Rig Veda 2.40.1: Mandala 2, Sukta 40, Mantra 1

Sukta 2.40

Rishi: Gṛtsamada (and/or the Gṛtsamada lineage)

Devata: Soma-Pūṣan (dual)

Chandas: Triṣṭubh (likely for RV 2.40)

Samhita Patha (Devanagari)

सोमापूषणा जनना रयीणां जनना दिवो जनना पृथिव्याः । जातौ विश्वस्य भुवनस्य गोपौ देवा अकृण्वन्नमृतस्य नाभिम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 2.40.1

Transliteration

somā́pūṣaṇā jánanā rayīṇā́ṃ jánanā divó jánanā pṛthivyā́ḥ | jātáu víśvasya bhúvanasya gopā́u devā́ akṛṇvann amṛ́tasya nā́bhim ||

Translation

ఓ సోమా, పూషణా! ‘రయి’ (సంపద)-కు జనకులు, ‘ద్యౌ’ (స్వర్గం/ఆకాశం)-కు జనకులు, భూమికి జనకులు—సర్వ ‘భువన’ (జగత్)-కు ‘గోపా’ (రక్షకులు)గా జన్మించినవారు; దేవులు మిమ్మల్ని ‘అమృత’ (అమరత్వం) యొక్క ‘నాభి’ (కేంద్రం)గా చేసారు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सोमापूषणा: Soma and Pūṣan
• सोमापूषणा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सोम + पूषण (प्रातिपदिक) (द्वन्द्व-समास)

• जनना: begetters, progenitors
• जनना: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: जनन (प्रातिपदिक) < √जन् (जने) (कृदन्त: -ana)

• रयीणाम्: of riches
• रयीणाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: रयि (प्रातिपदिक)

• जनना: begetters
• जनना: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: जनन (प्रातिपदिक) < √जन्

• दिवः: of heaven
• दिवः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)

• जनना: begetters
• जनना: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: जनन (प्रातिपदिक) < √जन्

• पृथिव्याः: of the earth
• पृथिव्याः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• जातौ: born (as the two)
• जातौ: कर्तृ
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: जात (प्रातिपदिक) < √जन् (कृदन्त: क्त)

• विश्वस्य: of all, of the whole
• विश्वस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• भुवनस्य: of the world, of existence
• भुवनस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक) < √भू (कृदन्त: -ana)

• गोपौ: the two guardians/protectors
• गोपौ: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: गोपा (प्रातिपदिक) < गो + √पा (पालने) (उपपद-समास)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• अकृण्वन्: made, fashioned
• अकृण्वन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ (करणे)

• अमृतस्य: of immortality
• अमृतस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)

• नाभिम्: navel; hub; central bond
• नाभिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: नाभि (प्रातिपदिक)