వసిష్ఠుడు వివరిస్తాడు—ధర్మాంగదుడు తన తల్లి సంధ్యావళిని పిలుస్తాడు. సంధ్యావళి రాజు రుక్మాంగదుడు–మోహినీ మధ్య మధ్యవర్తిగా నిలిచి, హరివాసర/ఏకాదశి నాడు రాజు పాపకరమైన లేదా నిషిద్ధ ఆహారం తినకూడదని గట్టిగా చెబుతుంది; రాజు సత్యం, వ్రతం కాపాడుతూ మోహినీ మరో వరం కోరమని సూచిస్తుంది. తరువాత స్త్రీధర్మం విస్తరిస్తుంది—భార్య భర్త ధర్మవ్రతాన్ని నిలబెట్టాలి; భర్తను అధర్మానికి బలవంతం చేస్తే నరకఫలం, నీచయోనులు కలుగుతాయని హెచ్చరిక. మోహినీ పాపం, దైవం, అలాగే గర్భాధాన సమయంలో మనోభావమే సంతాన స్వభావాన్ని నిర్ణయిస్తుందనే ప్రాధాన్యాన్ని వివరంగా చెబుతుంది. ఆపై అంతర్గత ఉదాహరణగా కాష్ఠీలా తన పూర్వజన్మ పాపాన్ని సంధ్యావళికి ఒప్పుకుంటుంది—అహంకారం, పడిపోయిన భర్తకు సహాయం చేయకపోవడం, గృహలోభం వల్ల కర్మపతనం; జన్మాంతరాల్లో రాక్షస ఘట్టంలో అపహరణ, సహపత్నీ వైరం, మోసం, సమీప హింసా సంక్షోభం ఏర్పడుతుంది. అధ్యాయం సంక్షోభ మధ్యలోనే ముగిసి, ఏకాదశీధర్మం మరియు సత్యవ్రతమే నీతికేంద్రంగా నిలుస్తాయి.
Verse 1
वसिष्ठ उवाच । तत्पितुर्वचनं श्रुत्वा पुत्रो धर्मांगदस्तदा । आहूय जननीं शीघ्रं नाम्ना संध्यावलीं शुभाम् ॥ १ ॥
వసిష్ఠుడు పలికెను—తండ్రి మాటలు విని కుమారుడు ధర్మాంగదుడు అప్పుడు ‘సంధ్యావళి’ అనే తన శుభమాతను వెంటనే పిలిపించాడు।
Verse 2
सूर्यायुत समप्रख्यां तेजसा रुचिरस्तनाम् । पालयंतीं धरां सर्वां पादविन्यासविक्रमैः ॥ २ ॥
ఆమె పదివేల సూర్యుల సమానమైన తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, రూపసౌందర్యంతో మనోహరంగా ఉండి, తన పాదన్యాసాల పరాక్రమంతో సమస్త భూమిని ధరించి రక్షించుచున్నది।
Verse 3
पुत्रस्य वचनात्प्राप्ता तत्क्षणं नृपसन्निधौ । श्राविता मोहिनी वाक्यं पितुर्वाक्यं तथैव च ॥ ३ ॥
కుమారుని మాటవల్ల ఆమె క్షణమాత్రంలో రాజసన్నిధికి వచ్చింది. అక్కడ మోహినికి కుమారుని వాక్యమును, అలాగే తండ్రి వాక్యమును కూడా వినిపించిరి.
Verse 4
उभयोः संविदं कृत्वा परिसांत्वय्य मोहिनीम् । भोजनाय स्थितामेनां नृपस्य हरिवासरे ॥ ४ ॥
ఇరుపక్షాల మధ్య ఒప్పందం కుదిర్చి అతడు మోహినిని సాంత్వనపరచెను. అయినా రాజుని హరివాసరమున (హరి పవిత్ర దినమున) ఆమె భోజనానికి సిద్ధంగా నిలిచెను.
Verse 5
यथा नो च्यवते सत्याद्यथा भुंक्ते न मे पिता । तथा विधीयतामेवं कुशलं चोभयोर्भवेत् ॥ ५ ॥
నేను సత్యమునుండి చ్యుతుడనగకుండ, నా తండ్రి కూడా (అధర్మమో కష్టమో) అనుభవించకుండ, అట్లే ఏర్పాటు చేయబడుగాక; అప్పుడు ఇరువురికీ క్షేమం కలుగును.
Verse 6
तत्पुत्रवचनं श्रुत्वा देवी संध्यावली नृप । मोहिनीं श्लक्ष्णया वाचा प्राह ब्रह्मसुता तदा ॥ ६ ॥
ఓ రాజా, కుమారుని మాటలు విని బ్రహ్మసుత అయిన దేవి సంధ్యావళి అప్పుడు మోహినిని మృదువాక్యములతో పలికెను.
Verse 7
माग्रहं कुरु वामोरु कथंचिदपि भूपतिः । नास्वादयति पापान्न संप्राप्ते हरिवासरे ॥ ७ ॥
ఓ సుందరఊరువతీ, పట్టుబట్టకుము; హరివాసరము (ఏకాదశి) వచ్చినప్పుడు రాజు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ పాపాన్నమును ఆస్వాదించడు.
Verse 8
अनुवर्तय राजान गुरुरेष सनातनः । सदा भवति या नारी भर्तुर्वचनकारिणी ॥ ८ ॥
ఓ రాజా, అనుసరించుము—ఇది సనాతన సదాచార నియమము. భర్త వచనాన్ని ఎల్లప్పుడూ ఆచరించే స్త్రీయే సాధ్విగా భావింపబడుతుంది.
Verse 9
तस्याः स्युरक्षयया लोकाः सावित्र्यास्तु यथामलाः । यद्यनेन पुरा देवि तव दत्तः करो गिरौ ॥ ९ ॥
ఓ దేవీ, ఆమెకు లభించే లోకాలు అక్షయమై, సావిత్రీప్రాప్త లోకాలవలె నిర్మలమగును; ఎందుకంటే పూర్వం పర్వతంపై ఇతడే నీకు తన హస్తాన్ని అర్పించాడు.
Verse 10
कामार्तेन विमूढेन तन्न योऽग्यं विचिंतितम् । यद्देयं तद्ददात्येष ह्यदेयं प्रार्थयस्व मा ॥ १० ॥
కామంతో ఆర్తుడై మోహితుడైన వాడు యోగ్యమేమిటో ఆలోచించలేదు. ఇవ్వదగినదే ఇతడు ఇస్తాడు; కాబట్టి ఇవ్వకూడనిదాన్ని నన్ను అడగకు.
Verse 11
विपत्तिरपि भद्रैव सन्मार्गे संस्थितस्य तु । न भुक्तं येन सुभगे शैशवेऽपि हरेर्दिने ॥ ११ ॥
ఓ సుభగే, సన్మార్గంలో స్థిరుడైనవానికి విపత్తు కూడా మంగళకరమే; ఎందుకంటే అతడు బాల్యంనుండి కూడా హరి దినమున భోజనం చేయలేదు—వ్రతభంగం చేయలేదు.
Verse 12
स कथं भोक्ष्यते पुण्ये माधवस्य दिनेऽधुना । कामं वरय वामोरुवरमन्यं सुदुर्लभम् ॥ १२ ॥
ఇప్పుడు మాధవుని ఈ పుణ్యదినమున అతడు ఎలా భోజనం చేయగలడు? ఓ వామోరు, ఎంత దుర్లభమైనదైనా మరొక వరాన్ని ఎంచుకొనుము.
Verse 13
तं ददात्येव भूपालो निवृत्ता भव भोजने । मन्यसे यदि मां देवि धर्मांगदविरोहिणीम् ॥ १३ ॥
రాజు అది నిశ్చయంగా ఇస్తాడు. కాబట్టి, ఓ దేవీ, భోజనాన్ని మానుము—నన్ను ధర్మాంగదానికి విరోధించనిదానిగా నీవు భావిస్తే॥१३॥
Verse 14
अस्मज्जीवितसंयुक्तं राज्यं वरय सुव्रते । सप्तद्वीपसमेतं हि ससरिद्वनपर्वतम् ॥ १४ ॥
ఓ సువ్రతే, మా జీవాలతో అనుబంధమైన రాజ్యాన్ని ఎంచుకో—సప్తద్వీపాలతో కూడినది, నదులు, అరణ్యాలు, పర్వతాలతో సహా॥१४॥
Verse 15
कनिष्ठाया वरिष्ठाहं करिष्ये पादवंदनम् । भर्तुरर्थे विशालाक्षि प्रसीद तनुमध्यमे ॥ १५ ॥
నేను పెద్దదానినైనా చిన్నదాని పాదాలకు నమస్కరిస్తాను. భర్త హితార్థం, ఓ విశాలాక్షీ, ప్రసన్నమవు, ఓ సన్ననడుము గలదానా॥१५॥
Verse 16
वाचा शपथदोषैस्तु संनिरुध्य पतिं हि या । अकार्यं कारयेत्पापा सा नारी निरये वसेत् ॥ १६ ॥
ఏ పాపస్త్రీ వాక్కుతో—శపథం, శాపం వంటి దోషాలను ఆశ్రయించి—భర్తను నిర్బంధించి అकार्यాన్ని చేయింపజేస్తుందో, ఆమె నరకంలో నివసిస్తుంది॥१६॥
Verse 17
सा च्युता नरकाद्धोरात्सप्तजन्मानि पंच च । सूकरीं योनिमाप्नोति चांडालीं च ततः परम् ॥ १७ ॥
ఆ ఘోర నరకం నుండి పడిపోయి ఆమె పన్నెండు జన్మలు అనుభవిస్తుంది; ఆమె సూకరీ యోనిని పొందుతుంది, ఆపై చాండాలీ స్త్రీగా అవుతుంది॥१७॥
Verse 18
एवं ज्ञात्वा मया देवि विक्रियां पापसंभवाम् । निवारितासि वामोरु सखीभावेन सुंदरि ॥ १८ ॥
హే దేవి! పాపమునుండి పుట్టిన ఈ హానికర వికృతిని తెలిసికొని, హే సుందరి వామోరు, సఖీభావంతో నిన్ను నేను నిలిపివేశాను।
Verse 19
विपक्षस्यापि सद्बुद्धिर्दातव्या धर्ममिच्छता । किं पुनः सखिसंस्थायास्तव पद्मनिभानने ॥ १९ ॥
ధర్మాన్ని కోరువాడు ప్రత్యర్థికైనా సద్బుద్ధి ఇవ్వాలి; మరి సఖీ స్థానంలో ఉన్న నీకు, హే పద్మనిభాననే, ఎంత ఎక్కువగా!
Verse 20
संध्या वलीवचः श्रुत्वा मोहिनी मोहकारिणी । उवाच कनकाभां तां भर्तुर्ज्येष्ठां प्रियां तदा ॥ २० ॥
సంధ్యావలీ మాటలు విని, మోహం కలిగించే మోహినీ అప్పుడు తన భర్త యొక్క జ్యేష్ఠ ప్రియ అయిన ఆ కనకప్రభ స్త్రీతో పలికింది।
Verse 21
माननीयासि मे सुभ्रु करोमि वचनं तव । विद्वद्भिर्मुनिभिर्य्यत्तु गीयते नारदादिभिः ॥ २१ ॥
హే సుభ్రూ! నీవు నాకు పూజ్యురాలివి; నీ వచనాన్ని నేను అనుసరిస్తాను—నారదాది ఋషులు సహా విద్వాన్ మునులు గానంచేసేదానినే।
Verse 22
यदि तन्नाचरेद्राजा भोजनं हरिवासरे । क्रियतामपरं देवि मरणादधिकं तव ॥ २२ ॥
రాజు హరివాసరంలో భోజనం మానకపోతే, హే దేవి, మరొక ఉపాయం చేయుము; ఇది నీకు మరణముకన్నా అధికంగా భయంకరం।
Verse 23
ममापि दुःखदंह्येतद्दैवाज्जल्पाम्यहं शुभे । कस्येष्टमात्महननं कस्येष्टं विषभक्षणम् ॥ २३ ॥
ఇది నాకు కూడా దుఃఖకరం; అయినా, హే శుభే, దైవవశాత్ నేను దీనిని పలుకుతున్నాను. ఎవరికీ ఆత్మహననం ఇష్టం? ఎవరికీ విషభక్షణం ఇష్టం?
Verse 24
पतनं वा गिरेर्मूर्ध्रः क्रीडा वापि बिलेशयैः । व्याघ्रसिंहाभिगमनं समुद्रतरणं तथा ॥ २४ ॥
పర్వత శిఖరం నుంచి పడిపోవడం గానీ, బిలాల్లో నివసించే జీవులతో క్రీడించడం గానీ; పులి-సింహాల దగ్గరకు వెళ్లడం గానీ, సముద్రం దాటడం గానీ—(ధర్మపుణ్యరక్షితునికి) ఇవి భయకారణాలు కావు।
Verse 25
दरुक्तानृतवाक्यं वा परदाराभिमर्शनम् । अपथ्यभक्षणं लोके तथाभक्ष्यस्य भक्षणम् ॥ २५ ॥
కఠినమైన అసత్య వాక్యాలు పలకడం, పరస్త్రీని ఆశ్రయించడం; లోకంలో అపథ్యాన్ని తినడం, అలాగే అభక్ష్యాన్ని భక్షించడం—ఇవి పాపాచారాలు।
Verse 26
मृगाटनमथाक्षैर्वा क्रीडनं साहसं तथा । छेदनं तृणकाष्ठानां लोष्टानामवमर्द्दनम् ॥ २६ ॥
వేట కోసం తిరగడం, పాశాలతో జూదం ఆడడం, అలాగే సాహసక్రీడలు; గడ్డి-కట్టెలను కోయడం, మట్టిగడ్డలను తొక్కడం—ఇవి ప్రమాదకర్మలు, వర్జ్యాలు।
Verse 27
हिंसनं सूक्ष्मदेवानां जलपावकखेलनम् । दैवाविष्टो वरारोहे नरः सर्वं करोति वै ॥ २७ ॥
హే వరారోహే, మనిషి దైవావేశానికి లోనైతే, అతడు నిజంగా ఏదైనా చేయగలడు—సూక్ష్మ దేవతలను హింసించడం కూడా, నీరు-అగ్నితో ఆటలాడడం కూడా।
Verse 28
त्रिवर्गविच्युतं घोरं यशोदेहहरं क्षितौ । नरकार्हो नरो देवि करोत्यशुभकर्म तत् ॥ २८ ॥
హే దేవీ, మనిషి చేసే అశుభకర్మమే అతనిని నరకార్హునిగా చేస్తుంది; అది ఘోరం, త్రివర్గం నుండి దూరం చేస్తుంది, భూమిపై కీర్తి మరియు దేహక్షేమాన్ని నాశనం చేస్తుంది।
Verse 29
साहं पापा दुराचारा वक्तुकामा सुनिर्घृणम् । यादृशेन हि भावेन योनौ शुक्रं समुत्सृजेत् ॥ २९ ॥
నేను—పాపిని, దురాచారిణి—ఆ పరమ నిర్దయమైన కార్యాన్ని చెప్పదలచుకున్నాను: ఏ భావంతో మనిషి గర్భంలో వీర్యాన్ని విసర్జిస్తాడు?
Verse 30
तादृशेन हि भावेन संतानं संभवेदिति । साहं विवादभावेन राज्ञो रुक्मांगदस्य हि ॥ ३० ॥
అటువంటి భావంతోనే సంతానం సంభవిస్తుంది; అందుకే నేను వివాదభావంతో రాజు రుక్మాంగదుని సమీపించాను/వాదానికి దిగాను।
Verse 31
जाता जलजजातेन स्त्रीरूपा वरवर्णिनी । दुष्टभावा तथा जाता कर्त्री दुष्टं नृपस्य तु ॥ ३१ ॥
కమలజుని నుండి జన్మించి ఆమె శ్రేష్ఠవర్ణముగల స్త్రీరూపాన్ని ధరించింది; కానీ దుష్టభావంతో కూడ జన్మించి, రాజునకు దుష్టకార్యాలకు ప్రేరకురాలైంది।
Verse 32
न लग्नं न ग्रहा देवि न होरा पुण्यदर्शिनी । तत्कालभावना ग्राह्या तद्भावो जायते सुतः ॥ ३२ ॥
హే దేవీ, పుణ్యదర్శినీ, లగ్నం కాదు, గ్రహాలు కాదు, హోరా కాదు—ఏదీ నిర్ణాయకం కాదు; ఆ క్షణంలోని భావననే గ్రహించాలి, సంతానం అదే భావంతో జన్మిస్తుంది।
Verse 33
तेन भावेन जातस्य दाक्षिण्यं नोपपद्यते । न च व्रीडा न च स्नेहो न धर्मो देवि विद्यते ॥ ३३ ॥
ఆ భావంతో జన్మించినవాడిలో యథోచిత దాక్షిణ్యం (ఉదారత) నిలవదు. ఓ దేవీ, అతనిలో లజ్జ లేదు, స్నేహం లేదు, ధర్మమూ కనిపించదు.
Verse 34
जानन्नपि यथायुक्तस्तं भावमनुवर्तते ॥ ३४ ॥
సత్యాన్ని తెలిసికూడా, యథోచితంగా ప్రవర్తించే వాడు అదే భావాన్ని అనుసరిస్తూనే ఉంటాడు.
Verse 35
वक्ष्ये वचः प्राणहरं तवाधुना भर्तुः सलोकस्य वधूजनस्य । धर्मापहं वाच्यकरं ममापि कर्तुं न शक्यं मनसापि भीरु ॥ ३५ ॥
ఓ భీరూ, ఇప్పుడు నీకు ప్రాణహరమైన మాటలు చెప్పబోతున్నాను—నీ భర్త గురించీ, ఈ లోకంలోని స్త్రీల గురించీ. కానీ ధర్మాన్ని హరించే, చెప్పగానే కార్యరూపం దాల్చే మాటను నేను మనసులోనైనా చేయలేను.
Verse 36
करोषि वाक्यं यदि मामकं हि भवेच्च कीर्तिर्महतीह लोके । भर्तुर्यशः स्यात्त्रिदिवे गतिस्ते पुत्रे प्रशंसा मम धिग्विवादः ॥ ३६ ॥
నీవు నా మాటను చేస్తే, ఈ లోకంలో నీకు మహా కీర్తి కలుగుతుంది. నీ భర్త యశస్సు త్రిదివానికి చేరుతుంది; అక్కడ నీ గతి ఉద్ధరించబడుతుంది; నీ కుమారునికి ప్రశంస కలుగుతుంది—కాబట్టి నా ఈ వాదం చాలు.
Verse 37
वसिष्ठ उवाच । मोहिनीवचनं श्रुत्वा देवी संध्यावली विभो । धैर्यमालंब्य तां तन्वीं ब्रूहि ब्रूहीत्यचोदयत् ॥ ३७ ॥
వసిష్ఠుడు అన్నాడు—ఓ విభో, మోహినీ వచనాన్ని విని దేవి సంధ్యావలీ ధైర్యాన్ని ఆశ్రయించి ఆ సన్నని స్త్రీని మళ్లీ మళ్లీ ప్రేరేపించింది—“చెప్పు, చెప్పు!”
Verse 38
कीदृशं वदसे वाक्यं येन दुःखं भवेन्मम । भर्तुर्मे सत्यकरणे न दुःखं जायते क्वचित् । आत्मनो निधने वापि पुत्रस्य निधनेऽपि वा । भर्तुरर्थे प्रकुर्वंत्या राज्यनाशे न मे व्यथा ॥ ३८ ॥
నీవు ఏలాంటి మాటలు చెబుతున్నావు, వాటివల్ల నాకు దుఃఖం కలుగుతుందా? భర్త సత్యప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చడంలో నాకు ఎప్పుడూ శోకం కలగదు. నా మరణమైనా, కుమారుని మరణమైనా—భర్త హితార్థం చేస్తూ రాజ్యనాశమూ నాకు వ్యథ కాదు.
Verse 39
यस्या दुःखी भवेद्भर्ता भार्याया वरवार्णिनी । समृद्धायाः सपापायास्तस्याः प्रोक्ता ह्यधोगतिः ॥ ३९ ॥
ఓ సుందరవర్ణినీ! భార్య కారణంగా భర్త దుఃఖపడితే, ఆమె సమృద్ధిగా ఉన్నా పాపినియే; ఆమెకు శాస్త్రాలలో అధోగతి అని నిశ్చయంగా చెప్పబడింది.
Verse 40
सा याति नरकं पापा पूयाख्यं युगसप्ततिम् । ततश्छुछुन्दरी स्याच्च सप्त जन्मानि भारते ॥ ४० ॥
ఆ పాపినీ ‘పూయ’ అనే నరకానికి డెబ్బై యుగాలు వెళ్తుంది. ఆ తరువాత భారతదేశంలో ఏడు జన్మలు ఛుచుందరీ (చిచ్చుందరి)గా జన్మిస్తుంది.
Verse 41
ततः काकी ततः श्याली गोधा गोत्वेन शुद्ध्यति । भर्तुरर्थे तु या वित्तें विद्यमानं न यच्छति ॥ ४१ ॥
ఆ తరువాత ఆమె ఆడ కాకిగా, తరువాత నక్కగా జన్మిస్తుంది; గోదా (బల్లి/గోదావంటి)గా పుట్టి, ఆపై గోవుగా జన్మించి శుద్ధి పొందుతుంది. కానీ సంపద ఉన్నా భర్త హితార్థం దానిని ఇవ్వని స్త్రీకి—ఇలాంటి గతి చెప్పబడింది.
Verse 42
जीवितं वा वरारोहे विष्ठायां सा भवेत्क्रिमिः । क्रिमियोनिविनिर्मुक्ता काष्ठीला जायते शुभे ॥ ४२ ॥
ఓ వరారోహే! ఆమె జీవించి ఉన్నప్పుడైనా లేదా మరణానంతరమైనా మలంలో పురుగుగా అవుతుంది. పురుగుయోని నుంచి విముక్తి పొందిన తరువాత, ఓ శుభే, ‘కాష్ఠీలా’ అనే నీచ జీవిగా జన్మిస్తుంది.
Verse 43
मम कौमारभावे तु मत्पितुः काष्ठपाटकः । अग्निप्रज्वालनाथ हि काष्ठं पाटयते चिरम् ॥ ४३ ॥
నా బాల్యకాలంలో నా తండ్రి యొక్క కట్టెలు చీల్చేవాడు పవిత్ర అగ్ని ప్రజ్వలింపజేయుటకై కట్టెలను చీల్చుతూ, చాలాసేపు అలాగే కొనసాగించేవాడు।
Verse 44
सखीभिः सहिता चाहं क्रीडासंसक्तमानसा । काष्ठं पाटयतस्तस्य समीपमगमं तदा ॥ ४४ ॥
సఖీలతో కలిసి, ఆటలో మనస్సు లీనమై, అతడు కట్టెలు చీలుస్తుండగా నేను అప్పుడు అతని సమీపానికి వెళ్లాను।
Verse 45
तत्र दृष्टा मया सुभ्रु काष्ठीला दारुनिर्गता । नवनीतनिभं देहं बिभ्राणा चांजनत्विषम् ॥ ४५ ॥
అక్కడ, ఓ సుభ్రూ! నేను కట్టెల నుండి వెలువడిన కాష్ఠీలాను చూచితిని—ఆమె దేహం తాజా వెన్నలాగా మృదువుగా, అంజనంలాంటి శ్యామ కాంతితో మెరిసింది।
Verse 46
कनिष्ठिकांगुलिसमा स्थौल्ये ह्यंगुलिमानिका । तां दृष्ट्वा पतितां भूमौ हंतुं ध्वांक्षः समागतः ॥ ४६ ॥
చిటికెన వేలు పరిమాణం, మందంతో ఉన్న ఆ అంగులిమానిక భూమిపై పడిపోయింది. అది పడివుండటం చూసి దానిని కొట్టిపట్టుకోవాలని ఒక కాకి ముందుకు వచ్చింది।
Verse 47
यावद्गृह्णाति वक्त्रेण काष्ठीलां क्षुधितः स तु । तावन्निवारितः सद्यो मया लोष्टेन तत्क्षणात् ॥ ४७ ॥
ఆ ఆకలిగొన్న కాకి కాష్ఠీలాను ముక్కుతో పట్టుకోబోతున్న క్షణంలోనే, నేను మట్టి ముద్దతో కొట్టి వెంటనే దానిని ఆపివేశాను।
Verse 48
सा मुक्ता ताडितेनेत्थं वायसेन वरानने । सक्षता तुंडसंस्पृष्टा न च शक्ता पलायितुम् ॥ ४८ ॥
హే వరాననే! కాకి ఇలా కొట్టినప్పుడు ఆమె విడిపించబడింది; కానీ ముక్కు తాకి గాయపడినందున పారిపోలేకపోయింది।
Verse 49
ततः सा वेपमाना तु प्राणत्यागमुपागमत् । सिक्ता किंचिज्जलैनैव ततः स्वास्थ्यमुपागता ॥ ४९ ॥
అప్పుడు ఆమె వణుకుతూ ప్రాణత్యాగానికి దగ్గరైంది; కానీ కొద్దిగా నీరు చల్లగానే ఆమె మళ్లీ ఆరోగ్యాన్ని పొందింది।
Verse 50
तततः सा मानुषीवाचा मामाह वरवर्णिनी । संध्यावलीति संबोध्य सखीमध्यसमास्थिताम् ॥ ५० ॥
ఆపై ఆ సుందరవర్ణిణి మానవ స్వరంతో నన్ను పలికింది; సఖుల మధ్య నిలిచి ‘సంధ్యావలీ’ అని సంబోధించింది।
Verse 51
सुमंतुनाम्नो हि मुनेः सर्वज्ञस्य सुताऽभवम् । पूर्वजन्मनि पत्नी च कौंडिन्यस्य शुभानने ॥ ५१ ॥
హే శుభాననే! నేను సర్వజ్ఞ ముని సుమంతు యొక్క కుమార్తెను; అలాగే పూర్వజన్మలో కౌండిన్యుని భార్యను కూడా.
Verse 52
न्यवसं कान्यकुब्जे तु सुसमृद्धा सुदर्पिता । जनन्या बंधुवर्गस्य पितुरिष्टतमा ह्यहम् ॥ ५२ ॥
నేను కాన్యకుబ్జలో నివసించేదాన్ని—అత్యంత సంపన్నురాలిని, గర్వంతో మదించినదాన్ని. తల్లి వైపు బంధువర్గానికి ప్రియురాలిని, తండ్రికి అత్యంత ఇష్టమైనదానిని.
Verse 53
पित्रा दत्ता ततश्चाहं कौंडिन्याय महात्मने । कुलीनाय सरूपाय स्त्रीसंगरहिताय च ॥ ५३ ॥
అప్పుడు నా తండ్రి నన్ను మహాత్ముడైన కౌండిన్యునికి వివాహంగా ఇచ్చెను—అతడు కులీనుడు, సురూపుడు, పరస్త్రీ సంగమునకు దూరుడు।
Verse 54
शयनीयादिकं दत्तं यौतुकं जनकेन मे । श्वशुरेणापि मे दत्तं सुवर्णस्यायुतं पुरा ॥ ५४ ॥
నా తండ్రి శయనాదికములతో కూడిన యౌతుకమును ఇచ్చెను; అంతకుముందు నా శ్వశురుడు కూడా నాకు పది వేల స్వర్ణములను ఇచ్చెను।
Verse 55
पितृश्वशूरवित्ताभ्यां परिपूर्णाभवं तदा । गोमहिष्यादिसंयुक्ता धनधान्यसमन्विता ॥ ५५ ॥
అప్పుడు తండ్రి మరియు శ్వశురుని ధనములచే నేను సంపూర్ణంగా సమృద్ధిని పొందితిని; గోవులు, మహిషములు మొదలైనవాటితో, ధనధాన్యాలతో కూడినదానిని।
Verse 56
इष्टा श्वशुरयोश्वाहं सौशीन्येन जनस्य च । कालेन पंचतां प्राप्तः श्वशुरो वेदतत्त्ववित् ॥ ५६ ॥
నా సద్ఆచరణవలన నేను అత్తమామలకు మరియు ప్రజలకు ప్రియురాలనై యుంటిని; కాలక్రమేణ వేదతత్త్వవేత్త అయిన నా శ్వశురుడు పంచత్వమును పొందెను।
Verse 57
तं मृतं पतिमादाय श्वश्रूरग्निं विवेश सा । ततो भर्तांजलिं दत्वा पित्रोः श्राद्धमथाकरोत् ॥ ५७ ॥
ఆమె మృతుడైన భర్తను తీసుకొని అత్త సిద్ధపరచిన అగ్నిలో ప్రవేశించెను; తరువాత భర్తకు అంజలి సమర్పించి పితృల శ్రాద్ధక్రియను నిర్వహించెను।
Verse 58
गते मासद्वये देवि भर्ता मे राजमंदिरम् । गतः कौतुकभावेनहृच्छयेन प्रपीडितः ॥ ५८ ॥
హే దేవీ, రెండు నెలలు గడిచిన తరువాత నా భర్త కుతూహలభావంతో, హృదయంలోని తీవ్రమైన ఆకాంక్షచేత బాధపడుతూ రాజమందిరానికి వెళ్లాడు।
Verse 59
तत्र वेश्याः सुरूपाढ्या यौवनेन समन्विताः । प्रविशत्यां नृपगृहे दृष्टास्तेन द्विजन्मना ॥ ५९ ॥
అక్కడ ఆ ద్విజుడు సౌందర్యసంపన్నులై యౌవనంతో నిండిన వేశ్యలను రాజగృహంలో ప్రవేశిస్తూ చూశాడు।
Verse 60
तासां मध्यात्तु द्वे गृह्यवित्तदानेन भूरिणा । स्वगृहे धारयामास क्रीडार्थं दुर्मतिः पतिः ॥ ६० ॥
వారిలోనుంచి ఇద్దరిని అపార ధనం ఇచ్చి వశపరచుకొని, ఆ దుర్మతి భర్త కేవలం క్రీడా-వినోదార్థం తన ఇంట్లో ఉంచుకున్నాడు।
Verse 61
ताभ्यां वित्तमशेषं तु क्षयं नीतं निषेवणात् । वर्षत्रये गते देवि निस्वो जातः पतिर्मम ॥ ६१ ॥
ఆ ఇద్దరితో సంగమం వల్ల మా ధనం అంతా పూర్తిగా క్షయమైంది. హే దేవీ, మూడు సంవత్సరాలు గడిచేసరికి నా భర్త నిర్ధనుడయ్యాడు।
Verse 62
ततो मां प्रार्थयामास देहि मेऽङ्गविभूषणम् । तन्मया नहि दत्तं तु भर्त्रे व्यसनिने तदा ॥ ६२ ॥
అప్పుడు అతడు నన్ను వేడుకున్నాడు—“నాకు నీ ఆభరణాలు ఇవ్వు.” కానీ ఆ సమయంలో వ్యసనంలో పడ్డ భర్తకు నేను అవి ఇవ్వలేదు।
Verse 63
सुभगे सर्वमादाय गताहं मंदिरं पितुः । ततः पितृगृहे वित्तं भृत्यादिकमशेषतः ॥ ६३ ॥
హే సుభగే, నేను సమస్తమును తీసుకొని తండ్రి గృహమునకు వెళ్లితిని. తరువాత పితృగృహమందలి ధనమును, దాససేవకాదులతో సహా, ఏదియు మిగలనీయక సమస్తమును తీసికొనితిని.
Verse 64
विक्रीय दत्तं वैश्याभ्यां तच्चापि क्षयमागतम् । क्षेत्रधान्यादिकं यच्च सभांडं सपरिच्छदम् ॥ ६४ ॥
రెండు వైశ్యులకు విక్రయించి అప్పగించినది కూడా తరువాత క్షయమునకు చేరింది. పొలం, ధాన్యము మొదలైనవి ఏవైతే ఉన్నవో, అవి పాత్రలతోను సమస్త పరిచ్ఛదములతోను కూడినవే (ఈ నియమానుసారమే).
Verse 65
स्वल्पमूल्येन विक्रीयगतो नदनदीपतिम् । नावमारुह्य मे भर्ता विवेशांतर्महोदधेः ॥ ६५ ॥
అల్పమూల్యమునకు విక్రయింపబడి నా భర్త నదనదీపతి అయిన సముద్రమునకు వెళ్లెను. నావ ఎక్కి ఆ మహోదధి అంతర్భాగమున ప్రవేశించెను.
Verse 66
स गतो दूरमध्वानं पश्यमानोऽद्भुतानि च । शुभे समुद्रजातानि जीवचेष्ठांकितानि च ॥ ६६ ॥
అతడు దూరమైన మార్గమును సాగి, ఆశ్చర్యకరమైన దృశ్యములను చూచుచుండెను. సముద్రజన్యమైన శుభవస్తువులు, జీవచేష్టల చిహ్నములతో ముద్రితమైనట్లుగా ఉన్నవాటిని కూడా చూచెను.
Verse 67
प्रभंजनवशं प्राप्ता सा नौका शतयोजनम् । गता विशीर्णतां तत्र मृतास्ते नावमाश्रिताः ॥ ६७ ॥
భయంకరమైన గాలివేగమునకు లోబడి ఆ నావ—శతయోజనములు వెళ్లినది—అక్కడే ఛిన్నభిన్నమైంది. నావను ఆశ్రయించిన వారందరూ అక్కడే మరణించారు.
Verse 68
मत्पतिर्दैवयोगेन दीर्घ काष्ठं समाश्रितः । वायुना नीयमानोऽसौ प्राचीनेन स्वकर्मणा ॥ ६८ ॥
దైవయోగముచేత నా పతిదేవుడు దీర్ఘమైన కట్టెను ఆశ్రయించాడు. వాయువు తోడ్పాటుతో కొట్టుకుపోతూ, తన పూర్వకర్మ ప్రేరణతో ముందుకు నడిచెను.
Verse 69
आससादाचलं देवि रत्नश्रृंगविभूषितम् । बहुनिर्झरणोपेतं बहुपक्षिसमन्वितम् ॥ ६९ ॥
ఓ దేవీ, అతడు రత్నశిఖరాలతో అలంకరింపబడిన ఒక అచల పర్వతాన్ని చేరెను; అనేక జలపాతాలతో నిండినదీ, అనేక పక్షులతో సమన్వితమైనదీ అయింది.
Verse 70
बहुवृक्षैः समाकीर्णं नानापुष्पफलोपगैः । उल्लिखंतं हि शिखरैः खमध्यं स्वात्मनस्त्रिभिः ॥ ७० ॥
అది అనేక వృక్షాలతో నిండినది, నానావిధ పుష్పఫలాలతో సమృద్ధమైనది; తన మూడు శిఖరాలతో స్వభావతః ఆకాశమధ్యాన్ని గీకి వేస్తున్నట్లుగా కనిపించెను.
Verse 71
तं दृष्ट्वा पर्वतं दिव्यं त्यक्त्वा नौकाष्ठमद्भुतम् । आरुरोह मुदायुक्तो वित्ताकांक्षी सुलोचने ॥ ७१ ॥
ఓ సులోచనే, ఆ దివ్యమైన అద్భుత పర్వతాన్ని చూచి, ఆ విచిత్రమైన కట్టె-నౌకను విడిచిపెట్టి, ఆనందంతో నిండినవాడై, ధనాకాంక్షతో ప్రేరితుడై పైకి ఎక్కెను.
Verse 72
विशश्राम मुहूर्तं तु क्षुत्पिपासासमन्वितः । तत उत्थाय भक्ष्यार्थं वृक्षांस्तत्र व्यलोकयत् ॥ ७२ ॥
క్షుధా తృష్ణలతో బాధపడుతూ అతడు కొద్దిసేపు విశ్రాంతి పొందెను. ఆపై లేచి, భక్ష్యార్థం అక్కడి వృక్షాలను చుట్టూ పరిశీలించెను.
Verse 73
सुपक्वास्तत्र मृद्वीका दृष्ट्वा भुक्त्वा मुदान्वितः । शांतिं प्राप्तस्ततोऽपश्यत्सालमेकं सुनिर्मलम् ॥ ७३ ॥
అక్కడ అతడు బాగా పండిన మృద్వీకలను (ద్రాక్షలను) చూచి, వాటిని తిని ఆనందంతో నిండిపోయెను. శాంతిని పొందిన తరువాత అతడు అత్యంత నిర్మలమైన ఒకే ఒక శాలవృక్షాన్ని దర్శించెను.
Verse 74
घनच्छायं मेघनिभं पंचाशत्पुरुषोच्छ्रयम् । तस्याधस्तात्स सुष्वाप स्वोत्तरीयं प्रसार्य च ॥ ७४ ॥
ఆ వృక్షము ఘనఛాయతో, మేఘసమాన రూపంతో, యాభై మంది పురుషుల ఎత్తు గలదై యుండెను. దాని క్రింద అతడు తన ఉత్తరీయాన్ని పరచి నిద్రించెను.
Verse 75
मोहिन्या निद्रया चैव संप्रघूर्णितलोचनः । तावत्सुप्तोऽतिखिन्नोऽसौ यावत्सूर्योऽस्ततां गतः ॥ ७५ ॥
మోహినీ నిద్ర వశమై అతని కళ్ళు తిరుగుచుండెను. అతడు అత్యంత అలసిపోయి సూర్యుడు అస్తమించేవరకు నిద్రలోనే ఉండెను.
Verse 76
सूर्येऽस्तं समनुप्राप्ते समायाते निशामुखे । अभ्यगाद्राक्षसो घोरो गर्जमानो यथा घनः ॥ ७६ ॥
సూర్యుడు అస్తమించి రాత్రి ఆరంభము వచ్చినప్పుడు, మేఘంలా గర్జించుచు ఒక భయంకర రాక్షసుడు ముందుకు వచ్చెను.
Verse 77
अंकेनादाय तन्वंगीं सीतामिव दशाननः । शुभां काशीपतेः पुत्रीं नाम्ना रत्नावलीं शुभाम् ॥ ७७ ॥
అతడు సన్నని అవయవాల గల ఆ కన్యను ఒడిలో ఎత్తుకొనెను—దశాననుడు సీతను ఎత్తినట్లుగా. ఆమె కాశీపతి యొక్క శుభ కుమార్తె, రత్నావలీ అనే పుణ్యవతి.
Verse 78
अधौतपादां सुश्रोणीं सौम्यदिक्छीर्षशायिनीम् । पतिकामा कुमारी सा नाविंदत्सदृशं पतिम् ॥ ७८ ॥
ఆ సుశ్రోణి కన్య పాదాలు కడగక, అశుభ దిశవైపు తల పెట్టి శయనించింది; పతిని కోరినా తగిన వరుడు దొరకలేదు।
Verse 79
सर्वयोषिद्वरा बाला रुदती निद्रयाकुला । पिता तस्याः प्रदाने तु चिंताविष्टो ह्यहर्न्निशम् ॥ ७९ ॥
అన్ని స్త్రీలలో శ్రేష్ఠమైన ఆ బాలిక ఏడుస్తూ, నిద్రతో కలత చెందింది; ఆమెను వివాహంగా ఇవ్వాలనే చింతతో తండ్రి పగలు-రాత్రి వ్యాకులుడయ్యాడు।
Verse 80
दीपच्छायाश्रिते तन्वि शयने सा व्यवस्थिता । अटमानेन पापेन दृष्टा सा रूपशालिनी ॥ ८० ॥
ఓ సన్నని దేహముగలదానా, ఆమె దీపపు నీడ ఆశ్రయించిన మంచంపై నిశ్చలంగా పడుకుంది; అటూ ఇటూ తిరిగే ఆ పాపి ఆమె రూపశాలినిని చూశాడు।
Verse 81
दीपरत्नैः सुखचिते धारयंती च कंकणे । उभयोर्दश रत्नानि निष्के च दशपंच च ॥ ८१ ॥
ఆమె ప్రకాశించే రత్నాలతో సుఖంగా జడించిన కంకణాలను ధరించింది; రెండు కంకణాలలో పది పది రత్నాలు, నిష్క హారంలో పదిహేను రత్నాలు ఉన్నాయి।
Verse 82
सीमंते सप्त रत्नानि केयूरेऽष्टौ च पंच च । एवं रत्नाचितां बालां शातकुम्भसमप्रभाम् ॥ ८२ ॥
ఆమె సీమంతంలో ఏడు రత్నాలు, కేయూరాలలో ఎనిమిది మరియు ఐదు రత్నాలు ఉన్నాయి; ఇలా రత్నాలతో అలంకరించిన ఆ బాలిక శుద్ధ బంగారంలా ప్రకాశించింది।
Verse 83
जहार राजभवनात्तां तदा चारुहासिनीम् । वायुमार्गं समाश्रित्य क्षणात्प्राप्तः स्वमालयम् ॥ ८३ ॥
అప్పుడు అతడు రాజభవనం నుండి ఆ మనోహరహాసినిని అపహరించాడు. వాయుమార్గాన్ని ఆశ్రయించి క్షణములోనే తన నివాసానికి చేరుకున్నాడు॥
Verse 84
तं पर्वतं स यत्रास्ते पतिर्मेशालमाश्रितः । तत्र तस्य गुहां दृष्ट्वा सुवर्णसदृशप्रभाम् ॥ ८४ ॥
అతడు మేశాలాన్ని ఆశ్రయించి నివసించే ప్రభువు ఉన్న ఆ పర్వతానికి వెళ్లాడు. అక్కడ ప్రభువు గుహను చూచెను; అది స్వర్ణసమాన కాంతితో ప్రకాశించుచుండెను॥
Verse 85
तद्भयस्यासहा तत्र प्रविवेशास्य पश्यतः । अनेकैर्मणिविन्यासैः संयुक्तां चित्रमंदिराम् ॥ ८५ ॥
ఆ భయాన్ని భరించలేక, అతడు చూస్తుండగానే ఆమె అక్కడ ప్రవేశించింది. అనేక మణివిన్యాసాలతో అలంకరించబడిన ఆ విచిత్ర మందిరంలోకి ఆమె వెళ్లింది॥
Verse 86
नानाद्रव्यसमाकीर्णां शयनासनसंयुताम् । भोजनैः पानपात्रैश्च भक्ष्यभोज्यैरनेकधा ॥ ८६ ॥
అది నానావిధ ద్రవ్యాలతో నిండియుండెను, శయ్యా-ఆసనాలతో సమృద్ధిగా ఉండెను; భోజనములు, పానపాత్రలు, అనేక విధాల భక్ష్యభోజ్యాలతో పరిపూర్ణమై ఉండెను॥
Verse 87
प्रविश्य तत्र शय्यायां मुमोचोत्पललोचनाम् । रुदतीमतिसंत्रस्तां पीनश्रोणिपयोधराम् ॥ ८७ ॥
అక్కడ ప్రవేశించి అతడు పద్మనేత్రిని శయ్యపై ఉంచెను. ఆమె ఏడుస్తూ, అత్యంత భయంతో వణుకుతూ, పుష్టమైన నితంబాలు మరియు స్తనాలతో యుక్తురాలై ఉండెను॥
Verse 88
तस्यास्तु रुदितं श्रुत्वा तस्य भार्या हि राक्षसी । आजगाम त्वरायुक्ता यत्रासौ राक्षसः स्थितः ॥ ८८ ॥
ఆమె ఏడుపు విని, ఆ రాక్షసుని రాక్షసీ భార్య త్వరగా అతడు ఉన్న చోటుకు వచ్చింది।
Verse 89
तां दृष्ट्वा चारुसर्वांगीं तप्तकांचनसप्रभाम् । पप्रच्छ निजभर्तारं क्रुद्धा निर्भर्त्सती सती ॥ ८९ ॥
అంగాంగమూ సుందరంగా, వేడెక్కిన బంగారంలా ప్రకాశించే ఆమెను చూసి సతి కోపంతో దూషిస్తూ తన భర్తను ప్రశ్నించింది।
Verse 90
किमर्थमाहृता चेयं जीवंत्यां मयि निर्घृणं । अन्यां समीहसे भार्यां नाहं भार्यां भवामि ते ॥ ९० ॥
ఓ నిర్దయుడా! నేను జీవించి ఉండగానే ఈమెను ఎందుకు తెచ్చావు? నీవు మరో భార్యను కోరుతున్నావు; నేను ఇక నీ భార్యను కాను।
Verse 91
एवं ब्रुवाणां तां भर्ता राक्षसीमसितेक्षणाम् । उवाच राक्षसो हर्षात्स्वां प्रियां चारुलोचनाम् ॥ ९१ ॥
ఆమె అలా పలుకుతుండగా, ఆమె భర్త అయిన రాక్షసుడు ఆనందంతో నల్లని కన్నులుగల, సుందరనేత్రాల తన ప్రియ రాక్షసీని ఉద్దేశించి పలికాడు।
Verse 92
त्वदर्थमाहृतं भक्ष्यं मया कोश्याः शुभानने । दैवोपपादितं द्वारि द्वितीयं मम तिष्ठति ॥ ९२ ॥
ఓ శుభముఖీ! నీకోసం నేను గోదాములోనుండి ఈ భక్ష్యాన్ని తెచ్చాను; దైవయోగంగా లభించిన రెండవ భాగం నా ద్వారమున నిలిచి ఉంది।
Verse 93
शालवृक्षाश्रितः शेते विप्रश्चैको वरानने । तमानय त्वरायुक्ता येनाहं भक्ष्यमाचरे ॥ ९३ ॥
ఓ సుందరముఖీ! శాలవృక్షం నీడలో ఒక బ్రాహ్మణుడు ఒంటరిగా విశ్రాంతిగా పడుకున్నాడు. నీవు త్వరగా వెళ్లి అతనిని ఇక్కడికి తీసుకురా; నేను అతనిని భక్ష్యంగా చేసుకొని భోజనం చేయుదును.
Verse 94
राक्षसस्य वचः श्रुत्वा कुमारी साब्रवीदिदम् । मिथ्या राक्षसि भर्ता ते भाषते त्वद्भयादयम् ॥ ९४ ॥
రాక్షసుని మాటలు విని ఆ కన్య ఇలా చెప్పింది— “ఓ రాక్షసీ! ఇది అబద్ధం; నీ భయంతోనే నీ భర్త ఇలా మాట్లాడుతున్నాడు.”
Verse 95
ज्ञात्वा त्वां जरयोपेतां विरूपामतिजिह्यगाम् । सुप्तां पितृगृहे रात्रौ मां समासाद्य कामतः ॥ ९५ ॥
నిన్ను వృద్ధాప్యంతో క్షీణించినదిగా, వికృతరూపిణిగా, నాలుక అతిగా బయటకు వచ్చినదిగా తెలిసికొని, నీవు రాత్రి నీ తండ్రి ఇంట్లో నిద్రిస్తున్నప్పుడు, వాంఛతో నన్ను చేరాడు.
Verse 96
अनूढां रुदतीं भद्रे भार्यार्थं समुपानयत् । इतीरितमुपाकर्ण्य वचनं राजकन्यया ॥ ९६ ॥
“ఓ భద్రే! ఇంకా పెళ్లి కాని, ఏడుస్తున్న ఆ కన్యను ఇక్కడికి తీసుకురా; ఆమెను భార్యగా స్వీకరించాలి”— అని రాజకన్య పలికిన మాటలను విని అతడు శ్రద్ధగా గ్రహించాడు.
Verse 97
क्रोधयुक्तातिमात्रं वै बभूव क्षिपती वचः । तस्याश्च रूपमालोक्य सत्यमेवावधारयत् ॥ ९७ ॥
ఆమె అతిమాత్ర క్రోధంతో కఠినమైన మాటలు విసిరింది. కానీ ఆమె రూపాన్ని చూసి అతడు ఇది నిజమే అని నిశ్చయించుకున్నాడు.
Verse 98
चिंतयामास चाप्येवं भार्यार्थे ह्याहृतेति च । अवश्यं मूर्घ्निं कीलं मे रोषयिष्यति राक्षसः ॥ ९८ ॥
అతడు ఇలా మనసులో తలచెను— “భార్య కారణంగానే ఆమె అపహరింపబడింది; ఆ రాక్షసుడు కోపంతో నా తలలో మేకును గుచ్చుతాడు.”
Verse 99
मास्म सीमंतिनी काचिद्भेवत्सा भुवनत्रये । या सापत्न्येन दुःखेन पीड्यमाना हि जीवति ॥ ९९ ॥
మూడు లోకాలలో సంతానమున్న ఏ స్త్రీయూ సతీమత్సర దుఃఖంతో పీడింపబడి జీవించకూడదు.
Verse 100
सर्वेषामेव दुःखानां महच्चेदं न संशयः । सामान्यद्रव्यभोगादि निष्ठा चैवापरा भवेत् ॥ १०० ॥
సర్వ దుఃఖాలకు ఇది మహా కారణం— సందేహం లేదు: సాధారణ భోగ్య వస్తువుల భోగంలో ఆసక్తి; ఆ ఆసక్తియే మరొక బంధనంగా మారుతుంది.
Verse 101
एवं सा बहु संचिंत्य भर्तारं वाक्यमब्रवीत् । मदीया मम भक्ष्यार्थँ त्वयानीता सुलोचना ॥ १०१ ॥
బహుగా ఆలోచించి ఆమె భర్తతో ఇలా చెప్పెను— “ఈ సులోచనా నా దే; నీవు ఆమెను నా భక్ష్యార్థంగా తీసుకొచ్చావు.”
Verse 102
तं विप्रमानयिष्यामि भक्ष्यार्थं तव सुव्रत । ततः स राक्षसः प्राह गच्छगच्छेति सत्वरम् ॥ १०२ ॥
“ఓ సువ్రతా! ఆ బ్రాహ్మణుణ్ని నీ భక్ష్యార్థంగా నేను తీసుకొస్తాను.” అప్పుడు రాక్షసుడు— “వెళ్లు, వెళ్లు— త్వరగా!” అని అన్నాడు.
Verse 103
सृक्किणी स्रवतेऽत्यर्थं तस्य भक्षणकाम्यया । ततः सा राक्षसी घोरा श्रुत्वा पतिसमीरितम् ॥ १०३ ॥
అతనిని భక్షించాలనే తీవ్రమైన కోరికతో ఆమె పెదవులు అత్యధికంగా చిందించసాగాయి. ఆపై ఆ ఘోర రాక్షసి భర్త చెప్పిన మాటలు విని తగినట్లుగా స్పందించింది.
Verse 104
निर्जगाम दुरंताशा ददर्श द्विजसत्तमम् । रूपयौवनसंयुक्तं विद्यारत्नविभूषितम् ॥ १०४ ॥
అప్పుడు దురంత ఆశలతో ఉన్న ఆమె బయటికి వెళ్లి శ్రేష్ఠ ద్విజుణ్ణి దర్శించింది—రూపయౌవనాలతో సమృద్ధిగా, విద్యారత్నంతో అలంకృతుడై ఉన్నవాడిని.
Verse 105
तं दृष्ट्वा मायया भूत्वा सुंदरी षोडशाब्दिका । हृच्छयेन समाविष्टा तदंतिकमुपागमत् ॥ १०५ ॥
అతనిని చూసి ఆమె మాయాబలంతో పదహారు ఏళ్ల అందమైన యువతిగా మారింది. హృదయంలో కామోద్వేగంతో ఆవరించబడి అతని సమీపానికి చేరింది.
Verse 106
अब्रवीत्सा पृथुश्रोणी तं विप्रं प्रीतिसंयुता । कस्त्वं कस्मादिहायतः किमर्थमिह तिष्ठसि ॥ १०६ ॥
అప్పుడు విశాల నడుము గల ఆమె ప్రేమతో నిండిపోయి ఆ విప్రునితో ఇలా చెప్పింది—“నీవెవరు? ఎక్కడి నుంచి ఇక్కడికి వచ్చావు? ఏ ప్రయోజనంతో ఇక్కడ ఉన్నావు?”
Verse 107
पृच्छामि पतिकामाहं राक्षसी हृच्छयातुरा । स्वभर्त्राहं परित्यक्ता त्वां पतिं कर्तुमागता ॥ १०७ ॥
నేను భర్తను కోరుకునే రాక్షసిని; హృదయంలో కామవ్యాకులతతో బాధపడుతూ నిన్ను అడుగుతున్నాను. నా భర్త నన్ను విడిచిపెట్టాడు; నిన్నే నా భర్తగా చేసుకోవడానికి వచ్చాను.
Verse 108
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भर्ता मे भयसंयुतः । उवाच वचनं प्राज्ञो धैर्यमालंब्य तां शुभे ॥ १०८ ॥
ఆమె మాటలు విని నా భర్త భయంతో కూడినవాడైనా, ధైర్యాన్ని ఆశ్రయించి ఆ ప్రాజ్ఞుడు ప్రత్యుత్తరం పలికెను— “హే శుభే!”
Verse 109
रक्षोमानुषसंयोगः कथं राक्षसि संभवेत् । मानुषास्तु स्मृता भक्ष्या राक्षसानां न संशयः ॥ १०९ ॥
హే రాక్షసీ! రాక్షసుడు–మనుష్యస్త్రీ సంయోగం ఎలా సంభవించును? మనుష్యులు రాక్షసులకు భక్ష్యులని స్మృతిలో చెప్పబడింది; సందేహమే లేదు.
Verse 110
तच्छ्रुत्वा वचनं सा तु पुनस्तं प्राह सादरम् । असंभाव्यं च जगति संभवेद्दैवयोगतः ॥ ११० ॥
ఆ మాటలు విని ఆమె మళ్లీ సాదరంగా చెప్పెను— “లోకంలో అసంభవంగా కనిపించేదీ దైవయోగముచేత సంభవించును.”
Verse 111
पुराणे श्रूयते ह्येतद्भविष्यं भारते स्थितम् । हिडंबा राक्षसी विप्र भीमभार्या भविष्यति ॥ १११ ॥
పురాణాలలో ఇది భారతదేశంలో జరగబోయే భవిష్యవృత్తాంతమని వినబడుతుంది— హే విప్రా! రాక్షసీ హిడింబా భీముని భార్య అవుతుంది.
Verse 112
मानुषोत्पादितः पुत्रो भविष्यति घटोत्कचः । अवध्यः सर्वशस्त्राणां शक्त्या मृत्युमवाप्स्यति ॥ ११२ ॥
మనుష్యస్త్రీ నుండి పుట్టిన కుమారుడు ‘ఘటోత్కచ’ అని ప్రసిద్ధి పొందును. అతడు సమస్త శస్త్రాలకు అవధ్యుడు; ‘శక్తి’ ద్వారానే మరణాన్ని పొందును.
Verse 113
तस्माद्विषादं मा विप्रकुरु त्वं दैवयोगतः । भार्या तवाहं संजाता दव हि बलवत्तरम् ॥ ११३ ॥
కాబట్టి, ఓ బ్రాహ్మణా, విషాదపడకుము; ఇది దైవయోగముచేత సంభవించింది. ఆ దైవమే నన్ను నీ భార్యగా చేసెను; దైవమే నిజంగా బలవంతము.
Verse 114
मर्त्यलोकं गते शक्त्रे वैरोचनिनिरीक्षणे । तदंतरं समासाद्य भर्ता मे घोरराक्षसः ॥ ११४ ॥
శక్రుడు (ఇంద్రుడు) వైరోచనీని పరిశీలించుటకు మర్త్యలోకమునకు వెళ్లినప్పుడు, ఆ తరువాత కొద్దిసేపటికే నా భర్త—ఘోర రాక్షసుడు—నన్ను చేరుకొనెను.
Verse 115
तद्गृहाच्छक्तिमहरद्दीप्तामग्रिशिखामिव । सेयं समाश्रिता चात्र शालवृक्षे तु वासवी ॥ ११५ ॥
ఆ గృహమునుండి ఆమె అగ్నిశిఖ వలె దీప్తమైన శక్తిని అపహరించింది. ఆ శక్తియే ఇక్కడ, ఓ వాసవీ, శాలవృక్షమున ఆశ్రయించి ఉంది.
Verse 116
अहत्वैकं द्विजश्रेष्ठ नगच्छति पुरंदरम् । यद्वधाय प्रक्षिपेत्तां सोऽमरोऽपि विनश्यति ॥ ११६ ॥
ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, ఒక్కదానినైనా సంహరించక పురందరుని (ఇంద్రుని) చేరలేడు. కానీ దానిని వధకై విసర్జించువాడు దేవుడైనా నశించును.
Verse 117
साहमारुह्य शालाग्रं शक्तिमानीय भास्वराम् । त्वत्करे संप्रदास्यामि भर्तुर्निधनकाम्यया ॥ ११७ ॥
నేనే శాలాగ్రానికి ఎక్కి ఆ భాస్వరమైన శక్తిని తెచ్చి, నా భర్త మరణించాలనే కోరికతో దానిని నీ చేతిలో ఉంచుదును.
Verse 118
यदि त्वमनया शक्त्या न हिंससि निशाचरम् । खादयिष्यति दुर्मेधास्त्वां च मां च न सशयः ॥ ११८ ॥
నీవు ఈ శక్తితో ఆ నిశాచరుణ్ని సంహరించకపోతే, ఆ దుష్టమూఢుడు నిశ్చయంగా నిన్నూ నన్నూ ఇద్దరినీ మింగివేస్తాడు—సందేహమే లేదు।
Verse 119
तव शत्रुर्महानेष ममापि च परंतप । येनाहृता कुमारीह भार्यार्थं मंदबुद्धिना ॥ ११९ ॥
హే శత్రుసంహారకా, ఈ వాడు నీకూ నాకూ మహాశత్రువు; ఈ మందబుద్ధియే ఇక్కడి కన్యను భార్యగా చేసుకోవాలని అపహరించాడు।
Verse 120
सपत्नभावो जनितो मम भर्त्रा दुरात्मना । व्यापादितेऽस्मिन्नुभयोः क्रीडनं संभविष्यति ॥ १२० ॥
నా దురాత్మ భర్త సపత్నీభావపు వైరం రేపాడు. ఈ వాడు చనిపోతే, ఆ ఇద్దరికీ నిర్భయంగా క్రీడించి సుఖంగా జీవించడం సాధ్యమవుతుంది।
Verse 121
यद्यन्यथा वदेर्वाक्यं त्वामहं रतिवर्द्धन । तदात्मकगृतपुण्यस्य न भवेयं हि भागिनी ॥ १२१ ॥
హే రతివర్ధనా, నా నిజ భావానికి విరుద్ధంగా నేను నీతో వేరే మాట చెప్పితే, ఆ భావంతో చేసిన ఘృతార్పణ పుణ్యంలో నేను భాగస్వామిని కాను।
Verse 122
या गतिर्ब्रह्महत्यायां कुत्सिता प्राप्यते नरैः । तां गतिं हि प्रपद्येऽहं यद्येतदनृतं भवेत् ॥ १२२ ॥
నా మాట అసత్యమైతే, బ్రహ్మహత్య పాపఫలంగా మనుష్యులు పొందే ఆ నింద్య గతినే నేను పొందుదును।
Verse 123
मद्यं हि पिबतो ब्रह्मन् ब्राह्मणस्य दुरात्मनः । या गतिर्विहिता घोरा तां गतिं प्राप्नुयाम्यहम् ॥ १२३ ॥
హే బ్రాహ్మణా! మద్యము త్రాగు దురాత్ముడైన బ్రాహ్మణునికి విధించబడిన భయంకర గతి ఏదో, ఆ గతినే నేను పొందుదును గాక.
Verse 124
गुरुदारप्रसक्तस्य जतोः पापनिषेविणः । या गतिस्तां द्विजश्रेष्ठ मिथ्या प्रोच्य समाप्नुयाम् ॥ १२४ ॥
హే ద్విజశ్రేష్ఠా! గురుపత్నిపై ఆసక్తుడై పాపాచారంలో నిమగ్నుడైన వానికి ఏ గతి ఉందో, నేను అబద్ధం చెప్పి ఉంటే ఆ గతినే పొందుదును గాక.
Verse 125
स्वर्णन्यासापहरणे मेदिनीहरणे च या । आत्मनो हनने या हि विहिता मुनिभिर्द्विज ॥ १२५ ॥
హే ద్విజా! న్యాసంగా ఉంచిన స్వర్ణాన్ని అపహరించడం, భూమిని హరించడం, అలాగే ఆత్మహత్య—ఇవన్నిటికీ మునులు విధించిన ప్రాయశ్చిత్తమే ఇక్కడ వర్తించును.
Verse 126
गतिस्तामनुगच्छामि यद्येतदनृतं वदे । पंचम्यां च तथाष्टम्यां यत्पापं मांसभक्षणे ॥ १२६ ॥
నేను ఇది అసత్యంగా చెప్పి ఉంటే, ఆ గతినే అనుభవించుదును గాక; పంచమి మరియు అష్టమి తిథుల్లో మాంసభక్షణం వల్ల కలిగే పాపంలాగు.
Verse 127
स्त्रीसंगमे तरुच्छेदे यत्पापं शशिनः क्षये । यदुच्छिष्टे घृतं भोक्तुर्मैथुनेन दिवा च यत् ॥ १२७ ॥
అనుచిత సమయంలో స్త్రీసంగమం, చెట్టు నరికివేయడం, చంద్రక్షయ సమయంలో చేసిన కర్మ, ఇతరుల ఉచ్ఛిష్టమైన నెయ్యి తినడం, అలాగే పగలు మైథునం—ఇవన్నిటివల్ల కలిగే పాపం (ఇక్కడ సూచితం).
Verse 128
वैश्वदेवमकर्तुश्च गृहिणो हि द्विजस्य यत् । भिक्षामदातुर्भिक्षुभ्यो विधवाया द्विभोजनात् ॥ १२८ ॥
ద్విజ గృహస్థుడు వైశ్వదేవ హోమం చేయకపోవడం, భిక్షువులకు భిక్ష ఇవ్వకపోవడం, అలాగే విధవ రెండు సార్లు భోజనం చేయడం—ఇవి నింద్యకర్మలని చెప్పబడినవి।
Verse 129
तैलं भोक्तुश्च संक्रांतौ गोभिस्तीर्थं च गच्छतः । तथा मृदमनुद्धृत्य स्नातुः परजलाशये ॥ १२९ ॥
సంక్రాంతి రోజున నూనె భుజించడం, ఆవులతో కలిసి తీర్థయాత్రకు వెళ్లడం, అలాగే ఇతరుల చెరువులో ముందుగా మట్టి/అనుమతి తీసుకోకుండా స్నానం చేయడం—ఇవన్నీ దోషకరమని చెప్పబడింది।
Verse 130
निषिद्धवृक्षजनितं दंतकाष्ठं च खादतः । गामसेवयतो बद्ध्वा पाखंडपथगामिनः ॥ १३० ॥
నిషిద్ధ వృక్షం నుండి వచ్చిన దంతకాష్ఠం వాడేవాడు, అలాగే గోవుతో అధర్మకర్మ చేయువాడు—ఇవరు పాఖండ మార్గగాములని బంధించదగినవారని చెప్పబడింది।
Verse 131
पितृदेवार्चनं कर्तुः काष्ठग्रावस्थितस्य यत् । गोहीनां महिषीं धर्तुर्भिन्नकांस्ये च भुंजतः ॥ १३१ ॥
కట్టె లేదా రాయి మీద నిలబడి పితృదేవార్చన చేయడం, గోవులు లేని చోట మహిషిని ఉంచడం, మరియు పగిలిన కాంస్య పాత్రలో భోజనం చేయడం—ఇవి దోషకరమై ఫలరహితమని చెప్పబడింది।
Verse 132
अधौतभिन्नपारक्यवस्त्रसंवीतकर्मिणः । नग्रस्त्रीप्रेक्षणं कर्तुरभक्ष्यस्य च भोजिनः ॥ १३२ ॥
కడగని, చినిగిన లేదా పరుల వస్త్రాలు ధరించి కర్మాచరణ చేయువాడు; నగ్నస్త్రీని చూడువాడు; అనుచితకర్మ చేయువాడు; మరియు అభక్ష్యాన్ని భుజించువాడు—ఇవన్నీ అశౌచదోషులని చెప్పబడింది।
Verse 133
कथायां श्रीहरेर्विघ्नं कर्तुर्यत्पातकं द्विज । तेन पापेन लिप्येऽहं यदि वच्मि तवानृतम् ॥ १३३ ॥
హే ద్విజా! శ్రీహరి పవిత్రకథలో ఎవడు విఘ్నం కలిగిస్తాడో అతనికి ఏ పాపం కలుగుతుందో—నేను నీతో అసత్యం పలికితే ఆ పాపంతోనే నేనూ కలుషితుడనగుదును।
Verse 134
उक्तान्येतानि पापानि यान्यनुक्तान्यपि द्विज । सर्वेषां भागिनी चाहं यद्येतदनृतं वदे ॥ १३४ ॥
హే ద్విజా! ఈ పాపాలు చెప్పబడ్డాయి; చెప్పబడనివి కూడా. నేను చెప్పింది అబద్ధమైతే, వాటన్నిటిలోనూ నేనూ భాగస్వామినగుదును.
Verse 135
एवं संबोधितो देवि भर्ता मे पापया तया । तथेति निश्चयं चक्रे भवितव्येन मोहितः ॥ १३५ ॥
హే దేవీ! ఆ పాపినీ స్త్రీ ఇలా సంబోధించగా, నా భర్త—భవితవ్యబలంతో మోహితుడై—“అలాగే” అని నిర్ణయించుకున్నాడు.
Verse 136
निर्द्रव्यो व्ययसनासक्तो मद्वाक्यकलुषीकृतः । उवाच राक्षसीं वाक्यं सर्वंसिद्धिप्रदायकम् ॥ १३६ ॥
ధనరహితుడై, వ్యసనాలకు ఆసక్తుడై, నా మాటల వల్ల కలుషితుడై, అతడు ఆ రాక్షసికి సమస్త సిద్ధులను ప్రసాదించునని చెప్పబడే వాక్యాన్ని పలికాడు.
Verse 137
शीघ्रमानय तां शक्तिं करोमि वचनं तव । सर्वमेतत्प्रदेयं हि त्वया मे राक्षसे हते ॥ १३७ ॥
“త్వరగా ఆ శక్తిని తీసుకురా; నీ ఆజ్ఞను నేను నెరవేర్చుతాను. నా రాక్షసుడు నీ చేత హతుడైనందున, ఇవన్నీ నీవు నాకు ఇవ్వవలసిందే.”
Verse 138
द्रव्याशया प्रविष्टोऽहं सागरं तिमिसंकुलम् । तच्छ्रुत्वा राक्षसी शक्तिं समानीय नगस्थिताम् ॥ १३८ ॥
ధనాశతో నేను చీకటితో నిండిన సముద్రంలో ప్రవేశించాను. అది విని ఆమె పర్వతంలో నివసించే రాక్షసీ-సదృశ శక్తిని పిలిపించింది.
Verse 139
ददौ मद्भर्तृसिद्ध्यर्थं विमुंचंतीं महार्चिषम् । एतस्मिन्नेव काले तु राक्षसः काममोहितः ॥ १३९ ॥
తన భర్త కార్యసిద్ధి కోసం ఆమె మహాతేజస్సుతో ప్రకాశించే ఆ శక్తిని విడుదల చేస్తూ అర్పించింది. అదే సమయంలో కామమోహితుడైన రాక్షసుడు వచ్చాడు.
Verse 140
गमनायोद्यतः कन्यां सा भीता वाक्यमब्रवीत् । कुमारीसेवने रक्षो महापापं विधीयते ॥ १४० ॥
అతడు కన్య వద్దకు వెళ్లేందుకు సిద్ధమవుతుండగా, ఆమె భయంతో ఇలా చెప్పింది—“ఓ రాక్షసా! కన్యను అపవిత్రం చేయడం మహాపాపం.”
Verse 141
छलेनाहं हृता काश्याः सुप्ता पितृगृहात्वया । तव दोषो न चेहास्ति भवितव्यं ममेदृशम् ॥ १४१ ॥
నీవు మోసంతో కాశీలో నా తండ్రి ఇంటి నుండి, నేను నిద్రలో ఉండగా, నన్ను తీసుకెళ్లావు. అయినా ఇక్కడ నీ తప్పు లేదు; నా విధి అట్లానే ఉంది.
Verse 142
गुहामध्यगतायास्तुको मे त्राता भविष्यति । विधियोगाद्भवेद्भर्ता विधियोगाद्भवेत्प्रिया ॥ १४२ ॥
నేను గుహ మధ్యలో చిక్కుకున్నాను—నాకు రక్షకుడు ఎవరు? విధి యోగంతో భర్త లభిస్తాడు, అదే విధి యోగంతో ప్రియుడూ లభిస్తాడు.
Verse 143
भवेद्विधिवशाद्विद्या गृहं सौख्यं धनं कुलम् । विधिना प्रेर्यमाणस्तु जनः सर्वत्र गच्छति ॥ १४३ ॥
విధివశాత్తు విద్య, గృహం, సౌఖ్యం, ధనం మరియు కులం లభిస్తాయి. విధిచే ప్రేరేపించబడిన మనిషి అంతటా సంచరిస్తాడు.
Verse 144
अवश्यं भविता भर्ता त्वमेव रजनीचर । विधइना विहिते मार्गे किं करिष्यति पंडितः ॥ १४४ ॥
ఓ నిశాచరా! కచ్చితంగా నువ్వే నా భర్తవు అవుతావు. విధి నిర్ణయించిన మార్గంలో పండితుడు మాత్రం ఏమి చేయగలడు?
Verse 145
तस्मादानयत विप्रं शालवृक्षाश्रित त्विह । घृतं जलं कुशानग्निं विवाहं विधिना कुरु ॥ १४५ ॥
కనుక, సాల వృక్షం కింద ఉన్న ఆ బ్రాహ్మణుడిని ఇక్కడికి తీసుకురండి. నెయ్యి, నీరు, దర్భలు మరియు అగ్నిని తెచ్చి, శాస్త్రోక్తంగా వివాహం జరిపించండి.
Verse 146
विनापि दर्भतोयाग्नीन्न्यथोक्तविधिमतरा । ब्राह्मणस्यैव वाक्येन विवाहः सफलो भवेत् ॥ १४६ ॥
దర్భలు, నీరు, అగ్ని లేకపోయినా, ఇతర విధివిధానాలు లోపించినా, కేవలం బ్రాహ్మణుని వాక్కు చేతనే వివాహం సఫలమవుతుంది.
Verse 147
न हतो यदि विप्रस्तु भार्यया तव राक्षस । वृत्ते होमस्य कार्ये तु तं भवान् भक्षयिष्यति ॥ १४७ ॥
ఓ రాక్షసా! ఒకవేళ నీ భార్య ఆ బ్రాహ్మణుడిని చంపకపోతే, హోమ కార్యం పూర్తయిన తర్వాత నువ్వు అతన్ని భక్షించవచ్చు.
Verse 148
एवमुक्ते तु वचने तया वै राजकन्यया । विश्वस्तमानसो दर्पान्निर्जगाम स राक्षसः ॥ १४८ ॥
రాజకన్య ఆ మాటలు పలికిన వెంటనే, ఆ రాక్షసుడు మనస్సు కొంత నిశ్చింతపడి కూడా దర్పంతో ప్రేరితుడై అక్కడి నుంచి బయలుదేరి వెళ్లాడు।
Verse 149
सत्वरं हृच्छयाविष्टस्तमानेतुं बहिः स्थितः ॥ १४९ ॥
హృదయవేదనతో ఆవరించబడి అతడు త్వరగా బయటికి వెళ్లి, అతనిని లోపలికి తీసుకురావాలనే ఉద్దేశంతో అక్కడ నిలిచాడు।
Verse 150
तस्य निर्गच्छतो देवि क्षुतमासीत्स्वयं किल । सव्यं चाप्यस्फुरन्नेत्रं स्ववस्त्रं स्खलितं तथा ॥ १५० ॥
ఓ దేవీ! అతడు బయలుదేరుతున్నప్పుడు స్వయంగా తుమ్ము వచ్చిందని చెబుతారు; ఎడమ కన్ను కంపించింది, తన వస్త్రమూ జారింది—ఇలా అపశకునాలు కనబడ్డాయి।
Verse 151
अनाहृत्य तु तत्सर्वं निर्गतोऽसौ दरीमुखात् । बिभ्राणां मानुषं रूपं स्वामपश्यन्नितंबिनीम् ॥ १५१ ॥
అయితే వాటిలో ఏదీ తీసుకోకుండా అతడు గుహాముఖం నుంచి బయటికి వచ్చాడు; మానవ రూపం ధరించి తన భార్యను—సన్నని నడుము, సుందర నితంబాలవారిని—చూశాడు।
Verse 152
घटयंतीं तु संबंधं भार्याभर्तृसमुद्भवम् । परित्यजामि त्वां पापं राक्षसं क्रूरकर्मिणम् ॥ १५२ ॥
భార్యాభర్తల మధ్య పుట్టే పవిత్ర బంధాన్ని బలవంతంగా కట్టబెట్టాలని చూస్తున్నావు—ఓ పాపీ, క్రూరకర్మ రాక్షసా! నిన్ను నేను పరిత్యజిస్తున్నాను।
Verse 153
मानुषीप्रमदासक्तं मच्छरीरस्य दूषकम् । तच्छ्रुत्वा दारुणं वाक्यं भार्यया समुदीरितम् । ईर्ष्याकोपसमायुक्तस्त्वभ्यधावन्निशाचरः ॥ १५३ ॥
భార్య పలికిన ఆ కఠిన వాక్యం—“నీవు మానవ స్త్రీపై ఆసక్తుడవై నా శరీరాన్ని కలుషితం చేశావు”—విని, ఆ నిశాచరుడు ఈర్ష్యా కోపాలతో ఉవ్వెత్తున దూసుకొచ్చాడు।
Verse 154
उत्क्षिप्य बाहू प्रविदार्य वक्त्रं संप्रस्थितो भक्षयितुं स चोभौ । कालेन वेगात्पवनो यथैव समुच्चरन्वाक्यमनर्थयुक्तम् ॥ १५४ ॥
అతడు భుజాలను ఎత్తి నోరు విప్పి, ఆ ఇద్దరినీ మింగివేయడానికి దూసుకొచ్చాడు; కాలవేగంతో నడిచే గాలిలా అర్థరహిత మాటలు అరుస్తూ పోయాడు।
Verse 155
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते काष्ठीलोपाख्यानं नाम सप्तविंशोऽध्यायः ॥ २७ ॥
ఇట్లు శ్రీబృహన్నారదీయపురాణ ఉత్తరభాగంలోని మోహినీచరిత్రంలో “కాష్ఠీలోపాఖ్యానం” అనే ఇరవైఏడవ అధ్యాయం ముగిసింది।
Sandhyāvalī frames Ekādaśī as Hari’s own sacred day where eating becomes a dharma-violation that undermines vrata-kalpa, royal conduct, and satya; she therefore redirects Mohinī toward alternative boons so the king’s vow remains intact.
It operates as an upākhyāna (embedded exemplum) that concretizes karmaphala: domestic ethical failures—especially withholding support for a husband’s welfare and acting from pride/greed—are shown to generate prolonged suffering across hells and rebirths, reinforcing the chapter’s vrata-and-satya ethic.
Mohinī asserts that horoscope/planets are secondary to the bhāva (state of mind) at conception; the child is born bearing that disposition, which then shapes character traits like generosity, modesty, affection, and dharma-orientation.