Rig Veda 10.123.3: Mandala 10, Sukta 123, Mantra 3

Sukta 10.123

Rishi: Same hymn-cycle attribution as RV 10.123.

Devata: Creative Mothers / Waters as nurturing powers on the plane of Ṛta; Vena’s revelation continues implicitly.

Chandas: Triṣṭubh.

Samhita Patha (Devanagari)

समानं पूर्वीरभि वावशानास्तिष्ठन्वत्सस्य मातरः सनीळाः । ऋतस्य सानावधि चक्रमाणा रिहन्ति मध्वो अमृतस्य वाणीः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.123.3

Transliteration

samānáṁ pū́rvīr abhí vāvaśānā́s tíṣṭhan vatsásya mā́taraḥ sanī́ḷāḥ | ṛtásya sā́nāv ádhi cakramāṇā́ rihánti mádhvo amṛ́tasya vā́ṇīḥ ||

Translation

ఒకే సామాన్య మూలం వైపు ప్రాచీన మాతృలు ఉప్పొంగి చేరుతారు; ఒకే గూటిలో దూడను చుట్టుముట్టి కలిసి నిలుస్తారు. ఋత శిఖరంపై సాగుతూ వారు అమృతపు మధుర వాణులను—మధురసాన్ని—నాకి వెలికి తెస్తారు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• समानम्: the same (one/thing)
• समानम्: कर्म (विशेष्य-सम्बन्धेन)
• Type: Adjective
• Root: समान- (प्रातिपदिक) < सम (PIE *sem- ‘one, same’)

• पूर्वीः: the former/earlier (ones), the ancient (fem. pl.)
• पूर्वीः: कर्तृ
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: पूर्वी- (प्रातिपदिक) < पूर्व-

• अभि: towards, upon
• अभि: उपपद-सम्बन्ध (दिशा/अभिमुखता)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• वावशानाः: eagerly desiring, yearning
• वावशानाः: कर्तृ (पूर्वीः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Participle (Desiderative/intensive perfect-like reduplicated form, Vedic)
• Root: √वश्/वश (धातु ‘to desire, to wish, to be eager’) → वावशान- (कृदन्त, परस्मैपदी/आत्मनेपदी प्रयोगः वैदिकः)

• तिष्ठन्: standing
• तिष्ठन्: कर्तृ-सम्बद्ध (सहभाव)
• Type: Participle
• Root: √स्था (तिष्ठति) वर्तमानकाले वर्तमानकृदन्तः

• वत्सस्य: of the calf
• वत्सस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वत्स- (प्रातिपदिक)

• मातरः: mothers
• मातरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मातृ- (प्रातिपदिक)

• सनीळाः: sharing one nest/dwelling, co-nested
• सनीळाः: कर्तृ (मातरः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: स-नीळ- (प्रातिपदिक; स ‘together’ + नीळ ‘nest, dwelling, seat’)

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order/truth)
• ऋतस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: ऋत- (प्रातिपदिक)

• सानौ: on the ridge/summit
• सानौ: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: सानु- (प्रातिपदिक ‘ridge, summit, slope’)

• अधि: upon, over
• अधि: उपपद-सम्बन्ध (अधिकरण-निर्देशः)
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• चक्रमाणाः: stepping, striding
• चक्रमाणाः: कर्तृ (मातरः/पूर्वीः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: √क्रम् (क्रमते ‘to step, stride’) → चक्रमाण- (वर्तमानकृदन्त, आत्मनेपदी)

• रिहन्ति: they lick
• रिहन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √रिह् (रिहति ‘to lick’)

• मध्वः: of honey/sweetness (mead)
• मध्वः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मधु- (प्रातिपदिक)

• अमृतस्य: of immortality, of the immortal (nectar)
• अमृतस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अमृत- (प्रातिपदिक)

• वाणीः: voices, utterances (songs)
• वाणीः: कर्तृ (रिहन्ति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: वाणी- (प्रातिपदिक)