Sukta 123
Sukta 10.123
Traditionally associated with Vena (or a Vena-related seer) in RV 10.123; exact attribution varies by Anukramaṇī traditions.
Vena / Gandharva-Sūrya complex (a luminous messenger/mediator power); Sūrya and the Waters are central supporting powers in the verse.
Triṣṭubh (11-syllable cadence; typical of RV 10 hymns with expansive imagery).
ఋగ్వేద 10.123 సూక్తం వేనుని ఒక ప్రకాశమయ, మధ్యవర్తి శక్తిగా స్తుతిస్తుంది—దీనిని తరచుగా గంధర్వ–సూర్య సమ్మేళనంగా భావిస్తారు—అది జననం, ప్రకటన, మరియు విశ్వంలోని విరుద్ధ ధ్రువాల సంగమాన్ని ప్రేరేపిస్తుంది. శ్లోకాలు గర్భస్థితిలోని కాంతి, జలాలు–సూర్యుని సంగమం, మరియు కామార్థక-ప్రతీకాత్మక దివ్య సంగమం వంటి దృశ్యాల ద్వారా సాగి, చివరికి “బిందువు/కిరణం” మూడు లోకాల అంతటా ఋతాన్ని (క్రమాన్ని) స్థాపించడంలో ముగుస్తాయి.
Mantras
Mantra 1
अयं वेनश्चोदयत्पृश्निगर्भा ज्योतिर्जरायू रजसो विमाने । इममपां संगमे सूर्यस्य शिशुं न विप्रा मतिभी रिहन्ति ॥
ఈ వేన పృశ్నిగర్భా (బహువర్ణ గర్భాలు)-ను ప్రేరేపిస్తాడు; జన్మ-ఝిల్లిలో కప్పబడిన జ్యోతి, రజస్ యొక్క విశాల విమానంలో స్థితమై ఉంది. అపాం (జలాలు) మరియు సూర్యుని ఈ సంగమంలో, విప్రులు దానిని తమ మతిభిః (ధ్యాన-చింతనలతో)—నవజాత శిశువును పోషించినట్లు—స్నేహంగా లేహనం చేస్తారు.
Mantra 2
समुद्रादूर्मिमुदियर्ति वेनो नभोजाः पृष्ठं हर्यतस्य दर्शि । ऋतस्य सानावधि विष्टपि भ्राट् समानं योनिमभ्यनूषत व्राः ॥
సముద్ర-గర్భం నుండి వేన ఊర్మి (తరంగం)-ను పైకి లేపుతాడు; నభోజాః (ఆకాశజాతుడు)గా, హర్యత (సువర్ణిమ) యొక్క పృష్ఠాన్ని వెల్లడిస్తాడు. ఋత శిఖరంపై, అత్యున్నత విష్టపంలో, ప్రకాశమయ శక్తులు ఒకే సామాన్య యోనిని లక్ష్యంగా—అంగీకార గీతం పాడుతూ—అభిముఖంగా సాగుతాయి.
Mantra 3
समानं पूर्वीरभि वावशानास्तिष्ठन्वत्सस्य मातरः सनीळाः । ऋतस्य सानावधि चक्रमाणा रिहन्ति मध्वो अमृतस्य वाणीः ॥
ఒకే సామాన్య మూలం వైపు ప్రాచీన మాతృలు ఉప్పొంగి చేరుతారు; ఒకే గూటిలో దూడను చుట్టుముట్టి కలిసి నిలుస్తారు. ఋత శిఖరంపై సాగుతూ వారు అమృతపు మధుర వాణులను—మధురసాన్ని—నాకి వెలికి తెస్తారు.
Mantra 4
जानन्तो रूपमकृपन्त विप्रा मृगस्य घोषं महिषस्य हि ग्मन् । ऋतेन यन्तो अधि सिन्धुमस्थुर्विदद्गन्धर्वो अमृतानि नाम ॥
రూపాన్ని తెలిసి విప్రులు దానిని మలిచారు; వారు మృగపు ఘోష వైపు, మహిషపు పిలుపు వైపే వెళ్లారు. ఋతానుసారంగా సాగి వారు నది-ధారపై నిలిచారు; గంధర్వుడు అమృత నామాలను కనుగొన్నాడు.
Mantra 5
अप्सरा जारमुपसिष्मियाणा योषा बिभर्ति परमे व्योमन् । चरत्प्रियस्य योनिषु प्रियः सन्त्सीदत्पक्षे हिरण्यये स वेनः ॥
అప్సరా తన జారుని చూసి చిరునవ్వుతో—ఆ యోషా—అతనిని పరమ వ్యోమంలో ధరించుతుంది. ప్రియుని యోనుల్లో సంచరిస్తూ, తానూ ప్రియుడై, వేనుడు స్వర్ణమయ పక్షంపై ఆసీనుడవుతాడు.
Mantra 6
नाके सुपर्णमुप यत्पतन्तं हृदा वेनन्तो अभ्यचक्षत त्वा । हिरण्यपक्षं वरुणस्य दूतं यमस्य योनौ शकुनं भुरण्युम् ॥
నాకే (స్వర్గంలో) నీవు సుపర్ణ పక్షిలా సమీపంగా ఎగిరినప్పుడు, హృదయంతో అన్వేషించువారు నిన్ను దర్శిస్తారు. స్వర్ణపక్షుడవై, వరుణుని దూతవై, యముని యోనిలోనున్న ఆ శకునమై—నీవు అప్రతిహత వేగంతో సంచరిస్తావు.
Mantra 7
ऊर्ध्वो गन्धर्वो अधि नाके अस्थात्प्रत्यङ्चित्रा बिभ्रदस्यायुधानि । वसानो अत्कं सुरभिं दृशे कं स्वर्ण नाम जनत प्रियाणि ॥
ఊర్ధ్వంగా గంధర్వుడు నాకే (స్వర్గంలో) నిలిచాడు; అంతర్ముఖుడై, ప్రకాశించే ఆయుధాలను ధరించాడు. దర్శనార్థం సుగంధమైన తేజస్సును కప్పుకొని, ‘స్వర్’ అనే నామంతో ప్రియమైన వాటిని జనింపజేస్తాడు.
Mantra 8
द्रप्सः समुद्रमभि यज्जिगाति पश्यन्गृध्रस्य चक्षसा विधर्मन् । भानुः शुक्रेण शोचिषा चकानस्तृतीये चक्रे रजसि प्रियाणि ॥
ద్రప్స్ (రస-బిందువు) సముద్రాన్ని అభిముఖంగా వెళ్లునప్పుడు, గృధ్రుని దూరదృష్టితో చూచి ధర్మాన్ని ధరిస్తుంది. భాను తన శుక్ల శోచిస్ (దీప్త జ్వాల) తో ఆనందిస్తూ, తృతీయ రజస్-లోకంలో ప్రియమైన వాటిని స్థాపిస్తుంది.
Inside Sukta 123
How it unfolds
- Where it opens
Vena is introduced as the force that impels the many-colored wombs; light is pictured as embryonic—still wrapped in its birth-membrane—set in the mid-world expanses.
- Development
The hymn develops through the meeting of Waters and Sun where seers ‘nurture’ the newborn light with thought, then shifts into the Gandharva–Apsaras symbolic register of heavenly union and movement through ‘beloved wombs.’
- Climax
The luminous essence (drapsa/bhānu) advances with far-seeing vision, upholding ṛta, and establishes what is ‘beloved’ in the third rajas—an image of order secured across cosmic tiers.
- Where it settles
The vision settles into stability: radiance is no longer merely arising but is placed and sustained in its proper realm, implying a completed mediation between flow (Apas) and illumination (Sūrya).
The deity: Vena, with Sūrya and the Waters as supporting powers
- In the VedaVena appears as a radiant impulse and messenger-like presence that ‘drives’ the variegated wombs of becoming and is savored by seers at the meeting of Waters and Sun; he also moves in beloved wombs and rests on a ‘golden wing,’ evoking Gandharva/Apsaras imagery.
- Cosmic functionTo mediate and quicken manifestation: drawing light out of concealment, joining celestial radiance with the fertilizing Waters, and establishing ṛta (cosmic order) across the layered realms (rajas).
- Inner significanceThe dawning of insight within the mind—an intuition first ‘in membrane,’ then nurtured by concentrated thought until it becomes stable vision that aligns the seeker with ṛta.
The seer
- Vena (or Vena-associated seer)A liminal visionary figure linked with the ‘Vena’ hymnic complex, expressing revelation through images of embryonic light, Waters–Sun confluence, and Gandharva/Apsaras symbolism; the attribution varies in Anukramaṇī traditions.
Famous verses
अयं वेनश्चोदयत्पृश्निगर्भा ज्योतिर्जरायू रजसो विमाने । इममपां संगमे सूर्यस्य शिशुं न विप्रा मतिभी रिहन्ति ॥अप्सरा जारमुपसिष्मियाणा योषा बिभर्ति परमे व्योमन् । चरत्प्रियस्य योनिषु प्रियः सन्त्सीदत्पक्षे हिरण्यये स वेनः ॥द्रप्सः समुद्रमभि यज्जिगाति पश्यन्गृध्रस्य चक्षसा विधर्मन् । भानुः शुक्रेण शोचिषा चकानस्तृतीये चक्रे रजसि प्रियाणि ॥Attributes of the deity
- luminous mediator
- impeller of birth and becoming
- connected to Sūrya (revelation) and Apas (life-flow)
- Gandharva/Apsaras symbolic union
- golden-winged, far-seeing
- upholder of ṛta (order)
Also by this seer
- RV 10.123 (entire sukta) traditionally associated with Vena or a Vena-related seer
- Later Vedic and epic-purāṇic memory preserves ‘Vena’ primarily as a significant name, though not consistently as a Rigvedic author across recensions
The rite, step by step
- Prepare a clean seat and a small fire or lamp; establish intention (saṅkalpa) for clarity and right order.
- Offer water (ācamana/sipping) and a simple arghya to Sūrya; mentally invoke Apas as purifying, life-bearing currents.
- Recite the sukta in Triṣṭubh cadence with attention to the ‘confluence of Waters and Sun’ imagery; pause briefly after key verses for silent assimilation.
- Conclude with a short Sūrya salutation and a water-offering, dedicating the gained light to truthful speech and right action (ṛta).
Offerings
- arghya (water offering) to Sūrya
- clarified butter (ghee) or sesame in a small fire/lamp
- pure water libation to Apas
- optional flowers/incense as simple upacāra
Frequently Asked Questions
Vena is portrayed as a radiant, mediating power—often associated with a Gandharva-like messenger quality—who brings hidden light into manifestation and links the Sun with the Waters.
The hymn uses birth imagery to describe insight: illumination first appears subtle and protected, and the seers’ focused contemplation ‘nurtures’ it until it becomes clear, stable knowledge.
When inner vitality (Waters) meets clarity (Sun), a mediating light arises that can be cultivated through disciplined thought, leading to alignment with ṛta—truth, right order, and right action.
Ask anything about Sukta 123 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
