Rig Veda 2.40.2: Mandala 2, Sukta 40, Mantra 2

Sukta 2.40

Rishi: Gṛtsamada (and/or the Gṛtsamada lineage)

Devata: Soma-Pūṣan (dual), with Indra as associated agent in the action

Chandas: Triṣṭubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

इमौ देवौ जायमानौ जुषन्तेमौ तमांसि गूहतामजुष्टा । आभ्यामिन्द्रः पक्वमामास्वन्तः सोमापूषभ्यां जनदुस्रियासु ॥

Transliteration

imáu deváu jā́yamānau juṣante imáu tamā́ṃsi gūhatām ájuṣṭā | ābhyā́m índraḥ pakvám āmā́sv antáḥ somāpūṣábhyāṃ janad usríyāsu ||

Translation

ఈ ఇద్దరు దేవులు జన్మించుచుండగా ఆనందిస్తారు; ఈ ఇద్దరు ‘అజుష్ట’ (అంగీకరించని) తమస్ (చీకటి)లను దాచివేస్తారు. ఈ ఇద్దరి ద్వారా ఇంద్రుడు పచ్చదానిలో పక్వమైనదాన్ని (పరిపక్వాన్ని) ఉద్భవింపజేస్తాడు; సోమ-పూషణుల ద్వారా అతడు ‘ఉస్రియా’ (ఉషస్సు-సదృశ) ప్రకాశించే గోవులు/కిరణ-ధేనువులను జనింపజేస్తాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इमौ: these two
• इमौ: विशेषण (देवौ इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• देवौ: the two gods
• देवौ: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• जायमानौ: being born / coming into being
• जायमानौ: विशेषण (देवौ)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: √जन् (जने) + शानच् (वर्तमानकाले कृदन्त) → जायमान

• जुषन्ते: they enjoy / favor / take delight
• जुषन्ते: क्रिया (कर्तृ = देवौ)
• Type: Verb
• Root: √जुष् (सेवने/प्रीतौ)

• इमौ: these two
• इमौ: विशेषण (देवौ)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तमांसि: darknesses
• तमांसि: कर्म
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)

• गूहताम्: let them conceal
• गूहताम्: क्रिया (कर्तृ = देवौ; कर्म = तमांसि)
• Type: Verb
• Root: √गूह्/√गुह् (गोपने)

• अजुष्टा: unfavored / unpleasing
• अजुष्टा: विशेषण (कर्म = तमांसि)
• Type: Adjective (Past participle)
• Root: √जुष् (सेवने) + नञ् (अ-) + क्त (भूतकृदन्त) → अजुष्ट

• आभ्याम्: by/with these two
• आभ्याम्: करण
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अयम्/इमौ; तदनुरूपं द्विवचन-तृतीया

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• पक्वम्: the ripened (one) / the mature
• पक्वम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: √पच् (पाके) → पक्व (क्त) / पक्व (विशेषण-प्रातिपदिक)

• आमास्वन्तः: among the unripe/raw (ones)
• आमास्वन्तः: अधिकरण/सम्बन्ध (इन्द्रस्य कर्मणि—‘among the raw/uncooked’)
• Type: Adjective/Noun (compound)
• Root: आमासु + अन्तः (अन्त-प्रातिपदिक); समासः (अव्ययीभाव/तत्पुरुष-प्रायः) → आमास्वन्तः

• सोमापूषभ्याम्: by/with Soma and Pūṣan
• सोमापूषभ्याम्: करण
• Type: Noun (dual compound)
• Root: सोम + पूषन् (प्रातिपदिक-द्वन्द्वसमासः) → सोमापूषन्

• जनत्: generated / produced
• जनत्: क्रिया (कर्तृ = इन्द्रः)
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनने)

• उस्रियासु: among the ruddy cows (dawns)
• उस्रियासु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: उसरिया (प्रातिपदिक; ‘dawn-cows’/‘ruddy cows’)