Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः । तं मन्महे महेशानं महेशानप्रियार्भकम् । गणेशानं करिगणेशानाननमनामयम्

శ్రీగణేశునకు నమస్కారం. మేము గణాధిపతిని—మహేశానుని ప్రియ బాలుడిని—గజరాజముఖుడైన, దుఃఖరోగనాశకుడైన గణేశుని ధ్యానిస్తాము.

Verse 2

भूमिष्ठापि न यात्रभूस्त्रिदिवतोप्युच्चैरधःस्थापि या या बद्धा भुवि मुक्तिदास्युरमृतं यस्यां मृता जंतवः । या नित्यं त्रिजगत्पवित्रतटिनी तीरे सुरैः सेव्यते सा काशी त्रिपुरारिराजनगरी पायादपायाज्जगत्

భూమిపై ఉన్నా ఆమె సాధారణ యాత్రాస్థలం కాదు; స్వర్గానికన్నా ఉన్నతమైనా ఇక్కడ దిగువగా—సులభంగా—స్థాపితమైంది. సంసారబంధంలో బద్ధులైన జీవులు అక్కడ ముక్తిదాతలవుతారు; అక్కడ మరణించిన ప్రాణులు అమృతత్వాన్ని పొందుతారు. త్రిజగత్తును పవిత్రం చేసే నది తీరంలో దేవతలచే నిత్యం సేవింపబడే—త్రిపురారిశివుని రాజనగరమైన ఆ కాశీ జగత్తును అపాయాల నుండి కాపాడుగాక.

Verse 3

नमस्तस्मै महेशाय यस्य संध्यात्त्रयच्छलात् । यातायातं प्रकुर्वंति त्रिजगत्पतयोऽनिशम्

ఆ మహేశునికి నమస్కారం; ఆయన త్రిసంధ్యల నెపంతో త్రిలోకాధిపతులు నిరంతరం వచ్చి పోతూ ఉంటారు (ఆయన సేవకై).

Verse 4

अष्टादशपुराणानां कर्त्ता सत्यवतीसुतः । सूताग्रे कथयामास कथां पापापनोदिनीम्

అష్టాదశ పురాణాల కర్త సత్యవతీసుతుడు (వ్యాసుడు) సూతుని సమక్షంలో ఈ పాపనాశినీ కథను చెప్పెను.

Verse 5

श्रीव्यास उवाच । कदाचिन्नारदः श्रीमान्स्नात्वा श्रीनर्मदांभसि । श्रीमदोंकारमभ्यर्च्य सर्वदं सर्वदेहिनाम्

శ్రీవ్యాసుడు పలికెను—ఒకసారి శ్రీమాన్ నారదుడు పవిత్ర నర్మదా జలంలో స్నానం చేసి, సమస్త దేహధారులకు సర్వవరప్రదుడైన శ్రీమద్ ఓంకారాన్ని భక్తితో ఆరాధించాడు।

Verse 6

व्रजन्विलोकयांचक्रे पुरोविंध्यं धराधरम् । संसारतापसंहारि रेवावारिपरिष्कृतम्

ప్రయాణిస్తూ ఆయన ముందర ధరాధరమైన వింధ్య పర్వతాన్ని చూచెను—రేవా (నర్మదా) జలంతో శోభితమై, సంసారతాపాన్ని శమింపజేసేదిగా ప్రసిద్ధి పొందినది।

Verse 7

द्वैरूप्येणापि कुर्वंतं स्थावरेण चरेण च । साभिख्येन यथार्थाख्यामुच्चैर्वसु मतीमिमाम्

ఆయన ఈ భూమిని చూచెను—స్థావరమూ చరమూ అనే ద్విరూపంతో నిర్మితమైనట్లుగా; తన ప్రసిద్ధ నామానికి తగినట్లే అది ‘వసుమతీ’—సంపన్న భూమి—గా ప్రకాశించింది।

Verse 8

रसालयं रसालैस्तैरशोकैः शोकहारिणाम् । तालैस्तमालेर्हिंतालैः सालैः सर्वत्रशालितम्

అది మామిడి వనం—మామిడి చెట్లతోను, శోకాన్ని హరించే అశోక వృక్షాలతోను నిండినది; ఎక్కడికక్కడ తాళ, తమాల, హింతాళ, శాల వృక్షాలతో అలంకృతమైంది।

Verse 9

खपुरैः खपुराकारं श्रीफलं श्रीफलैः किल । गुरुश्रियंत्वगुरुभिः कपिपिंगं कपित्थकैः

ఖపుర ఫలాల వల్ల ఆ ప్రదేశం ‘ఖపురాకార’మై కనిపించెను; శ్రీఫల వృక్షాలపై శ్రీఫలాలు విరివిగా ఉండెను; అగురు సువాసనతో ఘనమైన శోభ, కపిత్థ ఫలాలతో అది కపివర్ణపు పింగళత్వాన్ని పొందెను।

Verse 10

वनश्रियः कुचाकारैर्लकुचैश्च मनोहरम् । सुधाफलसमारंभि रंभाभिः परिभासितम्

వనశ్రీతో మనోహరమై, కుచాకార లకుచఫలాలతో అలంకృతమై, అమృతసమ ఫలభరిత రంభా (అరటి) తోటలచే సర్వతో ప్రకాశించెను।

Verse 11

सुरंगैश्चापि नारंगैरंगमंडपवच्छियः । वानीरैश्चापि जंबीरैर्बीजपूरैः प्रपूरितम्

సురంగ, నారంగ వంటి సువాసన ఫలాలతో—సౌందర్యానికి అంగమండపంలా—నిండినది; వానీర, జంబీర, బీజపూర వృక్షాలతో కూడ మరింత ప్రపూరితమైంది।

Verse 12

अनिलालोल कंकोल वल्लीहल्ली सकायितम् । लवलीलवलीलाभिर्लास्यलीलालयं किल

గాలికి ఊగే కంకోల వల్లి, చుట్టుకునే లతలు ఆలింగనం చేస్తున్నట్లుగా కన్పించెను; లవలీ మరియు చిలిపి తంతువులతో అది నిజంగా నృత్యలీలాలయంలా అనిపించెను।

Verse 13

मंदांदोलितकर्पूर कदलीदल संज्ञया । विश्रमाय श्रमापन्नानाहूयंतमिवाध्वगान्

అరటి ఆకుల మృదువైన ఊగింపుతో కర్పూరసమ శీతలత వ్యాపించి, అది శ్రమించిన బాటసారులను విశ్రాంతికి పిలిచినట్లుగా అనిపించెను।

Verse 14

पुन्नागमिव पुन्नागपल्लवैःकरपल्लवैः । कलयंतमिवाऽलोलैर्मल्लिकास्तबकस्तनम्

పున్నాగ వృక్షం తన কোমల పల్లవ-హస్తాలతో, చలనం లేకుండా, మల్లికా (మల్లె) పుష్పస్తబక-స్తనాలను తాకుతున్నట్లుగా అనిపించెను।

Verse 15

विदीर्णदाडिमैः स्वांतं दर्शयंतं तु रागवत् । माधवीं धवरूपेण श्लिष्यंतमिव कानने

చీలిన దాడిమఫలాలతో అది తన అంతఃహృదయాన్ని రాగారుణంగా చూపుతున్నట్లుగా; అలాగే కాననంలో ధవవృక్షరూపంలో మాధవీ లతను ఆలింగనం చేస్తున్నట్లుగా కనిపించింది।

Verse 16

उदुंबरैरंबरगैरनंतफलमालितैः । ब्रह्मांडकोटीर्बिभ्रंतमनंतमिव सर्वतः

ఉదుంబర, అంబరగ వృక్షాలు అనంత ఫలమాలలతో అలంకరించగా, ఆ వనం సర్వత్రా అనేక బ్రహ్మాండకోటులను ధరించిన స్వయానంతంలా కనిపించింది।

Verse 17

पनसैर्वनासाभैः शुकनासैः पलाशकैः । पलाशनाद्विरहिणां पत्रत्यक्तैरिवावृतम्

పనసవృక్షాలు, వనాసా వంటి పెరుగుదలలు, శుకనాస మరియు పలాశ వృక్షాలతో అది కప్పబడి, ప్రియవిరహిణుల పత్రత్యక్త వస్త్రాలతో చుట్టబడినట్లుగా కనిపించింది।

Verse 18

कदंबवादिनो नीपान्दृष्ट्वा कंटकितैरिव । समंततो भ्राजमानं कदंबककदंबकैः

నీప (కదంబ) వృక్షాలను చూసి జడివెచ్చినట్లుగా, ఆ వనం చుట్టూ కదంబపుష్పగుచ్ఛాల గుచ్ఛాలతో సర్వతోభద్రంగా ప్రకాశించింది।

Verse 19

नमेरुभिश्च मेरूच्चशिखरैरिव राजितम् । राजादनैश्च मदनैः सदनैरिव कामिनाम्

నమేరువంటి ఎత్తైన శిఖరాలతో అది మేరువు ఉన్నత శిఖరాల్లా విరాజిల్లింది; రాజాదన, మదన వృక్షాలతో అది కాముల రమ్యసదనాల్లా కనిపించింది।

Verse 20

तटेतटेपटुवटैरुच्चैःपटकुटी वृतम् । कुटजस्तबकैर्भांतमधिष्ठितबकैरिव

ప్రతి నది తీరతీరమున ఎత్తైన, దృఢమైన వటవృక్షములతో అది చుట్టుముట్టబడి, తీరమే ఆకుల కుటీరమాల ధరించినట్లు కనిపించింది. కుటజ పుష్పగుచ్ఛములతో అది బకులు కూర్చున్న తెల్లని ఆశ్రమంలా ప్రకాశించింది।

Verse 21

करमर्दैः करीरैश्च करजैश्चकरंबकैः । सहस्रकरवद्भांतमर्थिप्रत्युद्गतैः करैः

కరమర్ద, కరీర, కరజ, కరంబక వృక్షములతో అలంకృతమైన ఆ వనం సహస్రహస్తుడిలా కనిపించింది; శరణు, వరం కోరుతూ వచ్చే ఆర్తులను ఆహ్వానించేందుకు ముందుకు చాచిన చేతులవలె కొమ్మలు విస్తరించాయి।

Verse 22

नीराजितमिवोद्दीपैराजचंपककोरकैः । सपुष्पशाल्मलीभिश्च जितपद्माकरश्रियम्

రాజచంపకపు మండే మొగ్గలు దీపాలై, దానికీ నీరాజనమారతి జరుగుతున్నట్లుగా అనిపించింది. పుష్పించిన శాల్మలీ వృక్షములు దానికి అటువంటి కాంతిని ఇచ్చి, పద్మసరోవరాల శ్రియను కూడా మించిపోయేలా చేశాయి।

Verse 23

क्वचिच्चलदलैरुच्चैः क्वचित्कांचनकेतकैः । कृतमालैर्न क्तमालैः शोभमानं क्वचित्क्वचित्

ఎక్కడో ఎత్తైన వృక్షాల కంపించే ఆకులతో అది శోభించింది; మరెక్కడో స్వర్ణవర్ణ కేతక పుష్పాలతో. కొన్ని చోట్ల కృతమాల, ఇంకొన్ని చోట్ల సుగంధ నక్తమాల—అన్ని దిశలలోనూ దాని కాంతి విరాజిల్లింది।

Verse 24

कर्कंधु बंधुजीवैश्च पुत्रजीवैर्विराजितम् । सतिंदुकेंगुदीभिश्च करुणैःकरुणालयम्

కర్కంధు, బంధుజీవ, పుత్రజీవ వృక్షములతో అది విరాజిల్లింది; తిందుక, ఇంగుదీతో కూడ సమృద్ధిగా ఉంది. ఇంత సౌమ్య సమృద్ధితో అది నిజంగా ‘కరుణాలయం’—కరుణాధామం—అనిపించింది।

Verse 25

गलन्मधू ककुसुमैर्धरारूपधरंहरम् । स्वहस्तमुक्तमुक्ताभिरर्चयंतमिवानिशम्

మధు జారే కకు పుష్పాలతో అలంకృతమైన భూమి, రూపం ధరించినట్లుగా, తన చేతి నుండి విడిచిన ముత్యాలను అర్పిస్తూ, హరుడు (శివుడు)ను నిరంతరం పూజిస్తున్నదన్నట్లు కనిపించింది।

Verse 26

सर्जार्जुनांजनैर्बीजैर्व्यजनैर्वीज्यमानवत् । नारिकेलैः सखर्जूरैर्धृतच्छत्रमिवांबरे

సార్జ, అర్జున, అంజన వృక్షాలు మరియు వాటి విత్తనాలు చామరాల్లా వీచుతున్నట్లుగా కనిపించాయి; కొబ్బరి, ఖర్జూర వృక్షాలు ఆకాశంలో ఛత్రాలు పట్టినట్లుగా అనిపించాయి।

Verse 27

अमंदैः पिचुमंदैश्च मंदारैः कोविदारकैः । पाटलातिंतिणीघोंटाशाखोटैः करहाटकैः

ఆ పవిత్రభూమి అమంద, పిచుమంద, మందార, కోవిదార; అలాగే పాటలా, తింతిణీ, ఘోంటా, శాఖోట, కరహాటక వంటి అనేక వృక్షాలతో నిండిపోయి మహా మంగళకరంగా కనిపించింది।

Verse 28

उद्दंडैश्चापि शेहुंडैरेरंडैर्गुडपुष्पकैः । बकुलैस्तिलकैश्चैव तिलकांकितमस्तकम्

ఉద్దండ, శేహుండ, ఎరండ, గుడపుష్పక; అలాగే బకుల, తిలక వృక్షాలతో ఆ ప్రాంతం భూమి నుదుటిపై శుభ తిలకం పెట్టినట్లుగా—ధరే స్వయంగా అభిషిక్తమైనట్లుగా కనిపించింది।

Verse 29

अक्षैः प्लक्षैः शल्लकीभिर्देवदारुहरिद्रुमैः । सदाफलसदापुष्प वृक्षवल्लीविराजितम्

అక్ష, ప్లక్ష, శల్లకీ, దేవదారు వంటి శ్రేష్ఠ వృక్షాలతో అది అలంకృతమైంది; ఎల్లప్పుడూ ఫలించే, ఎల్లప్పుడూ పూసే వృక్షలతల శోభతో ఆ పుణ్యక్షేత్రం సదా మంగళమయంగా వెలిగింది।

Verse 30

एलालवंग मरिचकुलुं जनवनावृतम् । जंब्वाम्रातकभल्लातशेलुश्रीपर्णिवर्णितम्

ఆ పవిత్ర వనం ఏలకులు, లవంగాలు, మిరియాలు, బేరి వనాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉండెను. జంబూ, ఆమ్రాతక, భల్లాతక, శేలు, శ్రీపర్ణీ వృక్షాలతో సుసంపన్నమై ఆ అరణ్య సమృద్ధిని ప్రకటించెను।

Verse 31

शाकशंखवनैरम्यं चदनैरक्तचंदनैः । हरीतकीकर्णिकार धात्रीवनविभूषणम्

శాక, శంఖ వనాలతో అది రమ్యంగా ఉండి, చందనం మరియు రక్తచందనంతో సుసోభితమైయుండెను. హరీతకీ, కర్ణికార, ధాత్రీ వనాలు దానిని మరింత అలంకరించి, శుభశోభతో పావన ధామముగా నిలిపెను।

Verse 32

द्राक्षावल्लीनागवल्लीकणावल्लीशतावृतम् । मल्लिकायूथिकाकुंदम दयंती सुगंधिनम्

ద్రాక్షావల్లి, నాగవల్లి, సుగంధి వల్లి శతములతో అది సమంతముగా కప్పబడి ఉండెను. మల్లిక, యూథిక, కుంద, దయంతీ పుష్పసౌరభంతో ఆ పవిత్ర ప్రాంతమంతా మధుర సువాసనతో నిండెను।

Verse 33

भ्रमद्भ्रमरमालाभिर्मालतीभिरलंकृतम् । अलिच्छलागतंकृष्णं गोपीरंतुमनेकशः

తిరుగాడే భ్రమరమాలల గుంజారంతో కూడిన మాలతీ మాలలచే అది అలంకరింపబడెను. భ్రమరాల నెపంతో కృష్ణుని మళ్లీ మళ్లీ అక్కడికి ఆకర్షించి, గోపికల ఆనందక్రీడకు కారణమయ్యినట్లు కనిపించెను।

Verse 34

नानामृगगणाकीर्णं नानापक्षिविनादितम् । नानासरित्सरः स्रोतः पल्वलैः परितो वृतम्

అది నానావిధ మృగగణాలతో నిండియుండెను, అనేక పక్షుల కూయింపులతో మార్మోగెను. వివిధ నదులు, సరస్సులు, ప్రవాహాలు, కమలపుష్కరాలతో అది చుట్టుముట్టబడి ఉండెను।

Verse 35

तुच्छश्रियः स्वर्गभूमीः परिहायागतैरिव । नानासुरनिकायैश्च विष्वग्भोगेच्छयोषितम्

స్వర్గశ్రీని తుచ్ఛమని భావించి స్వర్గభూములను విడిచి వచ్చినట్లుగా—నానావిధ దేవగణాలు ఆ పుణ్యభోగాన్ని అనుభవించాలనే కోరికతో అన్ని దిక్కుల నుంచీ ఆకర్షితులై అక్కడ నివసిస్తున్నట్లు అనిపించింది।

Verse 36

उत्सृजंतमिवार्घ्यं वै पत्रपुष्पैरितस्ततः । केकिकेकारवैर्दूरात्कुर्वंतं स्वागतं किल

ఇక్కడ అక్కడ ఆకులు పూలతో స్వాగతార్థంగా అర్ఘ్యాన్ని పోస్తున్నట్లుగా అనిపించింది; దూరం నుంచి నెమళ్ల ‘కేకి-కేకా’ కేకలతో అభినందన ఘోష వినిపించినట్లైంది।

Verse 37

अथ सूर्यशताभासं नभसि द्योतितांबरम् । नारदं दृष्टवाञ्छैलो दूरात्प्रत्युज्जगाम तम्

అనంతరం ఆకాశాన్ని ప్రకాశింపజేసే, వంద సూర్యుల వంటి తేజస్సుతో ఉన్న నారదుని చూసి పర్వతం దూరం నుంచే ఆయనకు స్వాగతం పలకడానికి ముందుకు వచ్చింది।

Verse 38

ब्रह्मसूनुवपुस्तेजो दूरीकृतदरीतमाः । तमागच्छंतमालोक्य मानसं तम उज्जहौ

బ్రహ్మపుత్రుని ఆ దేహతేజస్సు పర్వత గుహల చీకటిని తొలగించింది; ఆయన వస్తున్నట్లు చూసి పర్వతం తన మనస్సులోని చీకటినీ విడిచిపెట్టింది।

Verse 39

ब्रह्मतेजःसमुद्भूत साध्वसः साधुस त्क्रियः । कठिनोपि परित्यज्य धत्ते मृदुलतां किल

బ్రహ్మతేజస్సు వల్ల పుట్టిన భయం-భక్తి, అలాగే సాధువుల సత్కారధర్మం—వీటిచేత కఠినమైనదీ తన కాఠిన్యాన్ని విడిచి నిజంగా మృదుత్వాన్ని ధరించుతుంది।

Verse 40

दृष्ट्वा मृदुलतां तस्य द्वैरूप्येपि स नारदः । मुमुदे सुतरां संतः प्रश्रयग्राह्यमानसाः

ద్విరూప స్వభావం ఉన్నప్పటికీ అతని మృదుత్వాన్ని చూచి నారదుడు అత్యంత ఆనందించాడు; ఎందుకంటే సజ్జనుల హృదయాలు వినయం, భక్తిపూర్వక గౌరవాచరణంతోనే వశమవుతాయి.

Verse 41

गृहानायांतमालोक्य गुरुंवाऽगुरुमेव वा । योऽगुरुर्नम्रतां धत्ते स गुरुर्न गुरुर्गुरुः

ఇంటికి వచ్చే గురువునైనా, గురువు కానివారినైనా చూచినప్పుడు—‘అగురు’ అయినా వినయాన్ని ధరించినవాడే నిజమైన గురువు; అహంకారంతో ఉన్న ‘గురు’ గురువు కాడు.

Verse 42

तं प्रत्युच्चैः शिराःसोपि विनम्रतरकंधरः । शैलस्त्विलामिलन्मौलिः प्रणनाम महामुनिम्

అతడూ అతని వైపు తల ఎత్తినా, మరింత వంగిన మెడతో వినయంగా నిలిచాడు; ఆకాశాన్ని తాకే శిఖరం గల ఆ పర్వతమూ మహామునికి ప్రణామం చేశాడు.

Verse 43

तमुत्थाप्य कराग्राभ्यामाशीर्भिरभिनंद्य च । तदुद्दिष्टासनं भेजे मनसोपि समुच्छ्रितम्

రెండు చేతులతో అతనిని లేపి, ఆశీర్వచనాలతో అభినందించి, సమర్పించిన ఆసనాన్ని స్వీకరించాడు; ఆ గౌరవంతో మనసులోనూ ఉద్ధరించబడ్డాడు.

Verse 44

स दध्नामधुनाज्येन नीरार्द्राक्षतदूर्व या । तिलैः कुशैः प्रसूनैस्तमष्टांगार्घ्यैरपूजयत्

అతడు పెరుగు, తేనె, నెయ్యి, నీరు, నీటితో తడిసిన అక్షతలు మరియు దూర్వా, అలాగే నువ్వులు, కుశగడ్డి, పుష్పాలు—ఈ అష్టాంగ అర్ఘ్యాలతో ఆయనను భక్తితో పూజించాడు.

Verse 45

गृहीतार्घ्यंकिल श्रांतं पादसंवाहनादिभिः । गतश्रममथालोक्य बभाषे ऽवनतो गिरिः

అర్ఘ్యాన్ని స్వీకరించిన తరువాత ఆయన శ్రాంతుడయ్యెను; పాదసంవాహనాది సేవలచేత శ్రమ తొలగిపోయెను. శ్రమ నశించినదని చూచి, వినయముతో వంగిన పర్వతము పలికెను.

Verse 46

अद्य सद्यः परिहृतं त्वदंघ्रिरजसारजः । त्वदंगसंगिमहसा सहसाऽप्यांतरंतमः

ఈ రోజు, మీ పాదరజస్సు చేత నా అంతరంలోని మలరజస్సు తక్షణమే తొలగిపోయెను; మీ దేహసంబంధమైన తేజస్సు చేత అంతరాంధకారమును కూడా సహసా తొలగించెను.

Verse 47

सफलर्धिरहं चाद्य सुदिवाद्यच मे मुने । प्राक्कृतैः सुकृतैरद्य फलितं मे चिरार्जितैः

ఈ రోజు నా సమృద్ధి సఫలమైంది, ఓ మునీ, ఈ దినము నాకు పరమ శుభదినము; ఎందుకంటే పూర్వం చేసిన, దీర్ఘకాలం సঞ্চితమైన పుణ్యఫలము ఈ రోజే పరిపక్వమైంది.

Verse 48

धराधरत्वं कुलिषुमान्यं मेऽद्य भविष्यति । इति श्रुत्वा तदा किंचिदुच्छुस्य स्थितवान्मुनिः

‘నా పర్వతత్వము, వజ్రసమ కఠినమైనది, ఈ రోజు సార్థకమై గౌరవనీయమగును’—ఇట్లు విని ముని క్షణమాత్రం మృదువుగా ఉచ్ఛ్వాసముచేసి స్థిరంగా నిలిచెను.

Verse 49

पुनरूचे कुलिवरः संभ्रमाप न्नमानसः । उच्छ्वासकारणं ब्रह्मन्ब्रूहि सर्वार्थकोविद

అనంతరం పర్వతశ్రేష్ఠుడు, ఆశ్చర్యభరితమనస్సుతో, మరల పలికెను—‘హే బ్రహ్మన్, సర్వార్థకోవిద! మీ ఉచ్ఛ్వాసానికి కారణమేమో చెప్పండి.’

Verse 50

अदृष्टं तव नोदृष्टं यदिष्टंविष्टपत्रये । अनुक्रोशोत्र मयिचेदुच्यतां प्रणतोस्म्यहम्

నీకు ఏదీ అదృష్టం కాదు, ఏదీ అజ్ఞాతం కాదు। కరుణతో నాపై ఏదైనా చెప్పదలచితే చెప్పుము; నేను నీకు ప్రణామము చేస్తున్నాను।

Verse 51

त्वदागमनजानन्दसंदोहैर्मे दुरारवः । अलं न वक्तुमसकृत्तथाप्येकं वदाम्यहम्

నీ రాకతో పుట్టిన ఆనందపు ఉప్పెనలో నా స్వరం నిలకడగా ఉండటం కష్టం. నేను ఎన్నిసార్లైనా అంతులేకుండా చెప్పగలను; అయినా ఒక మాట చెబుతున్నాను।

Verse 52

धराधरणसामर्थ्यं मेर्वादौ पूर्वपूरुषैः । वर्ण्यते समुदायात्तदहमेको दधे धराम्

భూమిని మోయగల శక్తి మేరు మొదలైన పర్వతాలలో పూర్వులు సమూహ మహిమగా వర్ణించారు; కానీ భూమిని మోసేది మాత్రం నేను ఒక్కడినే।

Verse 53

गौरीगुरुत्वाद्धिमवानादिपत्याच्च भूभृताम् । संबंधित्वात्पशुपतेः स एको मान्यभृत्सताम्

గౌరీకి పూజ్య తండ్రి కావడం వల్ల, పర్వతాధిపతిగా ఉండడం వల్ల, అలాగే పశుపతి (శివ)తో బంధుత్వం వల్ల—హిమవంతుడే పర్వతాలలో ఏకైకంగా గౌరవింపబడతాడు।

Verse 54

नमेरुः स्वर्णपूर्णत्वाद्रत्नसानुतयाथवा । सुरसद्मतयावापि क्वापि मान्यो मतो मम

నా అభిప్రాయంలో మేరు కేవలం బంగారంతో నిండివుండటం వల్ల, లేదా రత్నమయ శిఖర-ఢాళ్ల వల్ల, గానీ దేవతల నివాసస్థానమని గానీ మాత్రమే గౌరవింపబడడు।

Verse 55

परं शतं न किंशैला इलाकलनकेलयः । इह संति सतां मान्या मान्यास्ते तु स्वभूमिषु

కేవలం వంద మాత్రమే కాదు, నానా నామభేదాలతో అనేక పర్వతాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ సత్పురుషులు అనేకులను గౌరవిస్తారు; అయితే ప్రతి ఒక్కటి తన స్వదేశంలోనే ప్రధానంగా పూజ్యమవుతుంది.

Verse 56

मन्देहदेहसंदेहादुदयैकदयाश्रितः । निषधो नौषधिधरोऽप्यस्तोप्यस्तमितप्रभः

మందేహుల దేహసమూహాల ఛాయవల్ల దీప్తి క్షీణించి, ఉదయించే సూర్యుని ఏకదయపై ఆధారపడిన నిషధ పర్వతం—మహౌషధులను ధరించినా తేజస్సు మసకబారుతుంది.

Verse 57

नीलश्च नीलीनिलयो मन्दरो मन्दलोचनः । सर्पालयः समलयो रायं नावैति रैवतः

నీలం నీలీ దేవి నివాసస్థానం మాత్రమే; మందరము మృదుసౌందర్యంతో ప్రసిద్ధి; రైవతము సర్పాల ఆలయం, సంగమస్థలం—అయినా వారిలో ఎవ్వరూ నిజమైన ఐశ్వర్య-శిఖరాన్ని పొందరు.

Verse 58

हेमकूटत्रिकूटाद्याः कूटोत्तरपदास्तुते । किष्किंधक्रौंचसह्याद्या भारसह्या न ते भुवः

హే స్తుత్యా! హేమకూట, త్రికూట మొదలైన ఎత్తైన శిఖరాలతో ప్రసిద్ధమైన పర్వతాలు, అలాగే కిష్కింధా, క్రౌంచ, సహ్య మొదలైనవి—నీవు మోసే భారాన్ని వారు భూమిపై మోయలేరు.

Verse 59

इति विंध्यवचः श्रुत्वा नारदोऽचिन्तयद्धृदि । अखर्वगर्वसंसर्गो न महत्त्वाय कल्पते

వింధ్యుని మాటలు విని నారదుడు హృదయంలో ఆలోచించాడు—“వంగని అహంకారంతో సంగమం నిజమైన మహత్త్వానికి ఎప్పుడూ దారి తీయదు.”

Verse 60

श्रीशैलमुख्याः किंशैलानेह संत्यमलश्रियः । येषां शिखरमात्रादि दर्शनं मुक्तये सताम्

శ్రీశైలమును మొదలుకొని ఇక్కడ మరెన్ని పర్వతాలు ఉన్నవి, నిర్మల మహిమతో ప్రకాశించేవి—వాటి శిఖరమాత్ర దర్శనమే సజ్జనులకు ముక్తికి కారణమగును।

Verse 61

अद्यास्य बलमालोक्यमिति ध्यात्वाब्रवीन्मुनिः । सत्यमुक्तं हि भवता गि रिसारंविवृण्वता

“ఈ రోజు ఇతని బలాన్ని చూద్దాం” అని ధ్యానించి ముని పలికెను: “పర్వతసారాన్ని విప్పి చెప్పుచూ మీరు పలికినది నిశ్చయంగా సత్యమే।”

Verse 62

परं शैलेषु शैलेंद्रो मेरुस्त्वामवमन्यते । मया निःश्वसितं चैतत्त्वयि चापि निवेदितम्

కాని పర్వతాలలో పర్వతరాజైన మేరువు నిన్ను అవమానంగా భావిస్తున్నాడు. ఇది నా నిశ్వాసమువలె; దీనిని నీకూ నేను నివేదిస్తున్నాను।

Verse 63

अथवा मद्विधानां हि केयं चिंता महात्मनाम् । स्वस्त्यस्तु तुभ्यमित्युक्त्वा ययौ स व्योमवर्त्मनि

లేదా, నావంటి మహాత్ములకు ఇలాంటి చింత ఏముంది? “నీకు శుభం కలుగుగాక” అని చెప్పి అతడు ఆకాశమార్గమున వెళ్లిపోయెను।

Verse 64

गते मुनौ निनिंदस्वमतीवोद्विग्नमानसः । चिन्तामवाप महतीं विंध्यो र्वंध्यमनोरथः

ముని వెళ్లిన తరువాత, అత్యంత కలతచెందిన మనస్సుతో వింధ్యుడు తనను తానే నిందించుకొనెను; అతని కోరికలు నిష్ఫలమై, అతడు మహా చింతలో పడెను।

Verse 65

विंध्य उवाच । धिग्जीवितंशास्त्रकलोज्झितस्य धिग्जीवितं चोद्यमवर्जितस्य । धिग्जीवितं ज्ञातिपराजितस्य धिग्जीवितं व्यथर्मनोरथस्य

వింధ్యుడు పలికెను—శాస్త్రవిద్యా కళల నుండి విరక్తుడైన వాని జీవితం ధిక్కారయోగ్యం; శ్రేష్ఠ ప్రయత్నం లేని వాని జీవితం ధిక్కారయోగ్యం. స్వజనులచే పరాజితుడైన వాని జీవితం ధిక్కారయోగ్యం; వ్యర్థమై గాయపడిన మనోరథముల వాని జీవితం ధిక్కారయోగ్యం.

Verse 66

कथं भुनक्ति स दिवा कथं रात्रौ स्वपित्यहो । रहः शर्म कथं तस्य यस्याभिभवनं रिपोः

అటువంటి వాడు పగలు ఎలా భుజిస్తాడు? అయ్యో, రాత్రి ఎలా నిద్రపోతాడు? శత్రువిచే అణచబడిన వానికి రహస్యంగా కూడా శాంతి ఎలా కలుగుతుంది?

Verse 67

अहोदवाग्निदवथुस्तथामां न स बाधते । बाधते तु यथा चित्ते चिन्तासंतापसंततिः

అయ్యో! అడవిదావాగ్ని దహనజ్వరమూ నన్ను అంతగా బాధించదు; నా చిత్తంలో చింతా-సంతాపాల నిరంతర ప్రవాహమే నన్ను బాధిస్తుంది.

Verse 68

युक्तमुक्तं पुराविद्भिश्चिन्तामूर्तिः सुदारुणा । न भेषजैर्लंघनैर्वा न चान्यैरुपशाम्यति

పూర్వకాల జ్ఞానులు యథార్థంగా పలికిరి—చింత ఒక అత్యంత దారుణమైన మూర్తిమంత శక్తి; అది ఔషధాలతోనూ, ఉపవాసంతోనూ, ఇతర మార్గాలతోనూ శమించదు.

Verse 69

चिन्ताज्वरो मनुष्याणां क्षुधांनिद्रांबलं हरेत् । रूपमुत्साहबुद्धिं श्री जीवितं च न संशयः

మనుష్యులలో చింతాజ్వరము ఆకలి, నిద్ర, బలమును హరిస్తుంది; రూపము, ఉత్సాహము, బుద్ధి, శ్రీ-సంపద—అంతేకాదు నిస్సందేహంగా జీవితం కూడా అపహరిస్తుంది.

Verse 70

ज्वरो व्यतीते षडहे जीर्णज्वर इहोच्यते । असौ चिन्ताज्वरस्तीव्रः प्रत्यहं नवतां व्रजेत्

ఆరు దినాలు గడిచినా తగ్గని జ్వరాన్ని జీర్ణజ్వరమని అంటారు. కాని ఈ ‘చింతాజ్వరం’ మహాతీవ్రమైనది; అది ప్రతిదినం మరింత కొత్తగా, మరింత బలంగా పెరుగుతుంది॥

Verse 71

धन्यो धन्वतरिर्नात्र चरकश्चरतीह न । नासत्यावपिनाऽ सत्यावत्र चिन्ताज्वरे किल

ధన్యుడు ధన్వంతరి—కానీ ఇక్కడ ఆయనకూడా ఉపకారకుడు కాడు; ఇక్కడ చరకుడూ సంచరించడు. ఈ చింతాజ్వరంలో నాసత్యులు (అశ్వినీదేవతలు) కూడా నిజంగా సరిచేయలేరు॥

Verse 72

किं करोमि क्व गच्छामि कथं मेरुं जयाम्यहम् । उत्प्लुत्य तस्य शिरसि पतामि न पताम्यतः

నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? మేరు పర్వతాన్ని నేను ఎలా జయించగలను? ఎగిరి దాని శిఖరంపై పడితే—నేను పడిపోతానా, లేక పడిపోనానా?॥

Verse 73

शक्रं कोपयता पूर्वमस्मद्गोत्रेण केनचित् । पक्षहीनः कृतो यत्र धिगपक्षस्यचेष्टितम्

పూర్వం మా గోత్రంలోని ఎవరో శక్రుని (ఇంద్రుని) కోపపెట్టారు; అందువల్ల అక్కడ అతడు పక్షహీనుడిగా చేయబడ్డాడు. ఛీ—పక్షాలు లేని వాడి ప్రయత్నాలకు!॥

Verse 74

अथवा स कथं मेरुस्तथोच्चैः स्पर्द्धते मया । भूमेर्भारभृतःप्रायो भवंति भ्रांति भूमयः

లేదా ఆ మేరు నాతో అంత ఎత్తులో ఎలా పోటీ పడగలడు? భూమి భారాన్ని మోసేవారు ఎక్కువగా భ్రమకు ఆధారమై, మోహానికి కారణమవుతారు॥

Verse 75

अलीकवाक्त्वमथवा संभाव्यं नारदे कथम् । ब्रह्मचारिणि वेदज्ञे सत्यलोकनिवासिनि

ఓ నారదా! నీవు బ్రహ్మచారివి, వేదజ్ఞుడివి, సత్యలోకనివాసివి; అటువంటివాడిపై అసత్యవాక్యసందేహం కూడా ఎలా కలుగగలదు?

Verse 76

युक्तायुक्तविचारोथ मादृशेनोपयुज्यते । पराक्रमेष्वशक्तानां विचारं गाहते मनः

యుక్తాయుక్త విచారం నా వంటి వాడే ఆశ్రయిస్తాడు; ఎందుకంటే పరాక్రమంలో అశక్తుల మనస్సు తర్కవిచారాల్లోనే మునిగిపోతుంది.

Verse 77

अथवा चिन्तनैरेतैः किंव्यर्थैर्विश्वकारकम् । विश्वेशं शरणं यायां समे बुद्धिं प्रदास्यति

లేదా ఈ వ్యర్థ చింతనలతో ఏమి ప్రయోజనం? విశ్వకర్త విశ్వేశ్వరుని శరణు వెళ్తాను; ఆయనే నాకు సమ్యగ్బుద్ధిని ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 78

अनाथनाथः सर्वेषां विश्वनाथो हि गीयते । क्षणं मनसि संचित्य भवेदित्थमसंशयम्

ఆయన అనాథులకు నాథుడు, అందరికీ ప్రభువు—‘విశ్వనాథుడు’ అని కీర్తింపబడతాడు. ఈ సత్యాన్ని మనసులో క్షణమైనా నిలిపితే, సందేహం లేకుండా అలాగే అవుతుంది.

Verse 79

एतदेव करिष्यामि नेष्टं कालविलंबनम् । विचक्षणैरुपेक्ष्यौ न वर्द्धमानौ परामयौ

ఇదే నేను చేస్తాను; కాలవిలంబం ఇష్టమైనది కాదు. పెరుగుతున్న వ్యాధి-దుఃఖాలను వివేకులు నిర్లక్ష్యం చేయరు, అవి మహా విపత్తులవుతాయి.

Verse 80

मेरुं प्रदक्षिणीकुर्यान्नित्यमेव दिवाकरः । सग्रहर्क्षगणो नूनं मन्यमानो बलाधिकम्

గ్రహనక్షత్రగణములతో కూడిన దివాకరుడు నిత్యమే మేరుపర్వతాన్ని ప్రదక్షిణ చేస్తాడు; మేరువే బలంలో అధికమని భావించినట్లుగా।

Verse 81

इति निश्चित्य विन्ध्याद्रिर्ववृधे स मृधेक्षणः । अनंतगगनस्यांतं कुर्वद्भिः शिखरैरिव

ఇట్లు నిర్ణయించుకొని, యుద్ధదృష్టిగల ఆ విన్ధ్యపర్వతం పెరుగసాగెను; తన శిఖరాలతో అనంతాకాశానికి అంతం చేస్తున్నట్లుగా।

Verse 82

कैश्चित्सार्द्धं विरोधो न कर्तव्यः केनचित्क्वचित् । कर्तव्यश्चेत्प्रयत्नेन यथा नोपहसेज्जनः

కొంతమందితో ఎక్కడైనా ఎవ్వరూ విరోధం చేయకూడదు. చేయవలసి వచ్చినచో, ప్రజలు హాస్యమాడకుండునట్లు అత్యంత జాగ్రత్తతో చేయాలి.

Verse 83

निरुध्य ब्राध्नमध्वानं कृतकृत्य इवाद्रिराट् । स्वस्थोऽभवद्भवाधीना प्राणिनां हि भविष्यता

సూర్యుని మార్గాన్ని నిరోధించి, ఆ పర్వతరాజు కృతకృత్యుడైనట్లుగా తృప్తిచెంది నిలిచెను; కాని ప్రాణుల భవిష్యత్తు నిజంగా భవుడు (శివుడు) అధీనమే.

Verse 84

यमद्ययमकर्तासौ दक्षिणं प्रक्रमिष्यति । सकुलीनः स च श्रीमान्समहान्महितः स च

ఈ రోజు యమునికీ నియంతగా నిలిచేవాడు దక్షిణదిశగా ప్రయాణం ప్రారంభించును; అతడు కులీనుడు, శ్రీమంతుడు, మహానుభావుడు, మహితుడును.

Verse 85

यावत्स्वश क्तिं शक्तोपि न दर्शयति कर्हिचित् । तावत्स लंघ्यः सर्वेषां ज्वलनो दारुगो यथा

సమర్థుడైనవాడైనా తగిన సమయంలో తన శక్తిని ప్రదర్శించకపోతే, అంతవరకు అందరూ అతనిని లెక్కచేయరు—కట్టెలలో దాగిన అగ్నిలాగా।

Verse 86

इति चिंतामहाभारं त्यक्त्वा तस्थौ स्थिरोद्यमः । आकांक्षमाणस्तरणे रुदयं ब्राह्मणो यथा

ఇలా చింత అనే మహాభారాన్ని విడిచి, అతడు దృఢసంకల్పంతో స్థిరంగా నిలిచెను—హృదయంలో సూర్యుడు దాటాలని కోరుకునే బ్రాహ్మణుడిలాగా।