Rig Veda 6.15.5: Mandala 6, Sukta 15, Mantra 5

Sukta 6.15

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

पावकया यश्चितयन्त्या कृपा क्षामन्रुरुच उषसो न भानुना । तूर्वन्न यामन्नेतशस्य नू रण आ यो घृणे न ततृषाणो अजरः ॥

Recitation with translationRig Veda 6.15.5

Transliteration

pāvakáyā yáś citáyantyā kṛpā́ kṣā́man rurucá uṣáso ná bhānúnā | tū́rvan ná yā́mann étaśasya nū́ ráṇe ā́ yó ghṛṇé ná tatṛṣāṇó ajáraḥ ||

Translation

పావకమైన, గ్రహణశక్తిని మేల్కొలిపే జ్వాలచే అతడు రాత్రులలో ఉషస్సు భానువలె ప్రకాశిస్తాడు. మార్గంలో తూర్వన్ (వేగవంతమైన) అశ్వంలా ముందుకు దూసుకెళ్లి, అతడు రణంలో ప్రవేశిస్తాడు—ఘృణి (ఉష్ణ తేజస్సు) వలె ఉగ్రంగా, ఎప్పుడూ తృప్తి చెందని, అజరుడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• पावकया: with the purifying (flame)
• पावकया: करण
• Type: Adjective
• Root: पावक (प्रातिपदिक; √पू/पु ‘शुद्धौ’ से ‘पावक’)

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• चितयन्त्या: with the inciting/awakening (one)
• चितयन्त्या: करण
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: चितयन्ती (वर्तमान कृदन्त; √चित् ‘बोधने/चिन्तायाम्’ → चितयति ‘causes to notice/sets in motion’)

• कृपा: the form/appearance (kṛpā)
• कृपा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: कृपा (प्रातिपदिक)

• क्षामन्: the earth/ground
• क्षामन्: कर्म
• Type: Noun
• Root: क्षामन् (प्रातिपदिक)

• रुरुचः: shining forth
• रुरुचः: कर्तृ
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: रुरुच् (परिपूर्ण/परफेक्ट-आधारित कृदन्त; √रुच् ‘दीप्तौ’)

• उषसः: of Dawn
• उषसः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-अव्यय)

• भानुना: with (his) radiance
• भानुना: करण
• Type: Noun
• Root: भानु (प्रातिपदिक)

• तूर्वन्: swift/impetuous
• तूर्वन्: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: तूर्वन् (प्रातिपदिक; ‘वेगवान्/तुरणशील’)

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-अव्यय)

• यामन्: in the course/going (path)
• यामन्: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: यामन् (प्रातिपदिक)

• एतशस्य: of Etaśa (the sun’s steed)
• एतशस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: एतश (प्रातिपदिक; ‘एतश’ = सूर्याश्व/हरिणवर्ण अश्व)

• नु: now/indeed
• नु: —
• Type: Indeclinable
• Root: नु (अव्यय)

• रणः: a rushing/roaring (one); battle-rush
• रणः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: रण (प्रातिपदिक)

• आ: towards, forth
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• घृणे: in (his) glowing heat/splendour
• घृणे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: घृणि/घृण (प्रातिपदिक; ‘उष्णता/दीप्ति/सूर्यतेज’)

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-अव्यय)

• ततृषाणः: thirsting/ardently eager
• ततृषाणः: कर्तृ
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: ततृषाण (परफेक्ट-मध्य कृदन्त; √तृष् ‘तृष्णायाम्/आकाङ्क्षायाम्’)

• अजरः: unaging
• अजरः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: अजर (प्रातिपदिक; न-जर ‘not aging’)