Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 29

Devanagari script

परप्राणद्रुहां पुंसां न सिद्ध्येयुर्मनोरथाः । विश्वं कुशलितेनैतद्विश्वेशपरिरक्षितम्

Transliteration

paraprāṇadruhāṃ puṃsāṃ na siddhyeyurmanorathāḥ | viśvaṃ kuśalitenaitadviśveśaparirakṣitam

Translation

ఇతరుల ప్రాణాలకు ద్రోహం చేసే పురుషుల మనోరథాలు సిద్ధించవు. ఈ సమస్త జగత్తు కుశలంగా నిలిచి, కాశీ యొక్క విశ్వేశ్వరునిచే పరిరక్షింపబడుతోంది.

Word by Word

• परप्राणद्रुहाम्: of those who harm others’ lives
• परप्राणद्रुहाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पर-प्राण-द्रुह (प्रातिपदिक; द्रुह्-धातुज कृदन्ताधारित)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; समासः—परस्य प्राणान् द्रुह्यन्ति ये (परप्राणद्रुहः) तेषाम्

• पुंसाम्: of men/people
• पुंसाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पुंस्/पुम्स् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negative particle)

• सिद्ध्येयुः: would succeed/be fulfilled
• सिद्ध्येयुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सिध् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन

• मनोरथाः: desires/wishes
• मनोरथाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनोरथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—मनसः रथ इव (मनोरथः)

• विश्वम्: the world
• विश्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन

• कुशलितेन: by well-being/auspiciousness
• कुशलितेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कुशलित (प्रातिपदिक; कृदन्त—कुशलिन्/कुशलित-भाव)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Visheshya (Referent/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन

• विश्वेशपरिरक्षितम्: protected by the Lord of the universe
• विश्वेशपरिरक्षितम्: Karma (Object/कर्म) / Predicate adjective (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: विश्वेश-परि-रक्षित (प्रातिपदिक; कृदन्त—रक्ष् धातोः क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; समासः—विश्वेशेन परिरक्षितम् (तृतीया-तत्पुरुष)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa default)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra) / Viśveśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A calm vision of Kāśī under Viśveśa’s unseen protection: the temple spire, ghāṭas, and citizens in orderly well-being, contrasted with shadowy figures of violent men whose wishes wither.

Characters & Entities

• Viśveśa
• Kāśī (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Harming others destroys one’s auspicious outcomes; Viśveśa upholds cosmic welfare and protection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, through the praise of Viśveśa (Śiva as the presiding Lord of Kāśī).

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed; the verse emphasizes ethical dharma (non-injury) under Viśveśa’s guardianship.