Sarga 63

Verse 1

प्रतिबुद्धो मुहूर्तेन शोकोपहतचेतनः।अथ राजा दशरथस्सचिन्तामभ्यपद्यत।।2.63.1।।

క్షణంలోనే మళ్లీ తేరుకొని, శోకంతో దెబ్బతిన్న మనస్సుతో రాజు దశరథుడు మరల ఆందోళనభరితమైన చింతలో పడిపోయాడు.

Verse 2

रामलक्ष्मणयोश्चैव विवासा द्वासवोपमम्।आविवेशोपसर्गस्तं तम स्सूर्यमिवासुरम्।।2.63.2।।

రామలక్ష్మణుల వనవాసం వల్ల ఇంద్రసముడైన దశరథుని మహా ఉపద్రవం ఆవరించింది—గ్రహణంలో అసురాంధకారం సూర్యుణ్ని మింగినట్లుగా॥

Verse 3

सभार्ये निर्गते रामे कौसल्यां कोशलेश्वरः।विवक्षुरसितापाङ्गां स्मृत्वा दुष्कृतमात्मनः।।2.63.3।।

భార్యతో కూడి రాముడు బయలుదేరిన తరువాత, కోసలాధిపతి (దశరథుడు) తన దుష్కృతాన్ని స్మరించి, నల్లని కంటిచూపు గల కౌసల్యతో దానిని చెప్పాలని కోరుకున్నాడు।

Verse 4

स राजा रजनीं षष्ठीं रामे प्रव्राजिते वनम्।अर्धरात्रे दशरथ स्संस्मरन् दुष्कृतं कृतम्।।2.63.4।।

రాముడు వనానికి ప్రవాసింపబడిన తరువాత రాజు దశరథుడు ఆరవ రాత్రిని గడిపెను; అర్ధరాత్రి వేళ తాను పూర్వం చేసిన దుష్కర్మాన్ని పదేపదే స్మరించుచుండెను।

Verse 5

स राजा पुत्रशोकार्तः स्मृत्वा दुष्कृतमात्मनः।कौसल्यां पुत्रशोकार्तामिदं वचनमब्रवीत्।।2.63.5।।

ఆ రాజు పుత్రశోకంతో బాధపడుతూ, తన దుష్కృతాన్ని స్మరించుకొని, పుత్రశోకంతో కుంగిన కౌసల్యను ఉద్దేశించి ఈ వాక్యములు పలికెను॥

Verse 6

यदाचरति कल्याणि शुभं वा यदि वाऽशुभम्।तदेव लभते भद्रे कर्ता कर्मजमात्मनः।।2.63.6।।

హే కల్యాణీ! మనిషి శుభమో అశుభమో ఏది ఆచరించినా—హే భద్రే! కర్త తన స్వకర్మజమైన ఫలాన్ని తప్పక పొందుతాడు.

Verse 7

गुरुलाघवमर्थानामारम्भे कर्मणां फलम्।दोषं वा यो न जानाति न बाल इति होच्यते।।2.63.7।।

కార్యాన్ని ప్రారంభించే వేళనే ఫలితాల గురు-లఘుత్వం, లాభమో దోషమో ఎవడు తెలుసుకుంటాడో, అతడిని కేవలం బాలుడని అనరు.

Verse 8

कश्चिदाम्रवणं छित्त्वा पलाशां श्च निषिञ्चति।पुष्पं दृष्ट्वा फले गृध्नु स्स शोचति फलागमे।।2.63.8।।

ఎవడో మామిడి తోటను నరికివేసి పలాశ వృక్షాలకు నీరు పోస్తాడు; ఫలాలపై లోభంతో పువ్వులు చూసి సంతోషిస్తాడు, కాని ఫలకాలం రాగానే శోకిస్తాడు.

Verse 9

अविज्ञाय फलं यो हि कर्म त्वेवानुधावति।स शोचेत्फलवेलायां यथा किंशुकसेचकः।।2.63.9।।

ఫలాన్ని తెలియకనే కర్మలో పరుగెత్తేవాడు ఫలసమయంలో అలాగే శోకిస్తాడు—ఫలం ఆశించి కింశుక వృక్షానికి నీరు పోసినవాడిలా।

Verse 10

सोऽहमाम्रवणं छित्वा पलाशांश्च न्यषेचयम्।रामं फलागमे त्यक्त्वा पश्चाच्छोचामि दुर्मतिः।।2.63.10।।

నేను దుర్మతి—మామిడి తోటను నరికివేసి పలాశ వృక్షాలకు నీరు పోసినట్టుగా—ఫలకాలంలో రాముణ్ని విడిచిపెట్టి ఇప్పుడు తర్వాత శోకిస్తున్నాను.

Verse 11

लब्धशब्देन कौसल्ये कुमारेण धनुष्मता।कुमारश्शब्दवेधीति मया पापमिदं कृतम्।।2.63.11।।

హే కౌసల్యా! ధనుర్ధరుడైన యువకుడిగా ‘శబ్దవేధి’ అనే పేరును పొందిన నేను ఈ పాపకార్యాన్ని చేశాను.

Verse 12

तदिदं मेऽनुसंम्प्राप्तं देवि दुःखं स्वयं कृतम्।सम्मोहादिह बालेन यथा स्याद्भक्षितं विषम्।।2.63.12।।

దేవి, ఈ దుఃఖం నా స్వకర్మఫలంగా నాకే స్వయంగా వచ్చి చేరింది। ఈ లోకంలో మోహవశుడైన బాలుడు విషం తిన్నట్లే, అలాగే ఈ బాధ నన్ను పట్టుకుంది॥

Verse 13

यथान्यः पुरुषः कश्चित्पलाशैर्मोहितो भवेत्।एवं ममाऽप्यविज्ञातं शब्दवेध्यमयं फलम्।।2.63.13।।

ఎలా ఒక పురుషుడు పలాశ పుష్పాల మోహంలో పడీ భ్రమిస్తాడో, అలాగే ‘శబ్దవేధం’ వల్ల పుట్టిన ఈ ఫలితాన్ని నేను ముందుగా గ్రహించలేకపోయాను॥

Verse 14

देव्यनूढा त्वमभवो युवराजो भवाम्यहम्।ततः प्रावृडनुप्राप्ता मदकामविवर्धिनी।।2.63.14।।

దేవి, ఆ సమయంలో నీవు ఇంకా వివాహం కాలేదు; నేను యువరాజుని. ఆపై కామమదాలను పెంపొందించే వర్షాకాలం వచ్చి చేరింది॥

Verse 15

उपास्य च रसान्भौमां स्तप्त्वा च जगदंशुभिः।परेताचरितां भीमां रविराविशते दिशम्।।2.63.15।।

భూమి రసాలను శోషించి, తన కిరణాలతో జగత్తును దహింపజేసి, సూర్యుడు ప్రేతులు సంచరించే భయంకరమైన దక్షిణ దిశలో ప్రవేశిస్తాడు॥

Verse 16

उष्णमन्तर्दधे सद्य स्स्निग्धा ददृशिरे घनाः।ततो जहृषिरे सर्वे भेकसारङ्गबर्हिणः।।2.63.16।।

క్షణమాత్రంలోనే ఉష్ణత అంతర్ధానమై, స్నిగ్ధమైన ఘన మేఘాలు దర్శనమిచ్చాయి. అప్పుడు కప్పలు, సారసాలు, నెమళ్లు—అన్నీ హర్షించాయి.

Verse 17

क्लिन्न पक्षोत्तरास्स्नाताः कृच्छ्रादिव पतत्रिणः।वृष्टिवातावधूताग्रान्पादपानभिपेदिरे।।2.63.17।।

పక్షుల రెక్కలు, పైపొర పింఛాలు తడిసి, స్నానం చేసినట్లుగా కనిపించాయి. వాన గాలి ఊపిన శిఖరాలున్న చెట్లను అవి కష్టపడి చేరాయి.

Verse 18

पतितेनाम्भसाच्छन्नः पतमानेन चासकृत्।आबभौ मत्तसारङ्गस्तोयराशिरिवाचलः।।2.63.18।।

పడిన నీటితో కప్పబడి, నిరంతరం పడుతున్న జలధారలతో మళ్లీ మళ్లీ ఆవరించబడిన ఆ పర్వతం, మత్తుగా తిరిగే జింకలతో నిండివుండి, నీటి గుట్టలా కనిపించింది.

Verse 19

पाण्डुरारुणवर्णानि स्रोतांसि विमलान्यपि।सुस्रुवुर्गिरिधातुभ्यस्सभस्मानि भुजङ्गवत्।।2.63.19।।

ఇతరथा నిర్మలమైన ప్రవాహాలూ పర్వత ధాతువుల ప్రభావంతో పాండుర-అరుణ వర్ణాలు దాల్చాయి; భస్మం కలిసినట్లుగా, సర్పాలవలె సుస్రవించాయి.

Verse 20

आकुलारुण तोयानि स्रोतांसि विमलान्यपि।उन्मार्गजलवाहिनी बभूवुर्जलदागमे।।2.63.20।।

మేఘాగమన సమయంలో నిర్మలమైన ప్రవాహాలూ కలకలమై ఎర్రటి మట్టితో కలిసిన నీటితో నిండాయి; మార్గం తప్పి అసమాన కాలువలుగా నీటిని మోసాయి.

Verse 21

तस्मिन्नतिसुखे काले धनुष्मानिषुमान्रथी।व्यायामकृतसङ्कल्पस्सरयूमन्वगां नदीम्।।2.63.21।।

అత్యంత సుఖదాయకమైన ఆ కాలంలో నేను ధనుస్సు-బాణాలతో సన్నద్ధుడై, రథారూఢుడనై, వేట అనే వ్యాయామ సంకల్పంతో సరయూ నదిని అనుసరిస్తూ వెళ్లాను।

Verse 22

निपाने महिषं रात्रौ गजं वाऽभ्यागतं नदीम्।अन्यं वा श्वापदं कञ्चिज्जिघांसु रजितेन्द्रियः।तस्मिं स्तत्राहमेकान्ते रात्रौ विवृतकार्मुकः।।2.63.22।।

రాత్రి నదీ తీరంలోని నీరు త్రాగే చోట ఇంద్రియనిగ్రహం లేక, సంహరించాలనే కోరికతో, మహిషమో గజమో లేదా మరే క్రూర మృగమో నీరు త్రాగడానికి వస్తుందనుకొని నేను ఒంటరిగా, ధనుస్సుకు జ్యా ఎక్కించి, పొంచి ఉన్నాను।

Verse 23

तत्राहं संवृतं वन्यं हतवांस्तीरमागतम्।अन्यं चापि मृगं हिंस्रं शब्दं श्रुत्वाऽभ्युपागतम्।।2.63.23।।

అక్కడ నేను దాగి ఉండి తీరం చేరిన ఒక అడవి ప్రాణిని సంహరించాను; అలాగే దాని శబ్దం విని దగ్గరకు వచ్చిన మరో క్రూర మృగాన్నీ గాయపరచి కూల్చివేశాను।

Verse 24

अथान्धकारे त्वश्रौषं जले कुम्भस्य पूर्यतः।अचक्षुर्विषये घोषं वारणस्येव नर्दतः।।2.63.24।।

ఆపై అంధకారంలో, నా చూపుకు అందని చోట, నీటితో కుండ నిండుతున్న శబ్దాన్ని నేను విన్నాను—ఏనుగు గర్జనలాంటిది।

Verse 25

ततोऽहं शरमुधृत्य दीप्तमाशीविषोपमम्।शब्दं प्रति गजप्रेप्सुरभिलक्ष्य त्वपातयम्।।2.63.25।।

అప్పుడు ఏనుగును పడగొట్టాలనే కోరికతో, విషసర్పంలా దీప్తిమంతమైన బాణాన్ని ఎత్తుకొని, శబ్దం వచ్చిన దిశను లక్ష్యంగా చేసుకొని విడిచాను।

Verse 26

अमुञ्चं निशितं बाणमहमाशीविषोपमम्।तत्र वागुषसि व्यक्ता प्रादुरासीद्वनौकसः।।2.63.26।।हाहेति पततस्तोये बाणाभिहतमर्मणः।।2.63.27।।

నేను ఆ పదునైన, విషసర్పంలా ఉన్న బాణాన్ని విడిచాను; ఆపై ఉషస్సులో అక్కడి నుండి అరణ్యవాసి యొక్క స్పష్టమైన వాణి అకస్మాత్తుగా వినిపించింది।

Verse 27

अमुञ्चं निशितं बाणमहमाशीविषोपमम्।तत्र वागुषसि व्यक्ता प्रादुरासीद्वनौकसः।।2.63.26।।हाहेति पततस्तोये बाणाभिहतमर्मणः।।2.63.27।।

“హా! హా!” అని విలపిస్తూ, బాణం మర్మస్థానాన్ని ఛేదించగా అతడు నీటిలో పడిపోయాడు।

Verse 28

तस्मिन्निपतिते बाणे वागभूत्तत्र मानुषी। कथमस्मद्विधे शस्त्रं निपतेत्तु तपस्विनि।।2.63.28।।

ఆ బాణం తగిలిన వెంటనే అక్కడ మానవ వాణి వినిపించింది—“నావంటి తపస్విపై శస్త్రం ఎలా పడుతుంది?”

Verse 29

प्रविविक्तां नदीं रात्रावुदाहाऽरोहमागतः।इषुणाऽभिहतः केन कस्य वा किं कृतं मया।।2.63.29।।

“రాత్రి నీరు తీసుకోవడానికి ఈ ఏకాంత నదీ తీరానికి దిగివచ్చాను. నన్ను బాణంతో ఎవరు కొట్టారు? నేను ఎవరికేమి అపకారం చేశాను?”

Verse 30

ऋषेर्हिन्यस्तदण्डस्य वने वन्येन जीवतः।कथं नु शस्रेण वधो मद्विधस्य विधीयते।।2.63.30।।

నేను హింసను విడిచిపెట్టిన ఋషిని; అరణ్యంలో వన్యాహారంతో జీవిస్తున్నాను; అలాంటివాడైన నన్ను శస్త్రంతో ఎలా వధించగలరు?

Verse 31

जटाभारधरस्यैव वल्कलाजिनवाससः।को वधेन ममर्थी स्यात्किंवाऽस्यापकृतं मया।।2.63.31।।

జటాభారాన్ని మోసే, వల్కలవస్త్రం మరియు మృగచర్మం ధరించే నేను—నన్ను చంపాలని ఎవరు కోరుతారు? నేను అతనికి ఏ అపకారం చేశాను?

Verse 32

एवं निष्फलमारब्धं केवलानर्थसंहितम्।न कश्चित्साधु मन्येत यथैव गुरुतल्पगम्।।2.63.32।।

ఇలా ఫలరహితంగా, ప్రయోజనంలేక ప్రారంభమై, కేవలం అనర్థంతో నిండిన కార్యాన్ని ఏ సజ్జనుడూ సమ్మతించడు; గురుతల్పగమన మహాపాపాన్ని ఎలా సమర్థించరో అలాగే.

Verse 33

नाहं तथाऽनु शोचामि जीवितक्षयमात्मनः।मातरं पितरं चोभावनुशोचामि मद्वधे।।2.63.33।।

నా ప్రాణనాశం గురించి నేను అంతగా శోకించను; నా వధ జరిగితే నా తల్లి, తండ్రి—ఆ ఇద్దరి గురించే నేను ఎక్కువగా శోకిస్తున్నాను.

Verse 34

तदेतन्मिथुनं वृद्धं चिरकालभृतं मया।मयि पञ्चत्वमापन्ने कां वृत्तिं वर्तयिष्यति।।2.63.34।।

ఈ వృద్ధ తల్లిదండ్రుల జంటను నేను చాలా కాలం పోషించాను; నేను పంచత్వాన్ని పొందితే వారు ఏ విధంగా జీవనోపాధిని కొనసాగిస్తారు?

Verse 35

वृद्धै च मतापितरावहं चैकेषुणा हता।केन स्मनिहता स्सर्वे सुबालेनाकृतात्मना।।2.63.35।।

నా వృద్ధ తల్లిదండ్రులు మరియు నేనూ—ఒకే బాణంతో హతులైనట్లే అయ్యాము. మమ్మల్ని అందరినీ ఎవరు నాశనం చేశారు? ‘సుబాలుడు’ అయినా, మనస్సు ఇంకా అపరిపక్వమై నిర్లక్ష్యంగా ఉన్న ఆ బాలుడే కదా!

Verse 36

तां गिरं करुणां श्रुत्वा मम धर्मानुकाङ्क्षिणः।कराभ्यां सशरं चापं व्यथितस्यापतद्भुवि।।2.63.36।।

ఆ కరుణారవాన్ని విని, ధర్మాన్ని అనుసరించాలనే తపనతో ఉన్న నేను—వేదనతో వణికిపోతూ—బాణంతో కూడిన ధనుస్సును చేతుల నుంచి నేలపై పడవేశాను.

Verse 37

तस्याहं करुणं श्रुत्वा निशि लालवतो बहु।सम्भ्रान्त श्शोकवेगेन भृशमासं विचेतनः।।2.63.37।।

రాత్రివేళ అతని కరుణ విలాపాన్ని ఎన్నిసార్లు విన్నానో, శోకపు ఉధృత ప్రవాహంతో నేను భయభ్రాంతుడనై, పూర్తిగా అయోమయంగా—చేతనలేనివాడిలా నిలిచిపోయాను.

Verse 38

तं देशमहमागम्य दीनसत्त्वस्सुदुर्मनाः।अपश्यमिषुणा तीरे सरय्वास्तापसं हतम्।।2.63.38।।अवकीर्ण जटाभारं प्रविद्धकलशोदकम्।पांसुशोणितदिग्धाङ्गं शयानं शल्यपीडितम्।।2.63.39।।

ఆ స్థలానికి చేరుకొని, శక్తి క్షీణించి హృదయం మలినమై, నేను సరయూ తీరంలో నా బాణంతో హతుడైన ఒక తపస్విని చూశాను—అతని జటాభారం చెల్లాచెదురై ఉంది, కమండలంలోని నీరు చిందర వందరగా పడిపోయింది; అతని అవయవాలు ధూళి మరియు రక్తంతో మసకబారాయి; బాణం గుచ్చుకొని బాధతో తల్లడిల్లుతూ పడివున్నాడు.

Verse 39

तं देशमहमागम्य दीनसत्त्वस्सुदुर्मनाः।अपश्यमिषुणा तीरे सरय्वास्तापसं हतम्।।2.63.38।।अवकीर्ण जटाभारं प्रविद्धकलशोदकम्।पांसुशोणितदिग्धाङ्गं शयानं शल्यपीडितम्।।2.63.39।।

ఆ స్థలానికి చేరుకొని, శక్తి క్షీణించి హృదయం మలినమై, నేను సరయూ తీరంలో నా బాణంతో హతుడైన ఒక తపస్విని చూశాను—అతని జటాభారం చెల్లాచెదురై ఉంది, కమండలంలోని నీరు చిందర వందరగా పడిపోయింది; అతని అవయవాలు ధూళి మరియు రక్తంతో మసకబారాయి; బాణం గుచ్చుకొని బాధతో తల్లడిల్లుతూ పడివున్నాడు.

Verse 40

स मामुद्वीक्ष्य नेत्राभ्यां त्रस्तमस्वस्थचेतसम्।इत्युवाच ततः क्रूरं दिधक्षन्निव तेजसा।।2.63.40।।

అతడు నన్ను—భయంతో వణికిపోయి మనస్సు కలత చెందినవాడిని—రెండు కళ్లతో చూచి, తన తేజస్సుతో కాల్చివేయాలన్నట్లుగా, ఆపై ఇలా అన్నాడు: “క్రూరుడా!”

Verse 41

किं तवापकृतं राजन्वने निवसता मया।जिहीर्षुरम्भो गुर्वुर्थं यदहं ताडितस्त्वया।।2.63.41।।

హే రాజా, అరణ్యంలో నివసిస్తున్న నేను నీకు ఏ అపకారం చేశాను? నేను కేవలం గురువుల కొరకు నీరు తెచ్చేందుకు వెళ్తుండగా నీవు నన్ను కొట్టితివి।

Verse 42

एकेन खलु बाणेन मर्मण्यभिहते मयि।द्वावन्धौ निहतौ वृद्धौ माता जनयिता च मे।।2.63.42।।

ఒకే బాణంతో నా మర్మస్థానంలో నన్ను గాయపరచి, నీవు నిజముగా నా ఇద్దరు వృద్ధ అంధ తల్లిదండ్రులు—తల్లి మరియు తండ్రిని—కూడా హతముచేసితివి।

Verse 43

तौ कथं दुर्बलावन्धौ मत्प्रतीक्षौ पिपासितौ।चिरमाशाकृतां तृष्णां कष्टां सन्धारयिष्यतः।।2.63.43।।

నా కోసం ఎదురుచూస్తున్న ఆ ఇద్దరు బలహీన అంధులు, దాహంతో బాధపడుతూ—కేవలం ఆశ ఆధారంగా ఆ కఠినమైన దాహాన్ని ఎంతకాలం భరించగలరు?

Verse 44

न नूनं तपसो वास्ति फलयोगश्श्रुतस्य वा।पिता यन्मां न जानाति शयानं पतितं भुवि।।2.63.44।।

నిశ్చయంగా తపస్సుకైనా శ్రుతవిద్యకైనా ఫలసంబంధం లేనట్టే ఉంది; ఎందుకంటే నా తండ్రికి నేను భూమిపై పడివుండి శయనిస్తున్నానని కూడా తెలియదు।

Verse 45

जानन्नपि च किं कुर्यादशक्तिरपरिक्रमः।भिद्यमानमिवाशक्त स्त्रतुमन्यो नगो नगम्।।2.63.45।।

తెలిసినా నా అశక్తుడైన తండ్రి—చలనం చేయలేని వాడు—ఏమి చేయగలడు? నరికబడుతున్న చెట్టును మరో చెట్టు రక్షించలేనట్లే, ఆయన పూర్తిగా నిరుపాయుడు।

Verse 46

पितुस्त्वमेव मे गत्वा शीघ्रमाचक्ष्य राघव।न त्वामनुदहेत्क्रुद्धो वनं वह्निरिवैधितः।।2.63.46।।

హే రాఘవా, నీవే వెంటనే వెళ్లి నా తండ్రికి చెప్పు; లేకపోతే ఆయన కోపించి, అడవిని దహించే జ్వలితాగ్నిలా నిన్ను దహించవచ్చు।

Verse 47

इयमेकपदी राजन्यतो मे पितुराश्रमः।तं प्रसादय गत्वा त्वं न त्वां स कुपितश्शपेत्।।2.63.47।।

హే రాజా, ఈ సన్నని కాలిబాట నా తండ్రి ఆశ్రమానికి తీసుకెళ్తుంది. నీవు అక్కడికి వెళ్లి ఆయనను ప్రసన్నం చేయి; కోపించి ఆయన నిన్ను శపించకూడదు।

Verse 48

विशल्यं कुरु मां राजन्मर्म मे निशितश्शरः।रुणद्धि मृदुसोत्सेधं तीरमम्बुरयो यथा।।2.63.48।।

హే రాజా, నన్ను శల్యరహితుడిని చేయి; ఈ పదునైన బాణం నా మర్మస్థానాన్ని బిగిగా పట్టుకుంది—నది ప్రవాహం మృదువైన ఎత్తైన తీరం మీద బలంగా ఒత్తినట్లుగా।

Verse 49

सशल्यः क्लिश्यते प्राणैर्विशल्यो विनशिष्यति।इति मामविशच्चिन्ता तस्य शल्यापकर्षणे।।2.63.49।।

ఆ బాణాన్ని తీసివేయడం గురించి నాకు ఈ చింత పట్టుకుంది—శల్యంతో ఉంటే ప్రాణం ఉన్నంతవరకు బాధపడతాడు; శల్యాన్ని తీస్తే అతడు మరణిస్తాడు।

Verse 50

दुःखितस्य च दीनस्य मम शोकातुरस्य च।लक्षयामास हृदये चिन्तां मुनिसुतस्तदा।।2.63.50।।

దుఃఖితుడనై, దీనుడనై, శోకాతురుడనైన నా హృదయంలోని ఆందోళనను అప్పుడు మునిపుత్రుడు గ్రహించెను॥

Verse 51

ताम्यमानस्स मां कृच्छ्रादुवाच परमार्तवत्।सीदमानो विवृत्ताङ्गो वेष्टमानो गतः क्षयम्।।2.63.51।।

అతడు తీవ్రమైన వేదనతో క్షీణిస్తూ, అవయవాలు మెలికలు తిరుగుతూ, తడబడుతూ, క్షయమునకు చేరువవుతూ, ఎంతో కష్టపడి పరమార్త స్వరంతో నాతో పలికెను॥

Verse 52

संस्तभ्य शोकं धैर्येण स्थिरचित्तो भवाम्यहम्। ब्रह्महत्याकृतं पापं हृदयादपनीयताम्।।2.63.52।।

‘ధైర్యముతో శోకమును అదుపుచేసి నేను స్థిరచిత్తుడనగుదును. బ్రాహ్మణహత్యా పాపమనే భయం నీ హృదయమునుండి తొలగిపోవుగాక.’॥

Verse 53

न द्विजातिरहं राजन्मा भूत्ते मनसो व्यथा।शूद्रायामस्मि वैश्येन जातो जनपदाधिप।।2.63.53।।

‘హే రాజన్, జనపదాధిప! నేను ద్విజాతిని కాను; నీ మనసుకు వ్యథ కలుగకూడదు. శూద్ర స్త్రీయందు వైశ్యునిచే నేను జన్మించితిని.’॥

Verse 54

అలా కష్టంగా పలుకుతూ, బాణం మర్మస్థానాన్ని ఛేదించిన ఆ తపోధనుడు నేలపై వణుకుతూ, తిరుగుతూ, తడబడుతూ విలవిలలాడుతున్నాడు. నేను వంగి అతని దేహం నుండి ఆ బాణాన్ని తీసివేశాను. నన్ను చూసి అతడు భయంతో సంత్రస్తుడై ప్రాణాలను విడిచాడు.

Verse 55

प्रतिबुद्धो मुहूर्तेन शोकोपहतचेतनः।अथ राजा दशरथस्सचिन्तामभ्यपद्यत।।2.63.1।।

హే భద్రే! సరయూ తీరంలో అతడు పడివుండటం చూశాను—దేహం నీటితో తడిసిపోయి, బాధతో విలపిస్తూ, మర్మవ్రణం వల్ల నిరంతరం ఊపిరాడక ఆర్తిగా శ్వాసించుచుండగా—నేను అత్యంత విషాదంలో మునిగిపోయాను.