Rig Veda 4.1.3 — Mandala 4, Sukta 1, Mantra 3

Sukta 4.1

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Agni (with Varuṇa and the Maruts invoked as allied powers)

Chandas: Trishtubh (probable; verify in critical edition)

Samhita Patha (Devanagari)

सखे सखायमभ्या ववृत्स्वाशुं न चक्रं रथ्येव रंह्यास्मभ्यं दस्म रंह्या । अग्ने मृळीकं वरुणे सचा विदो मरुत्सु विश्वभानुषु । तोकाय तुजे शुशुचान शं कृध्यस्मभ्यं दस्म शं कृधि ॥

Transliteration

sákhe sákhāyam abhy ā́ vavṛtsv āśúṃ ná cakráṃ rathyèva ráṃhyā́smábhyaṃ dasma ráṃhyā | ágne mṛḷīkáṃ váruṇe sácā vido marútsu viśvá-bhānuṣu | tokā́ya tujé śuśucāna śáṃ kṛdhy asmábhyaṃ dasma śáṃ kṛdhi ||

Translation

హే సఖా! నీ సఖుని వైపు తిరిగి రా; రథమార్గంలో దూసుకెళ్లే చక్రంలా త్వరగా రా—మా కోసం వేగంగా రా, హే దస్మ (అద్భుత కార్యసాధకుడా)। హే అగ్నీ! వరుణుని మృళీక (కృప)ను, విశ్వభాను (సర్వప్రకాశ) మరుతులతో కలిసి, మా కోసం పొందించు. హే జ్వలించేవాడా! మా తోక (సంతానం) మరియు మా తుజ (ప్రయత్నం/ఉద్యమం) కోసం శాంతి-క్షేమం కలుగజేయి; మా కోసం, హే దస్మ, శుభం చేయి.

Word by Word

• सखे: O friend
• सखे: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: सखि- (प्रातिपदिक)

• सखायम्: (your) friend / companion
• सखायम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सखि- (प्रातिपदिक)

• अभि: towards, unto
• अभि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• आ: hither, to
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• ववृत्स्व: turn/come (to us), choose (us)
• ववृत्स्व: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वृत् (वर्तने/वरणे)

• आशुम्: swift
• आशुम्: विशेषण (चक्रम्) / कर्म
• Type: Adjective
• Root: आशु- (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• चक्रम्: wheel
• चक्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: चक्र- (प्रातिपदिक; √कृ/√चक्र् इत्यादि से निष्पन्न)

• रथ्या: on the chariot-road, fit for a chariot
• रथ्या: करण/प्रकार
• Type: Adjective
• Root: रथ्य- (प्रातिपदिक)

• इव: as if, like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)

• रंह्या: with speed, swiftly
• रंह्या: करण/प्रकार
• Type: Adjective
• Root: रंह्य- (प्रातिपदिक; रंह् ‘वेग’)

• अस्मभ्यम्: to us
• अस्मभ्यम्: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• दस्म: O wondrous one (skilled/marvellous)
• दस्म: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: दस्म- (प्रातिपदिक)

• रंह्या: swiftly
• रंह्या: करण/प्रकार
• Type: Adjective
• Root: रंह्य- (प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• मृळीकम्: mercy, grace
• मृळीकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मृळीक- (प्रातिपदिक)

• वरुणे: O Varuṇa
• वरुणे: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: वरुण- (प्रातिपदिक)

• सचा: together with, in company with
• सचा: —
• Type: Indeclinable
• Root: सचा (अव्यय)

• विदः: know/obtain (for us), find
• विदः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √विद् (ज्ञाने/लाभे)

• मरुत्सु: among the Maruts
• मरुत्सु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: मरुत्- (प्रातिपदिक)

• विश्वभानुषु: among the all-radiant ones (the Maruts)
• विश्वभानुषु: अधिकरण
• Type: Noun/Adjective
• Root: विश्वभानु- (प्रातिपदिक; विश्व+भानु)

• तोकाय: for offspring/children
• तोकाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: तोक- (प्रातिपदिक)

• तुजे: for strength/impulse (vigour)
• तुजे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: तुज्- (प्रातिपदिक; ‘वेग/प्रेरणा/बल’)

• शुशुचान: O blazing one
• शुशुचान: सम्बोधन
• Type: Participle
• Root: √शुच् (दीप्तौ/शोचने) → शुशुचान् (परिपूर्ण/दीप्त)

• शम्: well, auspiciously
• शम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: शम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक ‘कल्याण’)

• कृधि: make, do
• कृधि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ (करणे)

• अस्मभ्यम्: for us
• अस्मभ्यम्: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• दस्म: O wondrous one
• दस्म: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: दस्म- (प्रातिपदिक)

• शम्: well, auspiciously
• शम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: शम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)

• कृधि: make (it), grant
• कृधि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ (करणे)