Rig Veda 6.20.5: Mandala 6, Sukta 20, Mantra 5

Sukta 6.20

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

महो द्रुहो अप विश्वायु धायि वज्रस्य यत्पतने पादि शुष्णः । उरु ष सरथं सारथये करिन्द्रः कुत्साय सूर्यस्य सातौ ॥

Transliteration

mahó druhó ápa viśvā́yu dhāyi vájrasya yát pátane pā́di śúṣṇaḥ | urú ṣá sa-rátham sā́rathaye kár índraḥ kútsāya sū́ryasya sā́tau ||

Translation

వజ్రం దిగివచ్చిన వేళ శుష్ణుడు పడిపోవడంతో, మహా ద్రోహం—సర్వాన్ని మింగే అనర్థం—కూలిపోయింది. అప్పుడు మార్గమూ రథమార్గమూ విశాలమయ్యాయి; సూర్య-సాతౌ (పునఃలభ్యమైన వెలుగును గెలుచుటలో) ఇంద్రుడు కుత్సునికి సారథి అయ్యాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• महो: great, mighty
• महो: विशेषण (कर्म/कर्तृ-सम्बन्धे)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• द्रुहः: hostile harms, treacheries
• द्रुहः: कर्म (अप + वि-धायि के साथ: ‘द्रोहान्/द्रुहः’)
• Type: Noun
• Root: द्रुह् (प्रातिपदिक: द्रुह्/द्रुह्- ‘द्रोह, हानि’)

• अप: away, off
• अप: क्रियाविशेषण (अपसारणार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: अप (उपसर्ग/निपात)

• विश्वायुः: all-life(-giving), of universal vitality
• विश्वायुः: कर्तृ (धायि का कर्ता: इन्द्रः—‘विश्वायुः’)
• Type: Adjective
• Root: विश्वायु (प्रातिपदिक: विश्व- + आयु)

• धायि: he set/put/established
• धायि: क्रिया (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• वज्रस्य: of the thunderbolt
• वज्रस्य: सम्बन्ध (यत्… पतने: वज्रस्य)
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक)

• यत्: when; that
• यत्: सम्बन्ध (उपवाक्य-प्रवर्तक)
• Type: Indeclinable (relative) / Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• पतने: in the falling; at the blow
• पतने: अधिकरण (पतने = ‘in the fall/at the striking down’)
• Type: Noun
• Root: पतन (प्रातिपदिक; √पत्)

• पादि: fell; struck down
• पादि: क्रिया (उपवाक्ये)
• Type: Verb
• Root: पद्/पद् (धातु; वैदिक प्रयोग ‘पादि’)

• शुष्णः: Śuṣṇa (the demon)
• शुष्णः: कर्तृ/विषय (पादि—शुष्णः ‘Shushna fell’)
• Type: Proper Noun
• Root: शुष्ण (प्रातिपदिक; दैत्यनाम)

• उरु: wide, broad
• उरु: कर्म (कृ/कर् के साथ: ‘उरु … कर्’)
• Type: Adjective
• Root: उरु (प्रातिपदिक)

• ष: he
• ष: कर्तृ (कर् का कर्ता: स = इन्द्रः)
• Type: Pronoun
• Root: स (सर्वनाम; एष/स)

• सरथम्: with chariot; chariot-going
• सरथम्: कर्म/विशेष्य (उरु … सरथम्—‘a broad chariot(-way)/chariot(-course)’)
• Type: Adjective
• Root: सरथ (प्रातिपदिक: स-रथ ‘with chariot’)

• सारथये: for the charioteer
• सारथये: सम्प्रदान (सारथये = ‘for the charioteer’)
• Type: Noun
• Root: सारथि (प्रातिपदिक)

• करत्: he made
• करत्: क्रिया (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ (करत्/धायि का कर्ता)
• Type: Proper Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• कुत्साय: for Kutsa
• कुत्साय: सम्प्रदान (कुत्साय = ‘for Kutsá’)
• Type: Proper Noun
• Root: कुत्स (प्रातिपदिक; ऋषि/वीरनाम)

• सूर्यस्य: of the Sun
• सूर्यस्य: सम्बन्ध (सातौ—सूर्यस्य)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• सातौ: in the winning; in the contest/victory
• सातौ: अधिकरण (सातौ = ‘in the winning/contest’)
• Type: Noun
• Root: साति (प्रातिपदिक; √सन्/सा ‘to win, gain’)