दशशैवव्रतप्रश्नः — Inquiry into the Ten Principal Śaiva Vratas

Verse 1

ऋषय ऊचुः । धन्योऽसि कृतकृत्योऽसि जीवितं सफलं तव । यच्छ्रावयसि नस्तात महेश्वरकथां शुभाम्

ఋషులు పలికిరి—నీవు ధన్యుడవు, కృతకృత్యుడవు; నీ జీవితం సఫలమైంది, హే తాత! ఎందుకంటే నీవు మాకు మహేశ్వరుడు (శివుడు) యొక్క శుభకథను వినిపిస్తున్నావు.

Verse 2

बहुभिश्चर्षिभि स्सूत श्रुतं यद्यपि वस्तु सत् । सन्देहो न मतोऽस्माकं तदेतत्कथयामि ते

హే సూతా! ఈ సత్య విషయము అనేక ఋషులచే వినబడినదే అయినా, మా మనస్సుల్లో సందేహం లేదు; అందువల్ల అదే వృత్తాంతాన్ని నీకు నేను చెబుతున్నాను.

Verse 3

केन व्रतेन सन्तुष्टः शिवो यच्छति सत्सुखम् । कुशलश्शिवकृत्ये त्वं तस्मात्पृच्छामहे वयम्

ఏ వ్రతముచేత శివుడు సంతుష్టుడై సత్సుఖము—మంగళమయ ఆనందము—ప్రదానం చేస్తాడు? నీవు శివకృత్యాలలో నిపుణుడవు; అందుకే మేము నిన్ను అడుగుతున్నాము.

Verse 4

भुक्तिर्मुक्तिश्च लभ्येत भक्तैर्येन व्रतेन वै । तद्वद त्वं विशेषेण व्यासशिष्य नमोऽस्तु ते

ఏ వ్రతముచేత భక్తులు నిశ్చయంగా భుక్తి మరియు ముక్తి—రెండింటినీ—పొందుతారో, దానిని ప్రత్యేకంగా నీవు చెప్పుము. హే వ్యాసశిష్యా, నీకు నమస్కారం.

Verse 5

सूत उवाच । सम्यक्पृष्टमृषिश्रेष्ठा भवद्भिः करुणात्मभिः । स्मृत्वा शिवपदांभोजं कथयामि यथाश्रुतम्

సూతుడు పలికెను—ఓ ఋషిశ్రేష్ఠులారా, కరుణామయులైన మీరు సమ్యకంగా ప్రశ్నించారు. శివుని పాదపద్మాలను స్మరించి, నేను విన్నదానిని యథాతథంగా వివరిస్తాను.

Verse 6

यथा भवद्भिः पृच्छेत तथा पृष्टं हि वेधसा । हरिणा शिवया चैव तथा वै शंकरं प्रति

మీరు ఎలా ప్రశ్నించారో, అలాగే ఆ ప్రశ్నను విధాత బ్రహ్మ కూడా అడిగెను. హరి విష్ణువు, అలాగే శివా (పార్వతి) కూడా శంకరుని వద్ద అదే విధంగా విచారించారు.

Verse 7

कस्मिंश्चित्समये तैस्तु पृष्टं च परमात्मने । केन व्रतेन सन्तुष्टो भुक्तिं मुक्तिं च यच्छसि

ఒక సమయంలో వారు పరమాత్మను ప్రశ్నించారు—“ప్రభూ, ఏ వ్రతంతో మీరు సంతుష్టుడై భుక్తి మరియు ముక్తి రెండింటినీ ప్రసాదిస్తారు?”

Verse 8

इति पृष्टस्तदा तैस्तु हरिणा तेन वै तदा । तदहं कथयाम्यद्य शृण्वतां पापहारकम्

ఇలా అప్పట్లో వారిచేత—మరియు ఆ సమయంలో హరి (విష్ణు) చేత కూడా—ప్రశ్నింపబడిన నేను, ఇప్పుడు దానిని వివరిస్తున్నాను; వినండి, ఇది వినువారికి పాపహరమైన కథనం।

Verse 9

शिव उवाच । भूरि व्रतानि मे सन्ति भुक्तिमुक्तिप्रदानि च । मुख्यानि तत्र ज्ञेयानि दशसंख्यानि तानि वै

శివుడు పలికెను—“భుక్తి ముక్తులను ప్రసాదించే నా వ్రతాలు అనేకం ఉన్నాయి; వాటిలో ప్రధానమైనవి తెలుసుకోవలసినవి—అవి నిజంగా పది.”

Verse 10

दश शैवव्रतान्याहुर्जाबालश्रुतिपारगाः । तानि व्रतानि यत्नेन कार्याण्येव द्विजैस्सदा

జాబాల శ్రుతిలో పారంగతులు శైవభక్తికి సంబంధించిన పది శైవవ్రతాలు ఉన్నాయని చెబుతారు. అందుచేత ద్విజులు వాటిని ఎల్లప్పుడూ శ్రద్ధతో, యత్నంతో ఆచరించాలి.

Verse 11

प्रत्यष्टम्यां प्रयत्नेन कर्तव्यं नक्तभोजनम् । कालाष्टम्यां विशेषेण हरे त्याज्यं हि भोजनम्

అష్టమికి ముందు రోజున యత్నంతో నక్తభోజన వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. కానీ ప్రత్యేకంగా కాలాష్టమీనాడు, హే హరా, భోజనాన్ని పూర్తిగా త్యజించాలి.

Verse 12

एकादश्यां सितायां तु त्याज्यं विष्णो हि भोजनम् । असितायां तु भोक्तव्यं नक्तमभ्यर्च्य मां हरे

హే విష్ణో! శుక్లపక్ష ఏకాదశినాడు భోజనం త్యజించాలి. కానీ కృష్ణపక్ష ఏకాదశినాడు, హే హరే, నన్ను ఆరాధించి రాత్రి భోజనం చేయాలి।

Verse 13

त्रयोदश्यां सितायां तु कर्तव्यं निशि भोजनम् । असितायां तु भूतायां तत्र कार्यं शिवव्रतैः

శుక్లపక్ష త్రయోదశినాడు రాత్రి భోజనం చేయాలి. కానీ కృష్ణపక్ష త్రయోదశి వచ్చినప్పుడు ఆ సందర్భంలో శివవ్రతాలను విధిగా ఆచరించాలి।

Verse 14

निशि यत्नेन कर्तव्यं भोजनं सोमवासरे । उभयोः पक्षयोर्विष्णो सर्वस्मिञ्छिव तत्परैः

సోమవారమున రాత్రి జాగ్రత్తగా భోజనం చేయాలి. హే విష్ణో! శివనిష్ఠులైన భక్తులు రెండు పక్షాలలోనూ, ఎల్లప్పుడూ ఈ నియమాన్ని పాటించాలి।

Verse 15

व्रतेष्वेतेषु सर्वेषु शैवा भोज्याः प्रयत्नतः । यथाशक्ति द्विजश्रेष्ठा व्रतसंपूर्तिहेतवे

ఈ సమస్త వ్రతాలలో శివభక్తులను శ్రద్ధతో, యత్నపూర్వకంగా భోజనం చేయించాలి. ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, యథాశక్తి చేయుము; అట్టి భోజనమే వ్రతసంపూర్ణతకు ఫలసాధనమగును.

Verse 16

व्रतान्येतानि नियमात्कर्तव्यानि द्विजन्मभिः । व्रतान्येतानि तु त्यक्त्वा जायन्ते तस्करा द्विजाः

ఈ వ్రతాలను ద్విజులు నియమంతో ఆచరించవలెను. కాని ఈ వ్రతాలను విడిచిపెడితే ఆ ద్విజులే తమ ధర్మాన్ని దోచుకొనే దొంగలుగా మారుదురు.

Verse 17

मुक्तिमार्गप्रवीणैश्च कर्तव्यं नियमादिति । मुक्तेस्तु प्रापकं चैव चतुष्टयमुदाहृतम्

మోక్షమార్గంలో నిపుణులు—ఇది నియమబద్ధంగా ఆచరించవలెనని చెబుతారు. మోక్షాన్ని పొందించు నాలుగు విధాల సాధనమని కూడా వారు ఉపదేశించారు।

Verse 18

शिवार्चनं रुद्रजपं उपवासश्शिवालये । वाराणस्यां च मरणं मुक्तिरेषा सनातनी

శివార్చన, రుద్రజపం, శివాలయంలో ఉపవాసం, అలాగే వారాణసీలో దేహత్యాగం—ఇదే సనాతనమైన ముక్తి।

Verse 19

अष्टमी सोमवारे च कृष्णपक्षे चतुर्दशी । शिवतुष्टिकरं चैतन्नात्र कार्या विचारणा

సోమవారంలో అష్టమి, అలాగే కృష్ణపక్షంలో చతుర్దశి—ఈ వ్రతాచరణం నిశ్చయంగా శివుని తృప్తి కలిగించేది; దీనిపై మరింత విచారణ అవసరం లేదు।

Verse 20

चतुर्ष्वपि बलिष्ठं हि शिवरात्रिव्रतं हरे । तस्मात्तदेव कर्तव्यं भुक्तिमुक्तिफलेप्सुभिः

హే హరే! నాలుగు ప్రధాన వ్రతాలలో శివరాత్రి వ్రతమే అత్యంత బలవంతమైనది. కాబట్టి భోగమూ మోక్షమూ అనే ఫలాలను కోరువారు ఈ వ్రతాన్నే ప్రధానంగా నిశ్చయంగా ఆచరించాలి।

Verse 21

एतस्माच्च मतादन्यन्नास्ति नृणां हितावहम् । एतद्व्रतन्तु सर्वेषां धर्मसाधनमुत्तमम्

నేను ఉపదేశించిన ఈ వ్రతం తప్ప మనుష్యులకు మరింత హితకరమైనది మరొకటి లేదు. ఈ వ్రతమే అందరికీ ధర్మసాధనకు పరమోత్తమ సాధనం।

Verse 22

निष्कामानां सकामानां सर्वेषां च नृणान्तथा । वर्णानामाश्रमाणां च स्त्रीबालानां तथा हरे

ఓ హరి, ఈ (వ్రత-పూజ) నిష్కాములకును సకాములకును—అందరికీ; సమస్త మనుష్యులకు, సమస్త వర్ణములకు సమస్త ఆశ్రమములకు, అలాగే స్త్రీలకు బాలులకు కూడాను।

Verse 23

दासानां दासिकानां च देवादीनां तथैव च । शरीरिणां च सर्वेषां हितमेतद्व्रतं वरम्

దాసులకును దాసీలకును, అలాగే దేవతాదులకు కూడా—సర్వ శరీరధారులకూ ఈ ఉత్తమ వ్రతము హితకరమైనది।

Verse 24

माघस्य ह्यसिते पक्षे विशिष्टा सातिकीर्तिता । निशीथव्यापिनी ग्राह्या हत्याकोटिविनाशिनी

మాఘమాస కృష్ణపక్షంలో ‘సాతీ’ అని ప్రసిద్ధమైన ఈ వ్రతము విశేషంగా ఉత్తమమని ప్రకటించబడింది. ఇది నిశీథం (అర్ధరాత్రి) వరకు వ్యాపించినప్పుడు గ్రహించాలి; హత్యాజన్య పాపకోట్లను కూడా నశింపజేస్తుంది।

Verse 25

तद्दिने चैव यत्कार्यं प्रातरारभ्य केशव । श्रूयतान्तन्मनो दत्त्वा सुप्रीत्या कथयामि ते

హే కేశవా, మనస్సు ఏకాగ్రం చేసి వినుము. ఆ రోజున ప్రాతఃకాలం నుండే చేయవలసిన కార్యములను నేను సంతోషంతో నీకు చెప్పుచున్నాను।

Verse 26

प्रातरुत्थाय मेधावी परमानन्दसंयुतः । समाचरेन्नित्यकृत्यं स्नानादिकमतन्द्रितः

ప్రాతఃకాలంలో లేచి, పరమానందంతో యుక్తుడైన వివేకి భక్తుడు స్నానాది శుద్ధిక్రియలతో ప్రారంభించి ఆలస్యం లేక నిత్యకర్మలను ఆచరించాలి।

Verse 27

शिवालये ततो गत्वा पूजयित्वा यथाविधि । नमस्कृत्य शिवं पश्चात्संकल्पं सम्यगाचरेत्

ఆపై శివాలయానికి వెళ్లి యథావిధిగా పూజించవలెను. తరువాత శివునికి నమస్కరించి, అనంతరం సంకల్పాన్ని సమ్యక్గా ఆచరించవలెను.

Verse 28

देवदेव महादेव नीलकण्ठ नमोऽस्तु ते । कर्तुमिच्छाम्यहं देव शिवरात्रिव्रतं तव

హే దేవదేవా, హే మహాదేవా, హే నీలకంఠా—నీకు నమస్కారం. హే ప్రభూ, నేను నీ శివరాత్రి వ్రతాన్ని ఆచరించదలచుకున్నాను.

Verse 29

तव प्रभावाद्देवेश निर्विघ्नेन भवेदिति । कामाद्याः शत्रवो मां वै पीडां कुर्वन्तु नैव हि

హే దేవేశా, నీ అనుగ్రహ ప్రభావంతో అన్నీ నిర్విఘ్నంగా సాగుగాక. కామాది శత్రువులు నాకు ఎప్పుడూ బాధ కలిగించకూడదు.

Verse 30

एवं संकल्पमास्थाय पूजाद्रव्यं समाहरेत् । सुस्थले चैव यल्लिंगं प्रसिद्धं चागमेषु वै

ఇలా సంకల్పం చేసి పూజా ద్రవ్యాలను సమకూర్చాలి. తరువాత శుద్ధమైన ఉత్తమ స్థలంలో స్థాపితమై, ఆగమాలలో ప్రసిద్ధమైన ఆ లింగాన్ని పూజించాలి.

Verse 31

रात्रौ तत्र स्वयं गत्वा संपाद्य विधिमुत्तमम् । शिवस्य दक्षिणे भागे पश्चिमे वा स्थले शुभे

రాత్రి అక్కడికి స్వయంగా వెళ్లి ఉత్తమ విధితో కర్మను నిర్వహించాలి; శివుని కుడి భాగంలో గానీ, లేదా పశ్చిమ దిశలోని శుభస్థలంలో గానీ (వ్యవస్థ చేయాలి).

Verse 32

निधाय चैव तद्द्रव्यं पूजार्थं शिवसन्निधौ । पुनः स्नायात्तदा तत्र विधिपूर्वं नरोत्तमः

పూజార్థంగా ఆ ద్రవ్యాలను శివసన్నిధిలో ఉంచి, ఉత్తముడు అయిన భక్తుడు అక్కడే విధిపూర్వకంగా మళ్లీ స్నానం చేయాలి।

Verse 33

परिधाय शुभं वस्त्रमन्तर्वासश्शुभन्तथा । आचम्य च त्रिवारं हि पूजारंभं समाचरेत्

శుభ్రమైన మంగళకరమైన బాహ్యవస్త్రం, అలాగే పవిత్రమైన అంతర్వస్త్రం ధరించి, మూడు సార్లు ఆచమనం చేసి, తరువాత విధిపూర్వకంగా పూజను ప్రారంభించాలి।

Verse 34

यस्य मंत्रस्य यद्द्रव्यं तेन पूजां समाचरेत् । अमंत्रकं न कर्तव्यं पूजनं तु हरस्य च

ఏ మంత్రానికి ఏ ద్రవ్యం విధించబడిందో, ఆ ద్రవ్యంతోనే పూజ చేయాలి. హరుడు (శివుడు) యొక్క పూజ మంత్రం లేకుండా ఎప్పుడూ చేయరాదు।

Verse 35

गीतैर्वाद्यैस्तथा नृत्यैर्भक्तिभावसमन्वितः । पूजनं प्रथमे यामे कृत्वा मंत्रं जपेद्बुधः

భక్తిభావంతో యుక్తుడై రాత్రి మొదటి యామంలో గీతాలు, వాద్యాలు, నృత్యాలతో సహా పరమేశ్వరుని శివపూజ చేయాలి. ఆ పూజ అనంతరం జ్ఞాని భక్తుడు మంత్రజపం చేయాలి.

Verse 36

पार्थिवं च तदा श्रेष्ठं विदध्यान्मंत्रवान्यदि । कृतनित्यक्रियः पश्चात्पार्थिवं च समर्चयेत्

అప్పుడు అతడు మంత్రసమర్థుడైతే శ్రేష్ఠమైన పార్థివ (మట్టితో చేసిన) లింగాన్ని నిర్మించాలి. నిత్యకర్మలు పూర్తిచేసి తరువాత ఆ పార్థివ లింగాన్ని విధివిధానంగా సమర్చించాలి.

Verse 37

प्रथमं पार्थिवं कृत्वा पश्चात्स्थापनमाचरेत् । स्तोत्रैर्नानाविधैर्देवं तोषयेद्वृषभध्वजम्

మొదట మట్టితో పార్థివ లింగాన్ని తయారు చేసి, తరువాత దాని స్థాపనను విధివిధానంగా ఆచరించాలి. నానావిధ స్తోత్రాలతో వృషభధ్వజుడైన దేవుడు—శ్రీశివుడు—ను ప్రసన్నం చేయాలి।

Verse 38

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां व्याधेश्वरमाहात्म्ये शिवरात्रिव्रतमहिमनिरूपणंनामाष्टत्रिंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము నాల్గవ భాగమైన కోటిరుద్రసంహితలో, ‘వ్యాధేశ్వరమాహాత్మ్య’ అంతర్గతంగా ‘శివరాత్రివ్రతమహిమనిరూపణ’ అనే ముప్పై ఎనిమిదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 39

चतुर्ष्वपि च यामेषु मूर्तीनां च चतुष्टयम् । कृत्वावाहनपूर्वं हि विसर्गावधि वै क्रमात्

నాలుగు యామములలోనూ క్రమంగా ముందుగా మూర్తుల చతుష్టయాన్ని ఆవాహన చేసి, తరువాత విధిని దశలవారీగా విసర్జన వరకు కొనసాగించాలి।

Verse 40

कार्यं जागरणं प्रीत्या महोत्सव समन्वितम् । प्रातः स्नात्वा पुनस्तत्र स्थापयेत्पूजयेच्छिवम्

ప్రేమభక్తితో రాత్రి జాగరణం చేయవలెను, మహోత్సవంతో కూడి. తరువాత ప్రాతఃస్నానం చేసి అక్కడ మళ్లీ లింగాన్ని స్థాపించి శ్రీశివుని పూజించవలెను.

Verse 41

ततः संप्रार्थयेच्छंभुं नतस्कन्धः कृताञ्जलिः । कृतसम्पूर्ण व्रतको नत्वा तं च पुनः पुनः

ఆపై భుజాలు వంచి, అంజలి ఘటించి, వ్రతాన్ని విధివిధానంగా సంపూర్ణంగా ముగించినవాడు శంభువును హృదయపూర్వకంగా ప్రార్థించాలి; ఆయనకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించాలి.

Verse 42

नियमो यो महादेव कृतश्चैव त्वदाज्ञया । विसृज्यते मया स्वामिन्व्रतं जातमनुत्तमम्

ఓ మహాదేవా, నీ ఆజ్ఞచేత నేను స్వీకరించిన నియమాన్ని, ఓ స్వామీ, ఇప్పుడు నేను విరమిస్తున్నాను; ఈ అనుత్తమ వ్రతం సంపూర్ణమైంది.

Verse 43

व्रतेनानेन देवेश यथाशक्तिकृतेन च । सन्तुष्टो भव शर्वाद्य कृपां कुरु ममोपरि

ఓ దేవేశా, నా శక్తి మేరకు చేసిన ఈ వ్రతంతో, ఓ ఆద్య శర్వా, నీవు సంతుష్టుడవై నాపై కృప చూపుము.

Verse 44

पुष्पाञ्जलिं शिवे दत्त्वा दद्याद्दानं यथाविधि । नमस्कृत्य शिवायैव नियमं तं विसर्जयेत्

శివునికి పుష్పాంజలి సమర్పించి విధివిధానంగా దానం చేయాలి. శివునికే నమస్కరించి ఆ నియమవ్రతాన్ని శాస్త్రోక్తంగా ముగించాలి।

Verse 45

यथाशक्ति द्विजाञ्छैवान्यतिनश्च विशेषतः । भोजयित्वा सुसन्तोष्य स्वयं भोजनमाचरेत्

యథాశక్తి ద్విజులను—ప్రత్యేకంగా శైవ యతులను—భోజనం పెట్టి పూర్తిగా సంతృప్తిపరచాలి; ఆ తరువాతే తానే భోజనం చేయాలి।

Verse 46

यामेयामे यथा पूजा कार्या भक्तवरैर्हरे । शिवरात्रौ विशेषेण तामहं कथयामि ते

ఓ హరీ! రాత్రి ప్రతి యామమున భక్తశ్రేష్ఠులు ఏ విధంగా పూజ చేయవలెనో—ప్రత్యేకించి శివరాత్రి నాడు—అదే నేను నీకు చెప్పుచున్నాను।

Verse 47

प्रथमे चैव यामे च स्थापितं पार्थिवं हरे । पूजयेत्परया भक्त्या सूपचारैरनेकशः

ప్రథమ యామములోనూ విధిగా స్థాపితమైన హరుని పార్థివ లింగాన్ని పరమ భక్తితో, అనేక శ్రేష్ఠ ఉపచారాలతో పూజించాలి।

Verse 48

पंचद्रव्यैश्च प्रथमं पूजनीयो हरस्सदा । तस्य तस्य च मन्त्रेण पृथग्द्रव्यं समर्पयेत्

పంచద్రవ్యాలతో ముందుగా హరుని సదా పూజించాలి। ప్రతి ద్రవ్యాన్ని దాని దాని మంత్రంతో వేరువేరుగా సమర్పించాలి।

Verse 49

तच्च द्रव्यं समर्प्यैव जलधारां ददेत वै । पश्चाच्च जलधाराभिर्द्रव्याणुत्तारयेद्बुधः

ఆ ద్రవ్యాన్ని సమర్పించిన వెంటనే జలధారను ఇవ్వాలి। తరువాత జ్ఞాని భక్తుడు జలధారలతో మిగిలిన ద్రవ్యాలను కడిగి తొలగించాలి।

Verse 50

शतमष्टोत्तरं मन्त्रं पठित्वा जलधारया । पूजयेच्च शिवं तत्र निर्गुणं गुणरूपिणम्

అష్టోత్తర శత మంత్రాన్ని జపించి, జలధారతో అక్కడ శివుని పూజించాలి—ఆయన నిర్గుణుడైనా భక్తుల నిమిత్తం గుణరూపాలను ధరించువాడు।

Verse 51

गुरुदत्तेन मंत्रेण पूजयेद्वृषभध्जम् । अन्यथा नाममंत्रेण पूजयेद्वै सदाशिवम्

గురు ప్రసాదించిన మంత్రంతో వృషభధ్వజుడైన (శివుని) పూజించాలి. లేకపోతే ఆయన నామమంత్రంతో సదాశివుని పూజించాలి.

Verse 52

चन्दनेन विचित्रेण तण्डुलैश्चाप्यखण्डितैः । कृष्णैश्चैव तिलैः पूजा कार्या शंभोः परात्मनः

సువాసనభరితమైన విచిత్ర చందనంతో, విరగని బియ్యపు గింజలతో, అలాగే నల్ల నువ్వులతో—పరమాత్ముడైన శంభువుని పూజ చేయాలి.

Verse 53

पुष्पैश्च शतपत्रैश्च करवीरैस्तथा पुनः । अष्टभिर्नाममंत्रैश्चार्पयेत्पुष्पाणि शंकरे

పుష్పాలతో—ప్రత్యేకంగా శతపత్ర కమలాలతో, అలాగే కరవీర (గన్నేరు) పుష్పాలతో—మళ్లీ అష్ట నామమంత్రాలతో శంకరునికి పుష్పాలను అర్పించాలి.

Verse 54

भवः शर्वस्तथा रुद्रः पुनः पशुपतिस्तथा । उग्रो महांस्तथा भीम ईशान इति तानि वै

ఆయనే భవుడు, శర్వుడు; మరల రుద్రుడు మరియు పశుపతియూ. ఆయన ఉగ్రుడు, మహానుడు, భీముడు—ఇవే ఆయన నామాలు—మరియు ఈశానుడు.

Verse 55

श्रीपूर्वैश्च चतुर्थ्यंतैर्नामभिः पूजयेच्छिवम् । पश्चाद्धूपं च दीपं च नैवेद्यं च ततः परम्

‘శ్రీ’తో ప్రారంభమై చతుర్థీ విభక్తితో ముగిసే నామాలతో శివుని పూజించాలి. తరువాత ధూపం, దీపం, ఆపై నైవేద్యాన్ని సమర్పించాలి.

Verse 56

आद्ये यामे च नैवेद्यं पक्वान्नं कारयेद्बुधः । अर्घं च श्रीफलं दत्त्वा ताम्बूलं च निवेदयेत्

దినపు మొదటి యామంలో జ్ఞానవంతుడైన భక్తుడు పక్వాన్నాన్ని నైవేద్యంగా సమర్పించాలి. తరువాత అర్ఘ్యం మరియు శ్రీఫలం (కొబ్బరి) అర్పించి తాంబూలమును కూడా శివునికి నివేదించాలి।

Verse 57

नमस्कारं ततो ध्यानं जपः प्रोक्तो गुरोर्मनोः । अन्यथा पंचवर्णेन तोषयेत्तेन शंकरम्

మొదట భక్తితో నమస్కారం, తరువాత ధ్యానం, ఆపై గురువు ఉపదేశించిన మంత్రజపం విధేయము. లేకపోతే ఆ పంచాక్షరీ మంత్రంతో శంకరుని ప్రసన్నం చేయాలి.

Verse 58

धेनुमुद्रां प्रदर्श्याथ सुजलैस्तर्पणं चरेत् । पंचब्राह्मणभोजं च कल्पयेद्वै यथाबलम्

తర్వాత ధేనుముద్రను చూపించి శుద్ధజలాలతో తర్పణం చేయాలి. ఆపై తన శక్తి మేరకు ఐదు బ్రాహ్మణులకు భోజనం ఏర్పాటు చేయాలి.

Verse 59

महोत्सवश्च कर्तव्यो यावद्यामो भवेदिह । ततः पूजाफलं तस्मै निवेद्य च विसर्जयेत्

ఇక్కడ నియత యామం ఉన్నంతవరకు మహోత్సవం నిర్వహించాలి. తరువాత పూజాఫలాన్ని ఆయనకు నివేదించి విధిగా సమాప్తి చేసి విసర్జించాలి.

Verse 60

पुनर्द्वितीये यामे च संकल्पं सुसमा चरेत् । अथवैकदैव संकल्प्य कुर्यात्पूजां तथाविधाम्

మళ్లీ రెండవ యామంలో కూడా సరిగా స్థిరచిత్తంతో సంకల్పం చేయాలి. లేదా ఒక్కసారే సంకల్పం చేసి అదే విధంగా పూజ చేయాలి.

Verse 61

द्रव्यैः पूर्वैस्तथा पूजां कृत्वा धारां समर्पयेत् । पूर्वतो द्विगुणं मंत्रं समुच्चार्यार्चयेच्छिवम्

ముందుగా చెప్పిన ద్రవ్యాలతో పూజ చేసి, ఆపై ధారా (అభిషేక ధార)ను సమర్పించాలి. తరువాత ముందుకన్నా రెండింతలు మంత్రాన్ని ఉచ్చరించి శివుని విధిగా ఆరాధించాలి.

Verse 62

पूर्वैस्तिलयवैश्चाथ कमलैः पूजयेच्छिवम् । बिल्वपत्रैर्विशेषेण पूजयेत्परमेश्वरम्

ముందుగా చెప్పిన నువ్వులు, యవాలు మరియు కమలాలతో శివుని పూజించాలి. అలాగే ప్రత్యేకంగా బిల్వపత్రాలతో పరమేశ్వరుని ఆరాధించాలి.

Verse 63

अर्घ्यं च बीजपूरेण नैवेद्यं पायसन्तथा । मंत्रावृत्तिस्तु द्विगुणा पूर्वतोऽपि जनार्दन

బీజపూర (మాతులుంగ) ఫలంతో అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించి, పాయసాన్ని నైవేద్యంగా నివేదించాలి. హే జనార్దన, మంత్రావృత్తి ముందుకన్నా రెండింతలు చేయాలి.

Verse 64

ततश्च ब्राह्मणानां हि भोज्यो संकल्पमाचरेत् । अन्यत्सर्वं तथा कुर्याद्यावच्च द्वितयावधि

ఆ తరువాత బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టుటకు పవిత్ర సంకల్పం చేయవలెను. ఇతర కర్మలన్నీ కూడా విధివిధానంగా అలాగే నిర్వహించవలెను, రెండవ దినం పూర్తయ్యే వరకు।

Verse 65

यामे प्राप्ते तृतीये च पूर्ववत्पूजनं चरेत् । यवस्थाने च गोधूमाः पुष्पाण्यर्कभवानि च

మూడవ యామం వచ్చినప్పుడు ముందువలెనే పూజ చేయవలెను. యవం అర్పించవలసిన స్థానంలో యవం బదులు గోధుమలను, అలాగే అర్క మొక్క పుష్పాలను అర్పించవలెను।

Verse 66

धूपैश्च विविधैस्तत्र दीपैर्नानाविधैरपि । नैवेद्यापूपकैर्विष्णो शाकैर्नानाविधैरपि

అక్కడ వివిధ ధూపములతో, నానావిధ దీపములతో, అలాగే నైవేద్యంగా అపూపములు (పిండివంటలు) మరియు నానావిధ శాకములతో కూడా, హే విష్ణో, పూజ నిర్వహించబడింది।

Verse 67

कृत्वैव चाथ कर्पूरैरारार्तिक विधिं चरेत । अर्घ्यं सदाडिमं दद्याद्द्विगुणं जपमाचरेत्

తదనంతరం కర్పూరంతో ఆరతి విధిని నిర్వహించి విధిప్రకారం ముందుకు సాగాలి. దాడిమఫలంతో అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించి, ఆపై ద్విగుణ జపం చేయాలి.

Verse 68

ततश्च ब्रह्मभोजस्य संकल्पं च सदक्षिणम् । उत्सवं पूर्ववत्कुर्या द्यावद्यामावधिर्भवेत्

ఆపై బ్రాహ్మణభోజనానికి సంకల్పం చేసి తగిన దక్షిణతో సహా దానిని నిర్వహించాలి. తరువాత పూర్వవిధంగా ఉత్సవాన్ని యామావధి పూర్తయ్యే వరకు కొనసాగించాలి.

Verse 69

यामे चतुर्थे संप्राते कुर्यात्तस्य विसर्जनम् । प्रयोगादि पुनः कृत्वा पूजां विधिवदाचरेत्

చతుర్థ యామంలో, ఉదయం సమీపించినప్పుడు, దాని విసర్జన చేయాలి. తరువాత ప్రయోగాది విధులను మళ్లీ చేసి శాస్త్రోక్తంగా పూజను ఆచరించాలి.

Verse 70

माषैः प्रियंगुभिर्मुद्गैस्सप्तधान्यैस्तथाथवा । शंखीपुष्पैर्बिल्वपत्रैः पूजयेत्परमेश्वरम्

మాషాలు, ప్రియంగు, ముద్గాలు మరియు సప్తధాన్యాలతో, లేదా శంఖీ పుష్పాలు, బిల్వపత్రాలతో పరమేశ్వర శివుని పూజించాలి.

Verse 71

नैवेद्यं तत्र दद्याद्वै मधुरैर्विविधैरपि । अथवा चैव माषान्नैस्तोषयेच्च सदाशिवम्

అక్కడ వివిధ మధుర నైవేద్యాలను తప్పక సమర్పించాలి; లేక మాషాన్నం (ఉలవల అన్నం) అర్పించి సదాశివుని తృప్తిపరచాలి।

Verse 72

अर्घं दद्यात्कदल्याश्च फलेनैवाथवा हरे । विविधैश्च फलैश्चैव दद्यादर्घ्यं शिवाय च

అరటిపండుతో అర్ఘ్యం ఇవ్వాలి; లేదా, ఓ హరి, వివిధ ఫలాలతో కూడా అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించి శివునికి అర్పించాలి।

Verse 73

पूर्वतो द्विगुणं कुर्यान्मंत्रजापं नरोत्तमः । संकल्पं ब्रह्मभोजस्य यथाशक्ति चरेद्बुधः

ఓ నరోత్తమా, ముందుకన్నా ఇప్పుడు మంత్రజపాన్ని రెండింతలు చేయాలి. జ్ఞాని భక్తుడు యథాశక్తి బ్రాహ్మణభోజన సంకల్పం చేసి దానిని నెరవేర్చాలి।

Verse 74

गीतैर्वाद्यैस्तथा नृत्यैर्नयेत्कालं च भक्तितः । महोत्सवैर्भक्तजनैर्यावत्स्यादरुणोदयः

భక్తితో పవిత్ర గీతాలు, వాద్యాలు, నృత్యాలతో కాలాన్ని గడపవలెను; భక్తజనుల మహోత్సవ సమూహాలతో కలిసి, శుభ అరుణోదయం కనబడే వరకు।

Verse 75

उदये च तथा जाते पुनस्स्नात्वार्चयेच्छिवम् । नानापूजोपहारैश्च स्वाभिषेकमथाचरेत्

ప్రభాతం వచ్చినప్పుడు మళ్లీ స్నానం చేసి శ్రీశివుని అర్చించాలి; తరువాత నానావిధ పూజోపహారాలతో విధిగా స్వాభిషేకాన్ని ఆచరించాలి।

Verse 76

नानाविधानि दानानि भोज्यं च विविधन्तथा । ब्राह्मणानां यतीनां च कर्तव्यं यामसंख्यया

వివిధ రకాల దానాలు, అలాగే నానావిధమైన భోజ్యాలను బ్రాహ్మణులకు మరియు యతులకు సమర్పించాలి—యామాలుగా నిర్దేశించిన సంఖ్య ప్రకారం.

Verse 77

शंकराय नमस्कृत्य पुष्पाञ्जलिमथाचरेत् । प्रार्थयेत्सुस्तुतिं कृत्वा मन्त्रैरेतैर्विचक्षणः

శంకరునకు నమస్కరించి అనంతరం పుష్పాంజలి సమర్పించాలి. వివేకి భక్తుడు ఈ మంత్రాలతోనే శ్రేష్ఠ స్తుతి చేసి ప్రార్థించాలి.

Verse 78

तावकस्त्वद्गतप्राणस्त्वच्चित्तोऽहं सदा मृड । कृपानिधे इति ज्ञात्वा यथा योग्यं तथा कुरु

హే మృడా! నేను నీ వాడినే; నా ప్రాణం నీలోనే నిలిచి, నా చిత్తం సదా నీలోనే లీనమై ఉంది. హే కృపానిధీ! ఇది తెలిసి నాకు యోగ్యమైనదే చేయుము.

Verse 79

अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानाज्जपपूजादिकं मया । कृपानिधित्वाज्ज्ञात्वैव भूतनाथ प्रसीद मे

అజ్ఞానంతో గానీ జ్ఞానంతో గానీ నేను జపం, పూజ మొదలైనవి ఏవైనా చేసినా—హే భూతనాథా! నీవు కృపానిధివని తెలిసి నాపై ప్రసన్నుడవు కావాలి.

Verse 80

अनेनैवोपवासेन यज्जातं फलमेव च । तेनैव प्रीयतां देवः शंकरः सुखदायकः

ఈ ఉపవాసం వలన ఏ ఫలము కలిగిందో, ఆ పుణ్యంతోనే సుఖదాయకుడైన దేవుడు శంకరుడు ప్రసన్నుడగుగాక.

Verse 81

कुले मम महादेव भजनं तेऽस्तु सर्वदा । माभूत्तस्य कुले जन्म यत्र त्वं नहि देवता

ఓ మహాదేవా, నా వంశంలో నీ భజనము సదా నిలిచియుండుగాక। నీవు దేవుడిగా ఆరాధింపబడని కులంలో నాకు జన్మ కలుగకూడదు।

Verse 82

पुष्पांजलिं समर्प्यैवं तिलकाशिष एव च । गृह्णीयाद्ब्राह्मणेभ्यश्च ततश्शंभुं विसर्जयेत्

ఇలా పుష్పాంజలి సమర్పించి, తిలకం మరియు శుభాశీర్వాదం స్వీకరించి బ్రాహ్మణుల ఆశీర్వచనాలను గ్రహించాలి; అనంతరం శంభువు (శివుడు)ను భక్తితో విసర్జించాలి।

Verse 83

एवं व्रतं कृतं येन तस्माद्दूरो हरो न हि । न शक्यते फलं वक्तुं नादेयं विद्यते मम

ఈ విధంగా ఎవడు ఈ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తాడో, అతనికి హరుడు (శివుడు) ఎప్పుడూ దూరంగా ఉండడు. దీని ఫలాన్ని చెప్పలేం; అటువంటి భక్తునికి నేను ఇవ్వలేనిది ఏదీ లేదు।

Verse 84

अनायासतया चेद्वै कृतं व्रतमिदम्परम् । तस्य वै मुक्तिबीजं च जातं नात्र विचारणा

ఈ పరమ వ్రతాన్ని కష్టంలేకుండా, అనాయాసంగా చేసినా, అది నిశ్చయంగా అతనికి ముక్తి బీజంగా మారుతుంది—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 85

प्रतिमासं व्रतं चैव कर्तव्यं भक्तितो नरैः । उद्यापनविधिं पश्चात्कृत्वा सांगफलं लभेत्

మనుష్యులు భక్తితో ప్రతి నెల ఈ వ్రతాన్ని తప్పక ఆచరించాలి. తరువాత నియమానుసారం ఉద్యాపన విధిని నిర్వహిస్తే, వ్రతఫలాన్ని సంపూర్ణంగా పొందుతారు।

Verse 86

व्रतस्य करणान्नूनं शिवोऽहं सर्वदुःखहा । दद्मि भुक्तिं च मुक्तिं च सर्वं वै वाञ्छितं फलम्

ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించుటవలన నేను—సర్వదుఃఖహరుడైన శివుడు—నిశ్చయంగా భోగమును, మోక్షమును, అలాగే కోరిన సమస్త ఫలములను ప్రసాదిస్తాను.

Verse 87

सूत उवाच । इति शिववचनं निशम्य विष्णुर्हिततरमद्भुतमाजगाम धाम । तदनु व्रतमुत्तमं जनेषु समचरदात्महितेषु चैतदेव

సూతుడు పలికెను—శివుని ఈ వచనములు విని విష్ణువు పరమానందంతో, ఆశ్చర్యభరితుడై తన స్వధామమునకు తిరిగి వెళ్లెను. అనంతరం భూతహితమునకును ఆత్మహితమునకును జనుల మధ్య ఈ ఉత్తమ వ్రతమునే స్వయంగా ఆచరించెను।

Verse 88

कदाचिन्नारदायाथ शिवरात्रिव्रतन्त्विदम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं कथयामास केशवः

ఒకసారి కేశవుడు (విష్ణువు) నారదునికి ఈ దివ్య శివరాత్రి వ్రతమును వివరించెను; ఇది భుక్తి మరియు ముక్తి రెండింటినీ ప్రసాదించునది।