Adhyaya 12

Verse 1

शिवशर्मोवाच । नैरृतादीन् क्रमाल्लोकानाख्यातं पुरुषोत्तमौ । पुरुषोत्तमपादाब्जपरागोद्धूसरालकौ

శివశర్ముడు పలికెను— “హే పురుషోత్తములారా! నైరృతాది లోకములను క్రమంగా మీరు వివరించితిరి; మీ కేశములు పరమపురుషుని పాదపద్మ పరాగముతో ధూళివర్ణమై ఉన్నట్లున్నవి।”

Verse 2

गणावूचतुः । आकर्णय महाभाग संयमिन्याः पुरीं पराम् । दिक्पतेर्निरृतस्यासौ पुण्यापुण्यजनोषिता

గణులు పలికిరి—హే మహాభాగ! వినుము, సంయమినీ అనే పరమపురి విషయము; అది దిక్పతి నిరృతునకు చెందినది, పుణ్యులు మరియు పాపులు—ఇరువురూ అక్కడ నివసించుదురు।

Verse 3

राक्षसानिवसंत्यस्यामपरद्रोहिणः सदा । जातिमात्रेण रक्षांसि वृत्तैः पुण्यजना इमे

ఆ పురిలో రాక్షసులు నివసించుదురు; వారు ఎల్లప్పుడూ పరద్రోహము చేయరు. జన్మమాత్రమున రాక్షసులే గాని, వృత్తిచేత వారు నిజముగా పుణ్యజనులు।

Verse 4

स्मृत्युक्तश्रुतिवर्त्मानो जातवर्णावरेष्वपि । नाद्रियंतेऽन्नपानानामस्मृत्युक्तं कदाचन

వారు స్మృతి-శ్రుతులలో చెప్పబడిన మార్గముననే నడుచుదురు, జన్మమున తక్కువ వర్ణములలో పుట్టినప్పటికీ; స్మృతివిధికి విరుద్ధమైన అన్నపానమును వారు ఎప్పుడూ స్వీకరించరు।

Verse 5

परदार परद्रव्य परद्रोहपराङ्मुखाः । जाताजातौ निकृष्टायामपिपुण्यानुसारिणः

వారు పరస్త్రీ, పరధనము, పరద్రోహము—ఇవన్నిటి నుండి ముఖము తిప్పుదురు; అత్యంత నీచస్థితిలో జన్మించినా పుణ్యమార్గాన్నే అనుసరించుదురు।

Verse 6

द्विजातिभक्त्युत्पन्नार्थैरात्मानं पोषयंति ये । सदा संकुचितांगाश्च द्विजसंभाषणादिषु

ద్విజుల పట్ల భక్తితో లభించిన ధనముచేత తమను పోషించుకొనువారు, ఎల్లప్పుడూ సంకుచితంగా వినయంగా ఉండుదురు—ప్రత్యేకించి ద్విజులతో సంభాషణాది వ్యవహారములలో।

Verse 7

आहूता वस्त्रवदना वदंति द्विजसंनिधौ । जयजीवभगोनाथ स्वामिन्निति हि वादिनः

పిలువబడినప్పుడు వారు బ్రాహ్మణుల సన్నిధిలో లజ్జతో ముఖాన్ని కప్పుకొని పలుకుతారు— “జయము! జీవభాగ్యనాథా, స్వామీ!” అని భక్తితో సంభోదిస్తారు।

Verse 8

तीर्थस्नानपरानित्यं नित्यं देवपरायणाः । द्विजेषु नित्यं प्रणताः स्वनामाख्यानपूर्वकम्

వారు నిత్యం తీర్థస్నానంలో నిమగ్నులు, నిత్యం దేవపరాయణులు; బ్రాహ్మణులకు ఎల్లప్పుడూ నమస్కరించి, ముందుగా విధిగా తమ పేరును నివేదిస్తారు।

Verse 9

दम दान दया क्षांति शौचेंद्रिय विनिग्रहाः । अस्तेय सत्याहिंसाश्च सर्वेषां धर्महेतवः

దమము, దానము, దయ, క్షమ, శౌచము, ఇంద్రియనిగ్రహము; అలాగే అస్తేయము, సత్యము, అహింస—ఇవే అందరికీ ధర్మాన్ని నిలుపు కారణాలు।

Verse 10

आवश्येषु सदोद्युक्ता ये जाता यत्रकुत्रचित् । सर्वभोगसमृद्धास्ते वसंत्यत्र पुरोत्तमे

అవశ్యక కర్తవ్యాలలో ఎల్లప్పుడూ శ్రమించే వారు—ఎక్కడ జన్మించినా—సర్వభోగసమృద్ధులై ఈ పరమోత్తమ నగరంలో నివసిస్తారు।

Verse 11

म्लेच्छा अपि सुतीर्थेषु ये मृतानात्मघातकाः । विहाय काशीं निर्वाण विश्राणांतेऽत्र भोगिनः

మ్లేచ్ఛులైన వారైనా, ఉత్తమ తీర్థాలలో మరణించి ఆత్మహత్యకులు కాకపోతే, కాశీని విడిచి (దేహత్యాగం చేసి) ఇక్కడ భోగాలను అనుభవించిన తరువాత మోక్షప్రదానం పొందుతారు।

Verse 12

अंधं तमो विशेयुस्ते ये चैवात्महनो जनाः । भुक्त्वा निरयसाहस्रं ते च स्युर्ग्रामसूकराः

ఆత్మహత్య చేసుకునే జనులు ఘోరాంధకారంలో ప్రవేశిస్తారు; వేల నరకయాతనలు అనుభవించి మళ్లీ గ్రామపు పందులుగా జన్మిస్తారు।

Verse 13

आत्मघातो न कर्तव्यस्तस्मात्क्वापि विपश्चिता । इहापि च परत्रापि न शुभान्यात्मघातिनाम्

కాబట్టి వివేకులు ఎక్కడైనా ఆత్మఘాతం చేయరాదు; ఆత్మఘాతకులకు ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ శుభం లేదు।

Verse 14

यथेष्टमरणं केचिदाहुस्तत्त्वावबोधकाः । प्रयागे सर्वतीर्थानां राज्ञिसर्वाभिलाषदे

తత్త్వాన్ని తెలిసినవారమని చెప్పుకొనేవారిలో కొందరు ‘ఇష్టమరణం’ గురించి పలుకుతారు; మరియు ప్రయాగాన్ని సూచిస్తారు—అది సమస్త తీర్థాల రాజు, అన్ని కోరికలను ప్రసాదించేది।

Verse 15

अंत्यजा अपि ये केचिद्दयाधर्मानुसारिणः । परोपकृतिनिष्ठास्ते वसंत्यत्र तु सत्तमाः

అంత్యజులుగా పుట్టినవారిలో కొందరైనా దయాధర్మాన్ని అనుసరించి పరోపకారంలో స్థిరనిష్ఠగా ఉంటే, వారు ఇక్కడ సత్తములుగా నివసిస్తారు।

Verse 17

पल्लीपतिरभूदुग्रः पिंगाक्ष इति विश्रुतः । निर्विंध्यायास्तटे शूरः क्रूरकर्मपराङ्मुखः

అడవి పల్లికి ఒక ఉగ్ర నాయకుడు ఉండెను, ‘పింగాక్ష’ అని ప్రసిద్ధుడు; నిర్వింధ్యా నది తీరంలో అతడు శూరుడు, క్రూరకర్మల నుండి దూరంగా ఉండేవాడు।

Verse 18

घातयेद्दूरसंस्थोपि यः पांथपरिपंथिनः । व्याघ्रादीन् दुष्टसत्त्वांश्च स हिनस्ति प्रयत्नतः

దూరంలో ఉన్నప్పటికీ యాత్రికులను అడ్డగించే పరిపంథులను—వ్యాఘ్రాది దుష్టసత్త్వాలను—ప్రయత్నపూర్వకంగా సంహరించువాడు మార్గరక్షణార్థం దృఢంగా కార్యం చేయుచున్నాడు.

Verse 19

जीवेन्मृगयु धर्मेण तत्रापि करुणापरः । न विश्वस्तान्पक्षिमृगान्न सुप्तान्न व्यवायिनः

వేటగాడు స్వధర్మముతో జీవించుగాక, అయినా కరుణాపరుడై ఉండుగాక; విశ్వసించిన పక్షి-మృగాలను, నిద్రిస్తున్నవారిని, సంభోగరతులను అతడు చంపకూడదు.

Verse 20

न तोयगृध्नून्न शिशून्नांतर्वर्त्नित्वलक्षणान् । स घातयति धर्मज्ञो जातिधर्मपराङ्मुखः

ధర్మజ్ఞుడైన వాడు నీటికోసం తపించే జలగృధ్నులను, శిశువులను, గర్భిణీ లక్షణమున్నవారిని చంపడు; అట్టి నీచమైన జాతిధర్మబద్ధ క్రూరతకు అతడు దూరంగా ఉంటాడు.

Verse 21

श्रमातुरेभ्यः पांथेभ्यः स विश्रामं प्रयच्छति । हरेत्क्षुधा क्षुधार्तानामुपानद्दोऽनुपानहे

అతడు శ్రమతో అలసిన పాంథులకు విశ్రాంతిని ప్రసాదిస్తాడు; క్షుధార్తుల క్షుధను తొలగిస్తాడు, పాదరక్షలులేనివారికి ఉపానహ్ (చెప్పులు) ఇస్తాడు.

Verse 22

मृगत्त्वचोतिमृदुला विवस्त्रेभ्यातिसर्जति । अनुव्रजति कांतारे प्रांतरे पथिकान्पथि

అతడు వస్త్రహీనులకు అత్యంత మృదువైన మృగచర్మాలను ఇస్తాడు; ఘన అరణ్యాలలోను, నిర్జన ప్రాంతరాలలోను మార్గమున పాంథులను అనుసరించి సాగుతాడు.

Verse 23

न जिघृक्षति तेभ्योर्थमभयं चेति यच्छति । आविंध्याटवि मे नाम ग्राह्यं दुष्टभयापहम्

అతడు వారినుండి ధనాన్ని తీసుకోవాలని కోరడు; బదులుగా ‘అభయం’ ప్రసాదిస్తూ— ‘నా నామం ఆవింధ్యాటవీ; దీన్ని స్మరించండి, ఇది దుష్టభయాన్ని హరిస్తుంది’ అని చెబుతాడు.

Verse 24

नित्यं कार्पटिकान्सर्वान् स पुत्रेण प्रपश्यति । तेपि च प्रतितीर्थं हि तमाशीर्वादयं ति वै

అతడు కుమారునితో కలిసి నిత్యం సమస్త దరిద్రులనూ దయతో చూసుకుంటాడు; వారు కూడా ప్రతి తీర్థంలో నిజంగా అతనికి ఆశీర్వదిస్తారు.

Verse 25

इति तिष्ठति पिंगाक्षे साटवी नगरायिता । अध्वनीने ऽध्वगान्कोपि न रुणद्धि ससाध्वसः

ఇలా, ఓ పింగాక్షా, ఆ అటవి నగరంలా మారింది. ఆ రహదారిపై ఎవ్వరూ ప్రయాణికులను అడ్డుకోలేదు; ఎవ్వరూ భయంతో ఉండలేదు.

Verse 27

लुब्धकस्तद्धने लुब्धः क्षुद्रस्तन्निधनोद्यतः । स रुरोध तमध्वानमग्रे गत्वाऽतिगूढवत्

ఆ ధనంపై లోభపడిన ఆ క్షుద్ర వేటగాడు, అతని వినాశనానికి సిద్ధమై, ముందుకు వెళ్లి బాగా దాగినవాడిలా పొంచి ఉండి ఆ మార్గాన్ని అడ్డగించాడు.

Verse 28

तदा युप्यस्यशेषेण पिंगाक्षो मृगयां गतः । तस्मिन्नरण्ये तन्मार्गं निकषाध्युषितो निशि

అప్పుడు పింగాక్ష కొద్దిగా మిగిలిన సామగ్రితో వేటకు వెళ్లాడు. ఆ అరణ్యంలో ఆ మార్గం రాత్రివేళ దగ్గరగా కాపలా వేసి ఆక్రమించబడింది.

Verse 29

परप्राणद्रुहां पुंसां न सिद्ध्येयुर्मनोरथाः । विश्वं कुशलितेनैतद्विश्वेशपरिरक्षितम्

ఇతరుల ప్రాణాలకు ద్రోహం చేసే పురుషుల మనోరథాలు సిద్ధించవు. ఈ సమస్త జగత్తు కుశలంగా నిలిచి, కాశీ యొక్క విశ్వేశ్వరునిచే పరిరక్షింపబడుతోంది.

Verse 30

न चिंतयेदनिष्टानि तस्मात्कृष्टिः कदाचन । विधिदृष्टं यतो भावि कलुषंभावि केवलम्

కాబట్టి అనిష్టాలను గురించి చింతించకూడదు; అటువంటి వ్యాకులత ఎప్పుడూ ఫలప్రదం కాదు. విధి దృష్టించినది ఏదైతే భవిష్యత్తులో ఉండునో, అది తప్పక జరుగుతుంది—కలుషమైనా శుద్ధమైనా అది జరుగుతుంది.

Verse 31

तस्मादात्मसुखंप्रेप्सु रिष्टानिष्टं न चिंतयेत् । चिंतयेच्चेत्तदाचिंत्यो मोक्षोपायो न चेतरः

కాబట్టి ఆత్మసుఖాన్ని కోరేవాడు శుభాశుభాలను గురించి చింతించకూడదు. చింతించాల్సి వస్తే, అచింత్య పరమ తత్త్వాన్నే ధ్యానించాలి—ఇదే మోక్షోపాయం, మరొకటి కాదు.

Verse 32

व्युष्टायामथयामिन्यामभूत्कोलाहलो महान् । घातयध्वं पातयध्वं नग्नयध्वं द्रुतं भटाः

తర్వాత రాత్రి గడిచి ఉదయం కాగానే గొప్ప కోలాహలం లేచింది—“కొట్టండి! పడేయండి! నగ్నం చేయండి—త్వరగా, ఓ భటులారా!”

Verse 33

मा मारयध्वं त्रायध्वं भटाः कार्पटिका वयम् । अनायासं लुंठयध्वं नयध्वं च यदस्ति नः

“మమ్మల్ని చంపకండి—ఓ భటులారా, రక్షించండి! మేము దరిద్ర కార్పటిక భిక్షుకులం. మా వద్ద ఉన్నదంతా అనాయాసంగా దోచుకుని తీసుకెళ్లండి.”

Verse 34

वयं पांथा अनाथाः स्मो विश्वनाथपरायणाः । सनाथास्ते न दूरं सनाथतां पथिकोऽपरः

మేము పథికులం, అనాథులం; అయినా విశ్వనాథుని శరణు పట్టినవాళ్లం. రక్షకుడు ఉన్నవారు క్షేమానికి దూరం కారు; మా వెంట మరో ప్రయాణికుడూ సనాథుడవుతాడు.

Verse 35

वयं पिंगाक्षविश्वासादस्मिन्मार्गेऽकुतोभयाः । यातायातं सदा कुर्मः स च दूर इतो वनात्

పింగాక్షునిపై విశ్వాసం వల్ల ఈ మార్గంలో మాకు ఎలాంటి భయం లేదు. మేము ఎల్లప్పుడూ రాకపోకలు చేస్తుంటాం; అతడు ఈ అడవికి దూరంలో లేడు.

Verse 36

इति श्रुत्वाऽथ पिंगाक्षो भटः कार्पटिकेरितम । दूरान्मा भैष्ट माभैष्ट ब्रुवन्निति समागतः

కార్పటికుల మాటలు విని సైనికుడు పింగాక్ష దూరం నుంచి వచ్చి, “భయపడకండి, భయపడకండి” అని అన్నాడు.

Verse 37

तत्कर्मसूत्रैराकृष्टो भिल्लःकार्पटिकप्रियः । तूर्णं तदायुष्यमिव तत्रोपस्थितवान् क्षणात्

తన కర్మసూత్రాల చేత లాగబడిన, కార్పటికులను దోచడంలో ఆసక్తి గల భిల్లుడు క్షణంలోనే అక్కడ వేగంగా ప్రత్యక్షమయ్యాడు—తన ఆయుష్షే పిలిచినట్లుగా.

Verse 38

कोयंकोयं दुराचारः पिंगाक्षे मयि जीवति । उल्लुलुंठयिषुः पांथान्प्राणलिंगसमान्मम

ఇది ఎవడు ఈ దురాచారి? నేను పింగాక్ష జీవించి ఉండగా, నా ప్రాణం మరియు లింగం వలె ప్రియమైన పథికులను పూర్తిగా దోచాలని చూస్తున్నాడు!

Verse 39

इति तद्वाक्यमाकर्ण्य ताराक्षस्तत्पितृव्यकः । धनलोभेन पिंगाक्षे पापं पापो व्यचिंतयत्

ఆ మాటలు విని, అతని పినతండ్రి తారాక్షుడు ధనలోభంతో, ఓ పింగాక్షా, ఆ పాపాత్ముడు పాపకార్యం చేయాలని ఆలోచించాడు.

Verse 40

कुलधर्मं व्यपास्यैष वर्तते कुलपांसनः । चिरं चिंतितमद्यामुं घातयिष्याम्यसंशयम्

‘కులధర్మాన్ని విడిచిపెట్టి, ఈ కులకలంకుడు తన ఇష్టానుసారం ప్రవర్తిస్తున్నాడు. నిస్సందేహంగా, నేను చాలా కాలంగా ఆలోచిస్తున్నట్లుగా ఈ రోజు అతన్ని చంపుతాను.’

Verse 41

विचार्येति स दुष्टात्मा भृत्यानाज्ञापयत्क्रुधा । आदावेनं घातयंतु ततः कार्पटिकानिमान्

అలా నిర్ణయించుకుని, ఆ దుర్మార్గుడు కోపంతో తన సేవకులను ఆజ్ఞాపించాడు: ‘మొదట ఇతనిని చంపండి; తరువాత ఈ బిచ్చగాళ్లను కూడా చంపండి.’

Verse 42

ततो ऽयुध्यन्दुराचारास्तेनैकेन च तेऽखिलाः । यथाकथंचित्ताननयत्स च स्वावसथांतिकम्

అప్పుడు ఆ దుర్మార్గులందరూ ఆ ఒక్కడితో పోరాడారు; అయినప్పటికీ, అతను ఎలాగోలా వారిని తన నివాస స్థలానికి సమీపంలోకి తీసుకువచ్చాడు.

Verse 43

आच्छिन्नं हि धनुर्वाणं छिन्नं सन्नहनं शरैः । असूदयिष्यमेतांस्तदभविष्यं यदीश्वरः

‘నా ధనుస్సు మరియు బాణాలు లాక్కోబడ్డాయి; నా కవచం బాణాలతో ముక్కలు చేయబడింది. భగవంతుని చిత్తం ఉంటే, నేను వారిని సంహరించి ఉండేవాడిని.’

Verse 44

अभिलप्यन्निति प्राणानत्याक्षीत्स परार्थतः । तेपि कार्पटिकाः प्राप्तास्तत्पल्लीं गतसाध्वसाः

ఇట్లు పలికి అతడు పరహితార్థం ప్రాణాలను విడిచెను. ఆ కార్పటిక సన్యాసులూ భయము తొలగి ఆ పల్లెకు చేరిరి.

Verse 45

या मतिस्त्वंतकाले स्याद्गतिस्तदनुरूपतः । दिगीशत्वमतः प्राप्तो निरृत्यां नैरृतेश्वरः

మరణకాలమున యెట్టి మతి కలుగునో, అట్టి గతి కలుగును. అందువల్ల అతడు దిగీశత్వమును పొంది నైరృత దిశలో నిరృతి-లోకాధిపతియయ్యెను.

Verse 46

इत्थमस्य स्वरूपं ते आवाभ्यां समुदीरितम् । एतस्योत्तरतो लोको वरुणस्यायमद्भुतः

ఇట్లుగా అతని స్వరూపమును మేమిద్దరం నీకు వివరించితిమి. దీని ఉత్తరమున వరుణుని అద్భుత లోకము ఉన్నది.

Verse 47

कूपवापीतडागानां कर्तारो निर्मलैर्धनैः । इह लोके महीयंते वारुणे वरुणप्रभाः

నిర్మలమైన ధర్మార్జిత ధనముతో బావులు, వాపీలు, చెరువులు నిర్మించువారు ఈ లోకమందే గౌరవింపబడుదురు; వరుణలోకమందు వరుణప్రభతో ప్రకాశింతురు.

Verse 48

निर्जले जलदातारः परसंतापहारिणः । अर्थिभ्यो ये प्रयच्छंति चित्रच्छत्रकमंडलून्

జలములేని చోట్ల నీటిని దానమిచ్చి పరుల తాపమును తొలగించువారు, యాచకులకు విచిత్ర ఛత్రాలు మరియు కమండలువులు ప్రసాదించువారు,

Verse 49

पानीयशालिकाः कुर्युर्नानोपस्करसंयुताः । दद्युर्धर्मघटांश्चापि सुगंधोदकपूरितान्

వారు మార్గంలో త్రాగునీటి శాలలను వివిధ ఉపకరణాలతో ఏర్పాటు చేయాలి; అలాగే ధర్మార్థంగా సుగంధ జలంతో నింపిన ‘ధర్మఘటాలు’ను దానం చేయాలి।

Verse 50

अश्वत्थसेकं ये कुर्युः पथि पादपरोपकाः । विश्रामशालाकर्तारः श्रांतसंतापनोदकाः

మార్గంలో ప్రయాణికుల ఉపకారార్థం అశ్వత్థ (రావి) వృక్షానికి నీరు పోసేవారు, విశ్రాంతి శాలలు నిర్మించేవారు, అలసినవారి వేడి-దాహాన్ని తొలగించే నీటిని అందించేవారు—వారే నిజమైన దాతలు.

Verse 51

ग्रीष्मोष्प्रहंति मायूरपिच्छादि रचितान्यपि । चित्राणि तालवृंतानि वितरंति तपागमे

వేసవి కాలం వచ్చినప్పుడు గ్రీష్మదాహాన్ని తొలగించేందుకు వారు రంగురంగుల తాళపత్రపు విసనకర్రలను పంచుతారు; కొన్నివి నెమలి పింఛాలతో మొదలైన వాటితో కూడా అలంకరించబడినవి.

Verse 52

रसवंति सुगंधीनि हिमवंति तपर्तुषु । विश्राणयंति वा तृप्ति पानकानि प्रयत्नतः

వేడికాలంలో వారు శ్రమతో రసవంతమైన, సుగంధభరితమైన, చల్లబడిన పానకాలను సమర్పించి తృప్తి మరియు శీతలతను ప్రసాదిస్తారు.

Verse 53

इक्षुक्षेत्राणि संकल्प्य ब्राह्मणेभ्यो ददत्यपि । तथा नानाप्रकारांश्च विकारानैक्षवान्बहून्

వారు సంకల్పపూర్వకంగా ఇక్షు క్షేత్రాలను (చెరకు పొలాలను) బ్రాహ్మణులకు దానం చేస్తారు; అలాగే చెరకు నుండి తయారైన నానావిధ పదార్థాలను కూడా విరివిగా ఇస్తారు.

Verse 54

गोरसानां प्रदातारस्तथा गोमहिषीप्रदाः । धारामंडपकर्तारश्छायामंडपकारिणः

గోరసములను (పాల ఉత్పత్తులు) దానం చేసేవారు, గోవు మరియు మహిషిని దానం చేసేవారు, జలధారా మండపాలను నిర్మించేవారు, నీడమండపాలను ఏర్పాటు చేసేవారు—అటువంటి దాతలు ధర్మపుణ్యకీర్తితో ప్రసిద్ధులు.

Verse 55

देवालयेषु ये दद्युर्बहुधारागलंतिकाः । तीर्थे वा करहर्तारस्तीर्थमार्गावनेजका

దేవాలయాలలో అనేక ధారలుగా నీరు జారే పాత్రలను (గలంతిక) సమర్పించేవారు, అలాగే తీర్థాలలో చెత్తను తొలగించి తీర్థమార్గాలను కడిగి శుభ్రం చేసేవారు—వారూ ధర్మసేవకులుగా గౌరవింపబడతారు.

Verse 56

अभयं ये प्रयच्छंति भयार्तोद्यत पाणयः । निर्भया वारुणे लोके ते वसंति लसंति च

భయంతో బాధపడేవారికి చేతులు చాచి అభయం ప్రసాదించేవారు, వరుణలోకంలో నిర్భయంగా నివసించి అక్కడ కాంతితో ప్రకాశిస్తారు.

Verse 57

विपाशयंति ये पुण्या दुर्वृतैः कंठपाशितान् । ते पाशपाणे लोकेस्मिन्निवसंत्यकुतोभयाः

పుణ్యవంతులు దుష్టులు గొంతుకు బిగించిన పాశాన్ని సడలించి బంధితులను విముక్తులను చేస్తారు; వారు పాశపాణి యొక్క ఈ లోకంలో సర్వభయరహితులై నివసిస్తారు.

Verse 58

नौकाद्युपायैर्न द्यादौ पांथान्ये तारयंत्यपि । तारयंत्यपि दुःखाब्धेस्तत्र नागरिका द्विज

హే ద్విజా! పడవలు మొదలైన ఉపాయాలతో నదులు మొదలైన వాటిలో ప్రయాణికులను దాటించేవారు అయిన పట్టణవాసులు, నిజంగా జీవులను దుఃఖసముద్రం నుండీ దాటించడంలో సహాయకులవుతారు.

Verse 59

घट्टान्पुण्यतटिन्यादेर्बंधयंति शिलादिभिः । तोयार्थिसुखसिद्ध्यर्थं ये नरास्तेत्र भोगिनः

పుణ్యనదులు మొదలైన తీర్థజలాలలో రాళ్లు మొదలైనవాటితో ఘాట్లను నిర్మించి, నీరు కోరువారికి సౌఖ్యము మరియు కార్యసిద్ధి కలుగునట్లు చేసే వారు—ఆ పుణ్యలోకంలో భోగసంపదను అనుభవించువారగుదురు।

Verse 60

वितर्पयंति ये पुण्यास्तृषिताञ्शीतलैर्जलैः । तेऽत्र वै वारुणे लोके सुखसंततिभागिनः

పుణ్యులు తృష్ణార్తులను చల్లని నీటితో తృప్తిపరచువారు—వారు నిశ్చయంగా ఇక్కడ వరుణలోకంలో నిరంతర సుఖసంతతికి భాగ్యులు అవుతారు।

Verse 61

जलाशयानां सर्वेषामयमेकतमः पतिः । प्रचेता यादसांनाथः साक्षी सर्वेषुकर्मसु

సర్వ జలాశయాలలో ఆయననే పరమాధిపతి—ప్రచేతా (వరుణుడు), జలచరుల నాథుడు, సమస్త కర్మలకు సాక్షి।

Verse 62

अस्योत्पत्तिं शृणु पतेर्वरुणस्यमहात्मनः । आसीन्मुनिरमेयात्मा कर्दमस्य प्रजापतेः

ఆ మహాత్ముడైన అధిపతి వరుణుని ఉద్భవాన్ని వినుము. కర్దమ ప్రజాపతికి జన్మించిన అమేయాత్ముడైన ఒక ముని ఉండెను।

Verse 63

शुचिष्मानिति विख्यातस्तनयो विनयोचितः । स्थैर्य माधुर्य धैर्याद्यैर्गुणैरुपचितोहितः

‘శుచిష్మాన్’ అని ప్రసిద్ధుడైన ఒక కుమారుడు జన్మించాడు—వినయము, సదాచారములకు యోగ్యుడు—స్థైర్యం, మాధుర్యం, ధైర్యం మొదలైన గుణాలతో పరిపుష్టుడై, నిత్యం హితకార్యములలో ప్రవృత్తుడైయుండెను।

Verse 64

अच्छोदे सरसि स्नातुं स गतो बालकैः सह । जलक्रीडनसंसक्तं शिशुमारो हरच्च तम्

అతడు బాలులతో కలిసి అచ్చోద సరస్సులో స్నానానికి వెళ్లాడు. జలక్రీడలో లీనుడై ఉండగా శిశుమారుడు అతనిని పట్టుకొని తీసుకుపోయాడు.

Verse 65

ततस्तस्मिन्मुनिसुते हृतेऽत्याहितशंसिभिः । तैः समागत्य शिशुभिः कथितं तत्पितुः पुरः

ఆ మునిపుత్రుడు అపహరించబడిన ఆ ఘోర విపత్తు జరిగిన తరువాత, ఆ బాలురు అందరూ కలిసి వచ్చి అతని తండ్రి ఎదుట ఆ వార్తను తెలిపారు.

Verse 66

हरार्चनोपविष्टस्य समाधौ निश्चलात्मनः । श्रुतबालविपत्तेश्च चचाल न मनोहरात्

అతడు హరుని (శివుని) ఆరాధనలో కూర్చొని, సమాధిలో నిశ్చలచిత్తుడై ఉన్నాడు. బాలుని విపత్తు విన్నా అతని మనస్సు మనోహర హరుని నుండి కదలలేదు.

Verse 67

अधिकं शीलयामास स सर्वज्ञं त्रिलोचनम् । पश्यञ्शंभोः समीपे स भुवनानि चतुर्दश

అతడు సర్వజ్ఞుడైన త్రిలోచన ప్రభువును మరింతగా సేవించి ధ్యానించాడు. శంభువు సమీపంలో ఉండి అతడు పద్నాలుగు భువనాలను దర్శించాడు.

Verse 68

नाना भूतानि भूतानि ब्रह्मांडांतर्गतानि च । चंद्रसूर्यर्क्षताराश्च पर्वतान्सरितो द्रुमान्

అతడు బ్రహ్మాండాంతర్గతమైన నానావిధ సమస్త భూతజాతులను చూశాడు; అలాగే చంద్రుడు, సూర్యుడు, నక్షత్ర-తారలు, పర్వతాలు, నదులు, వృక్షాలను కూడా దర్శించాడు.

Verse 69

समुद्रानंतरीयाणि ह्यरण्यानीस्सरांसि च । नाना देवनिकायांश्च बह्वीर्दिविषदां पुरीः

అతడు సముద్ర విస్తారాల మధ్యనున్న అరణ్యాలు, సరస్సులు చూచెను; అలాగే దేవగణ సమూహాలను, దేవతల అనేక దివ్యపురాలను కూడా దర్శించెను।

Verse 70

वापीकूपतडागानि कुल्याः पुष्करिणीर्बहु । एकस्मिन्क्वापि सरसि जलक्रीडापरायणान्

అతడు వాపీలు, కూపాలు, తడాగాలు, కాలువలు, అనేక పుష్కరిణీలు చూచెను; మరియు ఒక సరస్సులో జలక్రీడలో పూర్తిగా లీనమైన సత్త్వాలను గమనించెను।

Verse 71

बहून्मुनिकुमारांश्च मज्जनोन्मज्जनादिभिः । करयंत्रविनिर्मुक्ततोयधाराभिषेचनैः

అతడు అనేక మునికుమారులను మునిగి మళ్లీ పైకి వచ్చుచూ క్రీడించుచున్నట్లు చూచెను; చేతితో నడిచే యంత్రాలనుండి విడుదలైన జలధారలతో అభిషిక్తులగుచున్నారనియు చూచెను।

Verse 72

करताडितपानीयशब्ददिङ्मुखनादिभिः । जलखेलनकैरित्थं संसक्तान्बहुबालकान्

చేతులతో నీటిని తట్టిన చప్పుళ్లు దిక్కులన్నీ మార్మోగగా; అట్లా జలక్రీడలో మునిగిపోయిన అనేక బాలకులను అతడు చూచెను।

Verse 73

तेषां मध्ये ददर्शाथ समाधिस्थः स कर्दमः । स्वं शिशुं शिशुमारेण नीयमानं सुविह्वलम्

వారిమధ్య సమాధిస్థుడైన కర్దముడు కూడా తన శిశువును మొసలి లాగుచు తీసికెళ్తుండగా, అత్యంత వ్యాకులంగా ఉన్నదాన్ని చూచెను।

Verse 74

कयाचिज्जलदेव्याथ तस्माच्चक्रूरयादसः । प्रसह्य नीत्वोदधये दृष्टवांस्तं समर्पितम्

అప్పుడు అతడు చూచెను—ఆ క్రూర జలచరుడు బాలుణ్ణి బలవంతంగా తీసికొని వెళ్లి, ఒక జలదేవి అతనిని సముద్రానికి సమర్పించినట్లు।

Verse 75

निर्भर्त्स्य सरितांनाथं केनचिद्रुद्ररूपिणा । त्रिशूलपाणिनेत्युक्तं क्रोधताम्राननेनच

అప్పుడు రుద్రరూపం ధరించిన ఎవరో నదులాధిపతిని కఠినంగా గద్దించారు; కోపంతో ఎర్రబడిన ముఖంతో—“ఓ త్రిశూలపాణీ!” అని పలికారు।

Verse 76

कुतो जलानामधिप शिवभक्तस्य बालकः । प्रजापतेः कर्दमस्य महाभागस्य धीमतः

“ఓ జలాధిపతీ! శివభక్తుడైన మహాభాగుడు, ధీమంతుడైన ప్రజాపతి కర్దముని బాలుడికి ఎలా అపాయం కలుగగలదు?”

Verse 77

अज्ञात्वा शिवसामर्थ्यं भवताचिरमासितः । भयत्रस्तेन तद्वाक्यश्रवणात्तमुदन्वता

“శివసామర్థ్యాన్ని తెలియక నీవు దీర్ఘకాలం ఇలా ప్రవర్తించితివి।” ఆ మాటలు విని భయంతో సముద్రుడు కంపించెను।

Verse 78

बालं रत्नैरलंकृत्य बद्ध्वा तं शिशुमारकम् । समर्पितं समानीय शंभुपादाब्जसंनिधौ

బాలుణ్ణి రత్నాలతో అలంకరించి, ఆ మకరాన్ని బంధించి, అతనిని తీసికొని వచ్చి శంభువు పాదపద్మసన్నిధిలో సమర్పించిరి।

Verse 79

नत्वा विज्ञापयत्तं च नापराध्याम्यहं विभो । अनाथनाथविश्वेश भक्तापत्तिविनाशन

ప్రణమించి అతడు వినతిపెట్టెను— “హే విభో, నేను ఏ అపరాధమూ చేయలేదు. హే విశ్వేశ్వరా, అనాథులకు నాథుడా, భక్తాపత్తులను నశింపజేసేవాడా!”

Verse 80

भक्तकल्पतरो शंभोऽनेनायं दुष्टयादसा । अनायिन मया नाथ भवद्भक्तजनार्भकः

“హే శంభూ, భక్తులకు కల్పతరువా! హే నాథా, ఈ దుష్ట జలచరుడు నీ భక్తుని ఈ నిరపరాధ బాలుణ్ణి—ఎవరికీ హాని చేయని వాడిని—అపహరించాడు.”

Verse 81

गणेन तेन विज्ञाय शंभोरथ मनोगतम् । पाशेन बद्ध्वा तद्यादः शिशुहस्ते समर्पितम्

అప్పుడు ఆ గణుడు శంభువు మనోగతాన్ని గ్రహించి, ఆ జలచరుణ్ని పాశంతో బంధించి, శిశువు చేతుల్లో సమర్పించాడు.

Verse 82

गृहाणेमं स्वतनयं पार्षदे शंकराज्ञया । याहि स्वभवनं वत्स ब्रुवतीति स कर्दमः

కర్దముడు అన్నాడు— “హే పార్షదా, శంకరాజ్ఞ ప్రకారం నీ స్వపుత్రుణ్ని తీసుకో. వత్సా, నీ ఇంటికి వెళ్లు.”

Verse 83

समाधिसमये सर्वमिति शृण्वन्नुदारधीः । उन्मील्य नयने यावत्प्रणिधानं विसृज्य च

సమాధి సమయంలో ఈ మాటలన్నీ విని ఆ ఉదారధీ క్షణమాత్రం నేత్రాలు తెరిచి, తన స్థిర ధ్యాననిశ్చయాన్ని కొద్దిగా సడలించాడు.

Verse 84

संपश्यते शिशुं तावत्पुरतः समवैक्षत । गृहीतशिशुमारं च पार्श्वेऽलंकृतकर्णिकम्

అప్పుడు అతడు తన ముందున్న ఆ శిశువును చూచెను; పక్కనే పట్టుబడిన శిశుమారము (మకరసదృశ ప్రాణి) కర్ణాభరణములతో అలంకృతమై ఉండెను।

Verse 85

तोयार्द्रकाकपक्षाग्रं कषायनयनांचलम् । किंचिद्विरूक्षं त्वक्क्षोभं संभ्रमापन्नमानसम्

అతని కేశాగ్రాలు కాకిపక్షపు రెక్కలవలె నీటితో తడిసినవి; నేత్రకోణాలు కషాయవర్ణంగా మసకబారినవి; కొంత అస్తవ్యస్తంగా, చర్మం కంపించి, భయంతో కలవరపడిన మనస్సుతో కనిపించెను।

Verse 86

कृतप्रणाममालिंग्य जिघ्रंस्तन्मुखपंकजम् । पुनर्जातमिवामंस्त पश्यंश्चापि मुहुर्मुहुः

శిశువు ప్రణామం చేసిన తరువాత అతడు అతనిని ఆలింగనం చేసి, ఆ పద్మముఖాన్ని వాసన చూచెను; అతనిని పునర్జన్మించినవాడివలె భావించి, మళ్లీ మళ్లీ తిలకించెను।

Verse 87

शतानिपंचवर्षाणि प्रणिधानस्थितस्य हि । कर्दमस्य व्यतीतानि शंभुमर्चयतस्तदा

అచల ధ్యాననిష్ఠలో ఉన్న కర్దముడు శంభువును ఆరాధించుచుండగా ఐదు వందల సంవత్సరాలు గడిచిపోయెను।

Verse 88

कर्दमोपि च तत्कालमज्ञासीत्क्षणसंगतम् । यतो न प्रभवेत्कालो महाकालस्य संनिधौ

కర్దముడుకూడా ఆ దీర్ఘకాలాన్ని క్షణమాత్రముగా భావించెను; ఎందుకంటే మహాకాలుని సన్నిధిలో కాలమునకే ప్రభావం ఉండదు।

Verse 89

ततस्तं तनयः पृष्ट्वा पितरं प्रणिपत्य च । जगाम तूर्णं तपसे श्रीमद्वाराणसीं पुरीम्

అప్పుడు కుమారుడు తండ్రిని ప్రశ్నించి, ఆయనకు ప్రణామం చేసి, తపస్సు చేయుటకై శ్రీమద్వారణసీ పురికి వేగంగా బయలుదేరెను।

Verse 90

तत्र तप्त्वा तपो घोरं लिंगं संस्थाप्य शांभवम् । पंचवर्षसहस्राणि स्थितः पाषाणनिश्चलः

అక్కడ అతడు ఘోర తపస్సు చేసి, శాంభవ లింగాన్ని స్థాపించి, ఐదు వేల సంవత్సరాలు రాయిలా నిశ్చలంగా నిలిచెను।

Verse 91

आविरासीन्महादेवस्तुष्टस्तत्तपसा ततः । उवाच कार्दमे ब्रूहि कं ददामि वरोत्तमम्

ఆ తపస్సుతో తృప్తి చెందిన మహాదేవుడు ప్రత్యక్షమై, కార్దమునితో—“చెప్పు, నీకు ఏ ఉత్తమ వరం ఇస్తాను?” అని పలికెను।

Verse 92

कार्दमिरुवाच । यदि नाथ प्रसन्नोसि भक्तानामनुकंपक । सर्वासामाधिपत्यं मे देह्यपां यादसामपि

కార్దముడు అన్నాడు—“హే నాథా, భక్తులపై కరుణగలవాడా, మీరు ప్రసన్నులైతే, సమస్త జలాలపై మరియు జలచర జీవులపై కూడా నాకు ఆధిపత్యం ప్రసాదించండి।”

Verse 93

इति श्रुत्वा महेशानः सर्वचिंतितदः प्रभुः । अभ्यषिंचत तं तत्र वारुणे परमे पदे

ఇది విని, సమస్త కోరికలను ప్రసాదించే ప్రభువు మహేశానుడు, అక్కడే అతనిని పరమ వారుణ పదవిలో అభిషేకించెను।

Verse 94

रत्नानामब्धिजातानामब्धीनां सरितामपि । सरसां पल्वलानां च वाप्यंबु स्रोतसा पुनः

సముద్రజాత రత్నాలపై, సముద్రాలపై మరియు నదులపై కూడా; అలాగే సరస్సులు, పల్వలాలు, వాపీలు మరియు మళ్లీ ప్రవహించే జలధారలపై కూడా— (నీ అధికారం కలుగుగాక)।

Verse 95

जलाशयानां सर्वेषां प्रतीच्याश्चापि वैदिशः । अधीश्वरः पाशपाणिर्भव सर्वामरप्रियः

సర్వ జలాశయాలకు అధీశ్వరుడవు; అలాగే పశ్చిమ దిక్కుకూ రక్షకుడవు— చేతిలో పాశం ధరించినవాడవు, సమస్త దేవతలకు ప్రియుడవు (కావు).

Verse 96

ददामि वरमन्यं च सर्वेषां हितकारकम् । त्वयैतत्स्थापितं लिंगं तव नाम्ना भविष्यति

నేను మరొక వరమును ఇస్తున్నాను, అది అందరికీ హితకరం— నీవు స్థాపించిన ఈ లింగం నీ పేరుతోనే ప్రసిద్ధి చెందును.

Verse 97

वरुणेशमिति ख्यातं वाराणस्यां सुसिद्धिदम् । मणिकर्णेश लिंगस्य नैरृत्यां दिशि संस्थितम्

ఇది వారాణసీలో ‘వరుణేశ’ అని ప్రసిద్ధి చెందును, ఉత్తమ సిద్ధిని ప్రసాదించును. ఇది మణికర్ణేశ లింగానికి నైరృత (దక్షిణ-పడమర) దిశలో స్థితమై ఉంది.

Verse 98

आराधितं सदा पुंसां सर्वजाड्यविनाशकृत् । वरुणेशस्य ये भक्ता न तेषामब्भयं क्वचित्

ఇది సదా జనులచే ఆరాధింపబడుతూ సమస్త జడత్వాన్ని నశింపజేస్తుంది. వరుణేశుని భక్తులకు ఎప్పుడూ నీటివలన భయం కలుగదు.

Verse 99

न संतापभयं तेषां नापायमरणं क्वचित् । जलोदरभयं नैव न भयं वै तृषः क्वचित्

వారికి దాహసంతాప భయం లేదు; ఎప్పుడూ అకాలమరణ భయం లేదు. జలోదర భయం లేదు; ఎప్పటికీ తృష్ణాభయం కూడా లేదు.

Verse 100

नीरसान्यन्नपानानि वरुणेश्वर संस्मृतेः । सरसानि भविष्यंति नात्र कार्या विचारणा

వరుణేశ్వరుని స్మరణమాత్రంతో రుచిలేని అన్నపానాలు కూడా రసవంతమవుతాయి; ఇందులో సందేహం గానీ విచారణ గానీ అవసరం లేదు.

Verse 102

इदं वरुणलोकस्य स्वरूपं ते निरूपितम् । यच्छ्रुत्वा न नरः क्वापि दुरपायैः प्रबाध्यते

ఇలా వరుణలోక స్వరూపం నీకు వివరించబడింది. ఇది విన్నవాడు ఎక్కడైనా ఘోర అపాయాలతో బాధపడడు.

Verse 205

कदाचित्तत्पितृव्येण समीप ग्रामवासिना । श्रुतः कार्पटिकानां हि सार्थः सार्थो महास्वनः

ఒకసారి సమీప గ్రామవాసి అయిన అతని పితృవ్యుడు కార్పటికుల మహా సార్థాన్ని విన్నాడు; ఆ ప్రయాణదళం గొప్ప కోలాహలంతో గర్జించింది.