Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 46

Devanagari script

पितॄणां मंदिरं पुण्यं भौमलोकसमास्थितम् । तत्रतत्र स्थितश्चाहं तेजोमण्डलदुर्दृशान्

Transliteration

pitṝṇāṃ maṃdiraṃ puṇyaṃ bhaumalokasamāsthitam | tatratatra sthitaścāhaṃ tejomaṇḍaladurdṛśān

Translation

పితృదేవతల పుణ్య మందిరం భౌమలోకంలో స్థితమై ఉంది. అక్కడక్కడ నేను తేజోమండలాలతో ఆవరించబడి చూడటానికి దుర్లభమైన దివ్య సత్త్వాలను చూశాను.

Word by Word

• पितॄणाम्: of the ancestors
• पितॄणाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन

• मन्दिरम्: abode, mansion
• मन्दिरम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मन्दिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (वर्ण्यवस्तु)

• पुण्यम्: holy, meritorious
• पुण्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (मन्दिरम्)

• भौमलोक-समास्थितम्: situated in the earthly world
• भौमलोक-समास्थितम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भौम (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक) + समा√स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, समासः—तत्पुरुष (भौमलोके सम्यक् आस्थितम्)

• तत्रतत्र: in various places / here and there
• तत्रतत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र तत्र (अव्यय, पुनरुक्त)
• Form: अव्यय—देशवाचक पुनरुक्ति (here and there)

• स्थितः: standing/remaining
• स्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘स्थितः’—अहम् इत्यस्य विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय—समुच्चयबोधक

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• तेजोमण्डल-दुर्दृशान्: those difficult to behold, with circles of radiance
• तेजोमण्डल-दुर्दृशान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक) + दुर्दृश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (तेजसो मण्डलं येषां/तेजःमण्डलसम्बद्धाः; दुर्दृशाः = दुर्-दृश् ‘दुष्टदर्शन/दुर्दर्श’)

Speaker

Devaśarmā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pitṛ-mandira (ancestral mansion)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A luminous ancestral palace within the earthly sphere—radiant halls and gateways; Devaśarmā stands in awe as he beholds tejas-filled beings surrounded by blazing circular auras, difficult to gaze upon.

Characters & Entities

• Pitṛs
• Pitṛ-mandira
• Bhaumaloka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Pitṛ realm is depicted as luminous and sanctified, suggesting that ancestral merit and ritual offerings correspond to higher, radiant states of existence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not a terrestrial tīrtha; it glorifies the Pitṛs’ sacred ‘mandira’ (abode) as a holy realm reached by merit.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated directly; the verse elaborates the visionary result of ancestral rites.