Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

प्रवर्ग्ये जायमाने च तत्राश्चर्यमभून्महत् । जाल्मरूपधरः कश्चिद्दिग्वासा विकृताननः

Transliteration

pravargye jāyamāne ca tatrāścaryamabhūnmahat | jālmarūpadharaḥ kaściddigvāsā vikṛtānanaḥ

Translation

ప్రవర్గ్య కర్మ జరుగుచుండగా అక్కడ మహద్భుతం సంభవించెను; దుష్టరూపధారి, దిక్కులనే వస్త్రంగా ధరించిన దిగంబరుడు, వికృత ముఖంతో ఎవరో ప్రత్యక్షమయ్యెను।

Word by Word

• प्रवर्ग्ये: in the pravargya rite
• प्रवर्ग्ये: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रवर्ग्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (कर्मनाम), सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• जायमाने: while (it was) arising/being performed
• जायमाने: Adhikarana (Circumstance/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (वर्तमान-कर्तरि), सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; (प्रवर्ग्ये इति सह सति-सप्तमी)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपातः

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-क्रियाविशेषणम्

• आश्चर्यम्: a wonder, marvel
• आश्चर्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आश्चर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अभूत्: occurred, came to be
• अभूत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ् (अद्यतनभूत/Aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; उपसर्गः अभि

• महत्: great
• महत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (आश्चर्यम् इति)

• जाल्मरूपधरः: one bearing a vile/low form
• जाल्मरूपधरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जाल्म-रूप-धर (प्रातिपदिक; जाल्म + रूप + धर)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः उपपद-तत्पुरुषः (रूपं धरति इति)

• कश्चित्: someone, a certain (person)
• कश्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितार्थक-सर्वनाम

• दिग्वासाः: sky-clad (naked)
• दिग्वासाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिक्-वासस् (प्रातिपदिक; दिक् + वासस्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्य वासांसि दिशः सः = naked)

• विकृताननः: one with a distorted face
• विकृताननः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विकृत-आनन (प्रातिपदिक; विकृत + आनन)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (विकृतम् आननं यस्य सः)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration within Nāgara Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: At the height of the pravargya rite, a startling naked wanderer with a distorted face suddenly appears at the edge of the sacrificial space, disrupting the ordered ritual geometry.

Characters & Entities

• pravargya
• Jālma
• yajña

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred rites may be tested by sudden disturbances; discernment and steadfastness protect dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The line is set within a Tīrthamāhātmya narrative frame, but it does not itself identify a named tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

The pravargya rite is referenced as the ongoing sacrificial procedure during which the event occurs.