Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 73

Devanagari script

तेषां मध्ये ददर्शाथ समाधिस्थः स कर्दमः । स्वं शिशुं शिशुमारेण नीयमानं सुविह्वलम्

Transliteration

teṣāṃ madhye dadarśātha samādhisthaḥ sa kardamaḥ | svaṃ śiśuṃ śiśumāreṇa nīyamānaṃ suvihvalam

Translation

వారిమధ్య సమాధిస్థుడైన కర్దముడు కూడా తన శిశువును మొసలి లాగుచు తీసికెళ్తుండగా, అత్యంత వ్యాకులంగా ఉన్నదాన్ని చూచెను।

Word by Word

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन (सर्वनाम)

• मध्ये: in the midst
• मध्ये: Adhikarana (Location)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (अधिकरण)

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय, अनन्तरार्थक (then)

• समाधि-स्थः: being in samādhi
• समाधि-स्थः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: समाधि (प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त; √स्था, क्त/निष्ठा-प्रत्ययार्थे)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (सर्वनाम)

• कर्दमः: Kardama (name)
• कर्दमः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: कर्दम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्वम्: his own
• स्वम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• शिशुम्: child
• शिशुम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: शिशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• शिशु-मारेण: by a dolphin/crocodile (śiśumāra)
• शिशु-मारेण: Karana (Instrument)
• Type: Noun
• Root: शिशु (प्रातिपदिक) + मार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• नीयमानम्: being carried away
• नीयमानम्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: √नी (धातु)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि-प्रयोगे शानच्/मान-प्रत्ययान्त (passive present participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• सु-विह्वलम्: greatly distressed
• सु-विह्वलम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + विह्वल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Unnamed saras/pushkariṇī (scene-specific)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: At the center of playful bathers, Kardama—still marked by meditative composure—suddenly perceives his child seized by a crocodile; the child’s body is pulled toward deeper water, face contorted in fear; surrounding figures freeze in shock.

Characters & Entities

• Kardama (Prajāpati)
• Śiśu (child)
• Śiśumāra (crocodile)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the spiritually advanced face worldly peril; in sacred narratives, संकट becomes the doorway to divine protection and dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The incident unfolds at a sacred waterbody within the Kāśīkhaṇḍa context; the verse does not specify the tirtha name.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it introduces the crisis that drives the next actions.