Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

अब्रवीच्च ततो वाक्यं यश्चैतत्पूजयिष्यति । मम कुण्डत्रये स्नात्वा स यास्यति परां गतिम्

Transliteration

abravīcca tato vākyaṃ yaścaitatpūjayiṣyati | mama kuṇḍatraye snātvā sa yāsyati parāṃ gatim

Translation

తర్వాత ఆయన ఇలా పలికాడు—‘ఎవడు ఈ (కపాలేశ్వర)ను పూజించి, నా మూడు కుండములలో స్నానం చేస్తాడో, అతడు పరమగతిని పొందును.’

Word by Word

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (imperfect/past); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद (3rd person singular)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक (sequential adverb)

• वाक्यम्: a statement
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन (accusative singular)

• यः: who
• यः: Karta (Subject of subordinate clause/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन (relative pronoun)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अन्वय (connective particle)

• एतत्: this (liṅga)
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन (accusative singular)

• पूजयिष्यति: will worship
• पूजयिष्यति: Kriyā (Verb of relative clause/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: लृट् (simple future); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद (3rd person singular)

• मम: my
• मम: Sambandha (Possessor/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी विभक्ति; एकवचन (genitive singular)

• कुण्डत्रये: in the three ponds
• कुण्डत्रये: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक) + त्रि (संख्या)
• Form: द्विगु-समास (त्रीणि कुण्डानि); नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन (locative singular)

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive); पूर्वकालिक क्रिया (prior action)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन (nominative singular)

• यास्यति: will go/attain
• यास्यति: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लृट् (simple future); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद (3rd person singular)

• पराम्: supreme
• पराम्: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन (agreeing with गतिम्)

• गतिम्: state/destination
• गतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन (accusative singular)

Speaker

Brahmā (speaking after establishing the liṅga; deduced from v.42)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kapāleśvara with Brahmā-kuṇḍa-traya

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamāḥ

Visual Art Cues

Scene: Brahmā proclaims the fruit of worship: a devotee bathing in three ponds and offering pūjā to Kapāleśvara attains the supreme state; the three kuṇḍas shimmer as a triad around the shrine.

Characters & Entities

• Brahmā
• Kapāleśvara
• kuṇḍa-traya
• snāna
• pūjā
• parā gati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage worship is completed by purification (snāna) and devotion (pūjā), culminating in liberation-oriented merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kapāleśvara and the associated three sacred ponds (kuṇḍa-traya) at that site.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship of Kapāleśvara and bathing in the three kuṇḍas.