Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 30

Devanagari script

तीरे स्थितं प्रपश्यामि मुनींद्रं पावकोपमम् । प्रांशुं वृद्धं चास्थिशेषं तपोलक्ष्म्या विभूषितम्

Transliteration

tīre sthitaṃ prapaśyāmi munīṃdraṃ pāvakopamam | prāṃśuṃ vṛddhaṃ cāsthiśeṣaṃ tapolakṣmyā vibhūṣitam

Translation

తీరంలో నేను ఒక మునీంద్రుని చూచితిని, అగ్నివలె ప్రకాశించువాడిని—ఎత్తైనవాడు, వృద్ధుడు, తపస్సుతో ఎముకలే మిగిలినవాడు; అయినా తపోలక్ష్మితో అలంకృతుడు.

Word by Word

• तीरे: on the bank/shore
• तीरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• स्थितम्: standing
• स्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; मुनीन्द्रम् विशेषयति

• प्रपश्यामि: I see
• प्रपश्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + पश्य्/दृश् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन

• मुनीन्द्रम्: lord among sages
• मुनीन्द्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुनि + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; मुनिनाम् इन्द्रः (genitive tatpurusha)

• पावकोपमम्: like fire
• पावकोपमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पावक + उपम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; पावकस्य उपमः (genitive tatpurusha)

• प्रांशुम्: tall
• प्रांशुम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रांशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• वृद्धम्: old
• वृद्धम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वृद्ध (प्रातिपदिक/कृदन्त-निष्पन्न)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (conjunction)

• अस्थिशेषम्: reduced to bones (emaciated)
• अस्थिशेषम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अस्थि + शेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; अस्थि-शेषः = 'only bones remaining' (determinative)

• तपोलक्ष्म्या: with the splendor of austerity
• तपोलक्ष्म्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् + लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; तपसः लक्ष्मीः (genitive tatpurusha)

• विभूषितम्: adorned
• विभूषितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + भूष् (धातु) → विभूषित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; मुनीन्द्रम् विशेषयति

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced: Māheśvara Khaṇḍa narrative frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Staṃbha-tīrtha / Mahī–sāgara-saṅgama bank

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: a muni

Visual Art Cues

Scene: A towering, aged sage stands on the bank, arms and body lean to the bone, yet surrounded by a fiery aura; his austerity is visible as luminous ‘tapo-lakṣmī’.

Characters & Entities

• munīndra (a great sage)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True spiritual radiance arises from tapas; even an emaciated ascetic can shine with divine splendor.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sacred riverbank tīrtha is implied by “tīre” (on the bank), though the precise place-name is not stated in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; the verse highlights austerity (tapas) and the sanctity of tīrtha-banks.