Adhyaya 50

Verse 1

अतिथिरुवाच । साध्वबालमते बाल कमठैतत्त्वयोच्यते । शरीरलक्षणं श्रोतुं पुनरिच्छामि तद्वद

అతిథి అన్నాడు—ఓ బాలకమఠా! తత్త్వోపదేశం సరళమనస్సుకూ అనుకూలంగా ఉంది. శరీరలక్షణాలను మళ్లీ వినాలని ఉంది; దానిని చెప్పు।

Verse 2

कमठ उवाच । यथैतद्वेद ब्रह्मांडं शरीरं च तथा शृणु । पादमूलं च पातालं प्रपदं च रसातलम्

కమఠుడు అన్నాడు—ఈ శరీరం బ్రహ్మాండానికి ఎలా అనురూపమో విను. పాదమూలం పాతాళం, పాదపు ముందుభాగం రసాతలం।

Verse 3

तलातलं तथा गुल्फौ जंघे चास्य महातलम् । जानुनी सुतलं चोरू वितलं चातलं कटिम्

గుల్ఫాలు (మడమలు) తలాతలం; అతని జంఘలు మహాతలం. మోకాళ్లు సుతలం, తొడలు వితలం, నడుము అతలం।

Verse 4

नाभिं महीतलं प्राहुर्भुवर्लोकमथोदरम् । उरःस्थलं च स्वर्लोकं महर्ग्रीवा मुखं जनम्

నాభి మహీతలం, ఉదరం భువర్లోకం. వక్షస్థలం స్వర్లోకం, గ్రీవ మహర్లోకం, ముఖం జనలోకం।

Verse 5

नेत्रे तपः सत्यलोकं शीर्षदेशं वदंति च । तद्यथा सप्त द्वीपानि पृथिव्यां संस्थितानि च

కళ్లను తపోలోకమని, శిరోమణి శిఖరదేశాన్ని సత్యలోకమని అంటారు. భూమిపై ఏడు ద్వీపాలు స్థితిచెందినట్లే—

Verse 6

तथात्र धातवः सप्त नामतस्तान्निबोध मे । त्वगसृङ्मांस मेदोऽस्थिमज्जाशुक्राणि धातवः

అలాగే ఇక్కడ ఏడు ధాతువులు ఉన్నాయి—నా మాటల ద్వారా వాటి పేర్లు గ్రహించు: చర్మం, రక్తం, మాంసం, మేదస్సు, ఎముక, మజ్జ, శుక్రం—ఇవే ధాతువులు.

Verse 7

अस्थ्नामत्र शतानि स्युस्त्रीणि षष्ट्यधिकानि च । त्रिंशच्छतसहस्राणि नाडीनां कथितानि च

ఇక్కడ ఎముకలు మూడు వందల అరవై అని చెప్పబడింది; అలాగే నాడులు మూడు లక్షలని వర్ణించారు.

Verse 8

षट्पंचाशत्सहस्राणि तथान्यानि नवैव तु । ता वहंति रसं देहे जलं नद्यो यथा भुवि

యాభై ఆరు వేల (నాడీ మార్గాలు) మరియు అదనంగా ఇంకా తొమ్మిది ఉన్నాయి. అవి దేహంలో రసాన్ని మోసుకెళ్తాయి, భూమిపై నదులు నీటిని మోసుకెళ్లినట్లే.

Verse 9

सार्धाभिस्तिसृभिश्छन्नं समंताद्रोमकोटिभिः । शरीरं स्थूलसूक्ष्माभिर्दृश्यादृश्या हि ताः स्मृताः

సమంతంగా సాడే మూడు కోట్ల రోమాలతో శరీరం ఆవృతమై ఉంది. అవి రెండు విధాలుగా స్మరించబడతాయి—స్థూలం, సూక్ష్మం; దృశ్యం, అదృశ్యం.

Verse 10

षडंगानि प्रधानानि कथ्यमानानि मे शृणु । द्वौ बाहू सक्थिनी द्वे च मूर्धा जठरमेव च

నేను చెప్పుచున్న ఆరు ప్రధాన అవయవములను వినుము—రెండు భుజములు, రెండు తొడలు, శిరస్సు మరియు ఉదరము।

Verse 11

अंत्राण्यत्र तथा त्रीणि सार्धव्यामत्रयाणि च । त्रिव्यामानि तथा स्त्रीणामाहुर्वेदविदो द्विजाः

ఇక్కడ అంత్రములు మూడు అని చెప్పబడినవి; వాటి పరిమాణము సార్ధ మూడు వ్యామములు. స్త్రీలకు మాత్రం మూడు వ్యామములు అని వేదవిదులైన ద్విజులు చెప్తారు।

Verse 12

ऊर्ध्वनालमधोवक्त्रं हृदि पद्मं प्रकीर्त्यते । हृत्पद्मवामतः प्लीहो दक्षिणे स्यात्तथा यकृत्

హృదయంలో ఒక పద్మము ఉందని చెప్పబడింది—దాని నాళము పైకి, ముఖము క్రిందికి ఉంటుంది. హృదయపద్మం ఎడమవైపు ప్లీహము, కుడివైపు యకృతు ఉంటుంది।

Verse 13

मज्जातो मेदसश्चैव वसायाश्च तथा द्विज । मूत्रस्य चैव पित्तस्य श्लेष्मणः शकृतस्तथा

హే ద్విజా, (దేహద్రవ్యములు) మజ్జ, మేదస్సు, వసా; అలాగే మూత్రము, పిత్తము, శ్లేష్మము మరియు మలము కూడా చెప్పబడినవి।

Verse 14

रक्तस्य चरमस्यात्र गर्ता द्व्यंजलयः स्मृताः । गेयः प्रवर्तमानास्ते देहं संधारयंत्युत

ఇక్కడ అంతిమ రక్తమునకు గర్తములు (ఆధారములు) రెండు అంజలి పరిమాణమని చెప్పబడినవి. అవి ప్రవహిస్తూ దేహమును నిజముగా ధరిస్తాయి।

Verse 15

सीवन्यश्च तथा सप्त पंच मूर्धानमास्थिताः । एका मेढ्रं गता चैका तथा जिह्वां गता द्विज

సీవన్యులు ఏడు అని చెప్పబడినవి; వాటిలో ఐదు శిరస్సులో స్థితమై ఉన్నాయి. ఒకటి మేఢ్రం (లింగం) వరకు పోతుంది, మరొకటి అలాగే జిహ్వ వరకు పోతుంది, ఓ ద్విజా।

Verse 16

नाड्यः सर्वाः प्रवर्तंते नाभिपद्मात्तथात्र च । यासां श्रेष्ठा शिरो याता सुषुम्नेडाऽथ पिंगला

ఇక్కడ సమస్త నాడులు నాభి-పద్మం నుండి ఉద్భవించి ప్రవహిస్తాయి. వాటిలో శిరస్సుకు చేరే శ్రేష్ఠ నాడులు సుషుమ్నా, ఇడా, పింగళా.

Verse 17

नासिकाद्वारमासाद्य संस्थिते देहवर्धने । वायुरग्निश्चंद्रमाश्च पंचधा पंचधात्र च

నాసికా ద్వారం చేరి, అవి దేహవృద్ధి మరియు ధారణ కోసం స్థిరంగా ఉంటాయి. అక్కడ వాయు, అగ్ని, చంద్ర తత్త్వములు కూడా ఒక్కొక్కటి ఐదు విధాలుగా క్రియచేస్తాయి.

Verse 18

प्राणापानसमानाश्च उदानो व्यान एव च । पंच भेदाः स्मृता वायोः कर्मार्ण्येषां वदंति च

ప్రాణ, అపాన, సమాన, ఉదాన, వ్యాన—ఇవి వాయువు యొక్క ఐదు భేదాలుగా స్మరించబడినవి; వీటి విధులు కూడా చెప్పబడతాయి.

Verse 19

उच्छ्वासश्चैव निःश्वासो ह्यन्नपानप्रवेशनम् । आकंठाच्छीर्षसंस्थास्य प्राणकर्म प्रकीर्तितम्

ఉచ్ఛ్వాసం, నిశ్శ్వాసం మరియు అన్నపానాల ప్రవేశం—ఇవే ప్రాణుని కార్యములుగా ప్రకటించబడినవి; దాని స్థానం కంఠం నుండి శిరస్సు వరకు.

Verse 20

त्यागो विण्मूत्रशुक्राणां गर्भविस्रवणं तथा । अपानकर्म निर्दिष्टं स्थानमस्य गुदोपरि

మలం, మూత్రం, శుక్రం విసర్జనము మరియు గర్భసంబంధ స్రావము—ఇది అపాన వాయువు యొక్క కర్మమని చెప్పబడింది; దీని స్థానం గుదమునకు పైభాగంలో ఉంది।

Verse 21

समानो धारयत्यन्नं विवेचयति चाप्यथ । रसयंश्चैव चरति सर्वश्रोणिष्ववारितः

సమాన వాయువు ఆహారాన్ని లోపల నిలుపుతుంది, తరువాత దానిని జీర్ణింపజేసి విభజిస్తుంది; అన్ని నాడుల్లో అడ్డంకిలేక సంచరిస్తూ రసాన్ని ప్రసరింపజేస్తుంది।

Verse 22

वाक्प्रवृत्तिप्रदोद्गारे प्रयत्ने सर्वकर्मणाम् । आकंठसुरसंस्थानमुदानस्य प्रकीर्त्यते

వాక్ప్రవర్తన, డకారం (ఉద్గారం) మరియు సమస్త కర్మలలో ప్రయత్నం—ఇవన్నీ ఉదాన వాయువు వల్లనే జరుగుతాయని చెప్పబడింది; దీని స్థానం కంఠం వరకు, పైభాగంలోని దేవస్థాన ప్రాంతం వరకు అని కీర్తించబడింది।

Verse 23

व्यानो हृदि स्थितो नित्यं तथा देहचरोपि च । धातुवृद्धिप्रदः स्वेदलालोन्मेषनिमेषकृत्

వ్యాన వాయువు నిత్యం హృదయంలో స్థితమై ఉండి, అయినా దేహమంతటా సంచరిస్తుంది; ఇది ధాతువృద్ధిని కలిగించి, చెమట, లాలాజలం, కళ్ల తెరుచుట-మూసుటలను కలిగిస్తుంది।

Verse 24

पाचको रजकश्चैव साधकालोचकौ तथा । भ्राजकश्च तथा देहे पञ्चधा पावकः स्थितः

దేహంలో పావకుడు (అగ్ని) ఐదు విధాలుగా స్థితుడై ఉన్నాడు—పాచక, రంజక, సాధక, ఆలొచక, భ్రాజక।

Verse 25

पाचकस्तु पचत्यन्नं नित्यं पक्वाशये स्थित । आमाशयस्थोऽपि रसं रंजकः कुरुते त्वसृक्

పాచకుడు పక్వాశయంలో స్థితుడై నిత్యం అన్నాన్ని జీర్ణింపజేస్తాడు. రంజకుడు ఆమాశయ-ప్రదేశంలో ఉన్నప్పటికీ రసాన్ని రక్తంగా పరివర్తింపజేస్తాడు.

Verse 26

साधको हृदिसंस्थश्च बुद्ध्याद्युत्साहकारकः । आलोचकश्च दृक्संस्थो रूपदर्शनशक्ति कृत

సాధకుడు హృదయంలో స్థితుడై బుద్ధి మొదలైన వాటికి ఉత్సాహాన్ని కలిగిస్తాడు. ఆలోచకుడు నేత్రంలో స్థితుడై రూపదర్శనశక్తిని ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 27

त्वक्संस्थो भ्राजको देहं भ्राजयेन्निर्मलीकृतः । क्लेदको बोधकश्चैव तर्पणः श्लेष्मणस्तथा

త్వచలో స్థితుడైన భ్రాజకుడు దేహాన్ని నిర్మలీకరించి కాంతిమంతం చేస్తాడు. అలాగే క్లేదక, బోధక, తర్పణములు కూడా శ్లేష్మ (కఫ) రూపాలుగా చెప్పబడినవి.

Verse 28

आलंबकस्तथा देहे पंचधा सोम उच्यते । क्लेदकः क्लेदयत्यन्नं नित्यं पक्वाशये स्थितः

దేహంలో ఆలంబకాది ద్వారా సోముడు ఐదు విధాలుగా కార్యం చేస్తాడని చెప్పబడింది. క్లేదకుడు పక్వాశయంలో స్థితుడై నిత్యం అన్నాన్ని తడిపి మృదువుగా చేస్తాడు.

Verse 29

बोधको रसनास्थश्च रसानामवबोधकः । शिरःस्थश्चक्षुरादीनां तर्पणात्तर्पणः स्मृतः

బోధకుడు రసనలో (నాలుకలో) స్థితుడై రుచులను యథార్థంగా గ్రహింపజేస్తాడు. తర్పణుడు శిరస్సులో స్థితుడై తృప్తిరూప పోషణతో నేత్రాది ఇంద్రియాలను పోషిస్తాడు.

Verse 30

सर्वसंधिगतश्चैव श्लेष्मणः श्लेष्मकृत्तथा । उरःस्थः सर्वगात्राणि स वै ह्यालंबकः स्थितः

సర్వ సంధులలో వ్యాపించి శ్లేష్మం (కఫం)ను ఉత్పత్తి చేయువాడైన ‘ఆలంబక’ ఉరస్థానంలో నిలిచి శరీరంలోని సమస్త అవయవాలను ఆధారపెట్టి స్థిరపరచును.

Verse 31

एवं वाय्वग्निसोमैश्च देहः संधारितस्त्वसौ । आकाशजानि स्रोतांसि तथा कोष्ठविविक्तता

ఇలా వాయు, అగ్ని, సోమములచే ఈ దేహము ధారణ చేయబడుతుంది. ఆకాశమునుండి దేహస్రోతాంసి (నాడీమార్గాలు) జన్మించును; అలాగే కోష్ఠముల అంతర్గత విభక్తత, ఖాళితనమూ దానివల్లనే కలుగును.

Verse 32

पार्थिवानीह जानीहि घ्राणकेशनखानि च । अस्थीनि धैर्यं गुरुता त्वङ्मांस हृदयं गुदम्

ఇక్కడ పార్థివ తత్త్వానికి చెందిన భాగములను తెలుసుకొనుము—ఘ్రాణము, కేశములు, నఖములు; అస్తులు, ధైర్యము, గురుత్వము; చర్మము, మాంసము; అలాగే హృదయము మరియు గుదము కూడా.

Verse 33

नाभिर्मेदो यकृन्मज्जा अंत्रमामाशयः शिरा । स्नायुः पक्वाशयश्चैव प्राहुर्वेदविदो द्विजाः

నాభి, మేదస్సు, యకృత్తు, మజ్జ, ఆంత్రం, ఆమాశయం, శిరలు; అలాగే స్నాయువు మరియు పక్వాశయమును కూడా—ఇట్లు వేదవిదులైన ద్విజులు ప్రకటించుచున్నారు.

Verse 34

नेत्रयोर्मडलं शुक्लं कफाद्भवति पैतृकम् । कृष्णं च मण्डलं वातात्तथा भवति मातृकम्

నేత్రయందలి శుక్ల మండలం కఫమునుండి ఉద్భవించి పితృజమని చెప్పబడును; అలాగే కృష్ణ మండలం వాతమునుండి ఉద్భవించి మాతృజమని చెప్పబడును.

Verse 35

पक्ष्ममण्डलमेकं तु द्वितीयं चर्ममण्डलम् । शुक्लं तृतीयं कथित चतुर्थं कृष्णमण्डलम्

ఒకటి పక్ష్మమండలం; రెండవది చర్మమండలం. మూడవది శ్వేతమండలమని, నాలుగవది కృష్ణమండలమని చెప్పబడింది.

Verse 36

दृङ्मण्डलं पंचमं तु नेत्रं स्यात्पंचमण्डलम् । अपरे नेत्रभागे द्वे उपांगोऽपांग एव च

‘దృఙ్మండలం’ ఐదవది; అందువల్ల నేత్రం పంచమండలములదని చెప్పబడింది. మరికొందరు నేత్రభాగాలలో ఉపాంగం, అపాంగం అనే రెండు అదనపు భాగాలనూ పేర్కొంటారు.

Verse 37

उपांगो नेत्रपर्यंतो नासा मूलमपांगकः । वृषणौ च तथा प्रोक्तौ मेदोसृक्कफमांसकौ

ఉపాంగం నేత్రపు అంచువరకు వ్యాపిస్తుంది; అపాంగం నాసామూలంలో ఉంటుంది. అలాగే రెండు వృషణాలు కూడా మేదస్సు, రక్తం, కఫం, మాంసం కలవని చెప్పబడింది.

Verse 38

असृङ्मांसमयी जिह्वा सर्वेषामेव देहिनाम् । हस्तयोरोष्ठयोर्मेढ्रे ग्रीवायां षट् च कूर्चकाः

సర్వ దేహధారుల జిహ్వ రక్తమాంసమయమైనది. అలాగే రెండు చేతుల్లో, పెదవుల్లో, మేఢ్రంలో మరియు గ్రీవలో—ఇలా ఆరు కూర్చకాలు స్థితిచెందినవి.

Verse 39

एवमत्र स्थिते जीवो देहेऽस्मिन्सप्तसप्तके । पंचविंशतिको व्याप्य देहं वासोऽस्य मूर्धनि

ఇలా ఇక్కడ స్థితమైన జీవుడు ఈ దేహంలో—సప్త-సప్తక సమూహాలతో—నివసిస్తాడు. పంచవింశతి తత్త్వరూపుడై దేహమంతా వ్యాపించినా, అతని ఆసనం మూర్ధనిలోనే ఉంది.

Verse 40

त्वगसृग्मांसमित्याहुस्त्रिकं मातृसमुद्भवम् । मेदोमज्जास्थिकं प्रोक्तं पितृजं षट्च कौशिकम्

చర్మం, రక్తం, మాంసం—ఈ త్రయం మాతృసముద్భవమని చెప్పబడింది. మేదస్సు, మజ్జ, ఎముకలు పితృజమని ప్రకటించబడినవి; అలాగే షట్ ‘కౌశిక’ సమూహమూ తదనుగుణంగా చెప్పబడింది.

Verse 41

एवं भूतमयं देहं पंचभूतसमुद्भवैः । अन्नैर्यथा वृद्धिमेति तदहं वर्णयामि ते

ఇలా పంచభూతసముద్భవమైన ఈ భూతమయ దేహం, పంచమహాభూతాల నుండి పుట్టిన ఆహారాల వల్ల ఎలా వృద్ధి చెందుతుందో—అది నేను నీకు వివరిస్తాను.

Verse 42

तदन्नं पिण्डकवलैर्ग्रासैर्भुक्तं च देहिभिः । पूर्वं स्थूलाशये वायुः प्राणः प्रकुरुते द्विधा

ఆ ఆహారం దేహధారులు ముద్దలుగా, కవళాలుగా భుజించి మొదట స్థూల ఆమాశయంలో చేరుతుంది. అక్కడ ప్రాణవాయువు దానిపై ద్వివిధంగా కార్యం చేస్తాడు.

Verse 43

संप्रविश्यान्नमध्ये तु पृथगन्नपृथग्जलम् । अग्नेरूर्ध्वं जलं स्थाप्य तदन्नं तज्जलोपरि

ఆహారరాశిలో ప్రవేశించి, ఆహారాన్ని నీటినుండి వేరుచేస్తాడు. జీర్ణాగ్ని పైభాగంలో నీటిని ఉంచి, ఆ నీటి మీద ఆహారాన్ని స్థాపిస్తాడు.

Verse 44

जलस्याधः स्वयं प्राणः स्थित्वाग्निं धमते शनैः । वायुना धम्यमानोग्निरत्युष्णं कुरुते जलम्

నీటి కింద స్వయంగా ప్రాణుడు నిలిచి, అగ్నిని మెల్లగా ఊదుతాడు. వాయువుతో ఊదబడిన ఆ అగ్ని నీటిని అత్యంత వేడిగా చేస్తుంది.

Verse 45

तदन्नमुष्णतोयेन समंतात्पच्यते पुनः । द्विधा भवति तत्पक्वं पृथक्किट्टं पृथग्रसम्

ఆ ఆహారం ఉష్ణజలంతో అన్ని వైపులా మళ్లీ బాగా పాకుతుంది. జీర్ణమైన తరువాత అది రెండుగా మారుతుంది—ఒకటి కిట్టము (మలభాగం), మరొకటి రసము (పోషక సారం).

Verse 46

मलैर्द्वादशभिः किट्टं भिन्नं देहाद्बहिर्व्रजेत् । कर्णाक्षिनासिकाजिह्वादताः शिश्नं गुदं नखाः

కిట్టభాగం ద్వాదశ మలరూప అశుద్ధులుగా విభజింపబడి దేహం నుండి బయటకు వెళ్తుంది—చెవులు, కళ్ళు, ముక్కు, నాలుక, పళ్ళు, శిశ్నం, గుదం, గోర్లు మొదలైనవి।

Verse 47

रोमकूपाणि चैव स्युर्द्वादशैते मलाश्रयाः । हृत्पद्मप्रतिबद्धाश्च सर्वा नाड्यः समंततः

రోమకూపములు కూడా వీటిలోనే—ఈ ద్వాదశములు మలాశ్రయములు. హృదయపద్మముతో బద్ధమైన సమస్త నాడులు అన్ని వైపులా వ్యాపించి ఉంటాయి.

Verse 48

तासां मुखेषु तं सूक्ष्मं व्यानः स्थापयते रसम् । रसेन तेन ता नाडीः समानः पूरयेत्पुनः

ఆ నాడుల ముఖములలో వ్యానప్రాణుడు సూక్ష్మ రసమును స్థాపిస్తాడు. ఆ రసముచేత సమానప్రాణుడు నాడులను మళ్లీ నింపుతాడు.

Verse 49

ततः प्रयांति संपूर्णास्ताश्च देहं समंततः । ततः स नाडिमध्यस्थो रञ्जकेनोष्मणा रसः

అనంతరం ఆ నాడులు సంపూర్ణమై దేహమంతటా అన్ని వైపులా వ్యాపిస్తాయి. తరువాత నాడీమధ్యస్థ రసముపై రంజక ఉష్మ (వర్ణక తాపం) ప్రభావం కలుగుతుంది.

Verse 50

पच्यते पच्यमानस्तु रुधिरत्वं भजेत्पुनः । ततस्त्वग्लोमकेशाश्च मांसं स्नायु शिरास्थि च

పచింపబడుతున్న ఆహారరసం మళ్లీ రక్తస్థితిని పొందుతుంది. ఆ రక్తం నుంచే చర్మం, రోమాలు, కేశాలు, అలాగే మాంసం, స్నాయువులు, శిరలు, ఎముకలు ఉద్భవిస్తాయి.

Verse 51

नखा मज्जा खवैमल्यं शुक्रवृद्धिः क्रमाद्भवेत् । एवं द्वादशधान्नस्य परिणामः प्रकीर्त्यते

క్రమంగా నఖాలు, మజ్జ, శరీరగుహల శుద్ధి, అలాగే శుక్రవృద్ధి కలుగుతాయి. ఈ విధంగా అన్నం యొక్క ద్వాదశ విధ పరిణామం ప్రకటించబడింది.

Verse 52

एवमेतद्विनिष्पन्नं शरीरं पुण्यहेतवे । यथैव स्यंदनः शुभ्रो भारसंवाहनाय च

ఇలా సంపూర్ణంగా ఏర్పడిన ఈ శరీరం పుణ్యహేతువుగా ఉండుటకే. నిర్మలమైన శ్రేష్ఠ రథం భారవాహనానికి ఉన్నట్లే, దేహమూ ప్రయోజనసాధనానికి ఉంది.

Verse 53

तैलाभ्यंगादिभिर्यत्नैर्बहुभिः पाल्यते न चेत् । किं कृत्यं साध्यते तेन यदि भारं वहेन्न हि

నూనెపూయడం మొదలైన అనేక ప్రయత్నాలతో రథాన్ని సంరక్షించకపోతే, అది భారాన్ని మోయలేను; అప్పుడు దానితో ఏ కార్యం సిద్ధమవుతుంది?

Verse 54

एवमेतेन देहेन किं कृत्यं भोजनोत्तमैः । वर्धितेन न चेत्पुण्यं कुरुते पशुवच्च तत्

అలాగే ఉత్తమమైన భోజనాలతో ఈ దేహాన్ని పోషించడం వల్ల ఏమి ప్రయోజనం? అది పెరిగినా పుణ్యకర్మ చేయక, పశువులా జీవిస్తే.

Verse 55

भवंति चात्र श्लोकाः । यस्मिन्काले च देशे च वयसा यादृशेन च । कृतं शुभाशुभं कर्म तत्तथा तेन भुज्यते

ఇక్కడ శ్లోకములు చెప్పబడినవి—ఏ కాలములో, ఏ దేశములో, ఏ వయస్సులో ఏ విధంగా శుభమో అశుభమో కర్మ చేయబడుతుందో, దాని ఫలమును కూడా అలాగే అనుభవించవలసి ఉంటుంది।

Verse 56

तस्मात्सदा शुभं कार्यमविच्छिन्नसुखार्थिभिः । विच्छिद्यंतेऽन्यथा भोगा ग्रीष्मे कुसरितो यथा

కాబట్టి అవిచ్ఛిన్న సుఖాన్ని కోరువారు ఎల్లప్పుడూ శుభకర్మ చేయవలెను; లేకపోతే భోగాలు గ్రీష్మంలో చిన్న వాగులు ఎండిపోవునట్లు తెగిపోతాయి।

Verse 57

यस्मात्पापेन दुःखानि तीव्राणि सुबहून्यपि । तस्मात्पापं न कर्तव्यमात्मपीडाकरं हि तत्

పాపం వల్ల అనేకమైన, అత్యంత తీవ్రమైన దుఃఖాలు కలుగుతాయి; అందుచేత పాపం చేయకూడదు, అది నిజంగా ఆత్మను పీడించేది।

Verse 58

एवं ते वर्णितः साधो प्रश्नोऽयं शक्तितो मया । यथा संजायते प्राणी यथा शृणु प्रलीयते

హే సాధువా, నా శక్తి మేరకు ఈ ప్రశ్నను వివరించాను—ప్రాణి ఎలా జన్మిస్తుంది; ఇప్పుడు అది ఎలా ప్రలయమగును (మరణమును పొందును) వినుము।

Verse 59

आयुष्ये कर्मणि क्षीणे संप्राप्ते मरणे नृणाम् । स्वकर्मवशगो देही कृष्यते यमकिंकरैः

మనుష్యుల ఆయుష్షు మరియు జీవనాన్ని నిలుపు కర్మ క్షీణించి మరణం సమీపించినప్పుడు, దేహి తన కర్మవశమై యమకింకరులచే లాగబడును।

Verse 60

पंचतन्मात्रसहितः समनोबुद्ध्यहंकृतिः । पुण्यपापमयैः पाशैर्बद्धो जीवस्त्यजे द्वपुः

పంచ తन्मాత్రలతో, మనస్సు-బుద్ధి-అహంకారంతో కూడిన జీవుడు పుణ్యపాపమయ పాశాలతో బద్ధుడై దేహాన్ని విడిచిపెడతాడు।

Verse 61

शीर्ष्णश्च सप्तभिश्छिद्रैर्निर्गच्छेत्पुण्यकर्मणाम् । अधश्च पापिनां यांति योगिनां ब्रह्मरंध्रतः

పుణ్యకర్ములు శిరస్సులోని ఏడు రంధ్రాల ద్వారా నిష్క్రమిస్తారు; పాపులు అధోగతికి పోతారు; యోగులు మాత్రం బ్రహ్మరంధ్రం ద్వారా బయలుదేరుతారు।

Verse 62

तत्क्षणात्सोऽथ गृह्णाति शारीरं चातिवाहिकम् । अंगुष्ठपर्वमात्रं तु स्वप्राणैरेव निर्मितम्

అదే క్షణంలో అతడు ‘అతివాహిక’ అనే శరీరాన్ని గ్రహిస్తాడు—బొటనవేలు సంధి పరిమాణంలో—తన ప్రాణశక్తులతోనే నిర్మితమైనది।

Verse 63

ततस्तस्मिन्स्थितं जीवं देहे यमभटास्तदा । बद्ध्वा नयंति मार्गेण याम्येनाति यथाबलम्

ఆపై ఆ దేహంలో స్థితమైన జీవుణ్ని యమభటులు బంధించి, అవసరమైనంత బలంతో, యమమార్గం వెంట తీసుకెళ్తారు।

Verse 64

तप्तांबरीषतुल्येन अयोगुडनिभेन च । प्रतप्तसिकतेनापि ताम्रपात्रनिभेन च

ఆ మార్గంలో అతడు మండుతున్న ఇనుప గడ్డలా, ఇనుప ముద్దలా, కాల్చే ఇసుకలా, వేడెక్కిన తామ్రపాత్రలా బాధపడతాడు।

Verse 65

षडशीतिसहस्राणि योजनानां महीतलात् । कृष्यमाणो यमपुरीं नीयते पापकृद्भटैः

భూమితలమునుండి ఎనభై ఆరు వేల యోజనములు లాగబడుచు, పాపకర్తను యమదూతలు యమపురికి తీసికొనిపోవుదురు।

Verse 66

क्वचिच्छीतं महादुर्गमन्धकारं क्वचिन्महत् । अग्निसंस्पर्शवदनैः काककाकोलजंबुकैः

ఎక్కడో ఘోర శీతము, ఎక్కడో మహాదుర్గమయిన అంధకారము; అగ్నిస్పర్శవంటి ముఖములు గల కాకులు, కాకోలములు, నక్కలు అతనిని బాధించుదురు।

Verse 68

क्वचिच्च भक्ष्यते घोरै राक्षसैः कृष्यतेऽस्यते । दह्यमानोतिघोरेण सैकतेन च नीयते

ఎక్కడో ఘోర రాక్షసులు అతనిని భక్షింతురు; ఎక్కడో లాగి కొట్టి వేయుదురు; అతి దహనకరమైన ఇసుకలో కాలుచు అతడు ముందుకు నడిపింపబడును।

Verse 69

मुहूतैर्दशभिर्याति तं मार्गमतिदुस्तरम् । तं कालं सुमहद्वेत्ति पुरुषो वर्षसंमितम्

పది ముహూర్తములలోనే అతడు ఆ అత్యంత దుర్గమ మార్గమును దాటించబడును; కాని దేహధారి ఆ కాలమును మహత్తుగా, సంవత్సరములంతగా అనుభవించును।

Verse 70

तार्यते च नदीं घोरां पूयशोणितवाहिनीम् । नदीं वैतरणीं नाम केशशैवलशाद्वलाम्

తర్వాత పూయము మరియు రక్తము ప్రవహించు భయంకర నదిని అతనితో దాటింపజేయుదురు—వైతరణీ అను నది—దాని తీరములు కేశములు, శైవలము, జిగురు గడ్డితో నిండియుండును।

Verse 71

ततो यमस्य पुरतः स्थाप्यते यमकिंकरैः । पापी महाभयं पश्येत्कालांतकमुखैर्वृतम्

అప్పుడు యమకింకరులు పాపిని యముని సమక్షంలో నిలిపెదరు; అతడు మహాభయాన్ని దర్శించును—కాలమృత్యు ముఖములచే ఆవరింపబడినట్లు।

Verse 72

पुण्यकर्मा सौम्यरूपं धर्मराजं तदा किल । मनुष्या एव गच्छंति यमलोकेन चापरे

కాని పుణ్యకర్ముడు ఆ సమయంలో నిజముగా సౌమ్యరూపధారి ధర్మరాజుని సమీపించును; మరికొందరు జీవులును యమలోక మార్గమున—మనుష్యాత్మలుగానే—గమనించుదురు।

Verse 73

मरणानंतरं तेषां जंतूनां योनिपूरणम् । तथाहि प्रेता मनुजाः श्रूयंते नान्यजंतवः

మరణానంతరం ఆ జీవులకు కొత్త యోనిపూరణం (పునర్జన్మ) కలుగును; ఎందుకంటే ‘ప్రేతులు’ అనగా మనుష్యులే అని వినబడుచున్నది, ఇతర జీవులు కాదు।

Verse 74

धार्मिकः पूज्यते तत्र पापः पाशगलो भवेत् । धार्मिकश्च यथा याति तं मार्गं शृणु वच्मि ते

అక్కడ ధార్మికుడు పూజింపబడును, పాపి పాశబద్ధుడగును. ఇక వినుము—ధార్మికుడు ఆ మార్గమున ఎలా ప్రయాణించునో నేను నీకు చెప్పుదును।

Verse 75

आरामद्रुमदातारः फलपुष्पवता पथा । छायया च सुखं यांति तथा ये च्छत्रदा नराः

ఉద్యానములు, వృక్షములు దానమిచ్చినవారు ఫలపుష్పసమృద్ధమైన మార్గమున, నీడసుఖంతో ప్రయాణించుదురు; అలాగే ఛత్రదానం చేసిన నరులును।

Verse 76

उपानहप्रदा यानैर्वितृषाः पूर्तधर्मिणः । विमानैर्यानदा यांति तथा शय्यासनप्रदाः

పాదుకలు దానం చేసే వారు పూర్తధర్మంలో నిమగ్నులై యానాలలో ప్రయాణించి దాహరహితులై ఉంటారు. వాహనదాతలు విమానాలలో గమిస్తారు; అలాగే శయ్యా మరియు ఆసనాలు దానం చేసే వారూ శుభగతిని పొందుతారు.

Verse 77

भक्ष्यभोज्यैस्तथा तृप्ता यांति भोजनदायिन । दीपप्रदाः प्रकाशेन गोप्रदास्तां नदीं सुखम्

భక్ష్యభోజ్యాలు దానం చేసే వారు తృప్తితో ముందుకు సాగుతారు. దీపదాతలు వెలుగును సహచరంగా చేసుకొని గమిస్తారు; గోదాతలు ఆ నదిని సుఖంగా, సౌకర్యంగా దాటుతారు.

Verse 78

श्रीसूर्यं श्रीमहादेवं भक्ता ये पुरुषोत्तमम् । जन्मप्रभृति ते यांति पूज्यमाना यमानुगैः

శ్రీసూర్యుని, శ్రీమహాదేవుని, పురుషోత్తముని భక్తితో సేవించే వారు జన్మనుండే ముందుకు సాగుతారు; యముని అనుచరులచేత కూడా పూజింపబడుతారు.

Verse 79

महीं गां कांचनं लोहं तिलान्कार्पासमेव च । लवणं सप्तधान्यं च दत्त्वा याति सुखं नरः

భూమి, గోవు, స్వర్ణం, ఇనుము, నువ్వులు, పత్తి, ఉప్పు మరియు సప్తధాన్యాలను దానం చేసిన మనిషి సుఖగతిని పొందుతాడు.

Verse 80

तेषां तत्र गतानां च पापिनां पुण्यकर्मिणाम् । चित्रगुप्तः प्रेतपाय निरूपयति वै ततः

అక్కడికి చేరినవారు—పాపులు అయినా పుణ్యకర్ములు అయినా—వారి విషయంలో చిత్రగుప్తుడు అప్పుడు ప్రేతలోకంలో వారి గమనమార్గాన్ని నిర్ణయిస్తాడు.

Verse 81

प्रेतलोके स वसति ततः संवत्सरं नरः । वत्सरेण च तेनास्य शरीरमभिजायते

ఆ నరుడు ప్రేతలోకంలో ఒక సంవత్సరం నివసిస్తాడు; ఆ సంవత్సరం పూర్తయ్యే సరికి అతనికి ఒక దేహం ఏర్పడుతుంది।

Verse 82

सोदकुम्भमथान्नाद्यं बांधवैर्यत्प्रदीयते । दिनेदिने स तद्भुक्त्वा तेन वृद्धिं प्रयाति च

బంధువులు సమర్పించే జలకుంభం మరియు అన్నాదిని అతడు రోజురోజుకు భుజించి, ప్రేతస్థితిలో వృద్ధి పొందుతాడు.

Verse 83

पूर्वदत्तमथान्नाद्यं प्राप्नोति स्वयमेव च । स्वयं येन न दत्तं च तथा दाता न विद्यते

మునుపు ఇచ్చిన అన్నాదిని కూడా అతడు స్వయంగా పొందుతాడు; కానీ జీవితంలో ఏదీ దానం చేయని వానికి దాత ఎవడూ లభించడు.

Verse 84

न चाप्युदकदातासौ क्षुत्तृड्भ्यामतिपीड्यते । बांधवैस्तूदकं दत्तं नदीभूत्वोपतिष्ठति

జలదాత అయినవాడు ఆకలి దాహాలతో తీవ్రంగా బాధపడడు; బంధువులు ఇచ్చిన నీరు అతనికి నదిగా మారినట్లు చేరుతుంది.

Verse 85

मासिमासि च यच्छ्राद्धं षोडशश्राद्धपूर्वकम् । अत्र न क्रियते यस्य प्रेतत्वात्स न मुच्यते

షోడశ శ్రాద్ధాలతో ప్రారంభమయ్యే మాసిక శ్రాద్ధం ఇక్కడ ఎవరి కోసం చేయబడకపోతే, అతడు ప్రేతత్వం నుండి విముక్తి పొందడు.

Verse 86

मानुषेण दिनेनैव प्रेतलोके दिनं स्मृतम् । तस्माद्दिनेदिने देयं प्रेतायान्नं च वत्सरम्

మనుష్యలోకంలోని ఒక దినమే ప్రేతలోకంలో ఒక దినముగా చెప్పబడింది. అందువల్ల ప్రతిదినము ఒక సంవత్సరం పాటు ప్రేతునకు అన్నదానం చేయవలెను.

Verse 87

तं च स्माशानिकानाम गणा याम्या भयावहाः । शीतवातातपोपेतं तत्र रक्षंति पापिनम्

అక్కడ ‘శ్మశానిక’ అని పిలువబడే యమసదృశ భయంకర గణములు ఉంటాయి. శీతము, గాలి, మండుటెండలతో బాధపడే పాపిని వారు అక్కడ కాపాడి కాపలాగా ఉంటారు.

Verse 88

यथेह बन्धने कश्चिद्रक्ष्यते विषमैर्नरैः । प्रेतपिंडा न दीयंते षोडशश्राद्धपूर्वकाः

ఇహలోకంలో బంధనంలో ఉన్నవాడిని కఠినులైన మనుష్యులు కాపలాగా కాపాడినట్లే, అలాగే షోడశశ్రాద్ధములతో ప్రారంభమయ్యే ప్రేతపిండములు (ఇవ్వవలసినవి) ఇవ్వబడకపోతే (ప్రేతస్థితి నిలుస్తుంది).

Verse 89

यस्य तस्य न मोक्षोऽस्ति प्रेतत्वाद्वै युगैरपि । ततः सपिण्डीकरणे बांधवैः सुकृते नरः

అతడు ప్రేతత్వంలో ఉన్నంతకాలం యుగయుగాలైనా మోక్షము లేదు. అనంతరం బంధువులు పుణ్యపూర్వకంగా సపిండీకరణ కర్మను నిర్వహించినప్పుడు, ప్రేతునకు తగిన మేలు కలుగుతుంది.

Verse 90

पूर्णे संवत्सरे देहं संपूर्णं प्रतिपद्यते । पापात्मा घोररूपं तु धार्मिको दिव्यमुत्तमम्

ఒక సంవత్సరం పూర్తయ్యినప్పుడు అతడు సంపూర్ణ దేహాన్ని పొందుతాడు. పాపాత్ముడు ఘోరరూపాన్ని ధరిస్తాడు; ధార్మికుడు దివ్యమైన ఉత్తమ రూపాన్ని పొందుతాడు.

Verse 91

ततः स नरकं याति स्वर्गं वा स्वेन कर्मणा । रौरवाद्याश्च नरकाः पातालतलसंस्थिताः

అనంతరం అతడు తన కర్మఫలానుసారంగా నరకమునకు గాని స్వర్గమునకు గాని చేరును. రౌరవాది నరకములు పాతాళతలములలో స్థితమై యున్నవి.

Verse 92

सुराद्याः सत्यपर्यंताः स्वर्लोकस्योर्ध्वमाश्रिताः । इतिहासपुराणेषु वेदस्मृतिषु यच्छुतम्

దేవలోకమునుండి సత్యలోకమువరకు ఉన్న లోకములు స్వర్గలోకమునకు పైభాగమున స్థితమై యున్నవి. ఇదే ఇతిహాసపురాణములలోను వేదస్మృతులలోను శ్రుతమైంది.

Verse 93

पुण्यं तेन भवेत्स्वर्गो नरकस्तद्विपर्ययात् । तत्रापि कालवसति कर्मणामनुरूपतः

పుణ్యముచేత స్వర్గప్రాప్తి కలుగును; దానికి విరుద్ధముచేత నరకము. అక్కడ కూడా కర్మానుగుణంగా కాలమంత నివాసము జరుగును.

Verse 94

अर्वाक्सपिंडीकरणं यस्य वर्षाच्च वा कृतम् । प्रेतत्वमपि तस्यापि प्रोक्तं संवत्सरं धुवम्

సంవత్సరం పూర్తికాకముందే ఎవరి సపిండీకరణం చేసినా, అతనికూడా ప్రేతత్వము నిశ్చయంగా ఒక సంవత్సరం వరకే అని చెప్పబడింది.

Verse 95

यैरिष्टं च त्रिभिर्मेधैरर्चितं वा सुरत्रयम् । प्रेतलोकं न ते यांति तथा ये समरे हताः

మూడు యజ్ఞములు చేసినవారు గాని, దేవత్రయమును ఆరాధించినవారు గాని ప్రేతలోకమునకు వెళ్లరు; యుద్ధములో హతులైనవారూ అలాగే వెళ్లరు.

Verse 96

शुद्धेन पुण्येन दिवं च शुद्धां पापेन शुद्धेन तथा तमोंधम् । मिश्रेण स्वर्गं नरकं च याति देहस्तथैवास्य भवेच्च तादृक्

శుద్ధ పుణ్యముచేత శుద్ధ స్వర్గాన్ని పొందును; శుద్ధ పాపముచేత అంధకారమైన తమస్సులో పడును. మిశ్ర కర్మములచేత స్వర్గం నరకం రెండింటికీ పోవును; అతని దేహస్థితి కూడా తదనుగుణంగా మిశ్రమగును.

Verse 97

प्रश्नत्रयं चेति तव प्रणीतमुत्पत्तिमृत्यू परलोकवासः । यथा गुरुर्मे समुदाजहार किं भूय इच्छत्युत तद्वदामि

నీవు మూడు ప్రశ్నలను ప్రతిపాదించితివి—జననం, మరణం, పరలోక నివాసం. నా గురువు నాకు ఎలా వివరించెనో, అలాగే నేను నీకు చెప్పుచున్నాను; ఇంకా ఏమి వినదలచితివి?

Verse 617

मक्षिकादंशमशकैर्भक्ष्यते सर्पवृश्चिकैः । भक्ष्यमाणोऽपि तैर्जंतुः क्रंदते म्रियते न हि

అతడు ఈగలు, డెంగులు, దోమలు, అలాగే పాములు మరియు తేళ్లచేత భక్షింపబడును. భక్షింపబడుచున్నప్పటికీ ఆ జీవి విలపించును గాని మరణించడు.