Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Purva Ardha›Adhyaya 1›Shloka 2
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 2

Devanagari script

भूमिष्ठापि न यात्रभूस्त्रिदिवतोप्युच्चैरधःस्थापि या या बद्धा भुवि मुक्तिदास्युरमृतं यस्यां मृता जंतवः । या नित्यं त्रिजगत्पवित्रतटिनी तीरे सुरैः सेव्यते सा काशी त्रिपुरारिराजनगरी पायादपायाज्जगत्

Transliteration

bhūmiṣṭhāpi na yātrabhūstridivatopyuccairadhaḥsthāpi yā yā baddhā bhuvi muktidāsyuramṛtaṃ yasyāṃ mṛtā jaṃtavaḥ | yā nityaṃ trijagatpavitrataṭinī tīre suraiḥ sevyate sā kāśī tripurārirājanagarī pāyādapāyājjagat

Translation

భూమిపై ఉన్నా ఆమె సాధారణ యాత్రాస్థలం కాదు; స్వర్గానికన్నా ఉన్నతమైనా ఇక్కడ దిగువగా—సులభంగా—స్థాపితమైంది. సంసారబంధంలో బద్ధులైన జీవులు అక్కడ ముక్తిదాతలవుతారు; అక్కడ మరణించిన ప్రాణులు అమృతత్వాన్ని పొందుతారు. త్రిజగత్తును పవిత్రం చేసే నది తీరంలో దేవతలచే నిత్యం సేవింపబడే—త్రిపురారిశివుని రాజనగరమైన ఆ కాశీ జగత్తును అపాయాల నుండి కాపాడుగాక.

Word by Word
भूमिष्ठाsituated on the earth
भूमिष्ठा:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootभूमि + स्थ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुष (भूमौ स्थिता)
अपिeven though
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपवादबोधक अव्यय (particle: even/also)
नnot
न:
Sambandha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
यात्रभूःa place of pilgrimage
यात्रभूः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयात्रा + भू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (यात्रायाः भूः = यात्रा-भूमिः)
त्रिदिवताby/like heaven
त्रिदिवता:
Karana (Instrument/Means)
TypeNoun
Rootत्रिदिव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; (अर्थे) ‘स्वर्गेण/स्वर्गवत्’
अपिeven though
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपवादबोधक अव्यय
उच्चैःhigh, aloft
उच्चैः:
Adhikarana (Manner/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootउच्चैः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण अव्यय (adverb)
अधःस्थाsituated below
अधःस्था:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअधः + स्थ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव/तत्पुरुषार्थे (अधः स्थिता)
अपिeven though
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपवादबोधक अव्यय
याwhich (she)
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)
याwhich indeed
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति-बल (emphatic repetition)
बद्धाis bound/connected
बद्धा:
Kriya (Predicative)
TypeVerb
Rootबन्ध् (धातु) → बद्ध (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formभूतकालिक क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (अर्थतः) ‘स्थित/निबद्धा’
भुविon earth
भुवि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भुव्/भू)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
मुक्तिदास्युःgiver of liberation
मुक्तिदास्युः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुक्ति + दास्यु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (मुक्तिं दास्युः = मुक्तिदात्री)
अमृतम्immortality/nectar
अमृतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
यस्याम्in which
यस्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative)
मृताःdead
मृताः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमृ (धातु) → मृत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘मृत’ = dead
जन्तवःcreatures, beings
जन्तवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजन्तु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
याwhich (she)
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formकालवाचक क्रियाविशेषण (adverb: always)
त्रिजगत्पवित्रतटिनीthe river that purifies the three worlds
त्रिजगत्पवित्रतटिनी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि + जगत् + पवित्र + तटिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: त्रिजगतः पवित्रा तटिनी
तीरेon the bank
तीरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
सुरैःby the gods
सुरैः:
Karana (Agent-Instrument/Means)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
सेव्यतेis served/worshipped
सेव्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसेव् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (Passive)
साthat (she)
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
काशीKāśī (Vārāṇasī)
काशी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
त्रिपुरारिराजनगरीthe royal city of Tripurāri (Śiva)
त्रिपुरारिराजनगरी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रिपुरारि + राजनगरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (त्रिपुरारिणः राजनगरी)
पायात्may (she) protect
पायात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; आशीर्लिङर्थे (may she protect)
अपायात्from danger, from harm
अपायात्:
Apadana (Source/Separation)
TypeNoun
Rootअपाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन
जगत्the world
जगत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
Speaker

Narrator/Compiler (Kāśī-stuti at the opening)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Panoramic Kāśī: stepped ghāṭs descending to Gaṅgā, gods (deva-s) offering worship on the riverbank, Śiva as Tripurāri presiding over the city like a luminous guardian; a subtle aura suggests ‘earth yet beyond heaven’.

Characters & Entities
K
Kāśī (Vārāṇasī)
T
Tripurāri (Śiva)
G
Gaṅgā
D
Devas

FAQs

Kāśī is portrayed as a uniquely accessible gateway to mokṣa, where even death becomes a passage to immortality.

Kāśī (Vārāṇasī), especially the Gaṅgā’s purifying riverbank within the sacred city.

No direct prescription; the verse emphasizes devotional service by gods and the salvific power associated with residing/dying in Kāśī.

←Previous Verse
Next Verse→