Adhyaya 182

Verse 1

सूत उवाच । एवं पत्नीं समासाद्य गायत्रीं चतुराननः । संप्रहृष्टमना भूत्वा प्रस्थितो यज्ञमण्डपम्

సూతుడు పలికెను—ఇలా గాయత్రీని భార్యగా పొందిన చతుర్ముఖ బ్రహ్మ ఆనందభరిత హృదయంతో యజ్ఞమండపమునకు బయలుదేరెను।

Verse 2

गायत्र्यपि समादाय मूर्ध्नि तामरणिं मुदा । प्रतस्थे संपरित्यज्य गोपभावं विगर्हितम्

గాయత్రీ కూడా ఆనందంతో ఆ అరణిని శిరస్సుపై ఉంచుకొని, నిందితమైన గోపస్త్రీ వేషాన్ని విడిచి బయలుదేరెను।

Verse 3

वाद्यमानेषु वाद्येषु ब्रह्मघोषे दिवंगते । कलं प्रगायमानेषु गन्धर्वेषु समंततः

వాద్యములు మ్రోగుచుండగా, వేదఘోషము దివ్యలోకమునకు ఎగసుచుండగా, చుట్టూరా గంధర్వులు మధుర స్వరములతో పాడుచుండగా—

Verse 4

सर्वदेवद्विजोपेतः संप्राप्तो यज्ञमण्डपे । गायत्र्या सहितो ब्रह्मा मानुषं भावमाश्रितः

సర్వ దేవతలతోను ద్విజులతోను కూడి, గాయత్రీతో సహితుడై బ్రహ్మ మానవభావాన్ని ఆశ్రయించి యజ్ఞమండపమునకు చేరెను।

Verse 5

एतस्मिन्नंतरे चक्रे केशनिर्वपणं विधेः । विश्वकर्मा नखानां च गायत्र्यास्तदनंतरम्

అంతలో విశ్వకర్మ విధాత (బ్రహ్మ) యొక్క కేశనిర్వపణ సంస్కారము నిర్వహించి, వెంటనే గాయత్రీ నఖములను కత్తిరించెను।

Verse 6

औदुम्बरं ततो दण्डं पुलस्त्योऽस्मै समाददे । एणशृंगान्वितं चर्म मन्त्रवद्विजसत्तमाः

అనంతరం పులస్త్య ఋషి అతనికి ఔదుంబర కఠినంతో చేసిన దండాన్ని ఇచ్చెను; మంత్రోచ్చారణతో శ్రేష్ఠ ద్విజులు శృంగాలతో కూడిన మృగచర్మమును కూడా ప్రసాదించిరి।

Verse 7

पत्नीशालां गृहीत्वा च गायत्रीं मौनधारिणीम् । मेखलां निदधे चान्यां कट्यां मौंजीमयीं शुभाम्

పత్నీశాలాన్ని గ్రహించి, మౌనవ్రతంతో గాయత్రిని ధరిస్తూ, తరువాత తన నడుమున ముంజగడ్డితో చేసిన మరో శుభ మేఖలాన్ని ధరించెను।

Verse 8

ततश्चक्रे परं कर्म यदुक्तं यज्ञमंडपे । ऋत्विग्भिः सहितो वेधा वेदवाक्यसमादृतः

ఆపై యజ్ఞమండపంలో ఆజ్ఞాపించినట్లే పరమ కర్మను నిర్వహించెను; ఋత్వికులతో కూడిన విధాత బ్రహ్మా వేదవాక్యాలను గౌరవిస్తూ దానిని సంపూర్ణం చేసెను।

Verse 9

प्रवर्ग्ये जायमाने च तत्राश्चर्यमभून्महत् । जाल्मरूपधरः कश्चिद्दिग्वासा विकृताननः

ప్రవర్గ్య కర్మ జరుగుచుండగా అక్కడ మహద్భుతం సంభవించెను; దుష్టరూపధారి, దిక్కులనే వస్త్రంగా ధరించిన దిగంబరుడు, వికృత ముఖంతో ఎవరో ప్రత్యక్షమయ్యెను।

Verse 10

कपालपाणिरायातो भोजनं दीयतामिति । निषेध्यमानोऽपि च तैः प्रविष्टो याज्ञिकं सदः । स कृत्वाऽटनमन्याय्यं तर्ज्यमानोऽपि तापसैः

కపాలాన్ని చేతబట్టి వచ్చి—“భోజనం ఇవ్వండి!” అని అన్నాడు; వారు నిరోధించినా యాజ్ఞిక సభలో ప్రవేశించాడు. అన్యాయంగా తిరుగుతూ ఉండగా తపస్వులు గద్దించినా అతడు ఆగలేదు।

Verse 11

सदस्या ऊचुः । कस्मात्पापसमेतस्त्वं प्रविष्टो यज्ञमण्डपे । कपाली नग्नरूपो यो यज्ञकर्मविवर्जितः

సభ్యులు పలికిరి—పాపసహితుడవై నీవు యజ్ఞమండపములో ఎందుకు ప్రవేశించితివి? హే కపాలధారి, నగ్నరూపుడా, యజ్ఞకర్మవివర్జితుడా!

Verse 12

तस्माद्गच्छ द्रुतं मूढ यावद्ब्रह्मा न कुप्यति । तथाऽन्ये ब्राह्मणश्रेष्ठास्तथा देवाः सवासवाः

కాబట్టి, హే మూఢా, త్వరగా వెళ్లిపో—బ్రహ్మా కోపించకముందే; అలాగే ఇతర బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులు, ఇంద్రసహిత దేవతలూ రోషించకముందే।

Verse 13

जाल्म उवाच । ब्रह्मयज्ञमिमं श्रुत्वा दूरादत्र समागतः । बुभुक्षितो द्विजश्रेष्ठास्तत्किमर्थं विगर्हथ

జాల్ముడు పలికెను—ఈ బ్రహ్మయజ్ఞమును విని నేను దూరమునుండి ఇక్కడికి వచ్చితిని। హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా, నేను ఆకలిగొన్నవాడను; మరి నన్నెందుకు గర్హించుచున్నారు?

Verse 14

दीनांधैः कृपणैः सवैर्स्तर्पितैः क्रतुरुच्यते । अन्यथाऽसौ विनाशाय यदुक्तं ब्राह्मणैर्वचः

దీనులు, అంధులు, కృపణులు—అందరూ తృప్తిపొందినప్పుడు యజ్ఞము ‘సంపూర్ణము’ అని చెప్పబడుతుంది; లేకపోతే అది వినాశమునకు దారితీస్తుంది—ఇది బ్రాహ్మణుల వాక్యం।

Verse 15

अन्नहीनो दहेद्राष्टं मन्त्रहीनस्तु ऋत्विजः । याज्ञिकं दक्षिणा हीनो नास्ति यज्ञसमो रिपुः

అన్నహీనమైన యజ్ఞము రాజ్యమును దహించును; మంత్రహీనుడైన ఋత్విజుడు యజ్ఞకర్మను నాశనము చేయును; దక్షిణాహీనుడైన యజమాని—దోషయుక్త యజ్ఞముతో సమానమైన శత్రువు మరొకడు లేడు।

Verse 16

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि त्वं भोक्तुकामस्तु समायातो व्रज द्रुतम् । एतस्यां सत्रशालायां भुञ्जते यत्र तापसाः । दीनान्धाः कृपणाश्चैव ततः क्षुत्क्षामकंठिताः

బ్రాహ్మణులు పలికిరి—నీవు భోజనాభిలాషతో వచ్చితివే యెడల, శీఘ్రముగా వెళ్ళుము. ఈ సత్రశాలలో యత్ర తపస్వులు భుజించుదురో, తత్ర దీనులు, అంధులు, కృపణులును—క్షుధచేత కంఠము ఎండిపోయి క్షీణించినవారు—భుజించుదురు.

Verse 17

अथवा धनकामस्त्वं वस्त्रकामोऽथ तापस । व्रज वित्तपतिर्यत्र दानशालां समाश्रितः

లేదా, ఓ తపస్వీ—నీకు ధనం కావలెననో, వస్త్రాలు కావలెననో యెడల, దానశాలలో ఆశ్రయించి ఉన్న ధనాధిపతి యున్న చోటికి వెళ్ళుము.

Verse 18

अनिंद्योऽयं महामूर्ख यज्ञः पैतामहो यतः । अर्चितः सर्वतः पुण्यं तत्किं निन्दसि दुर्मते

ఓ మహామూర్ఖా! ఈ యజ్ఞము నిందనీయం కాదు; ఇది పితామహుడు (బ్రహ్మ) స్థాపించిన ప్రాచీన విధి. ఇది సర్వత్ర పుణ్యముగా ఆరాధింపబడుచున్నది; అటువంటి దానిని, ఓ దుర్మతీ, నీవెందుకు దూషించుచున్నావు?

Verse 19

सूत उवाच । एवमुक्तः कपालं स परिक्षिप्य धरातले । जगामादर्शनं सद्यो दीपवद्द्विजसत्तमाः

సూతుడు పలికెను—ఇట్లు పలుకబడినవాడు కపాలపాత్రమును భూమిపై విసిరివేసి, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, దీపము ఆరినట్లు క్షణములోనే అదృశ్యమయ్యెను.

Verse 20

ऋत्विज ऊचुः । कथं यज्ञक्रिया कार्या कपाले सदसि स्थिते । परिक्षिपथ तस्मात्तु एवमूचुर्द्विजोत्तमाः

ఋత్వికులు పలికిరి—సభలో కపాలము ఉండగా యజ్ఞక్రియ ఎలా చేయబడును? కావున దానిని బయటకు విసర్జించుడి—ఇట్లు ద్విజోత్తములు పలికిరి.

Verse 21

अथैको बहुधा प्रोक्तः सदस्यैश्च द्विजोत्तमैः । दण्डकाष्ठं समुद्यम्य प्रचिक्षेप बहिस्तथा

అప్పుడు సభలోని శ్రేష్ఠ ద్విజుల ప్రేరణతో ఒకడు కాష్ఠదండాన్ని ఎత్తి బయటికి విసిరివేశాడు।

Verse 22

अथान्यत्तत्र संजातं कपालं तादृशं पुनः । तस्मिन्नपि तथा क्षिप्ते भूयोऽन्यत्समपद्यत

తర్వాత అక్కడే మళ్లీ అదే విధమైన మరో కపాలం ఏర్పడింది. దాన్నీ అలాగే విసిరితే మరొకటి మళ్లీ ఉద్భవించింది.

Verse 23

एवं शतसहस्राणि ह्ययुतान्यर्बुदानि च । तत्र जातानि तैर्व्याप्तो यज्ञवाटः समंततः

ఇలా శతసహస్రాలు, అయుతాలు, అర్బుదాల వరకు కపాలాలు అక్కడ పుట్టాయి; వాటితో యజ్ఞవాటం అన్ని వైపులా నిండిపోయింది.

Verse 24

हाहाकारस्ततौ जज्ञे समस्ते यज्ञमण्डपे । दृष्ट्वा कपालसंघांस्तान्यज्ञ कर्मप्रदूषकान्

యజ్ఞకర్మను కలుషితం చేసే ఆ కపాలసమూహాలను చూసి సమస్త యజ్ఞమండపంలో హాహాకారం వ్యాపించింది.

Verse 25

अथ संचिंतयामास ध्यानं कृत्वा पितामहः । हरारिष्टं समाज्ञाय तत्सर्वं हृष्टरूपधृक्

అప్పుడు పితామహుడు (బ్రహ్మ) ధ్యానంలోకి వెళ్లి ఆలోచించాడు; ఇది హరుడు (శివ) పంపిన ఆపదని గ్రహించి, సమస్తాన్ని చూసి హర్షరూపాన్ని ధరించాడు.

Verse 26

कृतांजलिपुटो भूत्वा ततः प्रोवाच सादरम् । महेश्वरं समासाद्य यज्ञवाटसमाश्रितम्

అప్పుడు అతడు అంజలి బద్ధుడై భక్తి-గౌరవాలతో పలికెను—యజ్ఞవాటికలో ఉన్న మహేశ్వరుని సమీపించి।

Verse 27

किमिदं युज्यते देव यज्ञेऽस्मिन्कर्मणः क्षतिः । तस्मात्संहर सर्वाणि कपालानि सुरेश्वर

ఓ దేవా! ఇది ఎలా సముచితం? ఈ యజ్ఞంలో కర్మకే హాని కలుగుతోంది. కాబట్టి ఓ సురేశ్వరా, ఈ కపాలపాత్రాలన్నిటిని సంహరించి తీసుకోండి।

Verse 28

यज्ञकर्मविलोपोऽयं मा भूत्त्वयि समागते

మీరు వచ్చిన ఈ వేళ యజ్ఞకర్మకు ఈ విఘాతం కలగకూడదు।

Verse 29

ततः प्रोवाच संक्रुद्धो भगवाञ्छशिशेखरः । तन्ममेष्टतमं पात्रं भोजनाय सदा स्थितम्

అప్పుడు కోపించిన భగవాన్ శశిశేఖరుడు పలికెను—“అది నా అత్యంత ప్రియమైన పాత్ర; నా భోజనార్థం ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంటుంది.”

Verse 30

एते द्विजाधमाः कस्माद्विद्विषंतिपितामह । तथा न मां समुद्दिश्य जुहुवुर्जातवेदसि

ఓ పితామహా (బ్రహ్మా)! ఈ నీచ ద్విజులు ఎందుకు ద్వేషిస్తున్నారు? జాతవేదసు (అగ్ని)లో నన్ను ఉద్దేశించకుండా ఆహుతులు సమర్పించారు।

Verse 31

यथान्यादेवता स्तद्वन्मन्त्रपूतं हविर्विधे । तस्माद्यदि विधे कार्या समाप्तिर्यज्ञकर्मणि

ఇతర దేవతలకు యథావిధిగా ఆహుతి అర్పించునట్లే, ఓ విధాత బ్రహ్మా, మంత్రపూతమైన హవిస్సును సమ్యక్గా అర్పించాలి. కాబట్టి యజ్ఞకర్మను సక్రమంగా ముగించవలెనంటే, విధి ప్రకారమే సమాప్తి కార్యం చేయవలెను.

Verse 32

तत्कपालाश्रितं हव्यं कर्तव्यं सकलं त्विदम् । तथा च मां समु द्दिश्य विशषाज्जातवेदसि

ఈ సమస్త హవ్యాన్ని ఆ కపాలపాత్రపై ఆధారపెట్టి నిర్వహించాలి. అలాగే నన్ను ఉద్దేశించి, విశేషంగా జాతవేదుడు (అగ్ని) లో ఆహుతి సమర్పించు.

Verse 33

होतव्यं हविरेवात्र समाप्तिं यास्यति क्रतुः । नान्यथा सत्यमेवोक्तं तवाग्रे चतुरानन

ఇక్కడ హవిస్సునే ఆహుతి చేయవలెను; దానివల్లనే క్రతువు (యజ్ఞం) సమాప్తిని పొందును—ఇతరథా కాదు. ఓ చతురానన, నీ సమక్షంలో నేను సత్యమే పలుకుచున్నాను.

Verse 34

पितामह उवाच । रूपाणि तव देवेश पृथग्भूतान्यनेकशः । संख्यया परिहीनानि ध्येयानि सकलानि च

పితామహుడు (బ్రహ్మ) పలికెను—ఓ దేవేశా, నీ రూపములు అనేక విధములుగా, భిన్నభిన్నంగా ఉన్నాయి; సంఖ్యకు అందనివి. అవన్నీ సంపూర్ణంగా ధ్యానించదగినవే.

Verse 35

एतन्महाव्रतं रूपमाख्यातं ते त्रिलोचन । नैवं च मखकर्म स्यात्तत्रैव च न युज्यते

ఓ త్రిలోచనా, ఈ ‘మహావ్రత’ రూపాన్ని నీవు నాకు ప్రకటించితివి. కాని ఈ విధంగా మఖకర్మ (యజ్ఞక్రియ) సాగదు; అక్కడి యజ్ఞవిధానంలో ఇది యుక్తం కాదు.

Verse 36

अद्यैतत्कर्म कर्तुं च श्रुतिबाह्यं कथंचन । तव वाक्यमपि त्र्यक्ष नान्यथा कर्तुमु त्सहे

ఈ రోజు ఈ కర్మ చేయడం ఏదో విధంగా శ్రుతి-విధానానికి వెలుపల పడుతుంది; అయినా హే త్రినేత్రుడా, నీ ఆజ్ఞకు భిన్నంగా చేయడానికి నాకు ధైర్యం లేదు।

Verse 37

मृन्मयेषु कपालेषु हविः श्राप्यं सुरेश्वर । अद्यप्रभृति यज्ञेषु पुरोडाशात्मिकं द्विजैः । तवोद्देशेन देवेश होतव्यं शतरुद्रि यम्

హే సురేశ్వరా! మట్టి కపాల పాత్రల్లో అర్పించే హవిస్ ఈ రోజు నుంచీ సంస్కృతమైనదిగా భావించబడుగాక. అందువల్ల యజ్ఞాలలో ద్విజులు నీ ఉద్దేశంతో, హే దేవేశా, పురోడాశ రూప హవిస్సును మరియు శతరుద్రీయ కర్మను కూడా హోమం చేయాలి।

Verse 38

विशेषात्सर्वयज्ञेषु जप्यं चैव विशेषतः । कपालानां तु द्वारेण त्वया रूपं निजं कृतम्

అన్ని యజ్ఞాలలో ఇది ప్రత్యేకంగా, మరింత విశేషంగా జపించబడాలి; ఎందుకంటే కపాలాల ద్వారానే నీవు నీ స్వరూపాన్ని ప్రకటించావు।

Verse 39

प्रकटं च सुरश्रेष्ठ कपाले श्वरसंज्ञितः । तस्मात्त्वं भविता रुद्र क्षेत्रेऽस्मिन्द्वादशोऽपरः

హే సురశ్రేష్ఠా! నీవు ఇక్కడ ‘కపాలేశ్వర’ అనే నామంతో ప్రత్యక్షంగా ప్రకాశించావు; కాబట్టి హే రుద్రా, ఈ క్షేత్రంలో నీవు మరొక—అదనపు—ద్వాదశ రూపమవుతావు।

Verse 40

अत्र यज्ञं समारभ्य यस्त्वां प्राक्पूजयिष्यति । अविघ्नेन मख स्तस्य समाप्तिं प्रव्रजिष्यति

ఇక్కడ యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించి ముందుగా నిన్ను పూజించే వాడి మఖము విఘ్నములేక సాగి సంపూర్ణతను పొందును।

Verse 41

एवमुक्ते ततस्तेन कपालानि द्विजोत्तमाः । तानि सर्वाणि नष्टानि संख्यया रहितानि च

అలా అతడు పలికిన వెంటనే, ఓ ద్విజోత్తములారా, ఆ కపాలములన్నీ పూర్తిగా అంతర్ధానమయ్యాయి; సంఖ్యతో కూడా లెక్కించలేనివిగా అయ్యాయి.

Verse 42

ततो हृष्टश्चतुर्वक्त्रः स्थापयामास तत्क्षणात् । लिगं माहेश्वरं तत्र कपालेश्वरसंज्ञितम्

అప్పుడు హర్షించిన చతుర్వక్త్రుడు (బ్రహ్మ) ఆ క్షణమే అక్కడ మహేశ్వర లింగాన్ని స్థాపించాడు; అది ‘కపాలేశ్వర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 43

अब्रवीच्च ततो वाक्यं यश्चैतत्पूजयिष्यति । मम कुण्डत्रये स्नात्वा स यास्यति परां गतिम्

తర్వాత ఆయన ఇలా పలికాడు—‘ఎవడు ఈ (కపాలేశ్వర)ను పూజించి, నా మూడు కుండములలో స్నానం చేస్తాడో, అతడు పరమగతిని పొందును.’

Verse 44

शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां कार्तिके जागरं तु यः । करिष्यति पुनश्चास्य लिंगस्य सुसमाहितः । आजन्मप्रभवात्पापात्स विमुक्तिमवाप्स्यति

కార్తిక శుక్లపక్ష చతుర్దశినాడు సుసమాహితుడై జాగరణం చేయువాడు, మరియు ఈ లింగమునకు మరల ఈ విధానాన్ని భక్తితో ఆచరించువాడు, జన్మనుండి కూడిన పాపముల నుండి విముక్తి పొందును.

Verse 45

एवमुक्तेऽथ विधिना प्रहृष्टस्त्रिपुरांतकः । यज्ञमण्डपमासाद्य प्रस्थितो वेदिसंनिधौ

ఇలా చెప్పబడిన తరువాత, బ్రహ్మ విధానంతో సంతోషించిన త్రిపురాంతకుడు (శివుడు) యజ్ఞమండపమునకు చేరి, వేదిక సమీపమునకు ప్రస్థానమయ్యాడు.

Verse 46

ब्राह्मणैश्च ततः कर्म प्रारब्धं यज्ञसम्भवम् । विस्मयोत्फुल्लनयनैर्नमस्कृत्य महेश्वरम्

అనంతరం బ్రాహ్మణులు యజ్ఞసంభవమైన కర్మను ప్రారంభించారు; ఆశ్చర్యంతో విప్పారిన కన్నులతో మహేశ్వరుని (శివుని) నమస్కరించి ప్రణమించారు।

Verse 47

सूत उवाच । एवं च यज तस्तस्य चतुर्वक्त्रस्य तत्र च । ऋषीणां कोटिरायाता दक्षिणापथवासिनाम्

సూతుడు పలికెను—ఇలా అక్కడ చతుర్ముఖుడు (బ్రహ్మ) యజ్ఞం చేస్తుండగా, దక్షిణాపథవాసులైన ఋషుల కోటి అక్కడికి చేరింది।

Verse 49

कीदृक्क्षेत्रं च तत्पुण्यं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । कीदृशास्ते च विप्रेन्द्रा ऋत्विजस्तत्र ये स्थिताः

హాటకేశ్వరమని ప్రసిద్ధమైన ఆ పుణ్యక్షేత్రం ఎటువంటిది? అలాగే అక్కడ నివసించే ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులు—ఋత్వికులు—ఎటువంటివారు?

Verse 50

अथ ते सुपरिश्रांता मध्यंदिनगते रवौ । रविवारेण संप्राप्ते नक्षत्रे चाश्विसंस्थिते

తర్వాత సూర్యుడు మధ్యాహ్నానికి చేరగా వారు అత్యంత అలసిపోయారు; మరియు ఆదివారం వచ్చినప్పుడు, అశ్వినీ నక్షత్రం ప్రబలంగా ఉండగా,

Verse 51

वैवस्वत्यां तिथौ चैव प्राप्ता घर्मपीडिताः । कंचिज्जलाशयं प्राप्य प्रविष्टाः सलिलं शुभम्

వైవస్వతీ తిథిలో కూడా, మండే వేడితో బాధపడుతూ వారు ఒక జలాశయాన్ని చేరి, దాని శుభజలంలో ప్రవేశించారు।

Verse 52

शंकुकर्णा महाकर्णा वकनासास्तथापरे । महोदरा बृहद्दन्ता दीर्घोष्ठाः स्थूलमस्तकाः

కొంతమందికి శంకువలె చెవులు, మరికొందరికి మహా పెద్ద చెవులు; ఇంకొందరికి వంకర ముక్కులు. వారి పొట్టలు విశాలం, పళ్ళు పెద్దవి, పెదవులు దీర్ఘం, తలలు భారంగా ఉండెను.

Verse 53

चिपिटाक्षास्तथा चान्ये दीर्घग्रीवास्तथा परे । कृष्णांगाः स्फुटितैः पादैर्नखैर्दीर्घैः समुत्थितैः

కొంతమందికి లోతైన కళ్ళు, మరికొందరికి దీర్ఘమైన మెడలు. వారి దేహాలు శ్యామవర్ణం, పాదాలు పగిలినవి, పొడవైన పైకి లేచిన గోర్లు స్పష్టంగా కనిపించెను.

Verse 54

ततो यावद्विनिष्क्रांताः प्रपश्यन्ति परस्परम् । तावद्वैरूपस्यनिर्मुक्ताः संजाताः कामसन्निभाः

తర్వాత వారు బయటికి వచ్చి పరస్పరం చూసిన వెంటనే, ఆ క్షణంలోనే వికృతిరూపం నుండి విముక్తులై, కామదేవుని సమానంగా సుందరులయ్యారు.

Verse 55

ततो विस्मयमापन्ना मिथः प्रोचुः प्रहर्षिताः । रूपव्यत्ययमालोक्य ज्ञात्वा तीर्थं तदुत्तमम् । अत्र स्नानादिदं रूपमस्माभिः प्राप्तमुत्तमम्

అప్పుడు వారు ఆశ్చర్యంతో హర్షించి పరస్పరం పలికారు. తమ రూపంలో మార్పు చూసి, ఆ తీర్థం ఉత్తమమని తెలుసుకొని— ‘ఇక్కడ స్నానం చేయుటవలన మాకు ఈ ఉత్తమ రూపం లభించింది’ అని అన్నారు.

Verse 56

यस्मात्तस्मादिदं तीर्थं रूपतीर्थं भविष्यति । त्रैलोक्ये सकले ख्यातं सर्वपातकनाशनम्

అందుచేత ఈ తీర్థం ‘రూపతీర్థం’ అని ప్రసిద్ధి పొందును; త్రిలోకమంతటా ఖ్యాతి గాంచి, సమస్త పాపాలను నశింపజేయునది.

Verse 57

येऽत्र स्नानं करिष्यन्ति श्रद्धया परया युताः । सुरूपास्ते भविष्यंति सदा जन्मनि जन्मनि

ఇక్కడ పరమ శ్రద్ధతో స్నానం చేసే వారు జన్మ జన్మాంతరాలలో ఎల్లప్పుడూ సురూపులుగా ఉంటారు.

Verse 58

पितॄंश्च तर्पयिष्यन्ति य त्र श्रद्धासमन्विताः । जलेनापि गयाश्राद्धात्ते लप्स्यन्ते धिकं फलम्

ఇక్కడ శ్రద్ధతో పితృులకు తర్పణం చేసే వారు, ఈ జలమాత్రంతోనైనా గయాశ్రాద్ధకన్నా అధిక ఫలాన్ని పొందుతారు.

Verse 59

येऽत्र रत्नप्रदानं च प्रकरिष्यन्ति मानवाः । भविष्यंति न संदेहो राजानस्ते भवेभवे

ఇక్కడ రత్నదానం చేసే మనుష్యులు, సందేహం లేకుండా జన్మ జన్మాంతరాలలో రాజులుగా అవుతారు.

Verse 60

स्थास्यामो वयमत्रैव सांप्रतं कृतनिश्चयाः । न यास्यामो वयं तीर्थं यद्यपि स्यात्सुशोभनम्

మేము ఇప్పుడు దృఢనిశ్చయంతో ఇక్కడే ఉంటాము; మరొక తీర్థం ఎంత అందమైనదైనా మేము అక్కడికి వెళ్లము.

Verse 61

एवमुक्त्वाऽथ व्यभजंस्तत्सर्वं मुनयश्च ते । यज्ञोपवीतमात्राणि स्वानि तीर्थानि चक्रिरे

ఇలా చెప్పి ఆ మునులు అన్నిటినీ విభజించుకున్నారు; తమ యజ్ఞోపవీతమాత్రాన్నే ఆధారంగా చేసుకొని తమ తమ తీర్థాలను స్థాపించారు.

Verse 62

सूत उवाच । अद्यापि च द्विजश्रेष्ठास्तत्र तीर्थे जगद्गुरुः । प्रथमं स्पृशते तोयं नित्यं स्याद्दयितं शुभम्

సూతుడు పలికెను—హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా! నేటికీ ఆ తీర్థంలో జగద్గురు ముందుగా జలాన్ని స్పృశిస్తాడు; అది నిత్యము ప్రియమై శుభప్రదమై ఉంటుంది.

Verse 63

निष्कामस्तु पुनर्मर्त्यो यः स्नानं तत्र श्रद्धया । कुरुते स परं श्रेयः प्राप्नुयात्सिद्धिलक्षणम्

నిష్కాముడై శ్రద్ధతో అక్కడ స్నానం చేసే మానవుడు పరమ శ్రేయస్సును పొందుతాడు; సిద్ధిలక్షణములను కూడా అందుకుంటాడు.

Verse 64

एवं ते मुनयः सर्वे विभज्य तन्महत्सरः । सायंतनं च तत्रैव कृत्वा कर्म सुविस्तरम्

ఇలా ఆ మునులందరూ ఆ మహాసరస్సును విభజించి, అక్కడే సాయంకాల కర్మలను విస్తారంగా ఆచరించి సమాప్తి చేశారు.

Verse 65

ततो निशामुखे प्राप्ता यत्र देवः पितामहः । दीक्षितस्त्वथ मौनी च यज्ञमण्डपसंश्रितः

తర్వాత రాత్రి ఆరంభమయ్యే వేళ వారు ఆ స్థలానికి చేరారు; అక్కడ దేవ పితామహుడు (బ్రహ్మ) యజ్ఞార్థం దీక్షితుడై మౌనవ్రతంతో యజ్ఞమండపంలో నివసించుచుండెను.

Verse 66

तं प्रणम्य ततः सर्वे गता यत्रर्त्विजः स्थिताः । उपविष्टाः परिश्रान्ता दिवा यज्ञियकर्मणा

ఆయనకు నమస్కరించి వారు అందరూ ఋత్వికులు ఉన్న చోటికి వెళ్లారు; ఋత్వికులు పగలంతా యజ్ఞకర్మచే అలసిపోయి కూర్చుని ఉన్నారు.

Verse 67

इन्द्रादिकैः सुरैर्भक्त्या मृद्यमानाङ्घ्रयः स्थिताः । अभिवाद्याथ तान्सर्वानुपविष्टास्ततो ग्रतः

ఇంద్రాది దేవతలు భక్తితో అక్కడ నిలిచి పాదసేవ చేస్తూ ఉన్నారు. అనంతరం వారందరికీ నమస్కరించి, తరువాత గౌరవంతో కూర్చున్నారు.

Verse 68

चक्रुश्चाथ कथाश्चित्रा यज्ञकर्मसमुद्भवाः । सोमपानस्य संबन्धो व्यत्ययं च समुद्भवम्

తర్వాత వారు యజ్ఞకర్మల నుండి పుట్టిన అనేక విచిత్ర కథా-చర్చలు చేశారు. సోమపానానికి తగిన సంబంధం ఏమిటి, అలాగే దానికి విరుద్ధమైన వ్యత్యాసాలు ఎలా కలుగుతాయో కూడా వాదించారు.

Verse 69

उद्गातुः प्रभवं चैव तथाध्वर्योः परस्परम् । प्रोचुस्ते तत्त्वमाश्रित्य तथान्ये दूषयन्ति तत्

వారు ఉద్గాతృ యొక్క పాత్రకు తగిన ఆధారాన్ని, అలాగే అధ్వర్యు మొదలైనవారి పరస్పర సంబంధాన్ని వివరించారు. తత్త్వమని భావించినదాన్ని చెప్పారు; అయితే కొందరు దానినే విమర్శించారు.

Verse 70

अन्ये मीमांसकास्तत्र कोपसंरक्तलोचनाः । हन्युस्तेषां मतं वादमाश्रिता वाग्विचक्षणाः

అక్కడ ఇతర మీమాంసకులు కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో, వాక్చాతుర్యంతో, వాదంలో దిగిపోయి ప్రత్యర్థుల మతాన్ని కూల్చేందుకు ప్రయత్నించారు.

Verse 71

परिशिष्टविदश्चान्ये मध्यस्था द्विजसत्तमाः । प्रोचुर्वादं परित्यज्य साभिप्रायं यथोदितम्

పరిశిష్టాలలో నిపుణులైన ఇతర శ్రేష్ఠ ద్విజులు, మధ్యస్థులుగా నిలిచి, వాదాన్ని విడిచి, చెప్పవలసిన విధంగా అభిప్రేతార్థాన్ని వివరించారు.

Verse 72

महावीरपुरोडाशचयनप्रमुखांस्तथा । विवादांश्चक्रिरे चान्ये स्वंस्वं पक्षं समाश्रिताः

ఇతరులు తమ తమ పక్షాన్ని ఆశ్రయించి మహావీర హవిస్సు, పురోడాశము, వేదికా-చయనము మొదలైన ప్రధాన విషయాలపై కూడా వివాదాలు చేసిరి।

Verse 73

एवं सा रजनी तेषामतिक्रान्ता द्विजन्मनाम्

ఈ విధంగా ఆ ద్విజుల రాత్రి ఆ విషయాలలో లీనమై గడిచిపోయింది।

Verse 182

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये रूपतीर्थोत्पत्तिपूर्वकप्रथमयज्ञदिवसवृत्तान्तवर्णनंनाम द्व्यशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహిత, షష్ఠ నాగరఖండము, హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యములో ‘రూపతీర్థోత్పత్తి-పూర్వక ప్రథమ యజ్ఞదిన వృత్తాంతవర్ణన’ అను १८२వ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 488

श्रुत्वा पैतामहं यज्ञं कौतुकेन समन्विताः । कीदृशो भविता यज्ञो दीक्षितो यत्र पद्मजः

పైతామహ యజ్ఞమని విని వారు కౌతుకంతో నిండిరి—“పద్మజుడైన బ్రహ్మదేవుడు స్వయంగా దీక్షిత కర్తగా ఉన్న యజ్ఞము ఎట్లుండునో?”