Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 131

Devanagari script

तच्छ्रुत्वा कुपितो रुद्रः पार्वतीं परमेश्वरः । निरीक्षमाणोऽतिरुषा तृतीयेनैव चक्षुषा

Transliteration

tacchrutvā kupito rudraḥ pārvatīṃ parameśvaraḥ | nirīkṣamāṇo'tiruṣā tṛtīyenaiva cakṣuṣā

Translation

ఆ మాటలు విని పరమేశ్వరుడు రుద్రుడు పార్వతిపై కోపించాడు; తీవ్రమైన రోషంతో తన మూడవ కన్నుతో ఆమెను చూచెను.

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Case 2), एकवचन; सर्वनाम

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund): पूर्वकालिक क्रिया

• कुपितः: angered
• कुपितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुपित (कुप् धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन; कृदन्त

• रुद्रः: Rudra
• रुद्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन

• पार्वतीम्: Pārvatī
• पार्वतीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पार्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Case 2), एकवचन

• परमेश्वरः: the Supreme Lord
• परमेश्वरः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परम-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (परमः ईश्वरः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निरीक्षमाणः: looking, gazing
• निरीक्षमाणः: Karta (Doer/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नि-ईक्ष् (धातु) + शानच् (वर्तमान कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ/शानच्-प्रत्यय (present participle, ātmanepada sense); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अतिरुषा: with excessive wrath
• अतिरुषा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अति-रुषा (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास (अति + रुषा = अत्यधिक-क्रोधेन); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Case 3), एकवचन

• तृतीयेन: with the third
• तृतीयेन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तृतीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (चक्षुषा-सामानाधिकरण्ये पुंलिङ्ग), तृतीया (Case 3), एकवचन; क्रमवाचक विशेषण

• एव: indeed
• एव: Avyaya (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात; अवधारणार्थक

• चक्षुषा: with (his) eye
• चक्षुषा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Case 3), एकवचन

Speaker

Narrator (deductively: Lomaharṣaṇa/Sūta in Māheśvarakhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Rudra, provoked by the preceding words, turns fierce toward Pārvatī; his third eye opens in blazing wrath, filling the scene with perilous radiance.

Characters & Entities

• Rudra
• Śiva (Parameśvara)
• Pārvatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even divine power (the third eye) is shown as something to be restrained and contextual—anger must be mastered, not merely expressed.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader setting is Kedārakhaṇḍa (Kedāra-kṣetra in the Himalayas), though this verse itself focuses on the divine dialogue rather than a specific tīrtha act.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is a narrative moment describing Śiva’s reaction.