Shloka 20

सीताया वनगमननिश्चयः

Sita’s Resolve to Accompany Rama to the Forest

Devanagari script

भक्तां पतिव्रतां दीनां मां समां सुखदुःखयोः।नेतुमर्हसि काकुत्स्थ समान सुखदुःखिनीम्।।।।

Transliteration

bhaktāṃ pativratāṃ dīnāṃ māṃ samāṃ sukhaduḥkhayoḥ | netum arhasi kākutstha samāna-sukhaduḥkhinīm ||

Translation

హే కాకుత్స్థా! నేను మీ భక్తురాలిని, పతివ్రతను, దుఃఖితను; సుఖదుఃఖాలలో సమంగా నిలిచే, మీతో సమానంగా సుఖదుఃఖాలను పంచుకునే నన్ను మీరు వెంట తీసికెళ్లవలసినది.

Word by Word

• भक्ताम्: devoted
• भक्ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भक्ता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; विशेषण (fem. acc. sg.)

• पतिव्रताम्: faithful to her husband
• पतिव्रताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पति (प्रातिपदिक) + व्रता (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (पति-व्रता = पत्ये व्रतम् यस्याः); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• दीनाम्: distressed
• दीनाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दीन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम; द्वितीया, एकवचन

• समाम्: equal-minded
• समाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• सुखदुःखयोः: in (both) happiness and sorrow
• सुखदुःखयोः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक) + दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास; नपुंसकलिङ्ग (समाहार-द्वन्द्व), षष्ठी/सप्तमी-द्विवचन रूपम्: सुख-दुःखयोः = (in/of) happiness and sorrow; अधिकरण/सम्बन्धार्थे

• नेतुम्: to take/lead
• नेतुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय-भावे कृदन्त (infinitive); अर्थः—कर्तुम्/गन्तुम्

• अर्हसि: you ought/are fit
• अर्हसि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• काकुत्स्थ: O Kakutstha (descendant of Kakutstha)
• काकुत्स्थ: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: काकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन

• समाम्: equally disposed
• समाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (सीताम्/माम् प्रति)

• सुखदुःखिनीम्: sharing happiness and sorrow alike
• सुखदुःखिनीम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सुख (प्रातिपदिक) + दुःखिन् (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (सुख-दुःखिन् = सुखे दुःखे च समान-भागिनी); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

Context

If you do not wish to take your wife in this time of distress to the forest I shall die by consuming poison or throwing myself into fire or drowning in water.

Characters & Entities

• Sītā
• Rāma (Kākutstha)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Shared dharma in marriage: true partnership is measured by equal participation in hardship and duty, not only in comfort.

What is the narrative situation?

Sītā intensifies her plea, presenting herself as emotionally and ethically prepared to share exile with Rāma.

Which character virtue is emphasized?

Loyalty and equanimity (sama-bhāva): Sītā claims steadiness across pleasure and pain as her defining virtue.