Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 38

The Greatness of the Gaṅgā

Gaṅgāmāhātmya

Devanagari script

प्राणप्रयाणसमये योऽविमुक्तं स्मरेद्द्विज । सोऽपि पापविनिर्मुक्तः शैवं पदमवाप्नुयात् ॥ ३८ ॥

Transliteration

prāṇaprayāṇasamaye yo'vimuktaṃ smareddvija | so'pi pāpavinirmuktaḥ śaivaṃ padamavāpnuyāt || 38 ||

Translation

హే ద్విజా! ప్రాణప్రయాణ సమయమున అవిముక్తాన్ని స్మరించేవాడు కూడా పాపవిముక్తుడై శైవ పరమపదాన్ని పొందుతాడు.

Word by Word

• प्राणप्रयाणसमये: at the time of departure of the life-breaths (death)
• प्राणप्रयाणसमये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्राण + प्रयाण + समय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः तत्पुरुषः (प्राणानां प्रयाणस्य समयः)

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम

• अविमुक्तम्: Avimukta
• अविमुक्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• स्मरेत्: should remember
• स्मरेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• द्विज: O twice-born
• द्विज: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• अपि: even
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/Concessive)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपात (also/even)

• पापविनिर्मुक्तः: freed from sin
• पापविनिर्मुक्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पाप + विनिर्मुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः तत्पुरुषः (पापात् विनिर्मुक्तः)

• शैवम्: Śiva-related
• शैवम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शैव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (to padam)

• पदम्: state/abode
• पदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• अवाप्नुयात्: would attain
• अवाप्नुयात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; धातुः: आप् (to obtain) उपसर्गः: अव

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Avimukta (Kashi)
• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches that death-time remembrance (smaraṇa) of Avimukta (Kāśī) has liberating power: it burns sins and leads the soul to Śiva’s highest state, emphasizing the salvific potency of sacred kṣetras and final remembrance.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By centering liberation on heartfelt remembrance at the final moment, it highlights bhakti as inward recollection and single-pointed devotion—here directed to Avimukta and Śiva—rather than relying only on external rites.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse mainly underscores smrti (remembered contemplation) and the practical dharma of tīrtha-mahātmyas; it does not directly teach a specific Vedāṅga (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa), but it supports the ritual-theological idea of antakāla-smṛti in mokṣa-dharma contexts.