Sarga 29
सीताया वनगमननिश्चयः — Sita’s Resolve to Accompany Rama to the Forest
अयोध्याकाण्ड
అయోధ్యాకాండం 29వ సర్గంలో రాముని వనగమన వార్త విని సీత శోకసంద్రంగా కన్నీళ్లతో రాముని ఎదుట దీర్ఘమైన, తర్కబద్ధమైన, భక్తిభావపూరితమైన విన్నపం చేస్తుంది. అరణ్యజీవితంలోని అని చెప్పబడే ‘దోషాలు’ను ఆమె ప్రియసహవాసంలో గుణాలుగా మలచి చూపుతుంది; భర్తతో వియోగం తనకు మరణసమానమని, దాంపత్యం అవిచ్ఛిన్నమని, పెద్దల ఆజ్ఞను అనుసరించడమే తన ధర్మమని ప్రకటిస్తుంది. రామసన్నిధిలో తాను సంపూర్ణంగా సురక్షితమని—దైవశక్తుల నుంచీ భయం లేదని కూడా చెప్పుతుంది. శ్రుతి-ప్రమాణాన్ని ఆమె ముందుకు తెస్తుంది: జలపూర్వక విధితో ఇచ్చిన భార్య మరణానంతరమూ భర్తకే చెందుతుందని వేదపరంపరను స్మరింపజేస్తుంది. ముందుగా ఒక బ్రాహ్మణుడు, ఒక భిక్షుకీ స్త్రీ తాను అరణ్యంలో నివసిస్తానని చెప్పిన భవిష్యవాణిని ఆమె నియతిగా స్వీకరించి వనయాత్రకు సిద్ధమవుతుంది. చివరికి—తనను తీసుకుపోకపోతే విషం, అగ్ని లేదా జలంలో ప్రవేశించి ప్రాణత్యాగం చేస్తానని కఠిన ప్రతిజ్ఞ చేస్తుంది. రాముడు ఆత్మసంయమంతో నిర్జన అరణ్యానికి ఆమెను తీసుకెళ్లడానికి సమ్మతించడు; పునఃపునః సాంత్వన చెప్పి ఆపడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. సీత దుఃఖం కన్నీటి ప్రవాహాల వర్ణనతో స్పష్టంగా చిత్రితమవుతుంది; దక్షిణ పాఠంలో కొన్ని చోట్ల శ్లోకఖండాల పునరావృతం కనిపించి ప్రధాన వాదనలకు బలం చేకూరుతుంది.
Shlokas
Verse 1
एतत्तु वचनं श्रुत्वा सीता रामस्य दुःखिता।प्रसक्ताश्रुमुखी मन्दमिदं वचनमब्रवीत्।।।।
రాముని మాటలు విని దుఃఖించిన సీత—అవిరామంగా కన్నీళ్లు కారుతున్న ముఖంతో—మెల్లగా, మృదువైన స్వరంలో ఈ మాటలు పలికింది।
Verse 2
ये त्वया कीर्तिता दोषा वने वस्तव्यतां प्रति।गुणानित्येव तान्विद्धि तव स्नेहपुरस्कृतान्।।।।
అరణ్యవాసమును గురించి నీవు చెప్పిన కష్టాలను, నీ స్నేహమును ముందుంచుకొని భరించితే అవే గుణాలనని తెలుసుకో.
Verse 3
मृगा स्सिंहा गजाश्चैव शार्दूला श्शरभास्तथा।पक्षिण स्सृमराश्चैव ये चान्ये वनचारिणः।।।।अदृष्टपूर्वरूपत्वात्सर्वे ते तव राघव।रूपं दृष्ट्वाऽपसर्पेयुर्भये सर्वे हि बिभ्यति।।।।
జింకలు, సింహాలు, ఏనుగులు, పులులు, శరభాలు; పక్షులు, సృమరాలు మరియు ఇతర అరణ్యచర జీవులు—హే రాఘవ! నీ రూపాన్ని ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ చూడనందున, నిన్ను చూసిన వెంటనే భయంతో వెనుదిరిగి తొలగిపోతారు; ఎందుకంటే భయం కలిగితే సమస్త జీవులు భీతిచెందుతారు।
Verse 4
मृगा स्सिंहा गजाश्चैव शार्दूला श्शरभास्तथा। पक्षिण स्सृमराश्चैव ये चान्ये वनचारिणः।।2.29.3।।अदृष्टपूर्वरूपत्वात्सर्वे ते तव राघव। रूपं दृष्ट्वाऽपसर्पेयुर्भये सर्वे हि बिभ्यति।।2.29.4।।
జింకలు, సింహాలు, ఏనుగులు, పులులు, శరభాలు; పక్షులు, సృమరాలు మరియు ఇతర అరణ్యచర జీవులు—హే రాఘవ! నీ రూపాన్ని ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ చూడనందున, నిన్ను చూసిన వెంటనే భయంతో వెనుదిరిగి తొలగిపోతారు; ఎందుకంటే భయం కలిగితే సమస్త జీవులు భీతిచెందుతారు।
Verse 5
त्वया च सह गन्तव्यं मया गुरुजनाज्ञया।त्वद्वियोगेन मे राम त्यक्तव्यमिह जीवितम्।।।।
గురుజనుల ఆజ్ఞచేత నేను నీతో కలిసి వెళ్లవలసిందే। హే రామా! నీ వియోగం కలిగితే నేను ఇక్కడే ప్రాణాలను విడిచివేయవలసి వస్తుంది।
Verse 6
न हि मां त्वत्समीपस्थामपि शक्नोतिराघव।सुराणामीश्वर श्शक्रः प्रधर्षयितुमोजसा।।।।
హే రాఘవ! నేను నీ సమీపంలో ఉన్నప్పుడు, దేవాధిపతి శక్రుడుకూడా తన సమస్త బలంతో నన్ను హానిచేయలేడు।
Verse 7
पतिहीना तु या नारी न सा शक्ष्यति जीवितुम्।काममेवं विधं राम त्वया मम निदर्शितम्।।।।
భర్త లేని స్త్రీ నిజంగా జీవించలేను। హే రామా! ఇదే సత్యాన్ని నీవు నాకు స్పష్టంగా చూపించావు।
Verse 8
अथ चापि महाप्राज्ञ ब्राह्मणानां मया श्रुतम्।पुरा पितृगृहे सत्यं वस्तव्यं किल मे वने।।।।
మరియు, హే మహాప్రాజ్ఞా! పూర్వం పితృగృహంలో బ్రాహ్మణుల నుండి నేను ఒక సత్యవాక్యాన్ని విన్నాను—నాకు తప్పక అరణ్యంలో నివసించవలసి ఉంటుందని।
Verse 9
लक्षणिभ्यो द्विजातिभ्य श्शृत्वाऽहं वचनं पुरा।वनवासकृतोत्साहा नित्यमेव महाबल।।।।
హే మహాబలుడా! పూర్వం ద్విజాతి లక్షణవిదుల వాక్యము విని, నేను అప్పటినుండి నిత్యము వనవాసమునకు దృఢోత్సాహముతో నిశ్చయముగలవాడనై యున్నాను।
Verse 10
आदेशो वनवासस्य प्राप्तव्य स्स मया किल।सा त्वया सह तत्राहं यास्यामि प्रिय नान्यथा।।।।
ప్రియుడా! వనవాసమనే ఈ ఆజ్ఞ నాకు కూడా తప్పక రావలసిందే; అక్కడ నేను నీతోనే వెళ్తాను—ఇతర మార్గం లేదు।
Verse 11
कृतादेशा भविष्यामि गमिष्यामि सह त्वया।कालश्चायं समुत्पन्न स्सत्यवाग्भवतु द्विजः।।।।
నేను ఆజ్ఞను నెరవేర్చుతాను; నీతో కలిసి వెళ్తాను. ఇదే ఆ నియత కాలం వచ్చింది—ముందుగా చెప్పిన ద్విజుడు తన మాటలో సత్యవంతుడగుగాక।
Verse 12
वनवासेऽभिजानामि दुःखानि बहुथा किल।प्राप्यन्ते नियतं वीर पुरुषैरकृतात्मभिः।।।।
హే వీరా! వనవాసంలో అనేక విధాల దుఃఖాలు కలుగుతాయని నాకు తెలుసు; అయితే ఆ కష్టాలు నిశ్చయంగా ఆత్మనిగ్రహం లేని పురుషులకే కలుగుతాయి.
Verse 13
कन्यया च पितुर्गेहे वनवास श्शृतो मया।भिक्षिण्या स्साधुवृत्ताया मम मातुरिहाग्रतः।।।।
నేను కన్యగా తండ్రి ఇంటిలో ఉన్నప్పుడే వనవాసం గురించి విన్నాను—నా తల్లి సమక్షంలో సద్గుణసంపన్నమైన భిక్షుణి అది చెప్పింది.
Verse 14
प्रसादितश्च वै पूर्वं त्वं मे बहुतिथं प्रभो।गमनं वनवासस्य काङ्क्षितं हि सह त्वया।।।।
హే ప్రభూ! పూర్వమే మీరు చాలాకాలం నా పట్ల ప్రసన్నులయ్యారు; ఎందుకంటే మీతో కలిసి వనవాసానికి వెళ్లాలని నేను నిజంగా కోరుకున్నాను.
Verse 15
कृतक्षणाऽहं भद्रं ते गमनं प्रति राघव।वनवासस्य शूरस्य चर्या हि मम रोचते।।।।
హే రాఘవా! ఈ ప్రయాణం కోసం నేను క్షణాలు లెక్కపెడుతున్నాను—నీకు మంగళం కలుగుగాక. ఎందుకంటే ఆ శూరుడైన నీ వనవాస జీవనచర్య నాకు ఎంతో ఇష్టం.
Verse 16
शुद्धात्मन्प्रेमभावाध्दि भविष्यामि विकल्मषा।भर्तारमनुगच्छन्ती भर्ता हि मम दैवतम्।।।।
హే శుద్ధాత్మా! ప్రేమభావంతో భర్తను అనుసరిస్తూ నేను నిర్మలంగా ఉంటాను; ఎందుకంటే నా భర్తే నాకు దైవం.
Verse 17
प्रेत्यभावे हि कल्याण स्सङ्गमो मे सह त्वया।श्रुतिर्हि श्रूयते पुण्या ब्राह्मणानां यशस्विनाम्।।।।इहलोके च पितृभिर्या स्त्री यस्य महामते।अद्भिर्दत्ता स्वधर्मेण प्रेत्यभावेऽपि तस्य सा।।।।
హే కల్యాణా! మరణానంతరమున కూడా నీతో నా సంగమము శుభప్రదమే. యశస్సుగల బ్రాహ్మణులు పఠించే పుణ్యశ్రుతి వినబడుచున్నది—ఈ లోకమున తల్లిదండ్రులు స్వధర్మమున నీరుదానముతో ఎవనికి స్త్రీని దత్తమిచ్చెదరో, ఆమె పరలోకమున కూడా అతనిదే అవుతుంది।
Verse 18
प्रेत्यभावे हि कल्याण स्सङ्गमो मे सह त्वया। श्रुतिर्हि श्रूयते पुण्या ब्राह्मणानां यशस्विनाम्।।2.29.17।।इहलोके च पितृभिर्या स्त्री यस्य महामते। अद्भिर्दत्ता स्वधर्मेण प्रेत्यभावेऽपि तस्य सा।।2.29.18।।
మరియు హే మహామతీ! ఈ లోకమున తల్లిదండ్రులు స్వధర్మమున నీరుదానముతో ఎవనికి స్త్రీని దత్తమిచ్చెదరో, ఆమె మరణానంతరమున కూడా అతనిదే అవుతుంది.
Verse 19
एवमस्मात्स्वकां नारीं सुवृत्तां हि पतिव्रताम्।नाभिरोचयसे नेतुं त्वं मां केनेह हेतुना।।।।
అయితే నీవు నీ స్వకీయ భార్యనైన, సదాచారిణి పతివ్రతనైన నన్ను ఇక్కడి నుండి తీసికొనిపోవడానికి ఎందుకు అంగీకరించవు? ఇప్పుడు దీనికి కారణమేంటి?
Verse 20
भक्तां पतिव्रतां दीनां मां समां सुखदुःखयोः।नेतुमर्हसि काकुत्स्थ समान सुखदुःखिनीम्।।।।
హే కాకుత్స్థా! నేను మీ భక్తురాలిని, పతివ్రతను, దుఃఖితను; సుఖదుఃఖాలలో సమంగా నిలిచే, మీతో సమానంగా సుఖదుఃఖాలను పంచుకునే నన్ను మీరు వెంట తీసికెళ్లవలసినది.
Verse 21
ययदि मां दुःखितामेवं वनं नेतुं न चेच्छसि।विषमग्निं जलं वाऽहमास्थास्ये मृत्युकारणात्।।।।
మీరు ఈ విధంగా దుఃఖితమైన నన్ను వనానికి తీసికెళ్లదలచుకోకపోతే, మరణకారణంగా నేను విషమో, అగ్నియో, జలమో ఆశ్రయించెదను।
Verse 22
एवं बहुविधं तं सा याचते गमनं प्रति।नानुमेने महाबाहुस्तां नेतुं विजनं वनम्।।।।
అలా ఆమె అనేక విధాలుగా గమనమునకు గూర్చి ఆయనను వేడుకొనుచుండెను; కాని మహాబాహువు రాముడు ఆమెను నిర్జన వనానికి తీసికెళ్లుటకు అంగీకరించలేదు।
Verse 23
एवमुक्ता तु सा चिन्तां मैथिली समुपागता।स्नापयन्तीव गामुष्णैरश्रुभिर्नयनच्युतैः।।।।
ఇలా చెప్పబడిన తరువాత మైథిలీ సీత చింతలో మునిగెను; కన్నుల నుండి జారిన వేడి కన్నీళ్లతో భూమిని స్నానముచేయించుచున్నదానివలె కనిపించెను।
Verse 24
चिन्तयन्तीं तथा तां तु निवर्तयितुमात्मवान्।ताम्रोष्ठीं स तदा सीतां काकुत्स्थो बह्वसान्त्वयत्।।।।
ఆమె అలా చింతించుచుండగా చూచి, ఆత్మవంతుడైన కాకుత్స్థ రాముడు ఆమెను నివారించుటకై తామ్రోష్ఠి సీతను అప్పుడు అనేక విధాలుగా సాంత్వనపరచెను।
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether Sita should be permitted to join Rama in a hazardous forest exile: Sita frames accompaniment as marital duty and existential necessity, while Rama withholds consent to protect her from the desolation and risks of vanavasa.
The dialogue models how dharma is argued through layered pramāṇas—affection, social duty, scriptural testimony, and destiny—while also highlighting that ethical intention (to protect) can conflict with another’s dharmic self-understanding (to accompany and share fate).
The chapter emphasizes the cultural institution of marriage via the ‘water-gifting’ rite (adbhir-dattā) and the forest (vana/vanavasa) as a civilizational counter-space marked by wildlife and austerity, rather than naming a specific forest locale.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.