Rig Veda 7.9.4: Mandala 7, Sukta 9, Mantra 4

Sukta 7.9

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Agni (Jātavedas)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

ईळेन्यो वो मनुषो युगेषु समनगा अशुचज्जातवेदाः । सुसंदृशा भानुना यो विभाति प्रति गावः समिधानं बुधन्त ॥

Transliteration

īḷényo vo mánuṣo yugéṣu samaná-gā aśucat jātá-vedāḥ | su-sandṛ́śā bhānúnā yó vibhā́ti práti gā́vaḥ samidhā́naṃ budhanta ||

Translation

హే మనుష్యులారా, యుగయుగాలుగా మీకోసం ఈళేన్య—ఆకాంక్షనీయుడు—జాతవేదాః ఒక సామాన్య గమనంలో జ్వలించాడు. సుసంద్రుశా భానునా యో విభాతి—సుందరదర్శి కాంతితో ప్రకాశించేవాడు—ఆ ప్రజ్వలిత సమిధా వైపు గావః (కాంతిరశ్ములు, ‘ఆవులు’) మేల్కొని చైతన్యమవుతాయి.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ईळेन्यः: praiseworthy, worthy of invocation
• ईळेन्यः: Kartā (विशेषणम्—जातवेदाः)
• Type: Adjective
• Root: ईळेन्य- (< ईळ्/ईड् ‘स्तु/पूज्’ + -एण्य)

• वः: for you / of you (you all)
• वः: Sampradāna (स्तुत्यर्थे ‘for you’)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• मनुषः: of Manu / of mankind
• मनुषः: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: मनुṣ-

• युगेषु: in (the) ages
• युगेषु: Adhikaraṇa (कालाधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: युग-

• समनगाः: coming together, in concord
• समनगाः: Kartā (विशेषणम्—गावः)
• Type: Adjective
• Root: सम् + अङ्ग (प्रा. ‘समनग’ = ‘समङ्ग/समनङ्ग’)

• अशुचत्: shone forth / blazed
• अशुचत्: Kriyā (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: शुच् (दीप्तौ/शोचने) + अ- (augment)

• जातवेदाः: Jātavedas (Agni), knower of all births
• जातवेदाः: Kartā
• Type: Noun (epithet)
• Root: जात- (√जन्) + वेदस्- (√विद्)

• सुसंदृशा: with good appearance / fair to see
• सुसंदृशा: Karaṇa (instrumental—‘by/with’)
• Type: Adjective
• Root: सु- + संदृश्/संदृशा-

• भानुना: with (his) beam, radiance
• भानुना: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: भानु-

• यः: who
• यः: Kartā (relative clause)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद्

• विभाति: shines forth, illuminates
• विभाति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: वि + भा (दीप्तौ)

• प्रति: towards, in response to
• प्रति: Upapada (directional)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति

• गावः: the cows
• गावः: Kartā
• Type: Noun
• Root: गो-

• समिधानम्: the kindling one / the one being kindled (Agni)
• समिधानम्: Karma (object of ‘बुधन्त’)
• Type: Participle (present middle) used as noun/adj.
• Root: सम् + इध् (दीप्तौ) → समिधान- (कृदन्त)

• बुधन्त: they notice, awaken to, recognize
• बुधन्त: Kriyā
• Type: Verb
• Root: बुध् (अवबोधने)