Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

सर्वदेवद्विजोपेतः संप्राप्तो यज्ञमण्डपे । गायत्र्या सहितो ब्रह्मा मानुषं भावमाश्रितः

Transliteration

sarvadevadvijopetaḥ saṃprāpto yajñamaṇḍape | gāyatryā sahito brahmā mānuṣaṃ bhāvamāśritaḥ

Translation

సర్వ దేవతలతోను ద్విజులతోను కూడి, గాయత్రీతో సహితుడై బ్రహ్మ మానవభావాన్ని ఆశ్రయించి యజ్ఞమండపమునకు చేరెను।

Word by Word

• सर्वदेवद्विजोपेतः: accompanied by all gods and Brahmins
• सर्वदेवद्विजोपेतः: Karta-visheshaṇa (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + देव + द्विज + उपेत (प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past participle) उपेत; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (सर्वैः देवैः द्विजैश्च उपेतः = accompanied by all gods and twice-borns)

• संप्राप्तः: arrived
• संप्राप्तः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-प्र-√आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past participle used finitely), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यज्ञमण्डपे: in the sacrificial pavilion
• यज्ञमण्डपे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ + मण्डप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (yajñasya maṇḍapaḥ)

• गायत्र्या: with Gāyatrī
• गायत्र्या: Sahakaraka (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: गायत्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• सहितः: accompanied
• सहितः: Karta-visheshaṇa (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सहित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; गायत्र्या इति सह-योगे विशेषण

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• मानुषम्: human
• मानुषम्: Karma-visheshaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मानुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; भावम् इति विशेषण

• भावम्: state/nature
• भावम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• आश्रितः: having assumed / resorted to
• आश्रितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√श्रि (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past participle used finitely), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Brahmā, with Gāyatrī, arrives at the yajña pavilion surrounded by gods and brāhmaṇas; though divine, he bears a human-like demeanor to fit ritual decorum.

Characters & Entities

• Brahmā
• Gāyatrī
• Devas
• Dvijas (Brahmins)
• Yajña-maṇḍapa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa presents yajña as a dharmic convergence of human order (dvijas) and divine order (devas).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative is embedded in the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya of the Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Participation in yajña with the rightful consort (patnī-sahita), and the presence of qualified officiants (dvijas).