Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 14

Devanagari script

शिखंडिनो महच्चक्रुस्तत्र केकारवं मुदा । पंचमालापिनः सर्वे विहंगाः संमदान्विताः

Transliteration

śikhaṃḍino mahaccakrustatra kekāravaṃ mudā | paṃcamālāpinaḥ sarve vihaṃgāḥ saṃmadānvitāḥ

Translation

అక్కడ నెమళ్లు హర్షంతో గొప్ప కేకారవం చేసిరి; పంచమ స్వరాలలో మధురంగా ఆలపించే పక్షులన్నీ ఉల్లాసంతో నిండియుండిరి।

Word by Word

• शिखण्डिनः: peacocks
• शिखण्डिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिखण्डिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• महत्: great, loud
• महत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• चक्रुः: made, produced
• चक्रुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमा-पुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb of place)

• केकारवम्: the ‘kekā’ cry (peacock-call)
• केकारवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: केकारव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• मुदा: with joy
• मुदा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; भाववाचक

• पञ्चमालापिनः: singing in the fifth note (melodiously)
• पञ्चमालापिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पञ्चम-आलापिन् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण—‘पञ्चम’ (पञ्चम-स्वर) का ‘आलापिन्’ (गाने/आलाप करने वाला)

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण

• विहङ्गाः: birds
• विहङ्गाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विहङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• संमदान्विताः: filled with delight
• संमदान्विताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: संमद-अन्वित (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित विशेषण)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; ‘अन्वित’ = युक्त/समन्वित (endowed with)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Peacocks cry out joyfully in a divine forest; countless birds sing in sweet, measured ‘pañcama’ notes, filling the Kedāra landscape with festive sacred music.

Characters & Entities

• Peacocks
• Birds

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sacred place is marked by harmony—nature participates in devotion through auspicious sound and joy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedārakṣetra (Kedāra), as portrayed in Kedārakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is given; the verse supports dhyāna and tīrtha-smaraṇa by describing sanctified ambience.