Adhyaya 34

Verse 1

लोमश उवाच । राज्यं चकार कैलास दवदवा जगत्पतिः । गणैः समेतो बहुभिर्वीरभद्रान्वितो महान्

లోమశుడు పలికెను—జగత్పతి మహాదేవుడు కైలాసమందు రాజ్యము నిర్వహించెను; అనేక గణములతో కూడి, మహావీరభద్రునితో సహితుడై ఉన్నాడు.

Verse 2

ऋषिभिः सहितो रुद्रो देवैरिन्द्रादिभिः सह । ब्रह्मा यस्य स्तुतिपरो विष्णुः प्रेष्यवदास्थितः

రుద్రుడు ఋషులతోను, ఇంద్రాది దేవతలతోను సహితుడై విరాజిల్లెను; ఆయనకు బ్రహ్మ స్తుతిలో నిమగ్నుడై, విష్ణువు సేవకునివలె సమీపమందు నిలిచెను.

Verse 3

इंद्रो देवगणैः सार्द्धं सेवाधर्मपरोऽभवत् । यस्य च्छत्रधरश्चंद्रो वायुश्चामरधृक्तथा

ఇంద్రుడు దేవగణములతో కలిసి సేవాధర్మంలో పరాయణుడయ్యెను; అతనికి చంద్రుడు రాజఛత్రం ధరించెను, వాయువు చామరం పట్టెను।

Verse 4

सूपान्नकर्ता सततं जातवदा निरन्तरम् । गंधर्वा गायका यस्य स्तावकाश्च पिनाकिनः

జాతవేదుడు (అగ్ని) నిరంతరం సుపాన్నములను సిద్ధం చేసి సమర్పించెను; గంధర్వులు ఆయనకు గాయకులై, పినాకధారి ప్రభువును స్తుతించే స్తావకులూ ఉన్నారు।

Verse 5

विद्याधराश्च बहवस्तथा चाप्सरसां गणाः । ननृतुश्चाग्रगा यस्य सोऽसौ कैलासपर्वते

అనేక విద్యాధరులు, అప్సరసల గణములు ఆయన ముందర నర్తించెను; అట్లే ఆయన కైలాసపర్వతమున నివసించెను।

Verse 6

पुत्रैर्गणेशस्कंदाद्यैस्तथा गिरिजया सह । राज्यं प्रतापिभिश्चक्रेऽशंकश्चंक्रमणेन च

గణేశుడు, స్కందుడు మొదలైన పుత్రులతోను గిరిజ (పార్వతి)తోను కలిసి ఆయన ప్రతాపమయ రాజ్యాన్ని నిర్వహించెను; నిర్భయంగా సంచరించెను।

Verse 7

येनांधको महा दैत्यः स देवानामरिर्महान् । दुष्टो विद्धस्त्रिशूलेन गगने स्थापितश्चिरम्

ఆయన చేతనే దేవుల మహాశత్రువు మహాదైత్యుడు అంధకుడు త్రిశూలంతో విద్ధుడయ్యెను; ఆ దుష్టుడు దీర్ఘకాలం ఆకాశంలో నిలిపివేయబడెను।

Verse 8

हत्वा गजासुरं येन उत्कृत्त्य चर्म वै कृतम् । चिरं प्रावरणं दिव्यं तथा त्रिपुरदीपनम् । विष्णुना पाल्यभूतेन रेजे सर्वांगसुन्दरः

ఆయనే గజాసురుణ్ని సంహరించి అతని చర్మాన్ని తొలగించి దీర్ఘకాలం ధరించదగిన దివ్య ఆవరణంగా చేసెను; అలాగే త్రిపురదహనమును కూడా సాధించెను. విష్ణువు రక్షక-పరిచారకుడివలె తోడుండగా సర్వాంగసుందరుడు ప్రకాశించెను।

Verse 9

तं द्रष्टुकामो भगवान्नारदो दिव्य र्शनः । ययौ च पर्वतश्रेष्ठं कैलासं चन्द्रपांडुरम्

ఆయనను దర్శించాలనే కోరికతో దివ్యదర్శనుడైన భగవాన్ నారదుడు పర్వతశ్రేష్ఠమైన, చంద్రునివలె పాండురప్రభ కలిగిన కైలాసానికి వెళ్లెను।

Verse 10

सुधया परया चापि सेवितं परमाद्भुतम् । कर्पूरगौरं च तदा दृष्ट्वा तं सुमहाबलम् । नारदो विस्मयाविष्टः प्रविष्टो गन्धमादनम्

పరమ సుధతో కూడ సేవింపబడే ఆ పరమాద్భుత ధామాన్ని చూచి, కర్పూరగౌరుడైన సుమహాబలుడిని దర్శించి, నారదుడు ఆశ్చర్యావిష్టుడై గంధమాదనంలో ప్రవేశించెను।

Verse 11

अनेकाश्चर्यसंयुक्तं तपनैश्च सुशोभितम् । गायद्विद्याधरीभिश्च पूरितं च महाप्रभम्

అది అనేక ఆశ్చర్యాలతో నిండినది, ప్రకాశవంతమైన కాంతులతో సుశోభితమైనది, గానమాడే విద్యాధరీలతో పరిపూర్ణమైన మహాప్రభావంతమైన స్థలం।

Verse 12

कल्पद्रुमाश्च बहवो लताभिः परिवेष्टिताः । घनच्छायासू तास्वेव विशिष्टा कामधेनवः

అక్కడ అనేక కల్పద్రుమాలు లతలతో చుట్టబడి నిలిచియుండెను; మరియు ఆ ఘనఛాయా వనాల్లోనే వరప్రదాయినులైన విశిష్ట కామధేనువులు ఉండెను।

Verse 13

पारिजातवनामोदलंपटा बहवोऽलयः । कलहंसाश्च बहवः क्रीडमानाः सरस्तु च

పారిజాత వనాల సువాసన గాలిలో తేలి అనేక నివాసాలు పరిమళించాయి; సరస్సులలో అనేక కలహంసలు ఆనందంగా క్రీడించుచుండిరి।

Verse 14

शिखंडिनो महच्चक्रुस्तत्र केकारवं मुदा । पंचमालापिनः सर्वे विहंगाः संमदान्विताः

అక్కడ నెమళ్లు హర్షంతో గొప్ప కేకారవం చేసిరి; పంచమ స్వరాలలో మధురంగా ఆలపించే పక్షులన్నీ ఉల్లాసంతో నిండియుండిరి।

Verse 15

करिणः करिणीभिश्च मोदमानाः सुवर्चसः । सिंहास्तथा गर्जमानाः शार्दूलैः सह संगताः

ఏనుగులు తమ ఏనుగిణులతో కలిసి ప్రకాశవంతులై ఆనందించుచుండిరి; అలాగే సింహాలు గర్జించుచు వ్యాఘ్రాలతో కూడ సౌహార్దంగా కలిసియుండిరి।

Verse 16

वृषभा नंदिमुख्याश्च रेभमाना निरन्तरम् । देवद्रुमाश्च बहवस्तथा चंदनवाटिकाः

వృషభాలు—వాటిలో నంది ప్రధానుడు—నిరంతరం రేభమానముగా మ్రోగుచుండిరి; అక్కడ అనేక దేవద్రుమాలు మరియు చందన వనికలు కూడా ఉండెను।

Verse 17

नागपुंनागबकुलाश्चंपका नागकेसराः । तथा च वनजंब्वश्च तथा कनककेतकाः

అక్కడ నాగ, పున్నాగ, బకుల, చంపక, నాగకేసర వృక్షములు ఉండెను; అలాగే అడవి జంబూ వృక్షములు మరియు కనకవర్ణ కేతకీ మొక్కలు కూడా ఉండెను।

Verse 18

कह्लाराः करवीरिश्च कुमुदानि ह्यनेकशः । मंदाराश्च बदर्यश्च क्रमुकाः पाटलास्तथा

అక్కడ కహ్లార పద్మాలు, కరవీర (గన్నేరు) పుష్పాలు, అనేక కుముద నీరజాలు ఉండెను; అలాగే మందార, బదరీ, క్రముక (సుపారి) మరియు పాటలా వృక్షములు కూడ ఉండెను।

Verse 19

तथान्ये बहवो वृक्षाः शम्भोस्तोषकराह्यमी । ऐकपद्येन दृष्टास्ते नानाद्रुमलतान्विताः । आरामा बहवस्तत्र द्विगुणाश्च बभूविरे

అలాగే అక్కడ మరెన్నో వృక్షములు ఉండెను; అవి శంభువును పరమంగా సంతోషపెట్టునవి. ఒక్క చూపులోనే అవి నానావిధ ద్రుమలతలతో అలంకృతమై కనిపించెను; అక్కడ అనేక ఆరామములు ద్విగుణమైనట్లుగా ఉండెను।

Verse 20

गगनान्निस्सृतः सद्यो गंगौघः परमाद्भुतः । पतितो मस्तके तस्य पर्वतस्य सुशोभिते

ఆకాశమునుండి వెలువడిన గంగ యొక్క పరమాద్భుత ప్రవాహము వెంటనే ఆ పర్వతపు సుశోభిత శిఖరంపై పడెను।

Verse 21

कूपो हि पयसां ये न पवित्रं वर्तते जगत् । सोपि द्विधा तदा दृष्टो नारदेन महात्मना

ఏ జలకూపమువలన జగత్తు ధారణమై పవిత్రమగుచున్నదో, ఆ కూపముకూడా ఆ సమయంలో మహాత్మ నారదునకు ద్విధాగా కనిపించెను।

Verse 22

सर्वं तदा द्विधाभूतं दृष्टं तेन महात्मना । नारदेन तदा विप्राः परमेण निरीक्षितः

హే విప్రులారా! ఆ సమయంలో మహాత్మ నారదుడు పరమ విశేష దృష్టితో చూచినప్పుడు, సమస్తమూ ద్విధాభూతమైనట్లు కనిపించెను।

Verse 23

एवं विलोकमानोऽसौ नारदो भगवानृषिः । त्वरितेन तथा यातः शिवालोकनतत्परः

ఇలా పరిశీలించిన భగవాన్ ఋషి నారదుడు, శివదర్శనమే లక్ష్యంగా త్వరగా ముందుకు సాగాడు.

Verse 24

यावद्द्वारि स्थितोपश्यन्महदाश्चर्यमेव च । द्वारपालौ तदा दृष्टौ कृतकौ विश्वक्मणा

ద్వారంలో నిలిచి చూస్తుండగా అతడు మహా ఆశ్చర్యాన్ని చూశాడు—విశ్వకర్మ నిర్మించిన ఇద్దరు ద్వారపాలకులు అక్కడ కనిపించారు.

Verse 25

नारदो मोहितो ह्यासीत्पप्रच्छ च स तौ तदा । अहं प्रवेष्टुमिच्छामि शिवदर्शनलालसः

నారదుడు ఎంతో ఆశ్చర్యపడి, ఆ ఇద్దరిని అడిగాడు—“శివదర్శన తపనతో నేను లోపలికి ప్రవేశించదలిచాను.”

Verse 26

तस्मादनुज्ञा दातव्या दर्शनार्थं शिवस्य च । अश्रृण्वन्तौ तदा दृष्ट्वा नारदो विस्मितोऽभवत्

“కాబట్టి శివదర్శనార్థం అనుమతి ఇవ్వాలి.” కానీ వారు వినకపోవడం చూసి నారదుడు ఆశ్చర్యపోయాడు.

Verse 27

ज्ञानदृष्ट्या विलोक्याथ दूष्णींभूतोऽभवत्तदा । कृत्रिमौ हि च तौ ज्ञात्वा प्रविष्टो हि महामनाः

అప్పుడు జ్ఞానదృష్టితో చూసి అతడు మౌనమయ్యాడు; ఆ ఇద్దరూ కృత్రిములని గ్రహించి మహామనస్కుడు లోపలికి ప్రవేశించాడు.

Verse 28

तथान्ये तत्सरूपाश्च दृष्टास्तेन महात्मना । ऋषिः प्रणमितस्तैश्च नारदो भगवान्मु

అదేవిధంగా ఆ మహాత్ముడు అదే స్వరూపముగల ఇతరులను కూడా చూచెను; వారు అందరూ భగవాన్ ఋషి నారదునకు నమస్కరించిరి।

Verse 29

एवमादीन्यनेकानि आश्चर्याणि ददर्श सः । ददर्शाथ च सुव्यक्तं त्र्यंबकं गिरिजान्वितम्

ఇలా అనేక ఆశ్చర్యాలను అతడు చూచెను; అనంతరం గిరిజాసహితుడైన త్ర్యంబకుడు (శివుడు) స్పష్టంగా దర్శనమిచ్చెను।

Verse 30

अर्धासनगता साध्वी शंकरस्य महात्मनः । तनया गिरिराज्य यया व्याप्तं जगत्त्रयम्

మహాత్ముడైన శంకరుని ఆసనములో అర్ధభాగమున కూర్చున్న సాధ్వి—గిరిరాజకన్య—ను అతడు దర్శించెను; ఆమె శక్తిచేత త్రిలోకం వ్యాపించియున్నది।

Verse 31

गौरी सितेक्षणा बाला तन्वंगी चारुलोचना । यया रूपी कृतः शम्भुरुपादेयः कृतो महान्

అతడు గౌరీని చూచెను—గౌరవర్ణ, ప్రకాశమయ నేత్రాలది, యౌవనవతి, సన్నని అవయవాలది, మనోహర నేత్రాలది—ఆమెవల్ల శంభువు సాకారంగా ప్రకాశించి, మహాదేవుడు ఉపాసనకు పరమయోగ్యుడయ్యెను।

Verse 32

निर्विकानि विकारैश्च बहुभिर्विकलीकृतः । अर्द्धागलग्ना सा देवी दृष्टा तेन शिवस्य च

ఆయన నిర్వికారుడైనప్పటికీ, అనేక భావరూప వికారములచేత వికలమైనవాడివలె ప్రకాశించెను; మరియు శివుని అర్ధాంగముగా లీనమైన ఆ దేవిని కూడా అతడు చూచెను।

Verse 33

नारदेन तथा शम्भुर्दृष्टस्त्रिभुवनेश्वरः । शुद्धचामी करप्रख्यः सेव्यमानः सुरासुरैः

ఇట్లు నారదుడు త్రిభువనేశ్వరుడైన శంభువును దర్శించాడు—శుద్ధ స్వర్ణంలా ప్రకాశించే వాడు, దేవాసురులచే సమానంగా పూజింపబడి సేవింపబడుతున్నవాడు।

Verse 34

शंखेन भोगिवर्येण सेवितं चांघ्रिपंकजम् । धृतराष्ट्रेण च तथा तक्षकेण विशेषतः । तथा पद्मेन महा शेषेणापि विशेषतः

ఆయన పాదపద్మాలను శ్రేష్ఠ నాగుడైన శంఖుడు సేవించాడు; అలాగే ధృతరాష్ట్రుడు కూడా—ప్రత్యేకంగా తక్షకుడు—మరియు పద్ముడు, మహాశేషుడు కూడ విశేషంగా సేవించారు।

Verse 35

अन्यैश्च नागवर्यैश्च सेवितो हि निरंतरंम् । वासुकिः कंठलग्नो हि हारभूतो महाप्रभः

ఇతర శ్రేష్ఠ నాగులు కూడా ఆయనను నిరంతరం సేవించారు; మహాప్రభ వాసుకి ఆయన కంఠానికి అంటుకొని హారంలా విరాజిల్లాడు।

Verse 36

कंबलाश्वतरौ नित्यं कर्णभूषणभूषितौ । जटामूलगताश्चान्ये महाफणिवरा ह्यमी

కంబల, అశ్వతరులు నిత్యం ఆయన చెవులకు ఆభరణాలుగా అలంకరించేవారు; ఇతర మహాఫణి నాగాధిపతులు ఆయన జటామూలంలో నివసించేవారు।

Verse 37

अनेकजातिसंवीता नानावर्णाश्च पद्मिनः । तक्षकः कुलिकः शंखो धृतराष्ट्रो महाप्रभः

అనేక జాతులతో చుట్టుముట్టబడి, నానా వర్ణాలతో ఉన్న ఆ నాగాధిపతులు—పద్మ, తక్షక, కులిక, శంఖ మరియు మహాప్రభ ధృతరాష్ట్ర।

Verse 38

पद्मो दंभः सुदंभश्च करालो भीषणस्तथा । एते चान्ये च बहवो नागाश्चाशीविषा ह्यमी

పద్మ, దంభ, సుదంభ, కరాళ, భీషణ—ఇవీ మరియు మరెన్నో ఘోర విషధర నాగులు అక్కడ ఉన్నారు.

Verse 39

अंगभूता हरस्या सन्पूज्यस्यास्य जगत्त्रये । फणैकया शोभमानाः केचिद्धि पन्नगोत्तमाः

త్రిలోకాల్లో పూజ్యుడైన హరుని అంగాలవలె మారి, కొందరు ఉత్తమ పన్నగులు ఒక్క ఫణంతోనే అలంకృతులై ప్రకాశించారు.

Verse 40

फणानां द्वितयं केषां त्रितयं च महाप्रभम् । चतुष्क पंचकषट्कं सप्तकं चाष्टकं तथा

కొంతమందికి రెండు ఫణాలు, మరికొందరికి మూడు; అలాగే మహాప్రభతో నాలుగు, ఐదు, ఆరు, ఏడు మరియు ఎనిమిది ఫణాలవారూ ఉన్నారు.

Verse 41

नवकं दशकं चैव तथैकादशकं त्वथ । द्वादशकं चाष्टादशकमेकोनविंशकं तथा

కొంతమందికి తొమ్మిది ఫణాలు, కొంతమందికి పది; అలాగే కొందరికి పదకొండు; మరికొందరికి పన్నెండు, పద్దెనిమిది మరియు పంతొమ్మిది కూడా ఉన్నాయి.

Verse 42

चत्वारिंशत्फणाः केऽपि पंचाशत्कं च षष्टिकम् । सप्ततिश्चाप्यशीतिश्च नवतिश्च तथैव च

కొంతమందికి నలభై ఫణాలు; కొంతమందికి యాభై, అరవై; కొంతమందికి డెబ్బై, ఎనభై, అలాగే తొంభై కూడా ఉన్నాయి.

Verse 43

तथा शतसहस्राणि ह्ययुतप्रयुतानि च । अर्बुदानि च रत्नानि तथा शङ्खमितानि च

అదేవిధంగా అక్కడ రత్నాలు శతసహస్రాలు, అయుత-ప్రయుతాలు, అర్బుద-అర్బుదాలుగా, ఇంకా శంఖ-పరిమితమని చెప్పబడే అపార సంఖ్యలోనూ ఉన్నాయి।

Verse 44

अनंताश्च फणा येषां ते सर्पाः शिवभूषणाः । दृष्टास्तदानीं ते सर्वे नारदेन महात्मना

ఎవరి ఫణాలు అనంతమో, ఆ సర్పాలే శివుని భూషణాలు; ఆ సమయంలో మహాత్ముడైన నారదుడు వారందరినీ దర్శించాడు।

Verse 45

विद्यावंतोऽपि ते सर्वे भोगिनोऽपि सुशोभिताः । हारभूषणभूतास्ते मणिमंतोऽमितप्रभाः

వారందరూ విద్యావంతులు; భోగులు (నాగులు) అయినప్పటికీ అత్యంత శోభాయుతులు—హారాలు, ఆభరణాలుగా నిలిచి, మణులతో అలంకృతులై, అపార కాంతితో ప్రకాశించారు।

Verse 46

अर्द्धचंद्रांकितो यस्य कपर्द्दस्त्वतिसुंदरः । चक्षुषा च तृतीयेन भालस्थेन विराजितः

య whose అతి సుందరమైన జటాకపర్దం అర్ధచంద్రచిహ్నంతో అలంకృతమై, నుదుట స్థితమైన తృతీయ నేత్రంతో విరాజిల్లెను।

Verse 47

पंचवक्त्रो महादेवो बाहुभिर्द्दशभिर्वृतः । तथा मरकतश्यामकंधरोऽतीवसुंदरम्

మహాదేవుడు పంచవక్త్రుడు, దశ భుజాలతో సమన్వితుడు; ఆయన కంఠ-స్కంధాలు మరకతశ్యామంగా, అత్యంత సుందరంగా ఉన్నాయి।

Verse 48

उरो यस्य विशालं च तथोरुजघनं परम् । चरणद्वयं च रुद्रस्य शोभितं परमं महत्

ఆయన వక్షస్థలం విశాలమై, తొడలు మరియు నడుము పరమ బలవంతమైయున్నవి. రుద్రుని యుగళ పాదాలు అత్యంత మహత్తరంగా, అపార శోభతో ప్రకాశించెను.

Verse 49

तद्दृष्टं चरणारविंदमतुलं तेजोमयं सुंदरं संध्यारागसुमंगलं च परमं तापापनुत्तिंकरम् । तेजोराशिकरं परात्परमिदं लावण्यलीलस्पदं सर्वेषां सुखवृद्धिकारणपरं शंभोः पदं पावनम्

అప్పుడు ఆ అతుల్యమైన పాదపద్మ దర్శనం కలిగెను—తేజోమయం, సుందరం, సంధ్యారాగంలా పరమ మంగళకరం, తాపదుఃఖాలను తొలగించునది. తేజోరాశుల ప్రవాహాన్ని కలిగించునది, పరాత్పరమైనది, లావణ్యలీలలకు ఆశ్రయమైనది—శంభుని పవిత్ర పాదాలు సమస్తుల సుఖవృద్ధికి పరమ కారణమై శుద్ధి చేయునవి.

Verse 50

तथैव दृष्ट्वा परमं पराणां परा सती रूपवती च सुंदरी । सौभाग्यलावण्यमहाविभूत्या विराजमाना ह्यतिसुंदरी शुभा

అలాగే పరాత్పర పరమేశ్వరుని దర్శించి సతీ—దివ్యరూపవతి, సుందరి—సౌభాగ్యము మరియు లావణ్యమనే మహావిభూతితో విరాజిల్లుతూ, అత్యంత మనోహరమై శుభప్రదంగా ప్రకాశించెను.

Verse 51

दृष्ट्वा तौ दपती शुद्धौ राजमानौ जगत्त्रये । अभिन्नौ भेदमापन्नौ निर्गुणौ गुणिनौ च तौ

త్రిలోకములలో విరాజిల్లే ఆ శుద్ధ దంపతులను చూచి (నారదుడు గ్రహించెను)—వారు నిజంగా అభిన్నులే, అయినా రెండు రూపాలుగా కనిపించుచున్నారు; మరియు నిర్గుణులైయుండి కూడా గుణాలతో వ్యక్తమగుచున్నారు.

Verse 52

साकारौ च निराकारौ निरातंकौ सुखप्रदौ । ववंदे च मुदा तौ स नारदो भगवत्प्रियः । उत्थायोत्थाय च तदा तुष्टाव जगदीश्वरौ

వారు ఇద్దరూ సాకారులూ నిరాకారులూ, నిరాతంకులూ సుఖప్రదులూ. భగవత్ప్రియుడైన నారదుడు ఆనందంతో వారికి నమస్కరించెను; మరియు మళ్లీ మళ్లీ లేచి అప్పుడు ఆ జగదీశ్వరులిద్దరినీ స్తుతించెను.

Verse 53

नारद उवाच । नतोस्म्यहं देववरौ युवाभ्यां परात्पराभ्यां कलया तथापि । दृष्टौ मया दंपती राजमानौ यौ वीजभूतौ सचराचरस्य

నారదుడు పలికెను—హే దేవశ్రేష్ఠులారా, మీ ఇద్దరికీ నా నమస్కారం; మీరు పరాత్పరులు, అయినా కలామాత్రంగా ప్రత్యక్షమయ్యారు. నేను ప్రకాశించే ఆ దివ్య దంపతుల దర్శనం పొందితిని; వారు చరాచర సమస్త జగత్తుకు బీజస్వరూపులు.

Verse 54

पितरौ सर्वललोकस्य ज्ञातौ चाद्यैव तत्त्वतः । मया नास्त्यत्र संदेहो भवतोः कृपया तथा

మీరిద్దరూ సమస్త లోకాల తల్లిదండ్రులు; నేడు నేను దీనిని తత్త్వంగా తెలిసికొన్నాను. మీ కృపవల్ల దీనిపై నాకు ఏ సందేహమూ లేదు.

Verse 55

एवं स्तुतौ तदा तेन नारदेन महात्मना । तुतोष भगवाञ्छंभुः पार्वत्या सहितस्तदा

ఇలా మహాత్ముడైన నారదుడు స్తుతించగా, పార్వతీతో కూడిన భగవాన్ శంభువు ప్రసన్నుడయ్యాడు.

Verse 56

महादेव उवाच । सुखेन स्थीयते ब्रह्मन्किं कार्यं करवाणि ते । तच्छ्रुत्वा वचनं शंभोर्नारदो वाक्यमब्रवीत्

మహాదేవుడు అన్నాడు—హే బ్రాహ్మణా, సుఖంగా నిలుచుము; నీకు ఏ కార్యం? నేను నీకేమి చేయుదును? శంభువు మాటలు విని నారదుడు ప్రత్యుత్తరం పలికెను.

Verse 57

दर्शनं जातमद्यैव तेन तुष्टोऽस्म्यहं विभो । दर्शनात्सर्वमेवाद्य शंभो मम न संशयः

నారదుడు పలికెను—నేడు నేనే మీ దర్శనం పొందితిని; దానివల్ల నేను తృప్తుడను, హే ప్రభూ. హే శంభూ, ఈ దర్శనంతో నేడు అన్నీ స్పష్టమయ్యాయి; నాకు ఏ సందేహమూ లేదు.

Verse 58

क्रीडनार्थमिहायातः कैलासं पर्वतोत्तमम् । हृदिस्थो हि सदा नॄणामास्थितो भगवन्प्रभो

నారదుడు అన్నాడు—దివ్య క్రీడార్థమై మీరు ఇక్కడ పర్వతోత్తమమైన కైలాసానికి వచ్చారు; అయినా, ఓ భగవన్ ప్రభో, మీరు నిత్యం మనుష్యుల హృదయాలలో స్థితుడై ఉంటారు।

Verse 59

तथापि दर्शनं भाव्यं सततं प्राणिनामिह

అయినప్పటికీ, ఈ లోకంలో ప్రాణులకు నిరంతరం మీ దర్శనం కలగాలి।

Verse 60

गिरिजोवाच । का क्रीडा हि त्वया भाव्या वद शीघ्रं ममाग्रतः । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा उवाच प्रहसन्निव

గిరిజ చెప్పింది—మీరు ఏ క్రీడ చేయదలచుకున్నారు? నా ముందే త్వరగా చెప్పండి. ఆమె మాటలు విని ఆయన చిరునవ్వుతో అన్నట్లు సమాధానమిచ్చాడు।

Verse 61

द्यूतक्रीडा महादेव दृश्यते विविधात्र च । भवेद्द्वाभ्यां च द्यूते हि रमणाच् महत्सुखम्

ఓ మహాదేవా, ఇక్కడ పాశక్రీడ అనేక రమణీయ రూపాలలో కనిపిస్తుంది; ఇద్దరి ద్యూతంలో పరస్పర వినోదం వల్ల నిజంగా మహాసుఖం కలుగుతుంది।

Verse 62

इत्येवमुक्त्वो परतं सती भृशमुवाच वाक्यं कुपिता ऋषिं प्रति । कथं विजानासि परं प्रसिद्धं द्यूतं च दुष्टोदरकं मनस्विनाम्

ఇలా చెప్పి ఆగిన సతీ, తీవ్రంగా కోపించి ఋషిని ఉద్దేశించి పలికింది—‘సర్వత్ర ప్రసిద్ధమైన ఆ ద్యూతాన్ని, “దుష్టోదర” అనే దుర్వ్యసనాన్ని, మహాత్ములకు అనర్హమైనదాన్ని నీవు ఇంత బాగా ఎలా తెలుసుకున్నావు?’

Verse 63

त्वं ब्रह्मपुत्रोऽसि मुनिर्मनीषिणां शास्ता हि वाक्यं विविधैः प्रसिद्धैः । चरिष्यमाणो भुवनत्रये न हि त्वदन्यो ह्यपरो मनस्वी

నీవు బ్రహ్ముని పుత్రుడవు, మునివి—మేధావులకు ఉపదేశకుడవు—వివిధ ప్రమాణవాక్యాలతో ప్రసిద్ధుడవు. త్రిలోకములలో సంచరించినా నీతో సమానమైన మహామనస్కుడు మరొకడు లేడు.

Verse 64

एवमुक्तस्तदा देव्या नारदो देवदर्शनः । उवाच वाक्यं प्रहसन्गिरिजां शिवसन्निधौ

దేవి ఇలా పలికినప్పుడు దేవదర్శనుడు నారదుడు శివసన్నిధిలో గిరిజను చూసి చిరునవ్వుతో వాక్యమును పలికెను.

Verse 65

नारद उवाच । द्यूतं न जानामि न चाश्रयामि ह्यहं तपस्वी शिवकिंकरश्च कथं च मां पृच्छसि राजकन्यके योगीश्वराणां परमं पवित्रे

నారదుడు పలికెను—నాకు ద్యూతక్రీడ తెలియదు, దానిని ఆశ్రయించను; నేను తపస్విని, శివకింకరుడను. ఓ రాజకన్యకా, యోగీశ్వరులలో పరమ పవిత్రమయినదానా, నన్నెందుకు ఇలా అడుగుచున్నావు?

Verse 66

निशम्य वाक्यं गिरिजा सती तदा ह्युवाच वाक्यं च विहस्य तं प्रति । जानासि सर्वं च बटोऽद्य पश्य मे द्यूतं महेशेन करोमि तेऽग्रतः

అతని మాటలు విని గిరిజా సతీ నవ్వుతూ అతనితో చెప్పెను—“ఓ బాలకా, నీవు అన్నీ తెలుసు. ఈ రోజు చూడు; నీ ముందే నేను మహేశునితో ద్యూతక్రీడ చేయుదును.”

Verse 67

इत्येवमुक्त्वा गिरिराजकन्यका जग्राह चाक्षान्भुवनैकसुंदरी । क्रीडां चकाराथ महर्षिसाक्ष्यके तत्रास्थिता सा हि भवेन संयुता

ఇలా చెప్పి గిరిరాజకన్య—భువనముల ఏకైక సుందరి—పాశాలను తీసుకొని మహర్షిని సాక్షిగా చేసుకొని క్రీడను ప్రారంభించెను; అక్కడ ఆమె భవుడు (శివుడు)తో ఏకమై నిలిచెను.

Verse 68

तौ दंपती क्रीडया सज्जमानौ दृष्टौ तदा ऋषिणा नारदेन । सविस्मयोत्फुल्लमना मनस्वी विलोकमानोऽतितरां तुतोष

ఆటలో లీనమైన ఆ దంపతులను ఆ సమయంలో ఋషి నారదుడు చూచెను. ఆశ్చర్యంతో హృదయం వికసించి, ఆ మహాత్ముడు వారి లీలను వీక్షించి అత్యంత ఆనందించాడు.

Verse 69

सखीजनेन संवीता तदा द्यूतपरा सती । शिवेन सह संगत्य च्छलाद्द्यूतमकारयत्

అప్పుడు సఖీజనముతో చుట్టుముట్టబడి, ద్యూతక్రీడలో ఆసక్తిగల సతీ శివునితో కలిసి, క్రీడాసహితమైన చలముతో పాశాల ఆటను సాగనిచ్చెను.

Verse 70

स पणं च तदा चक्रे छलेन महता वृतः । जिता भवानी च तदा शिवेन प्रहसन्निव

అప్పుడు అతడు మహా చలముతో కప్పబడి పణం పెట్టెను. ఆ సమయంలో శివుడు భవానిని జయించాడు—నవ్వుతున్నట్లుగా.

Verse 71

नारदोऽस्याः शिवेनाथ उपहासकरोऽभवत् । निशम्य हारितं द्यूतमुपहासं निशम्य च

హే నాథా! ఆ సందర్భంలో శివునితో కలిసి నారదుడు ఆమెకు (పార్వతికి) పరిహాసకారణమయ్యెను. ద్యూతంలో పోయినదాన్ని, పరిహాసనవ్వును కూడా విని అతడు నిలిచెను.

Verse 72

नारदस्य दुरुक्तैश्च कुपिता पार्वती भृशम् । उवाच त्वरिता चैव दत्त्वा चैवार्द्धचंद्रकम्

నారదుని కఠిన వచనాలతో పార్వతి అత్యంత కోపించింది. ఆమె త్వరగా పలికి, పణంగా అర్ధచంద్రాభరణాన్ని ఇచ్చెను.

Verse 73

तथा शिरोमणी चैव तरले च मनोहरे । मुखं सुखोभनं चैव तथा कुपितसुंदरम् । दृष्टं हरेण च पुनः पुनर्द्यूतमकारयत्

అప్పుడు ఆమె శిరోమణిని, మనోహరంగా మెరుస్తున్న ఆభరణాలను కూడా పణంగా పెట్టింది; ఆమె ముఖం సుఖదాయకంగా ప్రకాశిస్తూ, కోపంలోనూ సుందరంగా ఉంది. అది చూచి హరుడు మళ్లీ మళ్లీ పాశక్రీడను కొనసాగింపజేశాడు.

Verse 74

तथा गिरिजया प्रोक्तः शंकरो लोकशंकरः । हारितं च मया दत्तः पण एव च नान्यथा

గిరిజ ఇలా పలికినప్పుడు లోకమంగళకరుడైన శంకరుడు (ఆ మాట విని) అన్నాడు: “నేను ఓడినదే నేను ఇచ్చాను; అదే పణం, అంతే గాని మరొకటి కాదు.”

Verse 75

क्रियते च त्वया शंभो कः पणो हि तदुच्यताम् । ततः प्रहस्य चोवाच पार्वतीं च त्रिलोचनः

“ఓ శంభూ, మీరు ఏ పణం చేస్తున్నారు? అది చెప్పండి.” అప్పుడు త్రిలోచనుడు నవ్వుతూ పార్వతితో పలికాడు.

Verse 76

मया पणोऽयं क्रियते भवानि त्वदर्थमेतच्च विभूषणं महत् । सा चंद्रलेखा हि महान्हि हारस्तथैव कर्णोत्पलभूषणद्वयम्

“భవానీ, నీ కోసమే నేను ఈ పణం చేస్తున్నాను—ఇవి మహత్తర ఆభరణాలు: ఆ చంద్రలేఖ, ఆ గొప్ప హారం, అలాగే చెవుల పద్మ-ఆభరణాల జంట.”

Verse 77

इदमेव त्वया तन्वि मां जित्वा गृह्यतां सुखम् । ततः प्रवर्तितं द्यूतं शंकरेण सहैव च

“ఓ సన్నని దేహముగలదానా, నన్ను జయించి ఇవే సుఖంగా తీసుకో.” అప్పుడు శంకరునితో కలిసి పాశక్రీడ మళ్లీ ప్రారంభమైంది.

Verse 78

एवं विक्रीडमानौ तावक्षविद्याविशारदौ । तदा जितो भवान्याथ शंकरो बहुभूषणः

ఈ విధంగా ద్యూతవిద్యలో నిపుణులైన ఆ ఇద్దరూ క్రీడించుచుండగా, అప్పుడు అనేక ఆభరణాలతో అలంకృతుడైన శంకరుడు భవానిచేత ఓడిపోయెను.

Verse 79

प्रहस्य गौरी प्रोवाच शंकरं त्वतिसुंदरी । हारितं च पणं देहि मम चाद्यैव शंकर

అతిసుందరీ గౌరీ నవ్వుతూ శంకరునితో పలికెను—“హే శంకరా, నీవు ఓడిన పణాన్ని నేడు నాకే ఇవ్వుము.”

Verse 80

तदा महेशः प्रहसन्सत्यं वाक्यमुवाच ह । न जितोऽहं त्वया तन्वि तत्त्वतो हि विमश्यताम्

అప్పుడు మహేశుడు నవ్వుతూ సత్యవాక్యము పలికెను—“హే సన్నని దేహముగలదానా, నిజముగా నీవు నన్ను జయించలేదు; తత్త్వముగా విచారించుము.”

Verse 81

अजेयोऽहं प्राणिनां सर्वथैव तस्मान्न वाच्यं तु वोच हि साध्वि । द्यूतं कुरुष्वाद्य यथेष्टमेव जेष्यामि चाहंच पुनः प्रपश्या

నేను సమస్త ప్రాణులచేత ఏ విధముగానూ జేయుడను కాను; కనుక హే సాధ్వీ, అటువంటి మాట అనకుము. నేడు నీ ఇష్టమొచ్చినట్లు ద్యూతం ఆడు—మళ్లీ చూడు, నేనూ గెలుస్తాను.

Verse 82

तदाम्बिकाह स्वपतिं महेशं मया जितोऽस्यद्य न विस्मयोऽत्र । एवमुक्त्वा तदा शंभुं करे गृह्य वरानना । जितोऽसि त्वं न संदेहस्त्वं न जानासि शंकर

అప్పుడు అంబిక తన స్వామి మహేశునితో చెప్పెను—“నేడు నేను నిన్ను జయించితిని; ఇందులో ఆశ్చర్యమేమీ లేదు.” అని చెప్పి వరాననా దేవి శంభువును చేత పట్టుకొని పలికెను—“నీవు ఓడిపోయితివి, సందేహమే లేదు; హే శంకరా, నీవు గ్రహించుటలేదు.”

Verse 83

एवं प्रहस्य रुचिरं गिरिजा तु शंभुं सा प्रेक्ष्या नर्मवचसा स तयाभिभूतः । देहीति म सकलमंगलमंगलेश यद्धारितं स्मररिपो वचसानुमोदितम्

ఇలా రుచిగా నవ్వుతూ గిరిజ శంభువును చూచి, నర్మవచనాలతో ఆయనను జయించి ఇలా అంది— “సకలమంగళమంగలేశా, స్మరరిపో! నీవు పణంగా పెట్టి, నీ వాక్యంతోనే అనుమోదించిన దానిని నాకు ఇవ్వు.”

Verse 84

शिव उवाच । अजेयोऽहं विशालाक्षि तव नास्त्यत्र संशयः । अहंकारेण यत्प्रोक्तं तत्त्वतस्तद्विमृश्यताम्

శివుడు అన్నాడు— “హే విశాలాక్షీ! నన్ను నీవు జయించలేవు—ఇందులో సందేహం లేదు. అయితే అహంకారంతో పలికిన మాటలను సత్యంగా విచారించాలి.”

Verse 85

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रोवाच च विहस्य सा । अजेयो हि महादेवः सर्वेषामपि वै प्रभो

ఆ మాటలు విని ఆమె నవ్వుతూ అంది— “ప్రభో! మహాదేవుడు నిజంగా అందరికీ అజేయుడే.”

Verse 86

मयैकया जितोऽसि त्वं द्यूतेन विमलेन हि । न जानासि च किंचिच्च कार्याकार्यं विवक्षितम्

“అయినా నేను ఒక్కదానినే నిన్ను జయించాను—అది కూడా నిర్మలమైన ద్యూతక్రీడలో. ఇంకా నీవు ఉద్దేశించిన ప్రకారం ఏది చేయాలి, ఏది చేయకూడదో ఏమాత్రం గ్రహించవు.”

Verse 87

एवं विवदमानौ तौ दंपती परमेश्वरौ । नारदः प्रहसन्वाक्यमुवाच ऋषिसत्तमः

ఇలా వాదించుకుంటున్న ఆ పరమేశ్వర దంపతులను చూసి, ఋషిశ్రేష్ఠుడు నారదుడు నవ్వుతూ ఈ మాటలు పలికాడు.

Verse 88

नारद उवाच । आकर्णयाऽकर्णविशालनेत्रे वाक्यं तदेकं जगदेकमंगलम् । असौ महाभाग्यवतां वरेण्यस्त्वया जितः किं च मृषा ब्रवीषि

నారదుడు పలికెను—ఓ కర్ణాంత విశాలనేత్రి దేవీ, జగత్తుకు ఏకమంగళమైన ఈ ఒక్క వాక్యాన్ని వినుము. మహాభాగ్యవంతులలో వरेణ్యుడైన ఆయన నీవే జయించితివని—అయితే నీవెందుకు అసత్యం పలుకుచున్నావు?

Verse 89

अजितो हि महादेवो देवानां परमो गुरुः । अरूपोऽयं सुरूपोयं रूपातीतोऽयमुच्यते

మహాదేవుడు నిజముగా అజితుడు, దేవతలకు పరమగురువు. ఆయన అరూపుడూ, సురూపుడూ; సమస్త రూపాలకు అతీతుడని చెప్పబడును.

Verse 90

एक एव परं ज्योतिस्तेषामपि च यन्महः । त्रैलोक्यनाथो विश्वात्मा शंकरो लोकशंकरः

ఆయనే పరమ జ్యోతి; దేవతలకూ ఉన్న మహిమ ఆయన తేజస్సే. శంకరుడు త్రిలోకనాథుడు, విశ్వాత్ముడు—లోకాలకు శుభం కలిగించువాడు.

Verse 91

कथं त्वया जितो देवि ह्यजेयो भुवनत्रये । शिवमेनं न जानासि स्त्रीभावाच्च वरानने

ఓ దేవీ, త్రిభువనములలో అజేయుడైన ఈ శివుని నీవెట్లు ‘జయించితివి’? ఓ వరాననే, స్త్రీభావజనిత గర్వముచేత నీవు ఆయనను యథార్థంగా ఎరుగవు.

Verse 92

नारदेनैवमुक्ता सा कुपिता पार्वती भृशम् । बभाषे मत्सरग्रस्ता साक्षेपं वचनं सती

నారదుడు ఇలా పలికినపుడు పార్వతి అత్యంత కోపించింది. అసూయతో గ్రస్తమైన ఆ సతి ఆక్షేపభరితమైన మాటలు పలికింది.

Verse 93

पार्वत्युवाच । चापल्याच्च न वक्त्व्यं ब्रह्मपुत्र नमोस्तु ते तव भीतास्मि भद्रं ते देवर्षे मौनमावह

పార్వతి పలికెను—ఓ బ్రహ్మపుత్రా, చాపల్యంతో ఇలా పలకరాదు; నీకు నమస్కారం. ఓ దేవర్షీ, నీ మాటలతో నేను భయపడుతున్నాను; నీకు మంగళం కలుగుగాక—మౌనం వహించు.

Verse 94

कथं शिवो हि देवर्ष उक्तोऽतो हि त्वया बहु । मत्प्रसादा स्छवो जात ईश्वरो यो हि पठ्यते

ఓ దేవర్షీ, శివుని గురించి నీవు ఇంతగా ఎలా పలికితివి? నా ప్రసాదం వల్లనే ఆయన ‘ఈశ్వరుడు’ అయ్యాడు—లోకంలో ప్రభువుగా కీర్తింపబడినవాడు.

Verse 95

मया लब्धप्रतिष्ठोऽयं जातो नास्त्यत्र संशयः

నా వల్లనే ఆయనకు ప్రతిష్ఠ లభించింది—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 96

एवं बहुविधं श्रुत्वा नारदो मौनमाश्रयत् । पस्थितं च तद्दृष्ट्वा भृंगी वाक्यमथाब्रवीत्

ఇలా అనేక విధాలుగా విన్న నారదుడు మౌనం ఆశ్రయించాడు. అతడు బయలుదేరబోతున్నాడని చూసి భృంగీ అప్పుడు ఈ మాటలు పలికింది.

Verse 97

भृंग्युवाच । त्वया बहु न वक्तव्यं पुनरेव च भामिनि । अजेयो निर्विकारो हि स्वामी मम सुमध्यमे

భృంగీ పలికెను—ఓ భామినీ, మళ్లీ ఇంతగా పలకవద్దు. ఓ సుమధ్యమే, నా స్వామి నిజంగా అజేయుడు, నిర్వికారుడు.

Verse 98

स्त्रीभावयुक्तासि वरानने त्वं देवं न जानासि परं पराणाम् । कामं पुरस्कृत्य पुरा भवानि समागतास्येव महेशमुग्रम

ఓ వరాననే భవానీ! స్త్రీభావాభిమానంతో నీవు పరాత్పర దేవుణ్ణి గుర్తించలేవు. పూర్వం కామాన్ని ముందుంచి నీవే ఉగ్ర మహేశ్వరుని సమీపించావు.

Verse 99

यथा कृतं तेन पिनाकिना पुरा एतत्स्मृतं किं सुभगे वदस्व नः । कृतो ह्यनंगो हि तदा ह्यनेन दग्धं वनं तस्य गिरेः पितुस्ते

ఓ సుభగే! నీకు జ్ఞాపకం ఉంటే చెప్పు—పినాకధారి ప్రభువు పూర్వకాలంలో ఏమి చేశాడు? అప్పుడు ఆయన కాముని అనంగుడిగా (దేహరహితుడిగా) చేశాడు; నీ తండ్రి అయిన పర్వతరాజుని అరణ్యం దగ్ధమైంది.

Verse 100

वात्त्वयाराधित एव एष शिवः पराणां परमः परात्मा

నిజమే, నీవు ఆరాధించినవాడు ఇదే శివుడు—సర్వోత్తములలో సర్వోత్తముడు, పరమాత్మ.

Verse 101

भृंगिणेत्येवमुक्ता सा ह्युवाच किपिता भृशम् । श्रृण्वतो हि महेशस्य वाक्यं पृष्टा च भृंगिणम्

‘భృంగిణీ’ అని పిలువబడగానే ఆమె తీవ్రంగా కోపించి పలికింది; మహేశుడు వింటుండగా, తన మాటలకు సమాధానం చెప్పమని భృంగిని ప్రశ్నించింది.

Verse 102

पार्वत्युवाच । हं भृंगिन्पक्षपातित्वाद्यदुक्तं वचनं मम । शिवप्रियोऽसि रे मन्द भेदबुद्धिरतो ह्यसि

పార్వతి చెప్పింది—హం భృంగీ! పక్షపాతం వల్ల నీవు నాపై ఈ మాటలు అన్నావు. శివునికి ప్రియుడవైనా, ఓ మందా! నీవు భేదబుద్ధికే ఆసక్తుడవు.

Verse 103

अहं शिवात्मिका मूढ शिवो नित्यं मयि स्थितः । कथं शिवाभ्यां भिन्नत्वं त्वयोक्तं वाग्बलेन हि

నేను శివస్వరూపిణిని, ఓ మూర్ఖా; శివుడు నిత్యం నాలోనే నివసిస్తాడు. అట్లుంటే మాటల బలంతో శివునికీ నాకీ భేదం ఎలా చెప్పితివి?

Verse 104

श्रुतं च वाक्यं शुभदं पार्वत्या भृंगिणा तदा । उवाच पार्वतीं भृंगी रुषितः शिवसन्निधौ

అప్పుడు పార్వతీ దేవి శుభప్రదమైన మాటలు విని, భృంగి శివసన్నిధిలోనే కోపంతో పార్వతీని ఉద్దేశించి పలికెను.

Verse 105

पुतुर्यज्ञे च दक्षस्य शिवनिंदा त्वया श्रुता । अप्रियक्षवणात्सद्यस्त्वया त्यक्तं कलेवरम्

దక్షుని యజ్ఞంలో నీవు శివనిందను విన్నావు; అసహ్యమైన మాటలు వినగానే నీవు వెంటనే దేహాన్ని విడిచితివి.

Verse 106

तत्क्षणादेव नन्वंगि ह्यधुना किं कृतं त्वया । संभ्रमात्किं न जानासि शिवनिंदकमेव च

అయినా, ఓ సుందరాంగీ! ఇప్పుడేమి చేసితివి? ఆతురతలో ఇది కూడా శివనిందనే అని నీవు గుర్తించలేవా?

Verse 107

कथं वा पर्वतश्रेष्ठाज्जाता से वरवर्णिनि । कथं वा तपसोग्रेण संतप्तासि सुमध्यमे

ఓ వరవర్ణినీ! నీవు పర్వతశ్రేష్ఠుని నుండి ఎలా జన్మించితివి? ఓ సుమధ్యమే! ఘోర తపస్సుతో నీవు ఎలా శుద్ధి పొందితివి—ఇలాంటి మాటలు పలికితే?

Verse 108

सप्रेमा च शिवे भक्तिस्तव नास्तीह संप्रातम् । शिवप्रियासि तन्वंगि तस्नादेवं ब्रवीमि ते

ఇప్పుడీ చోట నీలో శివునిపై ప్రేమభక్తి కనిపించదు. అయినా, ఓ సుందరాంగి, నీవు శివునికి ప్రియురాలివి; అందుకే నేను నీతో ఇలా పలుకుతున్నాను.

Verse 109

शिवात्परतरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते । शिवे भक्तिस्त्वया कार्या सप्रेमा वरवर्णिनि

మూడు లోకాలలో శివునికన్నా పరమమైనది మరొకటి లేదు. కాబట్టి, ఓ వరవర్ణినీ, నీవు శివునిపై ప్రేమభక్తిని పెంపొందించాలి.

Verse 110

भक्तासि त्वं महादेवि महाभाग्यवतां वरे । संसेव्यतां प्रयत्नेन तपसोपार्जितस्त्वया

ఓ మహాదేవీ, నీవు భక్తురాలివి—మహాభాగ్యవంతులలో శ్రేష్ఠురాలివి. నీ తపస్సుతో సంపాదించిన ఆ భక్తిని శ్రద్ధగా సేవించి గౌరవించు.

Verse 111

शिवो वरेण्यः सर्वेशो नान्यथा कर्तुमर्हसि । भृंगिणो वचनं श्रुत्वा गिरिजा तमुवाचह

శివుడు వరణీయుడు, సర్వేశ్వరుడు; నీవు దీనికి విరుద్ధంగా చేయరాదు. భృంగి మాటలు విని గిరిజ అతనితో ఇలా పలికింది.

Verse 112

गिरिजोवाच । रे भृंगिन्मौनमालंब्य स्थिरो भवाथ वा व्रज । वाच्यावाच्यं न जानासि किं ब्रवीषि पिशाचवत्

గిరిజ పలికింది—ఓ భృంగీ! మౌనాన్ని ఆశ్రయించు; స్థిరంగా ఉండు, లేకపోతే వెళ్లిపో. ఏమి చెప్పాలి, ఏమి చెప్పకూడదో నీకు తెలియదు; పిశాచంలా ఎందుకు మాట్లాడుతున్నావు?

Verse 113

तपसा केन चानीतः कया चापि शिवो ह्ययम् । काहं कोऽसौ त्वया ज्ञातो भेदबुद्ध्या ब्रवीषि मे

ఏ తపస్సుతో ఇతడు ఇక్కడికి తెచ్చబడెను—మరెవరు ఈ శివుని ‘తెచ్చబడినవాడు’ అని చెప్పగలరు? నేను ఎవరు, అతడు ఎవరు, నీవు భేదబుద్ధితో నాతో ఎందుకు పలుకుచున్నావు?

Verse 114

कोऽसि त्वं केन युक्तोऽसि कस्माच्च बहु भाषसे । शापं तव प्रदास्यामि शिवः किं कुरुतेऽधुना

నీవెవడు? ఏ శక్తితో యుక్తుడవై ఇంతగా పలుకుచున్నావు? నేను నీకు శాపము ఇస్తాను—ఇప్పుడు శివుడు ఏమి చేయును?

Verse 115

भृंगिणोक्ता तिरस्कृत्य तदा शापं ददौ सती । निमामो भव रे मन्द रे भृंगिञ्छिंकरप्रिय

భృంగి మాటలను తృణీకరించి సతీ అప్పుడు శాపమిచ్చింది—“ఓ మూర్ఖా, మాంసరహితుడవు కా; ఓ భృంగీ, శంకరప్రియ!”

Verse 116

एवमुक्त्वा तदा देवी पार्वती शंकरप्रिया । अथ कोपेन संयुक्ता पार्वती शंकरं तदा

ఇట్లు పలికి శంకరప్రియా దేవి పార్వతి అప్పుడు కోపంతో నిండిపోయి శంకరుని వైపు తిరిగింది.

Verse 117

कर गृह्य च तन्वंगी भुजंगं वासुकिं तथा । उदतारयत्कंठात्सा तथान्यानि बहूनि च

తన్వంగి దేవి తన చేతితో వాసుకి సర్పాన్ని పట్టుకొని (శివుని) కంఠమునుండి లాగి తీసింది; అలాగే మరెన్నో వాటినీ.

Verse 118

शंभोर्जग्राह कुपिता भूषणानि त्वरान्विता । हृत चंद्रकला तस्य गजाजिनमनुत्तमम्

ఆమె కోపంతో, తొందరగా శంభువు యొక్క ఆభరణాలను తీసివేసింది; ఆయన శిరస్సుపైని చంద్రకలానూ, ఉత్తమమైన గజచర్మాన్నీ కూడా హరించింది।

Verse 119

कंबलाश्वतरौ नागौ महेशकृतभूषणौ । हृतौ तया महादेव्या छलोक्त्यां च प्रहस्य वै

కంబల, అశ్వతర అనే—మహేశుడు ఆభరణాలుగా చేసిన ఆ రెండు నాగులను—మహాదేవి చమత్కారంగా మాటలాడుతూ నవ్వుతూ హరించింది।

Verse 120

कौपीनाच्छा दनं तस्या च्छलोक्त्या च प्रहस्य वै । तदा गणाश्च सख्यश्च त्रपया पीडिता भवन्

ఆమె చమత్కార వాక్యాలతో నవ్వుతూ ఆయన కౌపీనావరణాన్నీ తీసివేసింది; అప్పుడు గణులూ, ఆమె సఖులూ సిగ్గుతో బాధపడ్డారు।

Verse 121

पराङ्गमुखाश्च संजाता भृङ्गी चैव महातपाः । तथा चण्डो हि मुण्डश्च महालोमा महोदरः

వారు సిగ్గుతో ముఖం తిప్పి దిగులుపడ్డారు—భృంగీ వంటి మహాతపస్వులు; అలాగే చండుడు, ముండుడు, మహాలోమా, మహోదరుడు కూడా।

Verse 122

एते चान्ये च बहवो गणास्ते दुःखिनोऽभवन् । तांश्च दृष्ट्वा तथाभूतन्महेशो लज्जितोऽभवत्

వీరు మరియు మరెన్నో గణులు దుఃఖితులయ్యారు; వారిని అలా చూసి మహేశుడూ లజ్జపడ్డాడు।

Verse 123

उवाच वाक्यं रुषितः पार्वतीं प्रति शंकरः

క్రోధించిన శంకరుడు పార్వతిని ఉద్దేశించి ఈ వాక్యములు పలికెను।

Verse 124

रुद्र उवाच । उपहासं प्रकुर्वंति सर्वे हि ऋषयो भृशम् । तथा ब्रह्मा च विष्णुश्च तथा चेन्द्रादयो ह्यमी

రుద్రుడు పలికెను—సర్వ ఋషులు ఘోరంగా పరిహాసం చేస్తున్నారు; అలాగే బ్రహ్మా, విష్ణువు, ఇంకా ఇంద్రాది దేవతలూ.

Verse 125

उपहासपराः सर्वे किं त्वयाद्य कृतं शुभे । कुले जातासि तन्वंगि कथमेवं करिष्यसि

అందరూ పరిహాసంలో నిమగ్నులై ఉన్నారు. ఓ శుభే, నేడు నీవు ఏమి చేసితివి? ఓ సన్నని అంగాలదానా, కులజన్మ పొందిన నీవు ఇలా ఎలా చేయగలవు?

Verse 126

त्वया जितो ह्यहं सुभ्रु यदि जानासि तत्त्वतः । तर्ह्येवं कुरु मे देहि कौपीनाच्छादनं परम् । देहि कौपी नामात्रं मे नान्यथा कर्तुमर्हसि

ఓ సుభ్రూ, నీవు తత్త్వాన్ని నిజంగా తెలిసికొనినయెడల నీవు నన్ను జయించితివి. కాబట్టి ఇలా చేయి—నాకు పరమ ఆచ్ఛాదనమైన కౌపీనమును ఇవ్వు. కనీసం ‘కౌపీ’ అనే నామమాత్రమైనా నాకు ఇవ్వు; వేరేలా చేయుట నీకు తగదు.

Verse 127

एवमुक्ता सती तेन शंभुना योगिना तदा । प्रहस्य वाक्यं प्रोवाच पार्वती रुचिरानना

ఆ యోగి శంభువు ఇలా పలికినప్పుడు, రుచిరాననా పార్వతి సతి నవ్వి మాటలు పలికెను।

Verse 128

किं कौपीनेन ते कार्यं मुनिना भावितात्मना । दिगम्बरेणैव तदा कृतं दारुवनं तथा

హే భావితాత్మ మునీ! నీకు కౌపీనముతో ఏమి పని? నీవు దిగంబరుడై పూర్వం దారువనంలో కూడా అలాగే ప్రవర్తించితివి।

Verse 129

भिक्षाटनमिषेणैव ऋषिपत्न्यो विरोहिताः । गच्छ तस्ते तदा शंभो पूजनं तैर्महत्कृतम्

భిక్షాటనమనే నెపంతో ఋషుల భార్యలు ఆకర్షితులై కలత చెందారు. కాబట్టి హే శంభో, నీవు వెళ్లు—ఆ సమయంలో వారు నీకు మహాపూజ చేశారు.

Verse 130

कौपीनं पतितं तत्र मुनिभिर्नान्यथोदितम् । तस्मात्त्वया प्रहातव्यं द्यूतोहारितमेव तत्

మునులు ‘కౌపీనము అక్కడే పడింది, వేరేలా కాదు’ అని చెప్పారు. కాబట్టి నీవు దానిని విడిచిపెట్టాలి—అది జూదంలో ఓడిపోయిన వస్తువులాంటిదే.

Verse 131

तच्छ्रुत्वा कुपितो रुद्रः पार्वतीं परमेश्वरः । निरीक्षमाणोऽतिरुषा तृतीयेनैव चक्षुषा

ఆ మాటలు విని పరమేశ్వరుడు రుద్రుడు పార్వతిపై కోపించాడు; తీవ్రమైన రోషంతో తన మూడవ కన్నుతో ఆమెను చూచెను.

Verse 132

कुपितं शंकरं दृष्ट्वा सर्व देवगणास्तदा । भयेन महताविष्टास्तथा गणकुमारकाः

శంకరుడు కోపించినట్లు చూసి ఆ సమయంలో సమస్త దేవగణాలు, అలాగే గణకుమారులు కూడా మహాభయంతో ఆవరించబడ్డారు.

Verse 133

ऊचुः सर्वे शनैस्तत्र शंकितेन परस्परम् । अद्यायं कुपितो रुद्रो गिरिजां प्रति संप्रति

అక్కడ అందరూ సందిగ్ధతతో, భయంతో పరస్పరం మెల్లగా మాట్లాడుకున్నారు— “ఈ రోజు నిజంగా రుద్రుడు గిరిజ (పార్వతి) పట్ల కోపించాడు।”

Verse 134

यथा हि मदनो दग्धस्तथेयं नान्यथा वचः । एवं मीमांसमानास्ते गणा देवर्षयस्तदा

“మదనుడు (కాముడు) దగ్ధమైనట్లే ఇది కూడా జరుగుతుంది; మాట వేరుగా ఉండదు।” అని చెప్పుకుంటూ ఆ సమయంలో గణులు, దేవర్షులు పరస్పరం విచారించారు।

Verse 135

विलोकितास्तया देव्या सर्वे सौभाग्यमुद्रया । उवाच प्रहसन्नेव सती सत्पुरुषं तदा

దేవి సౌభాగ్య సూచకమైన శుభముద్రతో అందరినీ చూసింది; అప్పుడు సతి చిరునవ్వుతో ఆ క్షణమే సత్పురుషుడు (మహాదేవుడు)తో పలికింది।

Verse 136

किमालोकपरो भूत्वा चक्षुषा परमेण हि । नाहं कालो न कामोऽहं नाहं दभस्य वै मखः

“ఆ పరమ నేత్రంతో నన్నెందుకు స్థిరంగా చూస్తున్నావు? నేను కాలం కాదు, నేను కాముడు కాదు; నేను దభ (దక్ష) యజ్ఞమూ కాదు।”

Verse 137

त्रिपुरो नैव वै शंभो नांधको वृषभध्वज । वीक्षितेनैव किं तेन तव चाद्य भविष्यति । वृथैव त्वं विरूपाक्षो जातोऽसि मम चाग्रतः

“ఓ శంభూ, ఓ వృషభధ్వజా! ఇది త్రిపురం కాదు, అంధకుడూ కాదు. కేవలం ఆ చూపుతో ఏమి సిద్ధమవుతుంది, ఇంకా ఈ రోజు నీకు ఏమి జరుగుతుంది? నా ఎదుట నీవు వ్యర్థంగా ‘విరూపాక్ష’ (త్రినేత్రుడు) అయ్యావు।”

Verse 138

एवमादीन्यनेकानि हयुवाच परमेश्वरी । निशम्य देवो वाक्यानि गमनाय मनो दधे

ఈ విధంగా పరమేశ్వరీ అనేక వాక్యములు పలికెను. ఆమె మాటలు విని దేవుడు మనసులో ప్రయాణించుటకు నిశ్చయించెను.

Verse 139

वनमेव वरं चाद्य विजनं परमार्थतः । एकाकी यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः

నేడు నాకు నిజముగా నిర్జనమైన ఏకాంత వనమే శ్రేష్ఠము—ఏకాకిగా, చిత్తాత్మలను నియమించి, సమస్త పరిగ్రహాసక్తులను త్యజించి ఉండుదును.

Verse 140

स सुखी परमार्थज्ञः स विद्वान्स च पंडितः । येन मुक्तौ कामरागौ स मुक्तः स सुखी भवेत्

అతడే సుఖి, అతడే పరమార్థజ్ఞుడు, అతడే నిజమైన విద్యావంతుడు, పండితుడు—ఎవడు కామరాగాలను విడిచిపెట్టెనో. అటువంటి వాడే ముక్తుడు; అటువంటి వాడే సుఖి అవుతాడు.

Verse 141

एवं विमृश्य च तदा गिरिजां विहाय श्रीशंकरः परमकारुणिकस्तदानीम् । यातः प्रियाविरहितो वनमद्भुतं च सिद्धाटवीं परमहंसयुतां तथैव

ఇట్లు విచారించి పరమకరుణామయుడైన శ్రీశంకరుడు అప్పుడు గిరిజను విడిచెను. ప్రియావిరహంతో ఆయన అద్భుత వనమునకు, అలాగే పరమహంస ఋషులతో నిండిన సిద్ధాటవీకి కూడా వెళ్లెను.

Verse 142

निर्गतं शंकरं दृष्ट्वा सर्वे कैलासवासिनः । निर्ययुश्च गणाः सर्वे वीरभद्रादयोऽनु तम्

శంకరుడు బయలుదేరినట్లు చూచి కైలాసవాసులందరూ బయటికి వచ్చిరి. వీరభద్రాది సమస్త గణములు కూడా ఆయనను అనుసరించి వెళ్ళిరి.

Verse 143

छत्रं भृंगी समादाय जगाम तस्य पृष्ठतः । चामरे वीज्यमाने च गंगायमुनसन्निभे

భృంగీ రాజఛత్రాన్ని ఎత్తుకొని ఆయన వెనుకగా వెళ్లెను; చామరాలు ఊపబడుచుండగా అవి గంగా-యమునల వలె కాంతిమంతమై కనిపించెను।

Verse 144

ताभ्यां युक्तस्तदा नंदी पृष्ठतोऽन्वगमत्सुधीः । वृषभों ह्यग्रतो भूत्वा पुष्पकेण विराजितः

అప్పుడు వారిద్దరితో కూడిన జ్ఞానవంతుడు నంది వెనుకగా అనుసరించెను; వృషభము ముందుగా నిలిచి పుష్పక అలంకారంతో విరాజిల్లెను।

Verse 145

शोभमानो महादेव एभिः सर्वैः सुशोभनैः । अंतःपुरगता देवी पार्वती सा हि दुर्मनाः

ఈ సమస్త సుందర గణాలతో మహాదేవుడు మహాశోభతో ప్రకాశించెను; కాని అంతఃపురంలో ఉన్న దేవి పార్వతి మనసు దిగులుగా ఉండెను।

Verse 146

सखीभिर्बहुभिस्तत्र तथान्याभिः सुसंवृता । गिरिजा चिंतयामास मनसा परमेश्वरम्

అక్కడ అనేక సఖులు మరియు ఇతర పరిచారికలతో చుట్టుముట్టబడిన గిరిజా మనసులో పరమేశ్వరుని ధ్యానించెను।

Verse 147

ततो दूरं गतः शंभुर्विसृज्य च गणांस्तदा । गणेशं च कुमारं च वीरभद्रं तथाऽपरान्

తదుపరి శంభువు దూరంగా వెళ్లి, ఆ సమయంలో గణులను విడిచిపెట్టెను—గణేశుడు, కుమారుడు (స్కందుడు), వీరభద్రుడు మరియు ఇతరులును।

Verse 148

भृंगिणं नंदिनं चंडं सोमनंदिनमेव च । एतानन्यांश्च सर्वांश्च कैलासपुरवासिनः

భృంగి, నంది, చండ, సోమనంది—వీరితో పాటు కైలాసపుర నివాసులైన ఇతరులందరినీ కూడా అక్కడే విడిచిపెట్టారు।

Verse 149

विसृज्य च महादेव एक एव महातपाः । गतो दूरं वनस्यांते तथा सिद्धवटं शिवः

వారిని విడిచిపెట్టి మహాతపస్వి మహాదేవుడు ఒంటరిగా దూరంగా అరణ్యాంతానికి వెళ్లెను; అలా శివుడు సిద్ధవటాన్ని చేరెను।

Verse 150

काश्मीररत्नोपलसिद्धरत्नवैदूर्यचित्रं सुधया परिष्कृतम् । दिव्यासनं तस्य च कल्पितं भुवा तत्रास्थितो योगपतिर्महेशः

అక్కడ నేలపై ఆయనకోసం దివ్యాసనం నిర్మించబడెను—కాశ్మీర రత్నాలు, రత్నశిలలు, సిద్ధరత్నాలు, వైదూర్యములతో విచిత్రంగా, సుధా-లేపనంతో మెరిపింపబడినది. ఆ ఆసనంపై యోగపతి మహేశుడు ఆసీనుడయ్యెను।

Verse 151

पद्मासने चोपविष्टो महेशो योगवित्तमः । केवलं चात्मनात्मानं दध्यौ मीलितलोचनः

పద్మాసనంలో ఆసీనుడైన యోగవిత్తమ మహేశుడు కళ్లను మూసి, కేవలం ఆత్మచేత ఆత్మనే ధ్యానించెను।

Verse 152

शुशुभे स महादेवः समाधौ चंद्रशेखरः । योगपट्टः कृतस्तेन शेषस्य च महात्मनः । वासुकिः सर्पराजश्च कटिबद्धः कृतो महान्

సమాధిలో చంద్రశేఖర మహాదేవుడు మహిమతో ప్రకాశించెను. మహాత్ముడు శేషుడు ఆయన యోగపట్టమయ్యెను; సర్పరాజు వాసుకి ఆయన మహత్తర కటిబంధమయ్యెను।

Verse 153

आत्मानमात्मात्मतया च संस्तुतो वेदांतवेद्यो न हि विश्वचेष्टितः । एको ह्यनेको हि दुरंतपारस्तथा ह्यर्क्यो निजबोधरूपः । स्थितस्तदानीं परमं पराणां निरीक्षमाणो भुवनैकभर्ता

ఆత్మత్వంగా స్వయమాత్మగా స్తుతింపబడినవాడు, వేదాంతమున తెలిసికొనదగినవాడు, లోకచేష్టలచే ప్రేరితుడు కాడు. అతడు ఏకుడే గాని అనేకరూపములుగా ప్రకాశించును; అగాధుడు, అప్రమేయుడు, సూర్యసమ కాంతిమంతుడు, స్వబోధస్వరూపుడు. అప్పుడు భువనైకభర్త ఆ పరాత్పర పరమపదమును దర్శించుచు నిలిచెను.