Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 66

Devanagari script

अद्यप्रभृति विप्रेन्द्र मूलस्थानमिति श्रुतम् । स्थानं सूर्यस्य विप्रेन्द्र कार्या चात्र त्वया स्थितिः

Transliteration

adyaprabhṛti viprendra mūlasthānamiti śrutam | sthānaṃ sūryasya viprendra kāryā cātra tvayā sthitiḥ

Translation

ఈ రోజు నుంచే, ఓ విప్రేంద్రా, ఇది ‘మూలస్థానం’ అని ప్రసిద్ధి పొందును. ఇది సూర్యదేవుని ఆసనం; కాబట్టి, ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, నీవు ఇక్కడే నివసించవలెను.

Word by Word

• अद्यप्रभृति: from today onward
• अद्यप्रभृति: Adhikarana (Time/काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय) + प्रभृति (अव्यय)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; कालवाचक अव्ययम्

• विप्रेन्द्र: O best of brāhmaṇas
• विप्रेन्द्र: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (विप्राणाम् इन्द्रः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचनम्

• मूलस्थानम्: the root-place
• मूलस्थानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (मूलस्य स्थानम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/वाक्य-समाप्ति-निपात (quotative)

• श्रुतम्: is heard/has been heard
• श्रुतम्: Kriya (Predicate)
• Type: Adjective
• Root: श्रु (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; भावे/कर्मणि प्रयोगः (it is heard)

• स्थानम्: the place
• स्थानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• सूर्यस्य: of the Sun
• सूर्यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचनम्

• विप्रेन्द्र: O best of brāhmaṇas
• विप्रेन्द्र: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः; पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचनम्

• कार्या: to be done/should be made
• कार्या: Karta-anvaya (Predicate necessity)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + यत् (कृदन्त)
• Form: यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/कर्तव्यता); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; ‘स्थिति’ इत्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषणम्

• त्वया: by you
• त्वया: Karta (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रितीया (3rd/तृतीया), एकवचनम्; सर्वनाम

• स्थितिः: residence/staying
• स्थितिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्थिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

Speaker

Ṛṣayaḥ (the sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mūlasthāna (Sūrya-sthāna)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: viprendra (a leading brāhmaṇa addressed)

Visual Art Cues

Scene: A sage-like brāhmaṇa is instructed by a divine/authoritative speaker that the place shall henceforth be called Mūlasthāna, a radiant solar seat; the landscape shows a riverbank with morning light and a simple hermitage.

Characters & Entities

• Sūrya
• Mūlasthāna
• Vālmīki (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Recognizing and dwelling in a deity’s sthāna strengthens spiritual life; sacred geography is also preserved through naming and remembrance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Sūrya-sthāna newly designated as ‘Mūla-sthāna’ within the Prabhāsa-kṣetra context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Residence (sthiti) at the Sūrya-sthāna is recommended as a spiritually meaningful observance.