Rig Veda 2.12.3: Mandala 2, Sukta 12, Mantra 3

Sukta 2.12

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Indra

Chandas: Jagatī (likely; hymn-level)

Samhita Patha (Devanagari)

यो हत्वाहिमरिणात्सप्त सिन्धून्यो गा उदाजदपधा वलस्य । यो अश्मनोरन्तरग्निं जजान संवृक्समत्सु स जनास इन्द्रः ॥

Recitation with translationRig Veda 2.12.3

Transliteration

yó hatvā́him áriṇāt saptá síndhūn yó gā́ udā́jad apadhā́ válasya | yó aśmánoḥ antár agníṃ jajā́na saṃvṛ́k samátsu sá janāsa índraḥ ||

Translation

అహి (వృత్ర)ని హతమార్చి సప్త సింధువులను (ఏడు నదులను) విముక్తం చేసినవాడు; వలుని అపధా (గుహ/ఆవరణం)లో దాగిన కిరణాలు/గోవులను పైకి తోలివెళ్లి వెలికి తీసినవాడు; సమరసంఘర్షణల్లో రెండు అశ్మన్లు (అరణి/రాళ్లు) మధ్య అగ్నిని జనింపజేసినవాడు—ఓ జనులారా, అతడే ఇంద్రుడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: सम्बन्ध/विशेषण (यः = ‘who’ introducing relative clause) / कर्ता (each relative clause)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हत्वा: having slain
• हत्वा: क्रियाविशेषण (पूर्वकालिक क्रिया)
• Type: Verb (absolutive)
• Root: हन् (धातु) → क्त्वा-प्रत्यय

• अहिम्: the serpent (Vṛtra)
• अहिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अहि (प्रातिपदिक)

• अरिणात्: set (them) in motion / caused (them) to flow
• अरिणात्: मुख्यक्रिया (यः…अरिणात्)
• Type: Verb
• Root: ऋ/अर् (धातु; Vedic: ‘to set in motion, to cause to go/flow’; causative/strengthened aorist usage)

• सप्त: seven
• सप्त: विशेषण (सिन्धूनाम्)
• Type: Numeral
• Root: सप्तन् (संख्या-प्रातिपदिक)

• सिन्धून्: rivers/streams
• सिन्धून्: कर्म (अरिणात्—‘set the rivers flowing’)
• Type: Noun
• Root: सिन्धु (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: सम्बन्ध/विशेषण; कर्ता (next relative clause)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• गाः: cows
• गाः: कर्म
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• उदाजत्: drove out / brought forth
• उदाजत्: मुख्यक्रिया (यः…उदाजत्)
• Type: Verb
• Root: उद् + अज् (धातु ‘to drive’)

• अपधा: away, aside
• अपधा: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: अप + धा (धातु ‘to put/place’; Vedic adverbial formation)

• वलस्य: of Vala (the cave/encloser)
• वलस्य: सम्बन्ध (genitive: ‘of Vala’)
• Type: Noun
• Root: वल (प्रातिपदिक; ‘cave/enclosure’ of Vala)

• यः: who
• यः: सम्बन्ध/विशेषण; कर्ता (next relative clause)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अश्मनोः: of the two rocks (stones)
• अश्मनोः: सम्बन्ध (genitive dual: ‘between/of the two stones/rocks’)
• Type: Noun
• Root: अश्मन् (प्रातिपदिक)

• अन्तर्: within, between
• अन्तर्: अधिकरण/क्रियाविशेषण (locative sense: ‘within/between’)
• Type: Indeclinable (preverb/adverb)
• Root: अन्तर् (प्रातिपदिक/अव्यय; ‘inside, between’)

• अग्निम्: Agni / fire
• अग्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• जजान: begot / generated
• जजान: मुख्यक्रिया (यः…जजान)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → reduplicated perfect

• संवृक्: closing/compacting; ‘one who shuts in’ (Vedic epithet)
• संवृक्: विशेषण (इन्द्रस्य)
• Type: Adjective
• Root: सम् + वृज्/वृक् (Vedic; ‘to press together/close’; here as adjective/participle-like stem)

• समत्सु: in battles
• समत्सु: अधिकरण (locative: ‘in battles’)
• Type: Noun
• Root: समत्/समत्सु (प्रातिपदिक; ‘battle, conflict’), from सम् + मद्/मत् semantic field; Vedic locative plural

• सः: he
• सः: कर्ता (of nominal sentence)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जनासः: men, peoples
• जनासः: सम्बोधन/कर्तृ-सम्बन्ध (appositional: ‘(he) [is] (the one) for men/among men’; or ‘men (say)’ depending on construal)
• Type: Noun
• Root: जनास (Vedic prātipadika; ‘men, peoples’)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्ता/विधेय (identification)
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)