Adhyaya 53

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे भुवनकोशस्वभाववर्णनं नाम द्विपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच प्लक्षद्वीपादिद्वीपेषु सप्त सप्तसु पर्वताः ऋज्वायताः प्रतिदिशं निविष्टा वर्षपर्वताः

ఇట్లు శ్రీలింగమహాపురాణ పూర్వభాగంలో ‘భువనకోశస్వభావవర్ణనం’ అనే యాభై రెండవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. సూతుడు పలికెను—ప్లక్షద్వీపాది ద్వీపాలలో ప్రతి ద్వీపంలో ఏడు ఏడు వర్షపర్వతాలు ఉన్నాయి; అవి సూటిగా విస్తరించి, ప్రతి దిశలో తమ తమ స్థానాలలో స్థితమై ఉన్నాయి॥

Verse 2

प्लक्षद्वीपे तु वक्ष्यामि सप्त दिव्यान् महाचलान् गोमेदको ऽत्र प्रथमो द्वितीयश्चान्द्र उच्यते

ఇప్పుడు ప్లక్షద్వీపంలో ఉన్న ఏడు దివ్య మహాపర్వతాలను నేను వివరిస్తాను. వాటిలో మొదటిది గోమేదకము, రెండవది చాంద్రము అని చెప్పబడింది.

Verse 3

तृतीयो नारदो नाम चतुर्थो दुन्दुभिः स्मृतः पञ्चमः सोमको नाम सुमनाः षष्ठ उच्यते

మూడవది నారదము అనే పేరుతో, నాలుగవది దుందుభి అని స్మరించబడుతుంది. ఐదవది సోమకము, ఆరవది సుమనా అని పలుకబడింది.

Verse 4

स एव वैभवः प्रोक्तो वैभ्राजः सप्तमः स्मृतः सप्तैते गिरयः प्रोक्ताः प्लक्षद्वीपे विशेषतः

అదే వైభవమని ప్రకటించబడింది; వైభ్రాజము ఏడవదిగా స్మరించబడుతుంది. ఈ ఏడు పర్వతాలు విశేషంగా ప్లక్షద్వీపానికే చెందినవని చెప్పబడింది.

Verse 5

सप्त वै शाल्मलिद्वीपे तांस्तु वक्ष्याम्यनुक्रमात् कुमुदश्चोत्तमश्चैव पर्वतश् च बलाहकः

శాల్మలీద్వీపంలో కూడా నిజంగా ఏడు (ప్రధాన పర్వతాలు) ఉన్నాయి; వాటిని క్రమంగా చెబుతున్నాను—కుముదము, ఉత్తమము, పర్వతము, బలాహకము.

Verse 6

द्रोणः कङ्कश् च महिषः ककुद्मान् सप्तमः स्मृतः कुशद्वीपे तु सप्तैव द्वीपाश् च कुलपर्वताः

ద్రోణము, కంకము, మహిషము, కకుద్మానము—ఇవీ స్మరించబడినవి; అలాగే ఏడవదీ తద్విధంగా గుర్తించబడింది. కుశద్వీపంలో కూడా ఇలాగే ఏడు ప్రాంతాలు ఉండి, కులపర్వతాలు క్రమంగా లెక్కించబడతాయి.

Verse 7

तांस्तु संक्षेपतो वक्ष्ये नाममात्रेण वै क्रमात् विद्रुमः प्रथमः प्रोक्तो द्वितीयो हेमपर्वतः

ఇప్పుడు నేను వాటిని క్రమంగా సంక్షేపంగా కేవలం పేర్లతోనే చెప్పుదును. మొదటిది ‘విద్రుమ’, రెండవది ‘హేమపర్వతం’—సువర్ణ పర్వతం.

Verse 8

तृतीयो द्युतिमान्नाम चतुर्थः पुष्पितः स्मृतः कुशेशयः पञ्चमस्तु षष्ठो हरिगिरिः स्मृतः

మూడవది ‘ద్యుతిమాన్’—ప్రకాశవంతుడు. నాలుగవది ‘పుష్పిత’—మంగళంగా వికసించువాడు. ఐదవది ‘కుశేశయ’—హృదయకమలంపై నివసించువాడు. ఆరవది ‘హరిగిరి’—పవిత్ర పర్వతరూప ప్రభువు అని స్మరించబడెను.

Verse 9

सप्तमो मन्दरः श्रीमान् महादेवनिकेतनम् मन्दा इति ह्यपां नाम मन्दरो धारणाद् अपाम्

ఏడవది శ్రీమంతమైన ‘మందర’ పర్వతం—మహాదేవుని నివాసస్థానం. ‘మందా’ అనేది జలములకు పేరు; జలములను ధరిస్తుందనగా అది ‘మందర’ అని పిలువబడుతుంది.

Verse 10

तत्र साक्षाद्वृषाङ्कस्तु विश्वेशो विमलः शिवः सोमः सनन्दी भगवान् आस्ते हेमगृहोत्तमे

అక్కడ సాక్షాత్ వృషధ్వజుడు—విశ్వేశుడు, విమలుడు శివుడు—నందితో కూడిన భగవాన్ సోముడు, అత్యుత్తమ స్వర్ణప్రాసాదంలో నివసించుచున్నాడు.

Verse 11

तपसा तोषितः पूर्वं मन्दरेण महेश्वरः अविमुक्ते महाक्षेत्रे लेभे स परमं वरम्

పూర్వం మందరుని తపస్సుతో మహేశ్వరుడు తృప్తి పొందెను. అవిముక్త మహాక్షేత్రంలో మందరుడు పరమ వరాన్ని పొందెను—శివకృప, అది పాశాన్ని శిథిలం చేసి పశువును పతియైన ప్రభువుని మార్గంలో మోక్షానికి నడిపిస్తుంది.

Verse 12

प्रार्थितश् च महादेवो निवासार्थं सहांबया अविमुक्तादुपागम्य चक्रे वासं स मन्दरे

నివాసస్థానార్థం ప్రార్థింపబడిన మహాదేవుడు అంబతో కలిసి అవిముక్తం నుండి వచ్చి మందర పర్వతంపై తన నివాసాన్ని స్థాపించాడు।

Verse 13

सनन्दी सगणः सोमस् तेनासौ तन्न मुञ्चति क्रौञ्चद्वीपे तु सप्तेह क्रौञ्चाद्याः कुलपर्वताः

సనందీ గణసహితుడైన సోముడు అందువల్ల ఆ స్థానాన్ని విడువడు. క్రౌంచద్వీపంలో క్రౌంచ మొదలైన ఏడు కులపర్వతాలు ఉన్నాయి।

Verse 14

क्रौञ्चो वामनकः पश्चात् तृतीयश्चान्धकारकः अन्धकारात्परश्चापि दिवावृन्नाम पर्वतः

మొదట క్రౌంచ, తరువాత వామనక; మూడవది ‘అంధకారక’ అని పిలువబడుతుంది. అంధకారానికి అవతల ‘దివావృత’ అనే పర్వతం ఉంది।

Verse 15

दिवावृतः परश्चापि विविन्दो गिरिरुच्यते विविन्दात्परतश्चापि पुण्डरीको महागिरिः

దివావృతానికి అవతల ‘వివింద’ అనే గిరి చెప్పబడింది. వివిందకు అవతల మళ్లీ ‘పుండరీక’ అనే మహాగిరి ఉంది।

Verse 16

पुण्डरीकात्परश्चापि प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः एते रत्नमयाः सप्त क्रौञ्चद्वीपस्य पर्वताः

పుండరీకానికి అవతల ‘దుందుభిస్వన’ అనే పర్వతం కూడా చెప్పబడింది. ఇవే క్రౌంచద్వీపంలోని రత్నమయమైన ఏడు పర్వతాలు।

Verse 17

शाकद्वीपे च गिरयः सप्त तांस्तु निबोधत उदयो रैवतश्चापि श्यामको मुनिसत्तमाः

శాకద్వీపంలో ఏడు పర్వతశ్రేణులు ఉన్నాయి; వినుడి—ఉదయ, రైవత, అలాగే శ్యామక, ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా।

Verse 18

राजतश्च गिरिः श्रीमान् आंबिकेयः सुशोभनः आंबिकेयात्परो रम्यः सर्वौषधिसमन्वितः

అక్కడ ‘రాజత’ అనే శ్రీమంతమైన, సుందరమైన ‘ఆంబికేయ’ పర్వతం ఉంది; ఆంబికేయకు అవతల అన్ని ఔషధులతో నిండిన रम్యమైన ప్రాంతం ఉంది।

Verse 19

तथैव केसरीत्युक्तो यतो वायुः प्रजायते पुष्करे पर्वतः श्रीमान् एक एव महाशिलः

అదేవిధంగా అది ‘కేసరీ’ అని పిలవబడుతుంది, ఎందుకంటే అక్కడి నుండి వాయువు జన్మిస్తాడని చెబుతారు; పుష్కరంలో ఒకే ఒక శ్రీమంతమైన పర్వతం ఉంది—మహాశిలా సమూహం।

Verse 20

चित्रैर्मणिमयैः कूटैः शिलाजालैः समुच्छ्रितैः द्वीपस्य तस्य पूर्वार्धे चित्रसानुस्थितो महान्

వర్ణవర్ణమైన మణిమయ శిఖరాలు, ఎత్తెత్తైన శిలాజాలాలతో అలంకరింపబడి, ఆ ద్వీపపు తూర్పు భాగంలో ‘చిత్రసాను’ అనే మహత్తర పర్వతం నిలిచింది।

Verse 21

योजनानां सहस्राणि ऊर्ध्वं पञ्चाशदुच्छ्रितः अधश्चैव चतुस्त्रिंशत् सहस्राणि महाचलः

ఆ మహాచలము పైకి యాభై వేల యోజనాల ఎత్తుకు లేచి, క్రిందకు కూడా ముప్పై నాలుగు వేల యోజనాల వరకు విస్తరించి ఉంది।

Verse 22

द्वीपस्यार्धे परिक्षिप्तः पर्वतो मानसोत्तरः स्थितो वेलासमीपे तु नवचन्द्र इवोदितः

ద్వీపమధ్యభాగాన్ని పరివేష్టించి మానసోత్తర పర్వతము నిలిచియున్నది; సముద్రతీర సమీపమున అది నవచంద్రునివలె ఉదయించి ప్రకాశించుచున్నది।

Verse 23

योजनानां सहस्राणि ऊर्ध्वं पञ्चाशदुच्छ्रितः तावदेव तु विस्तीर्णः पार्श्वतः परिमण्डलः

అది పంచాశత్ సహస్ర యోజనముల ఎత్తున నిలిచెను; అంతే విస్తారముగలది, పార్శ్వములందు సంపూర్ణ వృత్తాకారము—పాశబద్ధ పశువు పరిమిత గమనమును ముంచెత్తు పతి (శివ) యొక్క అగమ్య లింగ-లక్షణము।

Verse 24

स एव द्वीपपश्चार्धे मानसः पृथिवीधरः एक एव महासानुः संनिवेशाद्द्विधा कृतः

ద్వీపపు పశ్చిమార్ధమున అదే ‘మానస’ అనే భూధర పర్వతము నిలిచియున్నది; అది ఒకటే మహాసానువు అయినను, తన నిర్మాణమువలన ద్విధా విభక్తమై ఉన్నట్లు కనబడుచున్నది।

Verse 25

तस्मिन्द्वीपे स्मृतौ द्वौ तु पुण्यौ जनपदौ शुभौ राजतौ मानसस्याथ पर्वतस्यानुमण्डलौ

ఆ ద్వీపమున రెండు పుణ్యమయమైన శుభ జనపదములు స్మరింపబడినవి—‘రాజత’ మరియు ‘అనుమండల’; మొదటిది మానస (సరోవరం)తో, రెండవది పర్వతప్రదేశముతో సంబంధితము।

Verse 26

महावीतं तु यद्वर्षं बाह्यतो मानसस्य तु तस्यैवाभ्यन्तरो यस्तु धातकीखण्ड उच्यते

‘మహావీత’ అనే వర్షము మానస (మానసోత్తర) యొక్క బాహ్యభాగమున ఉన్నది; అదే విస్తారములో అంతర్భాగముగా ఉన్నది ‘ధాతకీఖండ’ అని పిలువబడును।

Verse 27

स्वादूदकेनोदधिना पुष्करः परिवारितः पुष्करद्वीपविस्तारविस्तीर्णो ऽसौ समन्ततः

మధురజల సముద్రంతో పరివేష్టితమైన పుష్కరద్వీపము, పుష్కరద్వీప విస్తార ప్రమాణానుసారంగా సమంతముగా విశాలంగా విస్తరించి ఉంది।

Verse 28

विस्तारान्मण्डलाच्चैव पुष्करस्य समेन तु एवं द्वीपाः समुद्रैस्तु सप्तसप्तभिर् आवृताः

విస్తారములోను మండలాకారములోను పుష్కరసమానమైన ఈ ద్వీపములు, క్రమముగా ఏడు-ఏడు సముద్రాలతో ఆవృతమై ఉన్నాయి।

Verse 29

द्वीपस्यानन्तरो यस्तु समुद्रः सप्तमस्तु वै एवं द्वीपसमुद्राणां वृद्धिर्ज्ञेया परस्परम्

ద్వీపానికి వెంటనే ఉన్న సముద్రమే నిజంగా ఏడవ సముద్రము; ఈ విధంగా ద్వీపములు మరియు సముద్రములు పరస్పరంగా క్రమక్రమంగా పెరుగుతాయని గ్రహించాలి।

Verse 30

परेण पुष्करस्याथ अनुवृत्य स्थितो महान् स्वादूदकसमुद्रस्तु समन्तात्परिवेष्ट्य च

పుష్కరానికి ఆపైన ముందుకు విస్తరించి మహా మధురజల సముద్రము ఉంది; అది సమంతముగా అన్నిటినీ పరివేష్టించి సీమారూపంగా నిలిచిఉంది।

Verse 31

परेण तस्य महती दृश्यते लोकसंस्थितिः काञ्चनी द्विगुणा भूमिः सर्वा चैकशिलोपमा

దాని ఆపైన లోకముల మహా వ్యవస్థ కనిపిస్తుంది—సువర్ణమయమైనది; అక్కడి భూమి ద్విగుణంగా విస్తరించి, సమస్త ప్రాంతము ఒకే అఖండ శిల వలె కనిపిస్తుంది।

Verse 32

तस्याः परेण शैलस्तु मर्यादापारमण्डलः प्रकाशश्चाप्रकाशश् च लोकालोकः स उच्यते

దాని అవతల ఒక పర్వతము ఉంది; అది సీమ యొక్క బాహ్య మండలముగా నిలుస్తుంది. అది ప్రకాశ–అప్రకాశ లోకాల మధ్య విభజకము; దానిని ‘లోకాలోక’మని అంటారు.

Verse 33

दृश्यादृश्यगिरिर् यावत् तावदेषा धरा द्विजाः योजनानां सहस्राणि दश तस्योच्छ्रयः स्मृतः

ఓ ద్విజ ఋషులారా, ఈ భూమి ‘దృశ్య–అదృశ్య’ అనే పర్వతం వరకు విస్తరించింది. దాని ఎత్తు సంప్రదాయంగా పది వేల యోజనలని స్మరించబడింది.

Verse 34

तावांश् च विस्तरस्तस्य लोकालोकमहागिरेः अर्वाचीने तु तस्यार्धे चरन्ति रविरश्मयः

ఆ మహా లోకాలోక పర్వతపు విస్తృతి అంతటిదే. దాని సమీప అర్ధభాగంలో సూర్యకిరణాలు సంచరిస్తాయి; అంతవరకే క్రమబద్ధ లోకాలు ప్రకాశిస్తాయి.

Verse 35

परार्धे तु तमो नित्यं लोकालोकस्ततः स्मृतः एवं संक्षेपतः प्रोक्तो भूर्लोकस्य च विस्तरः

దాని పరార్ధభాగంలో నిత్య తమస్సు ఉంటుంది; అందుకే అది ‘లోకాలోక’—లోకము మరియు అలోకము మధ్య సీమ—అని స్మరించబడుతుంది. ఇలా సంక్షేపంగా భూర్లోక విస్తృతి చెప్పబడింది.

Verse 36

आ भानोर्वै भुवः स्वस्तु आ ध्रुवान्मुनिसत्तमाः आवहाद्या निविष्टास्तु वायोर्वै सप्त नेमयः

ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, సూర్యుని నుండి భువర్లొకం వరకు, అలాగే అక్కడి నుండి ధ్రువం వరకు, వాయువు యొక్క ఏడు ‘నేములు’—ఆవహ మొదలైనవి—స్థాపితమై, ఆ లోకాలను శుభక్రమంలో ధరిస్తాయి.

Verse 37

आवहः प्रवहश्चैव ततश्चानुवहस् तथा संवहो विवहश्चाथ ततश्चोर्ध्वं परावहः

ఆవహ, ప్రవహ; తదుపరి అనువహ; అలాగే సంవహ, వివహ—ఇవన్నీ అనంతరం పైకి ఉద్ధ్వంగా పరావహ (వాయుప్రవాహం) స్థితి చెందును.

Verse 38

द्विजाः परिवहश्चेति वायोर्वै सप्त नेमयः बलाहकास् तथा भानुश् चन्द्रो नक्षत्रराशयः

హే ద్విజులారా! వాయువుకు ఏడు నేములు (పరిభ్రమణ వలయాలు) ఉన్నాయి—ద్విజా, పరివహ; అలాగే బలాహకులు, భాను, చంద్రుడు, నక్షత్ర-రాశుల సమూహం.

Verse 39

ग्रहाणि ऋषयः सप्त ध्रुवो विप्राः क्रमादिह योजनानां महीपृष्ठाद् ऊर्ध्वं पञ्चदश आ ध्रुवात्

హే విప్రులారా! ఇక్కడ క్రమంగా గ్రహాలు, సప్తర్షులు, ధ్రువుడు ఉన్నారు. భూమి పృష్టం నుండి పైకి యోజనాలలో వారి స్థానాలు పదిహేను స్థాయిలుగా కొలవబడి, ధ్రువ వరకు చేరును.

Verse 40

नियुतान्येकनियुतं भूपृष्ठाद्भानुमण्डलम् रथः षोडशसाहस्रो भास्करस्य तथोपरि

భూపృష్టం నుండి భానుమండలం వరకు ఒక నియుత దూరం; దాని పైగా భాస్కరుని రథం పదహారు సహస్ర (యోజన) విస్తరించి ఉంది.

Verse 41

चतुरशीतिसाहस्रो मेरुश्चोपरि भूतलात् कोटियोजनमाक्रम्य महर्लोको ध्रुवाद्ध्रुवः

భూతలం నుండి పైగా మేరు పర్వతం ఎనభై నాలుగు సహస్ర (యోజన) ఎత్తుగా ఉంది. ఒక కోటి యోజన విస్తరించి, ధ్రువుని ఆపైన మహర్లోకం ధ్రువంలా అచలంగా స్థిరంగా నిలిచియున్నది.

Verse 42

जनलोको महर्लोकात् तथा कोटिद्वयं द्विजाः जनलोकात्तपोलोकश् चतस्रः कोटयो मतः

హే ద్విజులారా, మహర్లోకానికి ఆపై జనలోకం రెండు కోట్లు దూరంలో స్థితమై ఉంది. జనలోకం నుండి తపోలోకం వరకు దూరం నాలుగు కోట్లు అని భావించబడింది.

Verse 43

प्राजापत्याद्ब्रह्मलोकः कोटिषट्कं विसृज्य तु पुण्यलोकास्तु सप्तैते ह्य् अण्डे ऽस्मिन्कथिता द्विजाः

ప్రాజాపత్య లోకానికి ఆపై బ్రహ్మలోకం ఉంది; ఆరు కోట్లు (ఉపవిభాగాలు) విడిచిపెట్టి, హే ద్విజులారా, ఈ అండంలో ఈ ఏడు పుణ్యలోకాలు చెప్పబడ్డాయి.

Verse 44

अधः सप्ततलानां तु नरकाणां हि कोटयः मायान्ताश्चैव घोराद्या अष्टाविंशतिरेव तु

సప్తతలాల కింద నరకాల అనేక కోట్లు ఉన్నాయి. వాటిలో ఘోర మొదలుకొని మాయాంత వరకు ఇరవై ఎనిమిది భయంకర విభాగాలు చెప్పబడ్డాయి.

Verse 45

पापिनस्तेषु पच्यन्ते स्वस्वकर्मानुरूपतः अवीच्यन्तानि सर्वाणि रौरवाद्यानि तेषु च

ఆ నరకాలలో పాపులు తమ తమ కర్మానుసారంగా దహించబడి ‘వండబడతారు’. అక్కడ రౌరవ మొదలైనవి నుండి అవీచి వరకు అన్ని నరకాలూ ఉన్నాయి.

Verse 46

प्रत्येकं पञ्चकान्याहुर् नरकाणि विशेषतः अण्डमादौ मया प्रोक्तम् अण्डस्यावरणानि च

ప్రత్యేకంగా నరకాలు ప్రతి ఒక్కటి ఐదు ఐదు సమూహాలుగా ఏర్పాటై ఉన్నాయని చెబుతారు. ముందుగా నేను అండం (బ్రహ్మాండం) మరియు దాని ఆవరణాలను కూడా వివరించాను.

Verse 47

हिरण्यगर्भसर्गश् च प्रसंगाद्बहुविस्तरात् अण्डानामीदृशानां तु कोट्यो ज्ञेयाः सहस्रशः

హిరణ్యగర్భసృష్టి విషయము ఇక్కడ సందర్భవశాత్ విస్తృత సూచనగా మాత్రమే చెప్పబడింది. ఇలాంటి బ్రహ్మాండాలు కోటానుకోట్లు, సహస్ర కోట్లు ఉన్నవని తెలుసుకొనుడి।

Verse 48

सर्वगत्वात् प्रधानस्य तिर्यग् ऊर्ध्वम् अधस् तथा अण्डेष्वेतेषु सर्वेषु भुवनानि चतुर्दश

ప్రధానము (ప్రకృతి) సర్వవ్యాపకమైనది—అడ్డంగా, పైకి, కిందకి వ్యాపించినందున—ఈ సమస్త బ్రహ్మాండాలలో చతుర్దశ భువనాలు స్థాపితమై ఉన్నాయి।

Verse 49

प्रत्यण्डं द्विजशार्दूलास् तेषां हेतुर्महेश्वरः अण्डेषु चाण्डबाह्येषु तथाण्डावरणेषु च

హే ద్విజశార్దూలులారా! ప్రతి అండము (బ్రహ్మాండము) యొక్క కారణము మహేశ్వరుడే. ఆయన అండములో, అండబాహ్యములో, అండావరణములలోనూ వ్యాపించి ఉన్నాడు।

Verse 50

तमो ऽन्ते च तमःपारे चाष्टमूर्तिर्व्यवस्थितः अस्यात्मनो महेशस्य महादेवस्य धीमतः

తమస్సు యొక్క అంత్యసీమలోను, ఆ తమస్సుకు అవతల కూడా అష్టమూర్తి స్థితమై ఉంది—అది ధీమంతుడైన మహేశ, మహాదేవుని ఆత్మస్వరూపమే।

Verse 51

अदेहिनस् त्वहो देहम् अखिलं परमात्मनः अस्याष्टमूर्तेः शर्वस्य शिवस्य गृहमेधिनः

అహో ఆశ్చర్యం! ఆయన దేహరహితుడైనప్పటికీ—ఈ సమస్త జగత్తే ఆ పరమాత్ముని దేహము; అష్టమూర్తి శర్వుడు, శివుడు—గృహమేధిగా నిలిచి లోకాన్ని ధారించి పోషించువాడు।

Verse 52

गृहिणी प्रकृतिर्दिव्या प्रजाश् च महदादयः पशवः किङ्करास्तस्य सर्वे देहाभिमानिनः

దివ్య ప్రకృతి ఆయన గృహిణిగా చెప్పబడుతుంది; మహత్ మొదలైన సంతానమంతా ఆయన ఆధీనులవలె. వీరందరూ పశువులు—దేహాభిమానంలో బద్ధులై—ఆయన సేవకులై ఉంటారు.

Verse 53

आद्यन्तहीनो भगवान् अनन्तः पुमान्प्रधानप्रमुखाश् च सप्त प्रधानमूर्तिस्त्वथ षोडशाङ्गो महेश्वरश्चाष्टतनुः स एव

ఆది అంతములేని అనంత భగవంతుడు పరమ పురుషుడు. ప్రధానం మొదలైన ఏడు తత్త్వాలుగా ఆయనే ఆధారంగా నిలిచియున్నాడు. ప్రధానమూర్తిగా ఆయనే షోడశ వికారములుగా కూడా; అదే మహేశ్వరుడు అష్టతనువుగా ప్రకాశిస్తాడు.

Verse 54

आज्ञाबलात्तस्य धरा स्थितेह धराधरा वारिधराः समुद्राः ज्योतिर्गणः शक्रमुखाः सुराश् च वैमानिकाः स्थावरजङ्गमाश् च

ఆయన ఆజ్ఞాబలముచేత ఈ ధరణి స్థిరంగా నిలిచియున్నది; పర్వతధారులు, మేఘధారులు, సముద్రాలు తమ తమ స్థానములలో నిలిచియున్నవి. జ్యోతిర్గణములు, ఇంద్రాదిదేవులు, వైమానికులు, స్థావరజంగమములు—అన్నీ ఆ పరమ పతి ఆజ్ఞలో నిలిచియున్నవి.

Verse 55

दृष्ट्वा यक्षं लक्षणैर्हीनमीशं दृष्ट्वा सेन्द्रास्ते किमेतत्त्विहेति यक्षं गत्वा निश्चयात्पावकाद्याः शक्तिक्षीणाश्चाभवन् यत्ततो ऽपि

లక్షణములేనట్టు కనబడిన ఆ యక్షుని చూచి—అతడే నిజంగా ఈశుడు—ఇంద్రసహ దేవులు “ఇది ఇక్కడ ఏమిటి?” అని అన్నారు. నిశ్చయార్థం యక్షుని సమీపించగా అగ్ని మొదలైనవారి శక్తులు క్షీణించిపోయినవి, ఊహకన్నా మించి.

Verse 56

दग्धुं तृणं वापि समक्षमस्य यक्षस्य वह्निर्न शशाक विप्राः वायुस्तृणं चालयितुं तथान्ये स्वान्स्वान्प्रभावान् सकलामरेन्द्राः

హే విప్రులారా, ఆ యక్షుని సమక్షములో అగ్ని ఒక తృణమును కూడా దహించలేకపోయెను; అలాగే వాయువు దానిని కదిలించలేకపోయెను. ఈ విధంగా సమస్త అమరేంద్రుల స్వస్వ ప్రభావములు నిర్వీర్యమయ్యెను.

Verse 57

तदा स्वयं वृत्ररिपुः सुरेन्द्रैः सुरेश्वरः सर्वसमृद्धिहेतुः सुरेश्वरं यक्षमुवाच को वा भवानितीत्थं स कुतूहलात्मा

అప్పుడు వృత్రహంత శక్రుడు—దేవేంద్రుడు, దేవుల సమృద్ధికి కారణమైన సురేశ్వరుడు—ఇతర దేవులతో కలిసి ఆ యక్షరూపాధిపతిని సమీపించి కుతూహలంతో పలికెను: “నీవెవరు?”

Verse 58

तदा ह्यदृश्यं गत एव यक्षस् तदांबिका हैमवती शुभास्या उमा शुभैराभरणैरनेकैः सुशोभमाना त्वनु चाविरासीत्

అప్పుడు ఆ యక్షుడు దృష్టికి అందకుండా అంతర్ధానమయ్యెను. అదే క్షణంలో శుభముఖి హైమవతీ అంబిక—ఉమా—అనేక మంగళాభరణాలతో ప్రకాశిస్తూ ప్రత్యక్షమైంది.

Verse 59

तां शक्रमुख्या बहुशोभमानाम् उमामजां हैमवतीमपृच्छन् /* किमेतदीशे बहुशोभमाने वांबिके यक्षवपुश्चकास्ति

అప్పుడు శక్రుడు మొదలైన దేవులు అత్యంత శోభాయమానమైన, అజన్మ హైమవతీ ఉమాను అడిగిరి: “ఓ పరమ శోభావతీ అంబికా! ఇక్కడ యక్షరూపంగా కనిపిస్తున్న ఈ విశేష సత్తా ఎవరు?”

Verse 60

निशम्य तद्यक्षमुमाम्बिकाह त्वगोचरश्चेति सुराः सशक्राः /* प्रणेमुरेनां मृगराजगामिनीमुमामजां लोहितशुक्लकृष्णाम्

ఆ యక్షుడు ఉమా-అంబికయే, ఆమె ఇంద్రియాలకు అగోచరమని విని, శక్రునితో కూడిన దేవులు ఆమెకు ప్రణామములు చేసిరి— సింహిణి నడకగల, అజన్మ ఉమకు, ఎరుపు-తెలుపు-నలుపు వర్ణప్రభలతో ప్రకాశించువారికి.

Verse 61

संभाविता सा सकलामरेन्द्रैः सर्वप्रवृत्तिस्तु सुरासुराणाम् अहं पुरासं प्रकृतिश् च पुंसो यक्षस्य चाज्ञावशगेत्यथाह

సకల అమరేంద్రులచే గౌరవింపబడిన ఆమె దేవాసురుల సమస్త ప్రవృత్తులకు ప్రేరణగా నిలిచెను. అప్పుడు ఆమె పలికెను— “నేను ఆదికాలం నుంచే పురుషుని ప్రకృతి; మరియు ఆ యక్షరూప పరమేశ్వరుని ఆజ్ఞకు లోబడి కూడా ఉంటాను.”

Verse 62

तस्माद्द्विजाः सर्वमजस्य तस्य नियोगतश्चाण्डमभूदजाद्वै अजश् च अण्डादखिलं च तस्माज् ज्योतिर्गणैर्लोकमजात्मकं तत्

కాబట్టి ఓ ద్విజులారా, ఆ అజుడు (అజన్ముడు) పరమేశ్వరుని నియోగముచేత బ్రహ్మాండరూప అండము ఉద్భవించింది. అజుని నుండే అండము పుట్టి, అండమునుండి సమస్త వ్యక్త జగత్తు విస్తరించింది. అనంతరం జ్యోతిర్గణములు అజస్వరూపమైన ఆ లోకమును సక్రమంగా ఏర్పాటు చేసి ప్రకటనకు యోగ్యముగా చేసిరి.