Adhyaya 3

Verse 1

सू उवाच । एवं स्थानानि पुण्यानि यानियानीह वै भुवि । निरीक्षंस्तत्र तत्राहं नारदो वीरसत्तम

సూతుడు పలికెను—హే వీరశ్రేష్ఠా! ఈ విధంగా భూమిపై ఉన్న అనేక పుణ్యస్థానాలను అక్కడక్కడ పరిశీలిస్తూ నేను నారదుడు ఒకటి నుండి మరొకటికి వెళ్లితిని।

Verse 2

विचरन्मेदिनीं सर्वां प्राप्तोऽहमाश्रमं भृगोः । यत्र रेवानदी पुण्या सप्तकल्पस्मरा वरा

సర్వ భూమండలమంతా సంచరిస్తూ నేను భృగు మహర్షి ఆశ్రమానికి చేరితిని; అక్కడ పుణ్యనది రేవా ప్రవహించుచున్నది—సప్తకల్పస్మరణీయమైన శ్రేష్ఠా।

Verse 3

महापुण्या पवित्रा च सर्वतीर्थमयी शुभा । पुनानि कीर्तनेनैव दर्शनेन विशेषतः

ఆమె మహాపుణ్యమయి, పవిత్రా, శుభా, సర్వతీర్థమయి; కేవలం స్మరణ-కీర్తనతోనే పవనముచేయును, దర్శనంతో అయితే విశేషంగా.

Verse 4

तत्रावगाहनात्पार्थ मुच्यते जंतुरंहसा । यथा सा पिङ्गला नाडी देहमध्ये व्यवस्थिता

హే పార్థా, అక్కడ అవగాహన (స్నానం) చేయుటవలన జీవుడు పాపసమూహమునుండి విముక్తుడగును—దేహమధ్యమున పింగళా నాడి స్థితమై ఉన్నట్లుగా.

Verse 5

इयं ब्रह्मांडपिण्डस्य स्थाने तस्मिन्प्रकीर्तिता । तत्रास्ते शुक्लतीर्थाख्यं रेवायां पापनाशनम्

ఆ స్థలం అక్కడ ‘బ్రహ్మాండ-పిండ’ స్థానం అని ప్రఖ్యాతి పొందింది; మరియు అక్కడే రేవానదిలో ‘శుక్లతీర్థ’మనే పాపనాశక తీర్థం ఉంది.

Verse 6

यत्र वै स्नानमात्रेण ब्रह्महत्या प्रणश्यति । तस्यापि सन्निधौ पार्थ रेवाया उत्तरे तटे

ఎక్కడైతే స్నానమాత్రముచేతనే బ్రహ్మహత్యాపాపముకూడా నశించునో—హే పార్థా, ఆ (శుక్లతీర్థ) సన్నిధానమున, రేవా నదీ ఉత్తర తీరమున.

Verse 7

नानावृक्षसमाकीर्णं लतागुल्मोपशोभितम् । नानापुष्पफलो पेतं कदलीखंडमंडितम्

అది నానావిధ వృక్షాలతో నిండినది, లతా-గుల్మాలతో శోభించినది, విభిన్న పుష్పఫలాలతో సమృద్ధమైనది, కదళీవనాలతో అలంకృతమైనది।

Verse 8

अनेकाश्वापदाकीर्णं विहगैरनुनादितम् । सुगंधपुष्पशोभाढ्यं मयूररवनादितम्

అది అనేక వన్యజంతువులతో నిండినది, పక్షుల కూయింపులతో అనునాదితమైనది; సుగంధ పుష్పశోభతో సమృద్ధమైనది, మయూరనాదాలతో ప్రతిధ్వనించినది।

Verse 9

भ्रमरैः सर्वमुत्सृज्य निलीनं रावसंयुतम् । यथा संसारमुत्सृज्य भक्तेन हरपादयोः

అక్కడ భ్రమరాలు అన్నిటిని విడిచి గుంజనతో స్థిరంగా నిలిచాయి; అలాగే భక్తుడు సంసారబంధాన్ని వదలి హరుని (శివుని) పాదాలలో లీనమవుతాడు।

Verse 10

कोकिला मधुरैः स्वानैर्नादयंति तथा मुनीन् । यथा कथामृताख्यानैर्ब्राह्मणा भवभीरुकान्

అక్కడ కోకిలలు మధుర స్వరాలతో మునులను ఆనందింపజేస్తాయి; అలాగే బ్రాహ్మణులు అమృతసమానమైన కథామృతాన్ని చెప్పి భవభయభీతులను హర్షింపజేస్తారు।

Verse 11

यत्र वृक्षा ह्लादयंति फलैः पुष्पैश्च पत्रकैः । छायाभिरपि काष्ठैश्च लोकानिव हरव्रताः

అక్కడ వృక్షాలు ఫలాలు, పుష్పాలు, పత్రాలతోనే కాదు, తమ నీడతో మరియు కట్టెలతో కూడా ప్రజలకు హర్షం కలిగిస్తాయి—హరవ్రతులు భక్తులు లోకహితాన్ని అన్ని విధాలా చేయునట్లు।

Verse 12

पुत्रपुत्रेति वाशंते यत्र पुत्रप्रियाः खगाः । यथा शिवप्रियाः शैवा नित्यं शिवशिवेति च

ఎక్కడ తమ పిల్లలను ప్రేమించే పక్షులు ‘పుత్రా, పుత్రా’ అని కూస్తాయో, అలాగే శివప్రియులైన శైవులు నిత్యం ‘శివ, శివ’ అని జపిస్తారు।

Verse 13

एवंविधं मुनेस्तस्य भृगोराश्रममंडलम् । विप्रैस्त्रैविद्यसंयुक्तैः सर्वतः समलंकृतम्

ఇలాంటి దే ఆ ముని భృగువు యొక్క ఆశ్రమమండలం; త్రివేదవిద్యతో యుక్తులైన బ్రాహ్మణులచే అది అన్ని వైపులా శోభిల్లింది।

Verse 14

ऋग्यजुः सामनिर्घोपैरारूरितदिगन्तरम् । रुद्रभक्तेन धीरेण यथैव भुवनत्रयम्

ఋగ్, యజుః, సామ మంత్రఘోషలతో దిక్కులు మార్మోగేవి; రుద్రభక్తుడైన ధీర మునివలన—త్రిభువనం పవిత్ర నాదంతో వ్యాపించినట్లుగా।

Verse 15

तत्राहं पार्थ संप्राप्तो यत्रास्ते मुनिसत्तमः । भृगुः परमधर्मात्मातपसा द्योतितप्रभः

హే పార్థా, నేను అక్కడికి చేరాను; అక్కడ మునులలో శ్రేష్ఠుడైన భృగువు నివసించుచుండెను—పరమ ధర్మాత్ముడు, తపస్సుతో ప్రకాశించే తేజస్సు కలవాడు।

Verse 16

आगच्छंतं तु मां दृष्ट्वा दीनं च मुदितं तथा । अभ्युत्थआनं कृतं सर्वैर्विप्रैर्भृगुपुरोगमैः

నన్ను వస్తూ చూసి—క్లాంతుడనైనా ఆనందితుడనై—భృగువును ముందుంచి సమస్త బ్రాహ్మణులు లేచి నిలిచి నాకు స్వాగతం చేశారు।

Verse 17

कृत्वा सुस्वागतं दत्त्वा अर्घाद्यं भृगुणा सह । आसनेषूपविष्टास्ते मुनींद्रा ग्राहिता मया

నేను వారికి సుస్వాగతం చేసి, భృగుతో కలిసి అర్ఘ్యాది గౌరవాలను సమర్పించాను. ఆ మునీంద్రులు ఆసనాలపై కూర్చుండగా, నేను వారి సేవలో నిలిచాను।

Verse 18

विश्रांतं तु ततो ज्ञात्वा भृगुर्मामप्युवाचह । क्व गंतव्यं मुनिश्रेष्ठ कस्मादिह समागतः

ఆపై నేను విశ్రాంతి పొందినట్టు తెలిసి భృగు నాతో ఇలా అన్నాడు— “ఓ మునిశ్రేష్ఠా, నీవు ఎక్కడికి వెళ్లబోతున్నావు? ఏ కారణంతో ఇక్కడికి వచ్చావు?”

Verse 19

आगमनकारणं सर्वं समाचक्ष्व परिस्फुटम् । ततस्तं चिंतयाविष्टो भृगुं पार्थाहमब्रुवम्

“నీ రాకకు గల సమస్త కారణాన్ని స్పష్టంగా చెప్పుము.” అప్పుడు, హే పార్థా, నేను ఆలోచనలో లీనమై భృగుతో ఇలా పలికాను।

Verse 20

श्रूयतामभिधास्यामि यदर्थमहामागतः । मया पर्यटिता सर्वा समुद्रांता च मेदिनी

వినండి, నేను ఏ ప్రయోజనంతో వచ్చానో ఇప్పుడు చెప్పుతున్నాను. సముద్రతీరాల వరకు విస్తరించిన సమస్త భూమిని నేను పరిభ్రమించాను।

Verse 21

द्विजानां भूमिदानार्थं मार्गमाणः पदेपदे । निर्दोषां च पवित्रां च तीर्थेष्वपि समन्विताम्

ద్విజులకు భూమిదానం చేయుటకై నేను అడుగడుగునా, దోషరహితమైనదీ, పరమ పవిత్రమైనదీ, తీర్థపుణ్యంతో కూడినదీ అయిన భూమిని అన్వేషించుచున్నాను।

Verse 22

रम्यां मनोरमां भूमिं न पश्यामि कथंचन । भृगुरुवाच । विप्राणां स्थापनार्थाय मयापि भ्रमता पुरा

“నేను ఏ విధంగానూ నిజంగా రమ్యమైన, మంగళకరమైన భూమిని చూడలేకపోతున్నాను.” భృగువు పలికెను—“పూర్వం నేనూ బ్రాహ్మణుల స్థాపనార్థం స్థలాన్ని వెదుకుతూ సంచరించాను.”

Verse 23

पृथ्वी सागरपर्यंता दृष्टा सर्वा तदानघ । महीनाम नदी पुण्या सर्वतीर्थमयी शुभा

హే నిర్దోషుడా! నేను సముద్రాంతం వరకు సమస్త భూమిని చూశాను. అక్కడ ‘మహీ’ అనే పుణ్యనది ఉంది—శుభకరమైనది, పవిత్రమైనది, సర్వతీర్థమయి.

Verse 24

दिव्या मनोरमा सौम्या महापापप्रणाशिनी । नदीरूपेण तत्रैव पृथ्वी सा नात्र संशयः

ఆ నది దివ్యమైనది, మనోహరమైనది, సౌమ్యమైనది, మహాపాపనాశినీ. అక్కడ నిశ్చయంగా భూమి స్వయమే నదిరూపంగా నిలిచియున్నది—సందేహం లేదు.

Verse 25

पृथिव्यां यानि तीर्थानि दृष्टादृष्टानि नारद । तानि सर्वाणि तत्रैव निवसंति महीजले

హే నారదా! భూమిపై ఉన్న తీర్థాలన్నీ—కనిపించేవి కానివి—అన్నీ అక్కడే, మహీ జలంలోనే నివసిస్తాయి.

Verse 26

सा समुद्रेण संप्राप्ता पुण्यतोया महानदी । संजातस्तत्र देवर्षे महीसागरसंगमः

ఆ పుణ్యజలమయమైన మహానది సముద్రాన్ని చేరుతుంది. హే దేవర్షీ! అక్కడ మహీ-సముద్ర సంగమం ఏర్పడుతుంది.

Verse 27

स्तंभाख्यं तत्र तीर्थं तु त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र ये मनुजाः स्नानं प्रकुर्वंति विपश्चितः

అక్కడ ‘స్తంభ’ అనే తీర్థం ఉంది; అది త్రిలోకాలలో ప్రసిద్ధి పొందింది. అక్కడ వివేకులు స్నానం చేయుదురు—

Verse 28

सर्वपापविनिर्मुक्ता नोपसर्पंति वै यमम् । तत्राद्भुतं हि दृष्टं मे पुरा स्नातुं गतेन वै

వారు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తులై యముని సమీపానికి కూడా చేరరు. నేను ఒకసారి అక్కడ స్నానం చేయడానికి వెళ్లినప్పుడు ఒక అద్భుతాన్ని చూశాను.

Verse 29

तदहं कीर्तयिष्यामि मुने श्रृणु महाद्भुतम् । यावत्स्नातुं व्रजाम्यस्मिन्महीसागरसंगमे

ఆ మహాద్భుతాన్ని నేను ఇప్పుడు వర్ణిస్తాను—ఓ మునీ, వినుము—మహీ నది మరియు సముద్ర సంగమంలో స్నానం చేయడానికి నేను వెళ్లుచుండగా.

Verse 30

तीरे स्थितं प्रपश्यामि मुनींद्रं पावकोपमम् । प्रांशुं वृद्धं चास्थिशेषं तपोलक्ष्म्या विभूषितम्

తీరంలో నేను ఒక మునీంద్రుని చూచితిని, అగ్నివలె ప్రకాశించువాడిని—ఎత్తైనవాడు, వృద్ధుడు, తపస్సుతో ఎముకలే మిగిలినవాడు; అయినా తపోలక్ష్మితో అలంకృతుడు.

Verse 31

भुजावूर्ध्वौ ततः कृत्वा प्ररुदंतं मुहुर्मुहुः । तं तथा दुःखितं दृष्ट्वा दुःखितोऽहमथाभवम्

అప్పుడు అతడు రెండు భుజాలను పైకి ఎత్తి మళ్లీ మళ్లీ విలపించెను. అతనిని అలా దుఃఖితుడిగా చూసి నేనూ దుఃఖించితిని.

Verse 32

सतां लक्षणमेतद्धि यद्दृष्ट्वा दुःखितं जनम् । शतसंख्य तस्य भवेत्तथाहं विललाप ह

సత్పురుషుల లక్షణమిదే—దుఃఖితుణ్ని చూచిన వెంటనే వారి శోకం శతగుణమవుతుంది; అట్లే నేనూ విలపించాను।

Verse 33

अहिंसा सत्यमस्तेयं मानुष्ये सति दुर्लभम् । ततस्तमुपसंगम्य पर्यपृच्छमहं तदा

అహింస, సత్యం, అస్తేయం—ఇవి మనుష్యులలోనూ దుర్లభం; అందుకే అతని దగ్గరకు వెళ్లి అప్పుడే ప్రశ్నించాను।

Verse 34

किमर्थं रोदिशि मुने शोके किं कारणं तव । सुगुह्यमपि चेद्बूहि जिज्ञासा महती हि मे

ఓ మునీ, ఎందుకు ఏడుస్తున్నారు? మీ శోకానికి కారణం ఏమిటి? అత్యంత గుప్తమైనదైనా చెప్పండి—నా జిజ్ఞాస మహత్తరమైనది।

Verse 35

मुनिस्ततो मामवदद्भृगो निर्भाग्यवानहम् । तेन रोदिमि मा पृच्छ दुर्भाग्यं चालपेद्धि कः

అప్పుడు ముని నాతో అన్నాడు—‘ఓ భృగూ, నేను దుర్భాగ్యవంతుణ్ని; అందుకే ఏడుస్తున్నాను. అడగకు—తన దుర్భాగ్యాన్ని ఎవరు బహిరంగంగా చెబుతారు?’

Verse 36

तमहं विस्मयाविष्टः पुनरेवेदमब्रुवम् । दुर्लभं भारते जन्म तत्रापि च मनुष्यता

నేను ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయి మళ్లీ అన్నాను—‘భారతదేశంలో జన్మ దుర్లభం; అందులోనూ నిజమైన మనుష్యత మరింత దుర్లభం।’

Verse 37

मनुष्यत्वे ब्राह्मणत्वं मुनित्वं तत्र दुर्लभम् । तत्रापि च तपःसिद्धिः प्राप्यैतत्पंचकं परम्

మనుష్యులలో మనుష్యజన్మ, అందులో బ్రాహ్మణత్వం—అందులోనూ మునిత్వం దుర్లభం. అంతకన్నా దుర్లభం తపస్సిద్ధి. ఈ పరమ పంచవిధ భాగ్యాన్ని పొందిన తరువాత…

Verse 38

किमर्थं रोदिषि मुने विस्मयोऽत्र महान्मम । एवं संपृच्छते मह्यमेतस्मिन्नेव चांतरे

ఓ మునీ, నీవెందుకు విలపిస్తున్నావు? ఇక్కడ నాకు మహా ఆశ్చర్యం కలుగుతోంది. నేను ఇలా అడుగుతుండగానే, అదే క్షణంలో…

Verse 39

सुभद्रोनाम नाम्ना च मुनिस्तत्राभ्युपाययौ । स हि मेरुं परित्यज्य ज्ञात्वा तीर्थस्य सारताम्

అప్పుడు అక్కడ సుభద్ర అనే ముని వచ్చాడు. ఆ తీర్థం యొక్క నిజమైన మహిమను గ్రహించి, అతడు మేరుపర్వతాన్నికూడా విడిచి వచ్చాడు.

Verse 40

कृताश्रमः पूजयति सदा स्तंभेश्वरं मुनिः । सोऽप्येवं मामि वापृच्छन्मुनिं रोदनकारणम्

ఆ ముని ఆశ్రమధర్మాలను నిర్వర్తించి ఎల్లప్పుడూ స్థంభేశ్వరుని పూజించేవాడు. నన్ను అలా చూసి, తపస్వి సహచరుడిలా నా ఏడుపుకు కారణం అడిగాడు.

Verse 41

अथाहाचम्य स मुनिः श्रूयतां कारणं मुनी । अहं हि देवशर्माख्यो मुनिः संयतवाङ्मनाः

అప్పుడు ఆ ముని ఆచమనం చేసి పలికాడు—“ఓ మునులారా, కారణం వినండి. నేను దేవశర్మ అనే మునిని; వాక్కు, మనస్సు నియమంలో ఉంచుకున్నవాడిని.”

Verse 42

निवसामि कृतस्थानो गंगासागरसंगमे । तत्र दर्शेतर्पयामि सदैव च पितॄनहम्

గంగా–సాగర సంగమంలో నేను నివాసం స్థాపించి ఉంటాను. అక్కడ దర్శ తిథినాడు నేను నిత్యం పితృదేవతలకు తర్పణం సమర్పిస్తాను.

Verse 43

श्राद्धांते ते च प्रत्यक्षा ह्याशिषो मे वदंति च । ततः कदाचित्पितरः प्रहृष्टा मामथाब्रवन्

శ్రాద్ధాంతంలో వారు ప్రత్యక్షమై నాకు ఆశీర్వచనాలు కూడా పలుకుతారు. అప్పుడు ఒకసారి నా పితృదేవతలు హర్షించి నన్ను ఇలా అన్నారు.

Verse 44

वयं सदात्र चायामो देवशर्मंस्तवांतिके । स्थानेऽस्माकं कदाचित्त्वं न चायासि कुतः सुतः

“దేవశర్మా, మేము ఎప్పుడూ ఇక్కడ నీ దగ్గరకు వస్తాము. కానీ మా స్వస్థానానికి నీవు ఎప్పుడైనా రాలేదు—ప్రియపుత్రా, ఎందుకు?”

Verse 45

स्थानं दिदृक्षुस्तच्चाहं न शक्तोऽस्मि निवोदितुम् । ततः परममित्युक्त्वा गतवान्पितृभिः सह

వారి స్థానాన్ని చూడాలని కోరుతూ నేను తిరస్కరించలేకపోయాను. “అయితే పరమస్థానానికి పోదాం,” అని చెప్పి నేను పితృదేవతలతో కలిసి వెళ్లాను.

Verse 46

पितॄणां मंदिरं पुण्यं भौमलोकसमास्थितम् । तत्रतत्र स्थितश्चाहं तेजोमण्डलदुर्दृशान्

పితృదేవతల పుణ్య మందిరం భౌమలోకంలో స్థితమై ఉంది. అక్కడక్కడ నేను తేజోమండలాలతో ఆవరించబడి చూడటానికి దుర్లభమైన దివ్య సత్త్వాలను చూశాను.

Verse 47

दृष्ट्वाग्रतः पूजयाढ्यानपृच्छं स्वान्पितॄनिति । के ह्यमी समुपायांति भृशं तृप्ता भृशार्चिताः । भृशंप्रमुदिता नैव तथा यूयं यथा ह्यमी

వారిని ముందర చూచి నేను ఆ మహాత్ములను పూజించి, నా పితృదేవతలను అడిగాను—“ఇవరు ఎవరు? ఇంతగా తృప్తులై, ఇంతగా ఆరాధింపబడి, పరమానందంతో—మీకన్నా మరింతగా—ఇలా సమీపిస్తున్నారు?”

Verse 48

पितर ऊचुः । भद्रं ते पितरः पुण्याः सुभद्रस्य महामुनेः । तर्पितास्तेन मुनिना महीसागरसंगमे

పితృదేవతలు అన్నారు—“నీకు మంగళం కలుగుగాక. వీరు మహర్షి సుభద్రుని పుణ్య పితృలు; భూమి-సముద్ర సంగమంలో ఆ ముని వీరిని తర్పణములతో తృప్తిపరచెను.”

Verse 49

सर्वतीर्थमयी यत्र निलीना ह्युदधौ मही । तत्र दर्शे तर्पयति सुभद्रस्तानमून्सुत

“సర్వ తీర్థమయమైన భూమి సముద్రంలో లీనమై ఉన్న చోట—ఓ కుమారా—దర్శ తిథిన సుభద్రుడు ఆ పితృదేవతలకే తర్పణమిచ్చి తృప్తిపరచును.”

Verse 50

इत्याकर्ण्य वचस्तेषां लज्जितोऽहं भृशंतदा । विस्मितश्च प्रणम्यैतान्पितॄन्स्वं स्थानमागतः

వారి మాటలు విని ఆ సమయంలో నేను అత్యంత లజ్జితుడనయ్యాను; ఆశ్చర్యంతో ఆ పితృదేవతలకు ప్రణామం చేసి నా స్థానానికి తిరిగి వచ్చాను.

Verse 51

यथा तथा चिंतितं च तत्र यास्याम्यहं श्फुटम् । पुण्यो यत्रापि विख्यातो महीसागरसंगमः

అన్ని విధాల ఆలోచించి నేను స్పష్టంగా నిర్ణయించుకున్నాను—“మహీ నది సముద్రంతో కలిసే ఆ పుణ్యప్రసిద్ధ సంగమస్థానానికి నేను తప్పక వెళ్తాను.”

Verse 52

कृताश्रमश्च तत्रैव तर्पयिष्ये निजान्पितॄन् । दर्शेदर्शे यथा चासौ स्तुत्यनामा सुभद्रकः

అక్కడనే నేను విధివిధానంగా ఆశ్రమధర్మాన్ని స్థాపించి నా పితృదేవతలను తర్పణాలతో తృప్తిపరచుదును; ప్రతి దర్శ (అమావాస్య) కర్మలో ‘సుభద్రక’—స్తుత్యనాముడు—చేసినట్లే।

Verse 53

किं तेन ननु जातेन कुलांगारेण पापिना । यस्मिञ्जीवत्यवि निजाः पितरोऽन्यस्पृहाकराः

ఆ పాపి ‘కులాంగారుడు’ పుట్టడం వల్ల ఏమి ప్రయోజనం? అతడు జీవించి ఉండగానే అతని స్వపితృదేవతలు ఇతరుల సహాయాన్ని ఆశించవలసి వస్తే!

Verse 54

इति संचिंत्य मुदितो रुचिं भार्यामथाब्रवुम् । रुचे त्वया समायुक्तो महीसागगरसंगमम्

ఇలా ఆలోచించి నేను ఆనందించి భార్య రుచితో చెప్పితిని—‘రుచీ, నీతో కలిసి నేను మహీ–సముద్ర సంగమానికి వెళ్తాను।’

Verse 55

गत्वा स्थास्यामि तत्रैव शीघ्रं त्वं सम्मुखीभव । पतिव्रतासि शुद्धासिकुलीनासि यशस्विनि । तस्मादेतन्मम शुभे कर्तुमर्हसि चिंतितम्

‘అక్కడికి వెళ్లి నేనక్కడే నిలిచెదను; నీవు త్వరగా నా వెంట రావడానికి సిద్ధమవు. యశస్వినీ, నీవు పతివ్రతవు, శుద్ధవు, కులీనవు; కాబట్టి శుభే, నా ఈ సంకల్పాన్ని నెరవేర్చుటకు నీవు సహకరించవలెను।’

Verse 56

रुचिरुवाच । हता तस्य जनिर्नाभूत्कथं पाप दुरात्मना

రుచీ పలికెను—‘అతని జన్మనే నాశనమైపోలేదా? ఎలా, ఓ పాపీ, ఆ దురాత్ముని వల్ల?’

Verse 57

श्मशानस्तंभ येनाहं दत्ता तुभ्यं कृतंत्वाय । इह कंदफलाहारैर्यत्किं तेन न पूर्यते

ఏ శ్మశానస్తంభం ద్వారా నేను నిన్ను కృతాంతునకు అర్పించబడితినో, ఇక్కడ కందమూల-ఫలాహారముతో జీవించువారికి అతడు ఏది నెరవేర్చలేదని చెప్పగలము?

Verse 58

नेतुमिच्छसि मां तत्र यत्र क्षारोदकं सदा । त्वमेव तत्र संयाहि नंदंतु तव पूर्वजाः

ఎక్కడ నీరు ఎల్లప్పుడూ ఉప్పగా ఉంటుందో అక్కడికి నన్ను తీసుకెళ్లాలని నీవు కోరుచున్నావు; నీవే అక్కడికి వెళ్ళు—నీ పూర్వజులు సంతోషించుగాక!

Verse 59

गच्छ वा तिष्ठ वा वृद्ध वस वा काकवच्चिरम् । तथा ब्रुवन्त्यां तस्यां तु कर्णावस्मि पिधाय च

‘వెళ్ళు గాని, నిలుచు గాని, ఓ వృద్ధా! లేదా కాకిలా దీర్ఘకాలం జీవించు.’ ఆమె అలా పలుకుతుండగా నేను నా చెవులు మూసుకున్నాను.

Verse 60

विपुलं शिष्यमादिश्य गृह एकोऽत्र आगतः । सोऽहं स्नात्वात्र संतर्प्य पितॄञ्छ्रद्धापरायणः

శిష్యుడు విపులునకు ఆజ్ఞాపించి నేను ఒంటరిగా ఇక్కడ నా గృహానికి వచ్చితిని. ఇక్కడ స్నానమాచరించి, పితృదేవతలకు శ్రద్ధతో తర్పణమిచ్చి, నేను శ్రాద్ధపరాయణుడనై ఉన్నాను.

Verse 61

चिंतां सुविपुलां प्राप्तो नरके दुष्कृती यथा । यदि तिष्ठामि चात्रैव अर्धदेहधरो ह्यहम्

నాకు మహత్తరమైన చింత కలిగింది—నరకంలో దుష్కృతికి కలిగినట్లే—నేను ఇక్కడే అర్ధదేహధారిగా నిలవవలసి వస్తే.

Verse 62

नरो हि गृहिणीहीनो अर्धदेह इति स्मृतः । यथात्मना विना देहे कार्यं किंचिन्न सिध्यति

భార్యలేని పురుషుడు శాస్త్రస్మృతిలో ‘అర్ధదేహి’గా చెప్పబడతాడు. ఆత్మలేని దేహంలో ఏ కార్యమూ సిద్ధించనట్లే, ఈ అపూర్ణతలో జీవనధర్మాలు పరిపూర్ణం కావు.

Verse 63

अनयोर्हि फलं ग्राह्यं सारता नात्र काचन । अर्धदेही च मनुजस्त्वसंस्पृश्यः सतांमतः

ఈ రెండింటిలో బాహ్య ఫలమే గ్రాహ్యం; ఇక్కడ నిజమైన సారము లేదు. అలాగే ‘అర్ధదేహి’ మనిషి సజ్జనుల అభిప్రాయంలో అస్పృశ్యుడు—ఆచారధర్మంలో దూరంగా ఉంచవలసినవాడు—అని భావించబడతాడు.

Verse 64

अनयोर्हिफलं ग्राह्यं सारता नात्र काचन । अर्धदेही च मनुजस्त्वसंस्पृश्यः सतांमतः

ఈ రెండింటిలో బాహ్య ఫలమే గ్రాహ్యం; ఇక్కడ నిజమైన సారము లేదు. అలాగే ‘అర్ధదేహి’ మనిషి సజ్జనుల అభిప్రాయంలో అస్పృశ్యుడు—ఆచారధర్మంలో దూరంగా ఉంచవలసినవాడు—అని భావించబడతాడు.

Verse 65

औत्तानपादिरस्पृश्य उत्तमो हि सुरैः कृतः । अथ चेत्तत्र संयामि न महीसागरस्ततः

ఔత్తానపాది ధ్రువుడు కూడా, ఒకప్పుడు అస్పృశ్యుడిగా భావించబడినప్పటికీ, దేవతలచే పరమోన్నత స్థితికి చేర్చబడ్డాడు. కానీ నేను అక్కడికి వెళితే, ఈ భూమి-సాగర సంగమం నాకు ఇక (లభ్యమై) ఉండదు.

Verse 66

यामि वा तत्कथं पादौ चलतो मे कथंचन । एतस्मिन्मे मनो विद्धं खिद्यतेऽज्ञानसंकटे

లేదా నేను వెళ్లాలన్నా ఎలా—నా పాదాలు ఏ విధంగా అయినా కదలగలవా? ఈ విషయమే నా మనసును గుచ్చి, అజ్ఞానసంకటంలో నన్ను వ్యథింపజేస్తోంది.

Verse 67

अतोऽहमतिमुह्यामि भृशं शोचामि रोदिमि । इतिश्रुत्वा वचस्तस्य भृशं रोमांचपूरितम्

అందువల్ల నేను పరమంగా మోహితుడనై, తీవ్రంగా శోకించి విలపించుచున్నాను. అతని ఆ మాటలు విని మరొకడును భావవిహ్వలుడై రోమాంచముతో నిండిపోయెను.

Verse 68

साधुसाध्वित्यथोवाच तं सुभद्रोऽप्यहं तथा । दण्डवच्च प्रणमितो महीसागरसङ्गमम्

అప్పుడు సుభద్రుడు—“సాధు, సాధు” అని పలికెను; నేనూ అలాగే సమ్మతించితిని. దండవత్ ప్రణమించి మేము భూమి-సాగరాల పవిత్ర సంగమమును నమస్కరించితిమి.

Verse 69

चिन्तयावश्च मनसि प्रतीकारं मुनेरुभौ । यो हि मानुष्यमासाद्य जलबुद्बुदभंगुरम्

చింతావశులమై మేమిద్దరం ముని బోధించిన ప్రతికారమును మనసులో ఆలోచించితిమి. ఎందుకంటే మానవజీవితం పొందినదే గాని అది జలబుడగవలె భంగురము.

Verse 70

परार्थाय भवत्येष पुरुषोऽन्ये पुरीषकाः । ततः संचिंत्य प्राहेदं सुभद्रो मुनिसत्तमम्

ఈ మానవజీవితం పరహితార్థమే; ఇతరథా జీవించువారు మలసమానులు. ఇలా ఆలోచించి సుభద్రుడు మునిశ్రేష్ఠునితో ఈ మాటలు పలికెను.

Verse 71

मा मुने परिखिद्यस्व देवशर्मन्स्थिरो भव । अहं ते नाशयिष्यामि शोकं सूर्यस्तमो यथा

ఓ ముని దేవశర్మన్, దుఃఖించకుము; స్థిరుడవై యుండుము. సూర్యుడు చీకటిని తొలగించునట్లు నేను నీ శోకమును నశింపజేయుదును.

Verse 72

गमिष्याम्याश्रमं त्वं च नात्रापि परिहास्यते । श्रृणु तत्कारणं तुभ्यं तर्पयिष्ये पितॄनहम्

నేను ఆశ్రమానికి వెళ్తాను, నీవు కూడా రా; అక్కడ కూడా నిర్లక్ష్యం ఉండదు. కారణం విను—నేను పితృదేవతలకు తర్పణం చేసి తృప్తిపరచుదును.

Verse 73

देवशर्मोवाच । एवं ते वदमानस्य आयुरस्तु शतं समाः । यदशक्यं महत्कर्म कर्तुमिच्छसि मत्कृते

దేవశర్ముడు అన్నాడు—నీవు ఇలా పలుకుచుండగా నీకు శతవత్సరాయుష్షు కలుగుగాక. అయినా నా కొరకు అసాధ్యమై కనిపించే మహత్కార్యాన్ని చేయదలచుచున్నావు.

Verse 74

हर्षस्थाने विषादश्च पुनर्मां बाधते श्रृणु । अपि वाक्यं शुभं सन्तो न गृह्णन्ति मुधा मुने

ఆనందించవలసిన వేళలోనూ విషాదం మళ్లీ నన్ను బాధిస్తోంది—విను. ఓ మునీ, సజ్జనులు వ్యర్థంగా పలికిన శుభవాక్యాన్నికూడా స్వీకరించరు.

Verse 75

कथमेतन्महत्कर्म कारयामि मुधावद । पुनः किंचित्प्रवक्ष्यामि यथा मे निष्कृतिर्भवेत्

వ్యర్థంగా పలికి ఈ మహత్కార్యాన్ని నేను ఎలా చేయించగలను? నా నిజమైన ప్రాయశ్చిత్తం, పరిష్కారం కలుగునట్లు మరికొంత చెప్పుదును.

Verse 76

शापितोऽसि मया प्राणैर्यथा वच्मि तथा कुरु । अहं सदा करिष्यामि दर्शे चोद्दिश्यते पितॄन्

నా ప్రాణాల శపథంగా నీవు బద్ధుడవు—నేను చెప్పినట్లే చేయి. నేను ఎల్లప్పుడూ ఈ కర్మను ఆచరిస్తాను; అమావాస్య నాడు పితృదేవతలను ఉద్దేశించి తర్పణం విధించబడుతుంది.

Verse 77

श्राद्धं गंगार्णवे चात्र मत्पितॄणां त्वमाचर । अहं चैवापि तपसः संचितस्यापि जन्मना । चतुर्भागं प्रदास्यामि एवमेवैतदाचर

ఇక్కడ గంగార్ణవంలో నా పితృదేవతల శ్రాద్ధాన్ని నీవు ఆచరించు. నేను జన్మాంతం తపస్సుతో సంచితమైన పుణ్యఫలంలో చతుర్థ భాగాన్ని నీకు ప్రసాదిస్తాను. ఇదే విధంగా నిశ్చయంగా చేయి.

Verse 78

सुभद्र उवाच । यद्येवं तव संतोषस्त्वेवमस्तु मुनीश्वर । साधूनां च यथा हर्षस्तथा कार्यं विजानता

సుభద్రుడు అన్నాడు—ఇది మీకు సంతృప్తినిస్తే, ఓ మునీశ్వరా, అలాగే జరుగుగాక. వివేకి జనుడు సాధువులు ఆనందించే విధంగా కార్యం చేయవలెను.

Verse 79

भृगुरुवाच । देवशर्मा ततो हृष्टो दत्त्वा पुण्यं त्रिवाचिकम् । चतुर्थाशं ययौ धाम स्वं सुभद्रोऽपि च स्थितः

భృగువు అన్నాడు—అప్పుడు దేవశర్మ ఆనందంతో త్రివాచికంగా (మూడుసార్లు గంభీర వచనంతో) పుణ్యాన్ని దానం చేసి, చతుర్థ భాగాన్ని ప్రసాదించి, తన ధామానికి వెళ్లిపోయాడు; సుభద్రుడూ అక్కడే నిలిచెను.

Verse 80

एवंविधो नारदासौ मही सागरसंगमः । यमनुस्मरतो मह्यं रोमांचोऽद्यापि वर्तते

ఓ నారదా, మహీ నది మరియు సముద్ర సంగమం ఇలాంటిదే. దానిని స్మరించగానే నాకింకా నేడు కూడా రోమాంచం కలుగుతుంది.

Verse 81

नारद उवाच । इति श्रुत्वा फाल्गुनाहं हर्षगद्गदया गिरा । मृतोमृत इवा वोचं साधुसाध्विति तंभृगुम्

నారదుడు అన్నాడు—ఇది విని నేను, ఫాల్గునుడు, ఆనందంతో గద్గద స్వరంతో, మరణం నుండి తిరిగి వచ్చినవాడిలా, భృగువును ఉద్దేశించి పలికాను—“సాధు, సాధు!”

Verse 82

यूयं वयं गमिष्यामो महीतीरं सुशोभनम् । आवामीक्षावहे सर्वं स्थानकं तदनुत्तमम्

రా, నీవు నేనూ మహీ నదీ యొక్క అతి శోభనమైన తీరం చేరుదాం; అక్కడ ఆ అనుత్తమ పుణ్యస్థానాన్ని సంపూర్ణంగా దర్శించుదాం।

Verse 83

मम चैवं वचः श्रुत्वा भृगुः सह मयययौ । समस्तं तु महापुण्यं महीकूलं निरीक्षितम्

నా మాటలు విని భృగువూ నాతో కలిసి వెళ్లెను; అప్పుడు మహీ నదీ యొక్క సమస్త మహాపుణ్యకరమైన తీరం దర్శించబడెను.

Verse 84

तद्दृष्ट्वा चातिहृष्टोहमासं रोमांचकंचुकः । अब्रवं मुनिशार्दूलं हर्षगद्गदया गिरा

అది చూచి నేను అత్యంత ఆనందించితిని, దేహమంతా రోమాంచితమైంది; హర్షంతో గద్గదమైన వాణితో ఆ మునిశార్దూలుని పలికితిని.

Verse 85

त्वत्प्रसादात्करिष्यामि भृगो स्थानमनुत्तमम् । स्वस्थानं गम्यतां ब्रह्मन्नतः कृत्यं विचिंतये

హే భృగూ! నీ ప్రసాదంతో నేను ఈ అనుత్తమ పుణ్యస్థానాన్ని స్థాపించెదను. హే బ్రాహ్మణా! నీవు నీ స్థానానికి వెళ్లుము; ఇకపై చేయవలసినదాన్ని నేను విచారించెదను.

Verse 86

एवं भृगुं चास्मिविसर्जयित्वा कल्लोलकोलाहलकौतुकीतटे । अथोपविश्येदमचिंतयं तदा किं कृत्यमात्मानमिवैकयोगी

ఇలా భృగువును వీడ్కొలిపి, అలల గర్జనతో ఆశ్చర్యమయమైన ఆ తీరంలో నేను కూర్చొని, అప్పుడు ఆలోచించితిని—“ఇంకా ఏ కర్తవ్యం మిగిలింది?” అన్నట్లు, ఏకాకి యోగి ఆత్మచింతనలో లీనమైనవానివలె.