Rig Veda 7.21.4: Mandala 7, Sukta 21, Mantra 4

Sukta 7.21

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

भीमो विवेषायुधेभिरेषामपांसि विश्वा नर्याणि विद्वान् । इन्द्रः पुरो जर्हृषाणो वि दूधोद्वि वज्रहस्तो महिना जघान ॥

Transliteration

bhīmó viveṣā́yudhebhir eṣā́m apā́ṃsi víśvā naryā́ṇi vidvā́n | índraḥ púro jarhṛṣāṇó ví dū́dhot ví vájrahasto mahinā́ jaghāna ||

Translation

భయంకరుడైన (వీరుడు) తన ఆయుధాలతో వారిని చెదరగొట్టాడు; వారి సమస్త నర్య (వీర్యమయ) కర్మలను తెలిసినవాడు. ఇంద్రుడు ఉల్లాసంతో వారి పురాలను (దుర్గాలను) చూర్ణం చేశాడు; వజ్రధారి తన మహిమచేత వారిని కొట్టి పడగొట్టాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• भीमः: terrible, formidable
• भीमः: Kartā (इन्द्रः का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक; √भी/भीष् ‘भय’ से)

• विवेष: has entered / has pervaded
• विवेष: Kriyā (मुख्य क्रिया; ‘प्रविष्ट/व्याप्त हुआ’)
• Type: Verb
• Root: √विष्/वेश् (विवेष = परिपूर्ण/प्रवेश/आवेश अर्थे; परस्मै)

• आयुधेभिः: with weapons
• आयुधेभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: आयुध (प्रातिपदिक)

• एषाम्: of these (their)
• एषाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अपाम्सि: deeds, works
• अपाम्सि: Karma
• Type: Noun
• Root: अपस् (प्रातिपदिक; ‘कर्म/कार्य’)

• विश्वा: all
• विश्वा: Karma (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• नर्याणि: manly, heroic
• नर्याणि: Karma (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: नर्य (प्रातिपदिक; ‘नर-सम्बन्धि/वीर्यवत्’)

• विद्वान्: knowing, wise
• विद्वान्: Kartā (इन्द्रः का विशेषण)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: √विद् ‘जान’ (कृदन्त: विद्वस्-)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Kartā
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• पुरः: in front, forth
• पुरः: Adhikaraṇa (देश/क्रम-निर्देश: ‘अग्रे’)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरस् (अव्यय/उपसर्गवत्; ‘अग्रे/पूर्वम्’)

• जर्हृषाणः: rejoicing greatly, exulting
• जर्हृषाणः: Kartā (इन्द्रः का विशेषण; क्रियाविशेषणभाव)
• Type: Participle
• Root: √हृष् ‘हर्ष’ (कृदन्त: जर्हृषाण-; तीव्र/पुनरुक्त-हर्ष सूचक)

• वि: apart, asunder, forth
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• दूधोत्: he has milked out / drawn forth
• दूधोत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √दुह् ‘दोह’ (लिट्/आर्ष-रूप: दूधोत्)

• वि: apart, asunder
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• वज्रहस्तः: the one whose hand holds the vajra
• वज्रहस्तः: Kartā (इन्द्रः का विशेषण)
• Type: Noun (epithet)
• Root: वज्र-हस्त (समास: कर्मधारय/बहुव्रीहि-प्राय; प्रातिपदिक)

• महिना: by (his) might
• महिना: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: महि (प्रातिपदिक; ‘महत्त्व/बल’)

• जघान: he has slain / struck down
• जघान: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √हन् ‘वध’ (जघान = परिपूर्ण-भूत)