The Greatness of the Gaṅgā (Gaṅgāmāhātmya)

Verse 1

सूत उवाच । भगवद्भक्तिमाहात्म्यं श्रुत्वा प्रीतस्तु नारदः । पुनः पप्रच्छ सनकं ज्ञानविज्ञानपारगम् ॥ १ ॥

సూతుడు పలికెను—భగవద్భక్తి మహాత్మ్యము విని మునిశ్రేష్ఠుడు నారదుడు ఆనందించెను; జ్ఞానవిజ్ఞానపారగుడైన సనకుని మళ్లీ ప్రశ్నించెను ॥१॥

Verse 2

नारद उवाच । क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं तीर्थानां च तथोत्तमम् । परया दयया तथवं ब्रूहिं शास्त्रार्थपारग ॥ २ ॥

నారదుడు పలికెను—హే శాస్త్రార్థపారగుడా! పరమ దయతో నాకు చెప్పుము—క్షేత్రములలో ఉత్తమ క్షేత్రమేది? తీర్థములలోనూ ఉత్తమ తీర్థమేది? ॥२॥

Verse 3

सनक उवाच । शुणु ब्रह्मन्तरं गुह्यं सर्वसंपत्करं परम् । दुःस्वन्पनाशनं पुण्यं धर्म्यं पापहरं शुभम् ॥ ३ ॥

సనకుడు పలికెను—వినుము, బ్రహ్ముని గూఢ అంతరతత్త్వము పరమము, సమస్త సంపదలను ప్రసాదించునది; ఇది దుఃస్వప్ననాశకము, పుణ్యప్రదము, ధర్మ్యము, పాపహరము, శుభప్రదము ॥३॥

Verse 4

श्रोतव्यं मुनिभिर्नित्यं दुष्टग्रहनिवारणम् । सर्वरोगप्रशमनमायुर्वर्ध्दनकारणम् ॥ ४ ॥

ఇది మునులు నిత్యము శ్రవణము చేయవలసినది; దుష్టగ్రహబాధను నివారించును, సమస్త రోగములను శమింపజేయును, ఆయుర్వృద్ధికి కారణమగును ॥४॥

Verse 5

क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं तीर्थानां च तथोत्तमम् । गङ्गायमुनयोर्योगं वदन्ति परमर्षयः ॥ ५ ॥

క్షేత్రాలలో ఇది పరమోత్తమ క్షేత్రము; తీర్థాలలోనూ ఇదే అత్యుత్తమము—అని పరమర్షులు చెబుతారు—గంగా యమునల పవిత్ర సంగమము।

Verse 6

सितासितोदकं तीर्थं ब्रह्माद्याः सर्वदेवताः । मुनयो मनवश्चैव सेवन्ते पुण्यकाङ्क्षिणः ॥ ६ ॥

‘సితాసితోదక’ అనే తీర్థము పరమ పుణ్యప్రదము. బ్రహ్మాది సమస్త దేవతలు, మునులు మరియు మనువులు కూడా—పుణ్యాకాంక్షతో—దానిని సేవిస్తారు।

Verse 7

गङ्गा पुण्यनदी ज्ञेया यतो विष्णुपदोद्भवा । रविजा यमुना ब्रह्मंस्तयोर्योगः शुभावहः ॥ ७ ॥

గంగను పరమ పుణ్యనదిగా తెలుసుకోవాలి, ఎందుకంటే ఆమె విష్ణుపాదముల నుండి ఉద్భవించింది. ఓ బ్రాహ్మణా, యమున సూర్యజ; ఈ రెండింటి సంగమం శుభప్రదం।

Verse 8

स्मृतार्तिनाशिनी गङ्गा नदीनां प्रवरा मुने । सर्वपापक्षयकरी सर्वोपद्रवनाशिनी ॥ ८ ॥

ఓ మునీ, నదులలో శ్రేష్ఠమైన గంగా స్మరణమాత్రంతోనే దుఃఖాన్ని నశింపజేస్తుంది. ఆమె సమస్త పాపక్షయకారిణి, అన్ని ఉపద్రవాలను తొలగించేది।

Verse 9

यानि क्षेत्राणि पुण्यानि समुद्रान्ते महीतले । तेषां पुण्यतमं ज्ञेयं प्रयागाख्यं महामुने ॥ ९ ॥

ఓ మహామునీ, సముద్రాంతమైన ఈ భూమిపై ఉన్న పుణ్యక్షేత్రాలన్నిటిలో ‘ప్రయాగ’ అనే స్థలమే అత్యంత పుణ్యప్రదమని తెలుసుకో।

Verse 10

इयाज वेधा यज्ञेन यत्र देवं रमापतिम् । तथैव मुनयः सर्वे चक्रश्च विविधान्मखान् ॥ १० ॥

అక్కడ విధాత (వేధా) యజ్ఞముచే రమాపతి భగవంతుని ఆరాధించాడు; అలాగే సమస్త మునులు కూడా నానావిధ మఖయాగములను నిర్వహించారు।

Verse 11

सर्वतीर्थाभिषेकाणि यानि पुण्यानि तानि वै । गङ्गाबिन्द्वभिषेकस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ ११ ॥

సర్వ తీర్థాలలో స్నాన-అభిషేకముల వల్ల కలుగు పుణ్యములు నిజమే; కానీ గంగాజలంలోని ఒక్క బిందువు అభిషేక పుణ్యానికి పదహారవ భాగానికైనా సమానం కావు।

Verse 12

गङ्गा गङ्गेति यो ब्रूयाद्योजनानां शते स्थितः । सोऽपि मुच्येत पापेभ्यः किमु गङ्गाभिषेकवान् ॥ १२ ॥

శత యోజనాల దూరంలో ఉన్నవాడైనా ‘గంగా, గంగా’ అని పలికితే పాపముల నుండి విముక్తుడవుతాడు; మరి గంగాజలాభిషేకము పొందినవాడి మహిమ ఎంత ఎక్కువో!

Verse 13

विष्णुपादोद्भवा देवी विश्वेश्वरशिरः स्थिता । संसेव्या मुनिभिर्देवः किं पुनः पामरैर्जनै ॥ १३ ॥

ఓ దేవీ! విష్ణుపాదమునుండి ఉద్భవించి విశ్వేశ్వరుని శిరస్సుపై నిలిచిన నీవు మునులచే కూడా సేవింపబడుచున్నావు; మరి సామాన్య జనులు ఎంతగా వందించవలెనో!

Verse 14

यत्सैकतं ललाटे तु ध्रियते मनुजोत्तमैः । तत्रैव नेत्रं विज्ञेयं विध्यर्द्धाधः समुज्ज्वलत् ॥ १४ ॥

శ్రేష్ఠులు లలాటమున ధరించే పవిత్ర మృత్తికా/ఇసుక తిలకమున్న చోటనే, భ్రూవరుసకు అర్ధమాత్ర పైగా ప్రకాశించే దివ్య నేత్రమున్నదని తెలుసుకోవాలి।

Verse 15

यन्मज्जनं महापुण्यं दुर्लभं त्रिदिवौकसाम् । सारूप्यदायकं विष्णोः किमस्मात्कथ्यते परम ॥ १५ ॥

ఆ పవిత్రస్థలంలో మజ్జనం మహాపుణ్యకరం; అది స్వర్గవాసులకైనా దుర్లభం. అది శ్రీవిష్ణువు సారూప్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది—ఇదికన్నా పరమం ఏమి చెప్పగలం?

Verse 16

यत्र स्नाताः पापिनोऽपि सर्वपापविवर्जिताः । महद्विमानमारूढाः प्रयान्ति परमं पदम् ॥ १६ ॥

ఎక్కడ స్నానం చేసిన పాపులైనా సమస్త పాపాల నుండి విముక్తులవుతారు; మహా విమానాన్ని అధిరోహించి పరమపదానికి ప్రయాణిస్తారు.

Verse 17

यत्र स्नाता महात्मानः पितृमातृकुलानि वै । सहस्राणि समुद्धृत्य विष्णुलोके व्रजन्ति वै ॥ १७ ॥

ఎక్కడ మహాత్మ భక్తులు స్నానం చేస్తారో, అక్కడ వారు తండ్రి వంశం, తల్లి వంశంలోని వేల కుటుంబాలను उद्धరించి విష్ణులోకానికి వెళ్తారు.

Verse 18

स स्नातः सर्वतीर्थेषु यो गङ्गां स्मरति द्विज । पुण्यक्षेत्रेषु सर्वेषु स्थितवान्नात्र संशयः ॥ १८ ॥

హే ద్విజా! గంగను స్మరించేవాడు సమస్త తీర్థాలలో స్నానం చేసినవాడే; అన్ని పుణ్యక్షేత్రాలలో నిలిచినవాడే—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 19

यत्र स्नातं नरं दृष्ट्वा पापोऽपि स्वर्गभूमिभाक् । मदङ्गस्पर्शेमात्रेण देवानामाधिपो भवेत् ॥ १९ ॥

ఆ పవిత్రస్థలంలో స్నానం చేసిన మనిషిని చూడగానే పాపియైనా స్వర్గానికి అర్హుడవుతాడు; నా అంగస్పర్శమాత్రంతో ఎవడైనా దేవాధిపతిగా మారగలడు.

Verse 20

तुलसीमूलसंभूता द्विजपादोद्भवा तथा । गङ्गोद्भवा तु मृल्लोकान्नयत्यच्युतरूपताम् ॥ २० ॥

తులసి మూలం నుండి పుట్టిన మట్టి, అలాగే బ్రాహ్మణుని పాదాల నుండి వచ్చిన మట్టి, ముఖ్యంగా గంగాజన్య పవిత్ర మృత్తిక—ఈ లోకంలోని జనులను అచ్యుతుడు (విష్ణువు) సమాన స్థితికి నడిపిస్తుంది।

Verse 21

गङ्गा च तुलसी चैव हरिभक्तिरचञ्चला । अत्यन्तदुर्ल्लभा नॄणां भक्तिर्द्धर्मप्रवक्तरि ॥ २१ ॥

గంగా, తులసి, మరియు హరిలో అచంచల భక్తి—ఇవి మనుష్యులకు అత్యంత దుర్లభం; అలాగే సద్ధర్మాన్ని బోధించే గురువులో భక్తి కూడా ఎంతో దుర్లభం।

Verse 22

सद्धर्मवक्तुः पदसंभवां मृदं गङ्गोद्भवां चैव तथा तुलस्याः । मूलोद्भवां भक्तियुतो मनुष्यो धृत्वा शिरस्येति पदं च विष्णोः ॥ २२ ॥

సద్ధర్మాన్ని బోధించే వక్త పాదాల నుండి వచ్చిన మట్టి, గంగాజన్య మట్టి, అలాగే తులసి మూలం నుండి పుట్టిన మట్టి—భక్తితో ఉన్న మనిషి వీటిని శిరస్సుపై ధరించి విష్ణుపదం (ధామం) పొందుతాడు।

Verse 23

कदा यास्याम्यहं गङ्गां कदा पश्यामि तामहम् । वाञ्च्छत्यपि च यो ह्येवं सोऽपि विष्णुपदं व्रजेत् ॥ २३ ॥

“నేను ఎప్పుడు గంగకు వెళ్తాను? ఎప్పుడు ఆమెను దర్శిస్తాను?”—ఇలా కేవలం ఆకాంక్షించే వాడుకూడా విష్ణుపదాన్ని పొందుతాడు।

Verse 24

गङ्गाया महिमा ब्रह्मन्वक्तुं वर्षशतैरपि । न शक्यते विष्णुनापि किमन्यैर्बहुभाषितैः ॥ २४ ॥

ఓ బ్రహ్మన్, గంగ మహిమను వందల సంవత్సరాలు చెప్పినా పూర్తిగా చెప్పలేం—విష్ణువుకూడా పూర్తిగా వర్ణించలేడు; మరి ఇతరులు ఎంత మాట్లాడినా ఏమి చేయగలరు?

Verse 25

अहो माया जगत्सर्वं मोहयत्येतदद्भुतम् । यतो वै नरकं यान्ति गङ्गानाम्नि स्थितेऽपि हि ॥ २५ ॥

అహో! ఎంత ఆశ్చర్యం—మాయ సమస్త జగత్తును మోహింపజేస్తుంది; అందువల్ల ‘గంగా’ అనే నామమున్న స్థలంలో ఉన్నప్పటికీ జనులు నరకానికి వెళ్తారు।

Verse 26

संसारदुःख विच्छेदि गङ्गानाम प्रकीर्तितम् । तथा तुलस्या भक्तिश्च हरिकीर्तिप्रवक्तरि ॥ २६ ॥

గంగా నామం సంసారదుఃఖాన్ని ఛేదించేదిగా కీర్తించబడింది; అలాగే తులసిపై భక్తి, హరి కీర్తిని ప్రకటించువానిపై భక్తి కూడా (అత్యంత పవిత్రం) అని చెప్పబడింది।

Verse 27

सकृदप्युच्चरेद्यस्तु गङ्गेत्येवाक्षरद्वयम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति ॥ २७ ॥

ఎవడు ఒక్కసారి అయినా ‘గంగా’ అనే ద్వాక్షర నామాన్ని ఉచ్చరిస్తాడో, వాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై విష్ణులోకాన్ని పొందుతాడు।

Verse 28

योजनत्रितयं यस्तु गङ्गायामधिगच्छति । सर्वपापविनिर्मुक्तः सूर्यलोकं समेति हि ॥ २८ ॥

ఎవడు గంగానదిలో/గంగాతీరంలో మూడు యోజనాల మేర ప్రయాణిస్తాడో, వాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై నిజంగా సూర్యలోకాన్ని చేరుతాడు।

Verse 29

सेयं गङ्गा महापुण्या नदी भक्त्या निषेविता । मेषतौलिमृगार्केषु पावयत्यखिलं जगत् ॥ २९ ॥

ఇదే గంగా మహాపుణ్యదాయిని నది, భక్తితో సేవింపబడేది; సూర్యుడు మేష, తులా, మృగ రాశుల్లో ఉన్నప్పుడు ఆమె సమస్త జగత్తును పవిత్రం చేస్తుంది।

Verse 30

गोदावरी भीमरथी कृष्णा रेवा सरस्वती । तुङ्गभद्रा च कावेरी कालिन्दी बाहुदा तथा ॥ ३० ॥

గోదావరి, భీమరథీ, కృష్ణా, రేవా (నర్మదా), సరస్వతి, తుంగభద్ర, కావేరి, కాలిందీ (యమునా) అలాగే బాహుదా—ఈ పవిత్ర నదులను స్మరించి భక్తితో పూజించాలి।

Verse 31

वेत्रवती ताम्रपर्णी सरयूश्च द्विजोत्तम । एवमादिषु तीर्थेषु गङ्गा मुख्यतमा स्मृता ॥ ३१ ॥

హే ద్విజోత్తమా! వేత్రవతీ, తామ్రపర్ణీ, సరయూ మొదలైన తీర్థాలలో గంగా దేవి ప్రధానమైనదిగా స్మరించబడుతుంది।

Verse 32

यथा सर्वगतो विष्णुर्जगव्द्याप्य प्रतिष्टितः । तथेयं व्यापिनी गङ्गा सर्वपापप्रणाशिनी ॥ ३२ ॥

సర్వవ్యాపి విష్ణువు జగత్తంతటా వ్యాపించి స్థితుడై ఉన్నట్లే, ఈ గంగా కూడా సర్వత్ర వ్యాపించి సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది।

Verse 33

अहो गङ्गा जगद्धात्री स्नानपानादिभिर्जगत् । पुनाति पावनीत्येषा न कथं सेव्यते नृभिः ॥ ३३ ॥

అహో! గంగా జగద్ధాత్రి; స్నానం, పానం మొదలైన వాటితో జగత్తును పవిత్రం చేస్తుంది. ‘పావని’గా ప్రసిద్ధమైన ఆమెను మనుష్యులు ఎందుకు సేవించరు?

Verse 34

तीर्थानामुत्तमं तीर्थं क्षेत्राणां क्षेत्रमुत्तमम् । वाराणसीति विख्यातं सर्वदेवनिषेवितम् ॥ ३४ ॥

తీర్థాలలో ఇది ఉత్తమ తీర్థం, క్షేత్రాలలో ఇది ఉత్తమ క్షేత్రం. ఇది ‘వారణాసి’ అని ప్రసిద్ధి, సమస్త దేవతలచే సేవింపబడినది।

Verse 35

ते एव श्रवणे धन्ये संविदाते बहुश्रुतम् । इह श्रुतिमतां पुंसां काशी याभ्यां श्रुताऽसकृत् ॥ ३५ ॥

శ్రవణం చేసే ఆ రెండు చెవులే ధన్యాలు; అవే మహాశ్రుత జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తాయి. ఈ లోకంలో శ్రుతిమంతులైన పురుషులకు కాశీ అనేది పునఃపునః వినబడిన మహిమగల క్షేత్రము.

Verse 36

ये यं स्मरन्ति संस्थानमविमुक्तं द्विजोत्तमम् । निर्धूतसर्वपापास्ते शिवलोकं व्रजन्ति वै ॥ ३६ ॥

హే ద్విజోత్తమా! ‘అవిముక్త’ అనే ఈ పవిత్ర ధామాన్ని స్మరించేవారు సమస్త పాపాలనుండి శుద్ధులై నిశ్చయంగా శివలోకాన్ని చేరుతారు.

Verse 37

योजनानां शतस्थोऽपि अविमुक्तं स्मरेद्यदि । बहुपातकपूर्णोऽपि पदं गच्छत्यनामयम् ॥ ३७ ॥

ఎవరైనా వంద యోజనాల దూరంలో ఉన్నా, అవిముక్తాన్ని స్మరిస్తే, అతడు—అనేక పాతకాలతో నిండినవాడైనా—దుఃఖరహితమైన, నిరామయమైన పరమ పదాన్ని పొందుతాడు.

Verse 38

प्राणप्रयाणसमये योऽविमुक्तं स्मरेद्द्विज । सोऽपि पापविनिर्मुक्तः शैवं पदमवाप्नुयात् ॥ ३८ ॥

హే ద్విజా! ప్రాణప్రయాణ సమయమున అవిముక్తాన్ని స్మరించేవాడు కూడా పాపవిముక్తుడై శైవ పరమపదాన్ని పొందుతాడు.

Verse 39

काशीस्मरणजं पुण्यं भुक्त्वा स्वर्गे तदन्ततः । पृथिव्यामेकराड् भूत्वा काशीं प्राप्य च मुक्तिभाक् ॥ ३९ ॥

కాశీ స్మరణజన్య పుణ్యాన్ని స్వర్గంలో అనుభవించి, అది క్షయమైన తరువాత, భూమిపై ఏకచ్ఛత్ర రాజుగా జన్మిస్తాడు; ఆపై మళ్లీ కాశీని చేరి మోక్షభాగ్యాన్ని పొందుతాడు.

Verse 40

बहुनात्र किमुक्तेन वाराणस्या गुणान्प्रति । नामापि गृह्णातां काश्याश्चतुर्वर्गो न दूरतः ॥ ४० ॥

ఇక్కడ వారాణసీ గుణాలను ఎక్కువగా చెప్పి ఏమి ప్రయోజనం? కాశీ నామమాత్రం ఉచ్చరించినవారికైనా ధర్మార్థకామమోక్షములు అనే చతుర్వర్గం దూరంగా ఉండదు।

Verse 41

गङ्गायमुनयोर्योगोऽधिकः काश्या अपि द्विज । यस्य दर्शनमात्रेण नरा यान्ति परां गतिम् ॥ ४१ ॥

హే ద్విజా! గంగా-యమునల సంగమం కాశీ కంటే కూడా అధిక మహిమగలది; దాని దర్శనమాత్రంతోనే నరులు పరమగతిని పొందుతారు।

Verse 42

मकरस्थे रवौ गङ्गा यत्र कुत्रावगाहिता । पुनाति स्नानपानाद्यैर्नयन्तीन्द्रपुरं जगत् ॥ ४२ ॥

సూర్యుడు మకరరాశిలో ఉన్నప్పుడు గంగలో ఎక్కడ స్నానం చేసినా, స్నాన-పానాది పుణ్యక్రియల ద్వారా ఆమె జగత్తును పవిత్రం చేసి జీవులను ఇంద్రపురం వైపు నడిపిస్తుంది।

Verse 43

यो गङ्गां भजते नित्यं शंकरो लोकशंकरः । लिङ्गरूपीं कथं तस्या महिमा परिकीर्त्यते ॥ ४३ ॥

లోకశంకరుడైన శంకరుడే గంగను నిత్యం భజిస్తాడు; ఆమె లింగరూపిణిగా ఉన్నప్పుడు, ఆమె మహిమను ఎలా పూర్తిగా కీర్తించగలం?

Verse 44

हरिरूपधरं लिङ्गं लिङ्गरूपधरो हरिः । ईषदप्यन्तरं नास्ति भेदकृच्चानयोः कुधीः ॥ ४४ ॥

లింగం హరి రూపాన్ని ధరించింది, హరి లింగ రూపాన్ని ధరించాడు. వీరిలో స్వల్పమైన తేడా కూడా లేదు; భేదం చేసే వాడు కుద్బుద్ధి గలవాడు।

Verse 45

अनादिनिधने देवे हरिशंकरसंज्ञिते । अज्ञानसागरे मग्ना भेदं कुर्वन्ति पापिनः ॥ ४५ ॥

ఆదియూ అంతమూ లేని దేవుడు—హరి, శంకర అనే నామాలతో ప్రసిద్ధుడు; అజ్ఞానసాగరంలో మునిగిన పాపులు ఆయనలో భేదం కల్పిస్తారు.

Verse 46

यो देवो जगतामीशः कारणानां च कारणम् । युगान्ते निगदन्त्येतद्रुद्ररूपधरो हरिः ॥ ४६ ॥

జగత్తులన్నిటికి ఈశ్వరుడూ, కారణాలకూ కారణమైన ఆ దేవుని—యుగాంతంలో ‘రుద్రరూపధారి హరి’ అని ప్రకటిస్తారు.

Verse 47

रुद्रो वै विष्णुरुपेण पालयत्यखिलंजगत् । ब्रह्मरुपेण सृजति प्रान्तेः ह्येतत्त्रयं हरः ॥ ४७ ॥

రుద్రుడు విష్ణురూపంతో సమస్త జగత్తును పాలిస్తాడు; బ్రహ్మరూపంతో సృష్టిస్తాడు. అందువల్ల (చక్రాంతంలో) ఈ త్రయం హరుడికే చెందింది.

Verse 48

हरिशंकरयोर्मध्ये ब्रह्मणश्चापि यो नरः । भेदं करोति सोऽभ्येति नरकं भृशदारुणम् ॥ ४८ ॥

హరి-శంకరుల మధ్య, అలాగే వారితో బ్రహ్మ మధ్య కూడా భేదం చేసే మనిషి అత్యంత భయంకర నరకాన్ని పొందుతాడు.

Verse 49

हरं हरिं विधातारं यः पश्यत्येकरूपिणम् । स याति परमानन्दं शास्त्राणामेष निश्चयः ॥ ४९ ॥

హరుడు (శివ), హరి (విష్ణు), విధాత (బ్రహ్మ) — వీరిని ఒకే రూప-తత్త్వంగా దర్శించేవాడు పరమానందాన్ని పొందుతాడు; ఇదే శాస్త్రాల నిశ్చయం.

Verse 50

योऽसावनादिः सर्वज्ञो जगतामादिकृद्विभुः । नित्यं संनिहितस्तत्र लिङ्गरूपी जनार्दनः ॥ ५० ॥

ఆ జనార్దనుడు అనాది, సర్వజ్ఞుడు, జగత్తుల ఆదికర్త, సర్వవ్యాపి; అక్కడ నిత్యం లింగరూపంగా సన్నిహితుడై ఉంటాడు।

Verse 51

काशीविश्वेश्वरं लिङ्गं ज्योतिर्लिङ्गं तदुच्यते । तं दृष्ट्वा परमं ज्योतिराप्नोति मनुजोत्तमः ॥ ५१ ॥

కాశీలోని విశ్వేశ్వర లింగాన్ని ‘జ్యోతిర్లింగం’ అని అంటారు; దానిని దర్శించిన ఉత్తమ మనిషి పరమ జ్యోతిని పొందుతాడు।

Verse 52

काशीप्रदक्षिणा येन कृता त्रैलोक्यपावनी । सप्तद्वीपासाब्धिशैला भूः परिक्रमितामुना ॥ ५२ ॥

త్రిలోకాలను పవిత్రం చేసే కాశీ ప్రదక్షిణను ఎవడు చేశాడో, ఆ ముని చేత సప్తద్వీపాలు, సముద్రాలు, పర్వతాలతో కూడిన సమస్త భూమి పరిక్రమించబడినట్లే।

Verse 53

धातुमृद्दारपाषाणलेख्याद्या मूर्तयोऽमलाः । शिवस्य वाच्युतस्यापि तासु संनिहितो हरिः ॥ ५३ ॥

లోహం, మట్టి, చెక్క, రాయి లేదా చిత్రితమైనవి మొదలైన మూర్తులు నిర్మలమైనవి; అవి శివునివైనా అచ్యుతునివైనా, వాటిలో హరి సన్నిహితుడై ఉంటాడు।

Verse 54

तुलसीकाननं यत्र यत्र पह्मवनं द्विजा । पुराणपठनं यत्र यत्र संनिहितो हरिः ॥ ५४ ॥

హే ద్విజులారా, ఎక్కడెక్కడ తులసీ వనం ఉందో, ఎక్కడెక్కడ పద్మవనం ఉందో, ఎక్కడెక్కడ పురాణ పఠనం జరుగుతుందో—అక్కడక్కడ హరి సన్నిహితుడై ఉంటాడు।

Verse 55

पुराणसंहितावक्ता हरिरित्यभिधीयते । तद्भक्तिं कुर्वतां नॄणां गङ्गास्नानं दिने दिने ॥ ५५ ॥

పురాణసంహితను ఉపదేశించే వాడు స్వయంగా హరియే అని చెప్పబడును. ఆయన భక్తిని ఆచరించువారికి ప్రతిదినం గంగాస్నాన ఫలము కలుగును.

Verse 56

पुराणश्रवणे भक्तिर्गङ्गास्नानसमा द्विज । तद्वक्तरि च या भक्तिः सा प्रयागोपमा स्मृता ॥ ५६ ॥

హే ద్విజా! పురాణశ్రవణములో వ్యక్తమగు భక్తి గంగాస్నానసమానమని చెప్పబడింది. ఆ పురాణవక్తపై కలిగే భక్తి ప్రయాగసమానమని స్మరించబడింది.

Verse 57

पुराणधर्मकथनैर्यः समुद्धरते जगत् । संसारसागरे मग्नं स हरिः परिकीर्तितः ॥ ५७ ॥

పురాణధర్మకథనముల ద్వారా సంసారసాగరములో మునిగిన జగత్తును పైకి లేపి उद्धరించువాడు హరియే (విష్ణువే) అని కీర్తింపబడును.

Verse 58

नास्ति गङ्गासमं तीर्थं नास्ति मातृसमो गुरुः । नास्ति विष्णुसमं दैवं नास्ति तत्त्वं गुरोः परम् ॥ ५८ ॥

గంగతో సమానమైన తీర్థం లేదు; తల్లితో సమానమైన గురువు లేదు; విష్ణుతో సమానమైన దేవుడు లేదు; గురువు ఉపదేశించిన తత్త్వముకన్నా పరమైన తత్త్వం లేదు.

Verse 59

वर्णानां ब्राह्मणः श्रेष्टस्तारकाणां यथा शशी । यथा पयोधिः सिन्धूनां तथा गङ्गा परा स्मृता ॥ ५९ ॥

వర్ణములలో బ్రాహ్మణుడు శ్రేష్ఠుడు, నక్షత్రములలో చంద్రుని వలె. నదులలో సముద్రము మహత్తరమైనట్లే, గంగ పరమమని స్మరించబడుతుంది.

Verse 60

नास्ति शान्तिसमो बन्धुर्नास्ति सत्यात्परं तपः । नास्ति मोक्षात्परो लाभो नास्ति गङ्गासमा नदी ॥ ६० ॥

శాంతితో సమానమైన మిత్రుడు లేడు; సత్యం కన్నా గొప్ప తపస్సు లేదు. మోక్షం కన్నా అధిక లాభం లేదు; గంగతో సమానమైన నది లేదు।

Verse 61

गङ्गायाः परमं नाम पापारण्यदवानलः । भवव्याधिहरा गङ्गा तस्मात्सेव्या प्रयत्नतः ॥ ६१ ॥

గంగ యొక్క పరమ నామం ‘పాపారణ్యదావానలము’ అని చెప్పబడింది. గంగా భవరోగాన్ని హరిస్తుంది; అందుచేత శ్రద్ధతో ఆమెను సేవించాలి।

Verse 62

गायत्री जाह्नवी चोभे सर्वपापहरे स्मृते । एतयोर्भक्तिहीनो यस्तं विद्यात्पतितं द्विज ॥ ६२ ॥

గాయత్రీ మరియు జాహ్నవీ—ఇద్దరూ—సర్వపాపహరులని స్మరించబడతారు. హే ద్విజా, వీరిద్దరిపై భక్తిలేనివాడిని పతితుడని తెలుసుకో।

Verse 63

गायत्री छन्दसां माता माता लोकस्य जाह्नवी । उभे ते सर्वपापानां नाशकारणतां गते ॥ ६३ ॥

గాయత్రీ ఛందస్సుల తల్లి; జాహ్నవీ లోకమునకు తల్లి. ఈ ఇద్దరూ సమస్త పాపనాశానికి కారణమయ్యారు।

Verse 64

यस्य प्रसन्ना गायत्री तस्य गङ्गा प्रसीदति । विष्णुशक्तियुते ते द्वे समकामप्रसिद्धेदे ॥ ६४ ॥

ఎవనిపై గాయత్రీ ప్రసన్నమవుతుందో, అతనిపై గంగ కూడా ప్రసన్నమవుతుంది. విష్ణుశక్తితో యుక్తమైన ఈ ఇద్దరూ కోరిన ఫలసిద్ధిని ప్రసాదించడంలో సమానంగా ప్రసిద్ధులు।

Verse 65

धर्मार्थकामरूपाणां फलरुपे निरञ्जने । सर्वलोकानुग्रहार्थं प्रवर्तेते महोत्तमे ॥ ६५ ॥

హే నిరంజన పరమేశ్వరా! ధర్మార్థకామరూప ఫలాలు కనిపించినా, హే మహోత్తమా, అవి సమస్త లోకాల అనుగ్రహం మరియు హితార్థమే ప్రవృత్తమవుతాయి।

Verse 66

अतीव दुर्ल्लभा नॄणां गायत्री जाह्नवी तथा । तथैव तुलसीभक्तिर्हरिभक्तिश्च सात्त्विकी ॥ ६६ ॥

మనుష్యులకు అత్యంత దుర్లభమైనవి—గాయత్రీ భక్తి మరియు జాహ్నవీ (గంగా) పూజ; అలాగే తులసీ భక్తి మరియు హరి పట్ల సాత్త్విక (శుద్ధ) భక్తి కూడా దుర్లభమే।

Verse 67

अहो गङ्गा महाभागा स्मृता पापप्रणाशिनी । हरिलोकप्रदा दृष्टा पीता सारूप्यदायिनी । यत्र स्नाता नरा यान्ति विष्णोः पदमनुत्तमम् ॥ ६७ ॥

అహో! మహాభాగ్యవతి గంగా—స్మరణమాత్రంతో పాపనాశిని; దర్శనంతో హరిలోకాన్ని ప్రసాదించేది; పానంతో ప్రభువు సారూప్యాన్ని దయచేసేది. ఆమెలో స్నానం చేసిన నరులు విష్ణువின் అనుత్తమ పదాన్ని పొందుతారు।

Verse 68

नारायणो जगद्धाता वासुदेवः सनातनः । गङ्गास्नानपराणां तु वाञ्छितार्थफलप्रदः ॥ ६८ ॥

నారాయణుడు—జగద్ధాత, సనాతన వాసుదేవుడు—గంగాస్నానంలో పరాయణులైన వారికి నిశ్చయంగా వాంఛితార్థ ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తాడు।

Verse 69

गङ्गाजलकणेनापि यः सिक्तो मनुजोत्तमः । सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति परमं पदम् ॥ ६९ ॥

గంగాజలంలోని ఒక్క బిందువుతో కూడ సिक्तుడైన మనుజోత్తముడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై పరమ పదాన్ని చేరుతాడు।

Verse 70

यद्बिन्दुसेवनादेव सगरान्वयसम्भवः । विसृज्य राक्षसं भावं संप्राप्तः परमं पदम् ॥ ७० ॥

ఆ పవిత్ర బిందువును కేవలం సేవించిన మాత్రాన సగర వంశజుడు రాక్షసభావాన్ని విడిచి పరమ పదాన్ని పొందెను।

Verse 71

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गामाहात्म्यं नाम षष्टोऽध्यायः ॥ ६ ॥

ఇట్లు శ్రీ బృహన్నారదీయ పురాణము పూర్వభాగము ప్రథమ పాదములో ‘గంగామాహాత్మ్యము’ అను షష్ఠ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।