కల్పాది కాలంలో బ్రహ్మాంశంగా ఉద్భవించినవాడు. ఆయనను ఆరాధించు; ఆయనే ఈ స్థలానికి అధిష్ఠాత దేవుడు.

Verse 65

सूर्यक्षेत्रं समाख्यातमिदं गव्यूतिमात्रकम् । अत्र स्थाने स्थिता येपि तेषां स्वर्गो ध्रुवं भवेत्

ఈ స్థలం ‘సూర్యక్షేత్రం’ అని ప్రసిద్ధి; దీని పరిమాణం కేవలం ఒక గవ్యూతి మాత్రమే. ఈ స్థలంలో నివసించేవారికైనా స్వర్గప్రాప్తి నిశ్చయంగా కలుగుతుంది.

Verse 66

अद्यप्रभृति विप्रेन्द्र मूलस्थानमिति श्रुतम् । स्थानं सूर्यस्य विप्रेन्द्र कार्या चात्र त्वया स्थितिः

ఈ రోజు నుంచే, ఓ విప్రేంద్రా, ఇది ‘మూలస్థానం’ అని ప్రసిద్ధి పొందును. ఇది సూర్యదేవుని ఆసనం; కాబట్టి, ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, నీవు ఇక్కడే నివసించవలెను.

Verse 67

अद्यप्रभृति विप्रेंद्र तीर्थमेतन्महीतले । गमिष्यति परां ख्यातिं देविकातटमाश्रितम्

ఈ రోజు నుంచే, ఓ విప్రేంద్రా, దేవికా నది తీరాన్ని ఆశ్రయించిన ఈ తీర్థం భూమిపై పరమ ఖ్యాతిని పొందును; సర్వత్ర పూజ్యమగును.

Verse 68

वयं मुष्टा यतो विप्र मूलस्थाने पुरा स्थिताः । मूलस्थानेति वै नाम लोके ख्यातिं गमिष्यति

ఓ బ్రాహ్మణా, మేము పూర్వం ‘మూలస్థానం’లో నివసించినందున మాకు ‘ముష్టా’ అనే పేరు వచ్చింది; అలాగే ‘మూలస్థానం’ అనే నామం లోకంలో ప్రసిద్ధి పొందును.

Verse 69

अत्र ये मानवा भक्त्या स्नानं सूर्यस्य संगमे । उत्तरे तु करिष्यंति ते यास्यंति त्रिविष्टपम्

భక్తితో ఇక్కడ సూర్య-సంగమంలో స్నానం చేసి, అనంతరం విధిగా ‘ఉత్తర’ (సమాప్తి కర్మ) నిర్వహించే వారు త్రివిష్టపం (స్వర్గం) చేరుదురు.

Verse 70

तर्पणं तिलमिश्रेण जलेन द्विजसत्तमाः । गयाश्राद्धसमा तुष्टिः पितॄणां च भविष्यति

ఓ ద్విజసత్తమా, ఇక్కడ నువ్వులతో కలిపిన జలంతో తర్పణం చేస్తే పితృదేవతల తృప్తి గయా-శ్రాద్ధంతో సమానమై మహాఫలాన్ని ఇస్తుంది.

Verse 71

अत्र ये मानवा भक्त्या श्राद्धं दास्यंति सत्तमाः । शाकमूलफलैर्वापि सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः

ఇక్కడ భక్తితో శ్రాద్ధాన్ని అర్పించే సజ్జనులు—కూరలు, మూలాలు, ఫలాలతో అయినా—సమ్యక్ శ్రద్ధా-శుద్ధభావాలతో ఆ కర్మను యథావిధిగా నిర్వహిస్తారు।

Verse 72

तेषां यास्यंति पितरो मोक्षं नैवात्र संशयः

వారి పితృదేవతలు మోక్షాన్ని పొందుతారు—ఇందులో ఇక్కడ ఏ సందేహమూ లేదు।

Verse 73

अपि कीटपतंगा ये पक्षिणः पशवो मृगाः । तृषार्ता जलसंस्पर्शाद्यास्यंति परमां गतिम्

కీటపతంగాలు, పక్షులు, పశువులు, మృగాలు కూడా—దాహంతో బాధపడితే—ఈ నీటిని కేవలం తాకినంత మాత్రాన పరమగతిని పొందుతాయి।

Verse 74

वयमेव सदात्रस्थाः श्रावणे मासि सत्तम । पौर्णमास्यां भविष्यामस्तव स्नेहादसंशयम्

ఓ సత్తమా! మేము ఎల్లప్పుడూ ఇక్కడే నివసిస్తాము; శ్రావణ మాసపు పౌర్ణమినాడు నీ స్నేహం వల్ల నిస్సందేహంగా ప్రత్యక్షమవుతాము।

Verse 75

तस्मिन्नहनि यस्तोयैः पितॄन्संतर्पयिष्यति । तस्याष्टादशकुष्ठानि क्षयं यास्यंति तत्क्षणात्

ఆ రోజున ఎవడు ఆ జలాలతో పితృదేవతలకు తర్పణం చేస్తాడో, అతని పద్దెనిమిది రకాల కుష్ఠరోగాలు క్షణమాత్రంలో నశిస్తాయి।

Verse 76

कपालोदुम्बराख्येंद्रमण्डलाख्यविचर्चिकाः । ऋष्यचर्मैककिटिभसिध्मालसविपादिकाः

కపాల, ఉదుంబర, ఇంద్రమండల, విచర్చిక; ఋష్యచర్మ, ఏకకిటిభ, సిద్ధ్మా, ఆలస, విపాదిక—ఇవి పేర్లతో చెప్పబడిన చర్మరోగాలు.

Verse 77

दद्रुसिता रुचिस्फोटं पुण्डरीकं सकाकणम् । पामा चर्मदलं चेति कुष्ठान्यष्टादशैव तु

దద్రు, సితా, రుచిస్ఫోట, పుండరీక, సకాకణ, పామా, చర్మదల—ఇవన్నీ నిజంగా కుష్ఠానికి చెందిన పద్దెనిమిది భేదాలలోనివి.

Verse 78

गमिष्यंति न संदेह इत्युक्त्वांतर्दधुश्च ते । ऋषिः सिषेवे च रविं चक्रे रामायणं ततः

“వారు తప్పక వెళ్లిపోతారు, సందేహం లేదు” అని చెప్పి వారు అంతర్ధానమయ్యారు. అనంతరం ఋషి రవిని (సూర్యదేవుని) సేవించి, తరువాత రామాయణాన్ని రచించాడు.

Verse 79

तस्मात्पश्येच्च तं देवं सर्वयज्ञफलप्रदम् । शृणुयाच्च कथां चैनां सर्वपातकनाशिनीम्

కాబట్టి సమస్త యజ్ఞఫలాలను ప్రసాదించే ఆ దేవుని దర్శించాలి; అలాగే సమస్త పాపాలను నశింపజేసే ఈ కథను వినాలి.

Verse 278

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये देविकामाहात्म्यमूलस्थानमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टसप्तत्युत्तर द्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, ఏడవ ప్రభాసఖండంలో, మొదటి ‘ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్య’ విభాగంలో ‘దేవికామాహాత్మ్యము మరియు మూలస్థానమాహాత్మ్యవర్ణనము’ అనే రెండువందల డెబ్బై ఎనిమిదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.