देव-गण-समरः (Devas and Śiva’s Gaṇas Engage in Battle)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इन्द्रोऽपि प्रहसन् विष्णुमात्मवादरतं तदा । वज्रपाणिस्सुरैस्सार्द्धं योद्धुकामोऽभवत्तदा

బ్రహ్ముడు పలికెను—అప్పుడు ఇంద్రుడు కూడా, తన వాదనలో మునిగిన విష్ణువును చూసి నవ్వుతూ, వజ్రపాణిగా దేవతలతో కలిసి యుద్ధానికి ఉత్సుకుడయ్యాడు.

Verse 2

तदेन्द्रो गजमारूढो बस्तारूढोऽनलस्तथा । यमो महिषमारूढो निरृतिः प्रेतमेव च

అప్పుడు ఇంద్రుడు గజంపై ఆరూఢుడయ్యెను; అనలుడు (అగ్ని) కూడా మేకపై ఆరూఢుడయ్యెను. యముడు మహిషంపై ఆరూఢుడై, నిరృతి ప్రేతంపై ఆరూఢురాలైంది.

Verse 3

पाशी च मकरारूढो मृगारूढो स्सदागतिः । कुबेरः पुष्पकारूढस्संनद्धोभूदतंद्रितः

పాశధారి వరుణుడు మకరంపై ఆరూఢుడయ్యాడు; సదా వేగవంతుడైన వాయువు మృగంపై ఆరూఢుడయ్యాడు. కుబేరుడు పుష్పక విమానంపై ఆరూఢుడై, సంపూర్ణంగా సన్నద్ధుడై అప్రమత్తుడుగా నిలిచాడు, ఏ మాత్రం అలసత్వం లేకుండా.

Verse 4

तथान्ये सुरसंघाश्च यक्षचारणगुह्यकाः । आरुह्य वाहनान्येव स्वानि स्वानि प्रतापिनः

అలాగే ఇతర దేవగణాలు, యక్షులు, చారణులు, గుహ్యకులు—ఆ ప్రతాపవంతులు తమ తమ వాహనాలపై ఆరూఢులయ్యారు.

Verse 5

तेषामुद्योगमालोक्य दक्षश्चासृङ्मुखस्तथा । तदंतिकं समागत्य सकलत्रोऽभ्यभाषत

వారి సిద్ధతను చూసి దక్షుడు కూడా ఆవేశంతో ముఖం ఎర్రబడింది. తరువాత వారి సమీపానికి వచ్చి, ఆ సమస్త సమూహాన్ని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.

Verse 6

दक्षौवाच । युष्मद्बलेनैव मया यज्ञः प्रारंभितो महान् । सत्कर्मसिद्धये यूयं प्रमाणास्स्युर्महाप्रभाः

దక్షుడు పలికెను—మీ బలమునే ఆధారముగా చేసుకొని నేను ఈ మహా యజ్ఞమును ఆరంభించితిని. ఈ సత్కర్మసిద్ధికై, హే మహాప్రభులైన దేవగణమా, మీరు దీని ప్రమాణసాక్షులై అనుమోదకులై నిలువుడి.

Verse 7

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा दक्षवचनं सर्वे देवास्सवासवाः । निर्ययुस्त्वरितं तत्र युद्धं कर्तुं समुद्यताः

బ్రహ్మ పలికెను—దక్షుని వచనమును విని, ఇంద్రునితో కూడిన సమస్త దేవగణము అక్కడే యుద్ధము చేయుటకు సిద్ధపడి వేగముగా బయలుదేరిరి.

Verse 8

अथ देवगणाः सर्वे युयुधुस्ते बलान्विताः । शक्रादयो लोकपाला मोहिताः शिवमायया

అప్పుడు బలసంపన్నులైన దేవగణులందరూ యుద్ధంలో నిమగ్నమయ్యారు. ఇంద్రుడు మొదలైన లోకపాలకులు శివమాయచేత మోహితులయ్యారు.

Verse 9

देवानां च गणानां च तदासीत्समरो महान् । तीक्ष्णतोमरनाराचैर्युयुधुस्ते परस्परम्

అప్పుడు దేవతలకూ శివుని గణాలకూ మధ్య మహా సమరం చెలరేగింది. పదునైన తోమరాలు, ఇనుప బాణాలతో వారు ముఖాముఖి పరస్పరం యుద్ధం చేశారు.

Verse 10

नेदुश्शंखाश्च भेर्य्यश्च तस्मिन् रणमहोत्सवे । महादुंदुभयो नेदुः पटहा डिंडिमादयः

ఆ మహా రణమహోత్సవంలో శంఖాలు, భేరీలు మ్రోగాయి. మహాదుందుభులు, పటహాలు, డిండిమాలు మొదలైన వాద్యాలు ఘోషించాయి.

Verse 11

तेन शब्देन महता श्लाघ्मानास्तदा सुराः । लोकपालैश्च सहिता जघ्नुस्ताञ्छिवकिंकरान्

ఆ మహా ఘోషతో ఉత్సాహితులైన దేవతలు, లోకపాలులతో కలిసి, అప్పుడు శివుని కింకరులపై దాడి చేసి వారిని కూల్చివేశారు.

Verse 12

इन्द्राद्यैर्लोकपालैश्च गणाश्शंभो पराङ्मुखाः । कृत्ताश्च मुनिशार्दूल भृगोर्मंत्रबलेन च

ఓ మునిశార్దూలా! ఇంద్రుడు మొదలైన లోకపాలులు శంభువుని గణాలను వెనక్కు తిప్పారు; భృగువు మంత్రబలంతో వారు చీల్చబడి కూలిపోయారు.

Verse 13

उच्चाटनं कृतं तेषां भृगुणा यज्वना तदा । यजनार्थं च देवानां तुष्ट्यर्थं दीक्षितस्य च

అప్పుడు యజ్ఞకర్తకు ఋత్వికుడైన భృగువు వారిపై ఉచ్చాటన కర్మను నిర్వహించాడు—దేవతల యజ్ఞం సాగేందుకు, అలాగే దీక్షిత యజమాని తృప్తి పొందేందుకు।

Verse 14

पराजितान्स्वकान्दृष्ट्वा वीरभद्रो रुषान्वितः । भूतप्रेतपिशाचांश्च कृत्वा तानेव पृष्ठतः

తన సైన్యం ఓడిపోయినదాన్ని చూచి క్రోధంతో నిండిన వీరభద్రుడు ఆ ప్రత్యర్థులనే భూత-ప్రేత-పిశాచులుగా మార్చి తన వెనుక అనుచరులుగా నడిపించాడు।

Verse 15

वृषभस्थान् पुरस्कृत्य स्वयं चैव महाबलः । महात्रिशूलमादाय पातयामास निर्जरान्

ఎద్దులపై ఎక్కినవారిని ముందుంచి, తానే మహాబలవంతుడై మహాత్రిశూలాన్ని ఎత్తుకొని అమర దేవగణాలను నేలకూల్చాడు।

Verse 16

देवान्यक्षान् साध्यगणान् गुह्यकान् चारणानपि । शूलघातैश्च सर्वे गणा वेगात् प्रजघ्निरे

అప్పుడు శివుని సమస్త గణాలు త్రిశూలఘాతాలతో వేగంగా దేవులను, యక్షులను, సాధ్యగణాలను, గుహ్యకులను, చారణులను కూడా సంహరించాయి।

Verse 17

केचिद्द्विधा कृताः खड्गैर्मुद्गरैश्च विपोथिताः । अन्यैश्शस्त्रैरपि सुरा गणैर्भिन्नास्तदाऽभवन्

కొంతమంది దేవులు ఖడ్గాలతో రెండుగా చీలిపోయారు, మరికొందరు గదలతో నలిగిపోయారు. ఇతర ఆయుధాల దెబ్బలతో కూడా ఆ సమయంలో దేవులు శివగణుల చేత ఛిన్నభిన్నమయ్యారు।

Verse 18

एवं पराजितास्सर्वे पलायनपरायणाः । परस्परं परित्यज्य गता देवास्त्रिविष्टपम्

ఈ విధంగా పరాజితులైన దేవతలందరూ పారిపోవడానికే పరాయణులయ్యారు. పరస్పరాన్ని విడిచి త్రివిష్టపం (స్వర్గం)కు వెళ్లిపోయారు.

Verse 19

केवलं लोकपालास्ते शक्राद्यास्तस्थुरुत्सुकाः । संग्रामे दारुणे तस्मिन् धृत्वा धैर्यं महाबलाः

కేవలం లోకపాలులు—శక్రుడు మొదలైనవారు—అక్కడ ఉత్సుకతతో అప్రమత్తంగా నిలిచారు. ఆ భయంకర సంగ్రామంలో ఆ మహాబలులు ధైర్యాన్ని, స్థిరత్వాన్ని నిలుపుకున్నారు.

Verse 20

सर्वे मिलित्वा शक्राद्या देवास्तत्र रणाजिरे । बृहस्पतिं च पप्रच्छुर्विनयावनतास्तदा

అప్పుడు శక్రుడు మొదలైన దేవతలందరూ ఆ యుద్ధభూమిలో కలిసి చేరారు. వినయంతో వంగి వారు బృహస్పతిని ‘ఇప్పుడు ఏమి చేయాలి?’ అని అడిగారు.

Verse 21

लोकपाला ऊचुः । गुरो बृहस्पते तात महाप्राज्ञ दयानिधे । शीघ्रं वद पृच्छतो नः कुतोऽ स्माकं जयो भवेत्

లోకపాలులు అన్నారు—ఓ గురు బృహస్పతీ, ఓ తాతా! ఓ మహాప్రాజ్ఞా, దయానిధీ! మేము అడుగుతున్నాము; త్వరగా చెప్పండి—మాకు జయం ఏ కారణంతో కలుగుతుంది?

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां स्मृत्वा शंभुं प्रयत्नवान् । बृहस्पतिरुवाचेदं महेन्द्रं ज्ञानदुर्बलम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—వారి మాటలు విని, ప్రయత్నశీలుడైన బృహస్పతి శంభువును స్మరించి, జ్ఞానం క్షీణించిన మహేంద్రుడు (ఇంద్రుడు)కు ఈ ఉపదేశం చెప్పాడు.

Verse 23

बृहस्पतिरुवाच । यदुक्तं विष्णुना पूर्वं तत्सर्वं जातमद्य वै । तदेव विवृणोमीन्द्र सावधानतया शृणु

బృహస్పతి పలికెను—విష్ణువు పూర్వం చెప్పినదంతా నేడు నిజమైంది. హే ఇంద్రా, అదే విషయాన్ని నేను వివరించుచున్నాను; జాగ్రత్తగా వినుము।

Verse 24

अस्ति यक्षेश्वरः कश्चित् फलदः सर्वकर्मणाम् । कर्तारं भजते सोपि न स्वकर्त्तुः प्रभुर्हि सः

సర్వకర్మఫలదాత అయిన ఒక యక్షేశ్వరుడు ఉన్నాడు; అయినా అతడూ పరమ కర్తను భజించును, ఎందుకంటే తన కర్తృత్వంపై అతడు స్వతంత్ర ప్రభువు కాడు।

Verse 25

अमंत्रौषधयस्सर्वे नाभिचारा न लौकिकाः । न कर्माणि न वेदाश्च न मीमांसाद्वयं तथा

మంత్రౌషధములన్నియు నిష్ఫలమగును; అభిచారమూ కాదు, లోకిక ఉపాయమూ కాదు. కర్మములు కాదు, వేదములు కాదు, మీమాంసా ద్వయమూ అక్కడ సహాయపడవు।

Verse 26

अन्यान्यपि च शास्त्राणि नानावेदयुतानि च । ज्ञातुं नेशं संभवंति वदंत्येवं पुरातनाः

ఇతర శాస్త్రములు కూడా, అనేక వేదములతో నానా బోధలతో కూడినవైనా, ఈశుడు (శివుడు) ను యథార్థంగా తెలిసికొనలేవు; ఇట్లు పురాతనులు చెప్పుచున్నారు।

Verse 27

न स्वज्ञेयो महेशानस्सर्ववेदायुतेन सः । भक्तेरनन्यशरणैर्नान्यथेति महाश्रुतिः

అనేక వేదాల జ్ఞానం పొందినప్పటికీ మహేశానుని యథార్థంగా తెలుసుకోలేరు. మహాశ్రుతి ప్రకారం—అనన్య శరణం తీసుకున్న భక్తుల భక్తిచేతనే ఆయన లభ్యుడు; ఇతర మార్గం లేదు।

Verse 28

शांत्या च परया दृष्ट्या सर्वथा निर्विकारया । तदनुग्रहतो नूनं ज्ञातव्यो हि सदाशिवः

పరమ శాంతి మరియు సర్వథా నిర్వికారమైన అత్యున్నత దృష్టి ద్వారా—ఆయన అనుగ్రహకృప వలన మాత్రమే—నిశ్చయంగా సదాశివుడు యథార్థంగా తెలిసివస్తాడు.

Verse 29

परं तु संवदिष्यामि कार्याकार्य विवक्षितौ । सिध्यंशं च सुरेशान तं शृणु त्वं हिताय वै

ఇప్పుడు చేయవలసినది, చేయకూడనిదీ అనే అభిప్రేత భేదాన్ని మరింతగా చెప్పుదును. ఓ సురేశాన, సిద్ధిని కలిగించే ఆ ఉపాయాన్ని విను—నిజంగా నీ హితార్థమే.

Verse 30

त्वमिंद्र बालिशो भूत्वा लोकपालैः सदाद्य वै । आगतो दक्ष यज्ञं हि किं करिष्यसि विक्रमम्

ఓ ఇంద్రా, బాలిషుడై మోహగ్రస్తుడై నీవు ఈ రోజు లోకపాలులతో కలిసి దక్ష యజ్ఞానికి వచ్చావు. ఇక్కడ నీవు ఏ పరాక్రమం చేయగలవు?

Verse 31

एते रुद्रसहायाश्च गणाः परमकोपनाः । आगता यज्ञविघ्नार्थं तं करिष्यंत्यसंशयम

ఇవే రుద్రుని సహాయక గణాలు, అత్యంత కోపగలవారు. యజ్ఞాన్ని భంగం చేయుటకే వారు వచ్చారు; నిస్సందేహంగా ఆ విఘ్నాన్ని కలిగిస్తారు.

Verse 32

सर्वथा न ह्युपायोत्र केषांचिदपि तत्त्वतः । यज्ञविघ्नविनाशार्थ सत्यं सत्यं ब्रवीम्यहम्

ఈ విషయంలో తత్త్వతః ఎవరికీ మరొక ఉపాయం లేదు. యజ్ఞవిఘ్నాల వినాశార్థం నేను సత్యం—సత్యమే ప్రకటిస్తున్నాను.

Verse 33

ब्रह्मोवाच । एवं बृहस्पतेर्वाक्यं श्रुत्वा ते हि दिवौकसः । चिंतामापेदिरे सर्वे लोकपालास्सवासवाः

బ్రహ్ముడు పలికెను—బృహస్పతి వాక్యమును విని, స్వర్గవాసులైన వారందరూ, ఇంద్రునితో కూడి లోకపాలకులంతా, తీవ్రమైన చింతలో పడ్డారు।

Verse 34

ततोब्रवीद्वीरभद्रो महावीरगणैर्वृतः । इन्द्रादीन् लोकपालांस्तान् स्मृत्वा मनसि शंकरम्

అప్పుడు మహావీర గణములతో చుట్టుముట్టబడిన వీరభద్రుడు, మనసులో శంకరుని స్మరించి, ఇంద్రాది లోకపాలకులను కూడా తలచి, పలికెను।

Verse 35

वीरभद्र उवाच । सर्वे यूयं बालिशत्वादवदानार्थमागताः । अवदानं प्रयच्छामि आगच्छत ममांतिकम्

వీరభద్రుడు పలికెను—మీ అందరూ మీ మూర్ఖత్వం వల్ల శిక్ష కోరుతూ ఇక్కడికి వచ్చారు. ఆ శిక్షను నేను ఇస్తాను; నా సమీపానికి రండి।

Verse 36

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे विष्णुवीरभद्रसम्वादो नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణములో రెండవ రుద్రసంహితలోని రెండవ సతీఖండములో ‘విష్ణు-వీరభద్ర సంభాషణ’ అనే ముప్పైఆరవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 37

हे सुरासुरसंघाहीहैत यूयं हे विचक्षणाः । अवदानानि दास्यामि आतृप्त्याद्यासतां वराः

హే దేవాసుర సమూహములారా, హే వివేకులారా, ఇక్కడ మీరు వినండి. నేను అతృప్తి మొదలైనవాటిని తొలగించే, శ్రేష్ఠమైన పవిత్ర కథనాలను వివరిస్తాను।

Verse 38

ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा सितैर्बाणैर्जघानाथ रुषान्वितः । निखिलांस्तान् सुरान् सद्यो वीरभद्रो गणाग्रणीः । तैर्बाणैर्निहतास्सर्वे वासवाद्याः सुरेश्वराः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా చెప్పి, కోపంతో నిండిన శివగణాగ్రణి వీరభద్రుడు తన ప్రకాశవంతమైన బాణాలతో ఆ సమస్త దేవతలను క్షణంలోనే సంహరించాడు. ఆ బాణాలచేత వాసవుడు (ఇంద్రుడు) మొదలైన దేవేశ్వరులందరూ హతులయ్యారు।

Verse 39

पलायनपरा भूत्वा जग्मुस्ते च दिशो दश । गतेषु लोकपालेषु विद्रुतेषु सुरेषु च । यज्ञवाटोपकंठं हि वीरभद्रोगमद्गणैः

పలాయన తపనతో వారు పది దిశలకూ చెదిరి పారిపోయారు. లోకపాలకులు వెళ్లిపోగా, దేవతలు కూడా భయంతో పారిపోగా, వీరభద్రుడు తన గణాలతో కలిసి యజ్ఞవాటానికి అతి సమీప ప్రాంగణం వరకు ముందుకు సాగాడు।

Verse 40

तदा ते ऋषयस्सर्वे सुभीता हि रमेश्वरम् । विज्ञप्तुकामास्सहसा शीघ्रमूचुर्नता भृशम्

అప్పుడు ఆ ఋషులందరూ అత్యంత భయభ్రాంతులై రమేశ్వరునికి గాఢంగా నమస్కరించి, వినయపూర్వక విజ్ఞప్తి చేయదలచి వెంటనే త్వరగా పలికిరి।

Verse 41

ऋषय ऊचुः । देवदेव रमानाथ सर्वेश्वर महाप्रभो । रक्ष यज्ञं हि दक्षस्य यज्ञोसि त्वं न संशयः

ఋషులు పలికిరి—హే దేవదేవా, హే రమానాథా, హే సర్వేశ్వర మహాప్రభో! దక్షుని యజ్ఞాన్ని రక్షించుము; నిస్సందేహంగా నీవే యజ్ఞస్వరూపుడవు।

Verse 42

यज्ञकर्मा यज्ञरूपो यज्ञांगो यज्ञरक्षकः । रक्ष यज्ञमतो रक्ष त्वत्तोन्यो न हि रक्षकः

మీరు యజ్ఞకర్మయే, యజ్ఞస్వరూపమే, యజ్ఞాంగమూ, యజ్ఞరక్షకుడూ. కాబట్టి ఈ యజ్ఞాన్ని రక్షించండి—రక్షించండి; మీ తప్ప నిజంగా మరొక రక్షకుడు లేడు.

Verse 43

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषामृषीणां वचनं हरिः । योद्धुकामो भयाद्विष्णुर्वीरभद्रेण तेन वै

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆ ఋషుల మాటలను విని హరి (విష్ణువు) యుద్ధానికి ఉత్సుకుడయ్యాడు; కానీ ఆ వీరభద్రుని భయంతో విష్ణువు నిజంగా జాగ్రత్తగా నిలిచాడు.

Verse 44

चतुर्भुजस्सुसनद्धो चक्रायुधधरः करैः । महाबलोमरगणैर्यज्ञवाटात्स निर्ययौ

నాలుగు భుజాలతో, సుసన్నద్ధుడై, చేతుల్లో చక్రాయుధాన్ని ధరించిన ఆ మహాబలుడు—అమరగణాలతో కలిసి—యజ్ఞవాటం నుండి బయలుదేరెను.

Verse 45

वीरभद्रः शूलपाणिर्नानागणसमन्वितः । ददर्श विष्णुं संनद्धं योद्धुकामं महाप्रभुम्

శూలపాణి వీరభద్రుడు, నానా గణాలతో కూడి, మహాప్రభువు విష్ణువును సన్నద్ధుడై యుద్ధానికి ఉత్సుకుడై ఉన్నట్లు చూచెను.

Verse 46

तं दृष्ट्वा वीरभद्रोभूद्भ्रुकुटीकुटिलाननः । कृतांत इव पापिष्ठं मृगेन्द्र इव वारणम्

అతనిని చూచి వీరభద్రుని ముఖం భ్రుకుటి ముడుచుకొని వంకరగా మారెను. అతడు ఆ పరమ పాపిష్ఠునిపై కృతాంతుడు (మరణదేవుడు) వలె, సింహరాజు ఏనుగుపై దూకినట్లు దూకెను.

Verse 47

तथाविधं हरिं दृष्ट्वा वीरभद्रो रिमर्दनः । अवदत्त्वरितः क्रुद्धो गणैर्वीरैस्समावृतः

హరిని ఆ విధంగా చూసి, శత్రుమర్దనుడైన వీరభద్రుడు కోపోద్రిక్తుడయ్యాడు; వెంటనే ఆజ్ఞ ఇచ్చి, వీర గణులతో చుట్టుముట్టబడి ముందుకు దూసుకెళ్లాడు.

Verse 48

वीरभद्र उवाच । रेरे हरे महादेव शपथोल्लंघनं त्वया । कथमद्य कृतं चित्ते गर्वः किमभवत्तव

వీరభద్రుడు అన్నాడు— ఓ హరా! మహాదేవా! నీవు నీ శపథాన్ని అతిక్రమించావు. ఈ రోజు ఇది ఎలా చేసావు? నీ మనస్సులో ఏ గర్వం పుట్టింది?

Verse 49

तव श्रीरुद्रशपथोल्लंघने शक्तिरस्ति किम् । को वा त्वमसिको वा ते रक्ष कोस्ति जगत्त्रये

శ్రీరుద్రుని పవిత్ర శపథాన్ని ఉల్లంఘించే శక్తి నిజంగా నీకు ఉందా? నీవెవరు—మూడు లోకాలలో నీ రక్షకుడు ఎవరు?

Verse 50

अत्र त्वमागतः कस्माद्वयं तन्नैव विद्महे । दक्षस्य यज्ञपातात्त्वं कथं जातोसि तद्वद

నీవు ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావు? దాని కారణం మాకు నిజంగా తెలియదు. దక్షయజ్ఞ పతనమునుండి నీవు ఎలా జన్మించావు? అది చెప్పుము.

Verse 51

दाक्षायण्याकृतं यच्च तन्न दृष्टं किमु त्वया । प्रोक्तं यच्च दधीचेन श्रुतं तन्न किमु त्वया

దక్షకన్య (సతీ) చేసిన కార్యాన్ని నీవు చూడలేదా? అలాగే ఋషి దధీచి పలికిన మాటలను నీవు వినలేదా?

Verse 52

त्वञ्चापि दक्षयज्ञेस्मिन्नवदानार्थमागतः । अवदानं प्रयच्छामि तव चापि महाभुज

నీవు కూడా ఈ దక్షయజ్ఞమునకు నీకు నియతమైన అవదానమును పొందుటకు వచ్చితివి; ఓ మహాభుజా, నీకును నీ యజ్ఞభాగమును నేను ప్రసాదించెదను।

Verse 53

वक्षो विदारयिष्यामि त्रिशूलेन हरे तव । कस्तवास्ति समायातो रक्षकोद्य ममांतिकम्

ఓ హరీ, నా త్రిశూలముతో నీ వక్షస్థలమును చీల్చివేయుదును. ఈ రోజు నీ రక్షకుడు ఎవడు నా సమీపమునకు వచ్చి నిలిచెను?

Verse 54

पातयिष्यामि भूपृष्ठे ज्वालयिष्यामि वह्निना । दग्धं भवंतमधुना पेषयिष्यामि सत्वरम्

నేను నిన్ను భూపృష్టమున పడవేసి, అగ్నితో జ్వలింపజేసెదను; నీవు దగ్ధుడైన వెంటనే, ఈ క్షణమే ఆలస్యం లేక చూర్ణము చేసెదను।

Verse 55

रेरे हरे दुराचार महेश विमुखाधम । श्रीमहारुद्रमाहात्म्यं किन्न जानासि पावनम्

అరే అరే దురాచారి హరీ! మహేశుని నుండి విముఖుడైన అధమా! పవిత్రకరమైన శ్రీమహారుద్ర మహాత్మ్యాన్ని నీవు ఎరుగవా?

Verse 56

तथापि त्वं महाबाहो योद्धुकामोग्रतः स्थितः । नेष्यामि पुनरावृत्तिं यदि तिष्ठेस्त्वमात्मना

అయినప్పటికీ, ఓ మహాబాహూ! యుద్ధకాంక్షతో నీవు నా ఎదుట నిలిచివున్నావు; నీవు స్వయంకల్పంతో ఇక్కడే నిలిచితే, నేను నిన్ను మళ్లీ వెనుదిరగనీయను.

Verse 57

ब्रह्मोवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वीरभद्रस्य बुद्धिमान् । उवाच विहसन् प्रीत्या विष्णुस्त्र सुरेश्वरः

బ్రహ్ముడు పలికెను—వీరభద్రుని ఆ వచనమును విని బుద్ధిమంతుడైన దేవేశ్వరుడు శ్రీ విష్ణువు స్నేహపూర్వకంగా చిరునవ్వుతో పలికెను।

Verse 58

विष्णुरुवाच । शृणु त्वं वीरभद्राद्य प्रवक्ष्यामि त्वदग्रतः । न रुद्रविमुखं मां त्वं वद शंकरसेवकम्

విష్ణువు పలికెను—హే వీరభద్రాది! వినుడి, మీ సమక్షంలో నేను చెప్పుచున్నాను. నన్ను రుద్రవిముఖుడని అనకుడి; నన్ను శంకరసేవకుడని తెలుసుకొనుడి।

Verse 59

अनेन प्रार्थितः पूर्वं यज्ञार्थं च पुनः पुनः । दक्षेणाविदितार्थेन कर्मनिष्ठेन मौढ्यतः

పూర్వం దక్షుడు—తత్త్వార్థం తెలియక, కర్మకాండలో దృఢనిష్ఠుడై—మోహవశంగా యజ్ఞార్థం కోసం మళ్లీ మళ్లీ ఆయనను (శివుని) ప్రార్థించాడు।

Verse 60

अहं भक्तपराधीनस्तथा सोपि महेश्वरः । दक्षो भक्तो हि मे तात तस्मादत्रागतो मखे

నేను భక్తుల అధీనుడను—ఆ మహేశ్వరుడూ అలాగే. తాతా, దక్షుడు నా భక్తుడే; అందుకే ఈ యజ్ఞానికి నేను ఇక్కడికి వచ్చాను.

Verse 61

शृणु प्रतिज्ञां मे वीर रुद्रकोपसमुद्भव । रुद्रतेजस्स्वरूपो हि सुप्रतापालयंप्रभो

ఓ వీరా, రుద్రకోపం నుండి జన్మించినవాడా! నా ప్రతిజ్ఞను విను. నీవు రుద్రతేజస్స్వరూపుడవు, ప్రభూ—మహాప్రతాపానికి నిలయము.

Verse 62

अहं निवारयामि त्वां त्वं च मां विनिवारय । तद्भविष्यति यद्भावि करिष्येऽहं पराक्रमम्

“నేను నిన్ను ఆపుతాను, నీవు కూడా నన్ను ఆపుతావు. విధిగా జరగవలసింది తప్పక జరుగుతుంది; అయినా నేను నా పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శిస్తాను.”

Verse 63

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तवति गोविन्दे प्रहस्य स महाभुजः । अवदत्सुप्रसन्नोस्मि त्वां ज्ञात्वास्मत्प्रभोः प्रियम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—గోవిందుడు ఇలా చెప్పగానే ఆ మహాబాహువు నవ్వి ఇలా అన్నాడు—“నేను అత్యంత ప్రసన్నుడను; నీవు మా ప్రభువు శివునికి ప్రియుడవని తెలిసింది.”

Verse 64

ततो विहस्य सुप्रीतो वीरभद्रो गणाग्रणीः । प्रश्रयावनतोवादीद्विष्णुं देवं हि तत्त्वतः

అనంతరం గణాగ్రణి వీరభద్రుడు నవ్వి, అత్యంత సంతోషంతో, వినయంగా వంగి, తత్త్వానుసారం దేవుడు విష్ణువుతో మాట్లాడెను.

Verse 65

वीरभद्र उवाच । तव भावपरीक्षार्थमित्युक्तं मे महाप्रभो । इदानीं तत्त्वतो वच्मि शृणु त्वं सावधानतः

వీరభద్రుడు అన్నాడు—“మహాప్రభో, నీ అంతర్భావాన్ని పరీక్షించుటకే నేను అలా చెప్పాను. ఇప్పుడు నిజ తత్త్వాన్ని చెబుతున్నాను; నీవు జాగ్రత్తగా వినుము.”

Verse 66

यथा शिवस्तथा त्वं हि यथा त्वं च तथा शिवः । इति वेदा वर्णयंति शिवशासनतो हरे

“శివుడు యెట్లున్నాడో నీవు అట్లే; నీవు యెట్లున్నావో శివుడు అట్లే.” హే హరే, శివాజ్ఞచే వేదాలు ఇట్లే వర్ణించుచున్నవి.

Verse 67

शिवाज्ञया वयं सर्वे सेवकाः शंकरस्य वै । तथापि च रमानाथ प्रवादोचितमादरात्

శివాజ్ఞ ప్రకారం మేమందరం నిజంగా శంకరుని సేవకులమే. అయినా, ఓ రమానాథా, లోకప్రసంగంలో చెప్పవలసిన యుక్తిని గౌరవించి మేము ఇలా పలుకుతున్నాము.

Verse 68

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य वीरभद्रस्य सोऽच्युतः । प्रहस्य चेदं प्रोवाच वीरभद्रमिदं वचः

బ్రహ్ముడు పలికెను—వీరభద్రుని మాటలు విని అచ్యుతుడు (విష్ణువు) చిరునవ్వు నవ్వి, అనంతరం వీరభద్రునితో ఈ మాటలు చెప్పెను.

Verse 69

विष्णुरुवाच । युद्धं कुरु महावीर मया सार्द्धमशंकितः । तवास्त्रैः पूर्यमाणोहं गमिष्यामि स्वमाश्रमम्

విష్ణువు పలికెను—ఓ మహావీరా, సందేహం లేకుండా నాతో యుద్ధం చేయి. నీ అస్త్రాలచే నొక్కబడుతున్నా నేను నా ఆశ్రమానికి వెనుదిరుగుతాను.

Verse 70

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा हि विरम्यासौ सन्नद्धोभूद्रणाय च । स्वगणैर्वीरभद्रोपि सन्नद्धोथ महाबलः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా చెప్పి అతడు క్షణం విరమించి యుద్ధానికి సన్నద్ధుడయ్యెను. మహాబలుడైన వీరభద్రుడు కూడా తన గణాలతో కలిసి సన్నద్ధుడయ్యెను.